Thiên 4 — Phẩm 4 – La-hầu-la

 Phẩm (chương) La-hầu-la (con trai của Phật Thích-ca, đã xuất gia làm đệ tử Phật), thứ tư

 Bấy giờ Đại đức La-hầu-la nghĩ thế này: "Nay ta còn có gì vui mừng, có gì vừa ý, có gì hân hoan mà có thể chịu nổi việc tận mắt nhìn Thế Tôn (bậc được thế gian tôn kính, tức Phật) nhập bát-niết-bàn (nhập niết-bàn hoàn toàn, tức Phật qua đời, không còn tái sinh)?" Nghĩ như vậy rồi — ở phương đông bắc, cách đây mười cõi Phật (mỗi cõi Phật là một thế giới lớn do một vị Phật giáo hóa), có một thế giới tên là Ma-ly-chi, Phật ở đó hiệu là Nan Thắng Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến), Ứng Chánh Biến Tri (bậc xứng đáng nhận cúng dường, hiểu biết chân chính và trọn khắp) — bấy giờ tuệ mạng (danh xưng tôn kính dành cho vị tăng có mạng sống bằng trí tuệ) La-hầu-la biến mất khỏi vùng đất sinh ra dòng lực sĩ ở thành Câu-thi-na, đi về phương đông bắc, đến chỗ Nan Thắng Như Lai, Ứng Chánh Biến Tri. Đến nơi, ông cúi đầu sát đất làm lễ, lui đứng một bên, buồn rầu không vui.

 Bấy giờ Nan Thắng Như Lai bảo La-hầu-la: "La-hầu-la! Ông chớ buồn rầu. La-hầu-la! Mọi điều thương yêu, vừa ý, đã là hữu vi (do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) hòa hợp thì đều ắt phải chia lìa. La-hầu-la! Mọi sự lẽ tự nhiên là như vậy: chư Phật Thế Tôn làm xong Phật sự (công việc giáo hóa, cứu độ chúng sinh) đều nhập bát-niết-bàn. La-hầu-la! Ông hãy trở về đó. Nay đức Thích-ca Mâu-ni Như Lai, Ứng Chánh Biến Tri đang ở giữa hai cây sa-la mọc song đôi tại vùng đất sinh ra dòng lực sĩ, nằm nghiêng hông phải như sư tử chúa; đêm nay vào canh cuối, Ngài sẽ bát-niết-bàn trong cõi vô dư niết-bàn (niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân xác và mọi yếu tố tạo nên sự sống). La-hầu-la! Ông nhất định phải đi. Nếu sau khi Phật Như Lai nhập niết-bàn, ông ắt sẽ buồn rầu hối hận."

 Ngài nói lời ấy xong, La-hầu-la bạch Phật Nan Thắng: "Bạch Thế Tôn! Con không chịu nổi khi nghe tin Thích-ca Mâu-ni Như Lai, Ứng Chánh Biến Tri nhập niết-bàn, huống gì có thể chịu nổi khi nhìn thấy đức Thế Tôn ấy nhập bát-niết-bàn. Vì thế con không kham nổi việc đến đó." Bấy giờ La-hầu-la thưa với Phật Nan Thắng như vậy rồi, liền biến mất khỏi nơi ấy, đi về phương trên, vượt qua chín mươi chín thế giới đến thế giới thứ một trăm. Ở đó có một đức Như Lai, Ứng Chánh Biến Tri hiệu là Thương Chủ, hiện đang ở đời. Bấy giờ La-hầu-la đến nơi, cúi đầu sát đất làm lễ, khóc lóc rơi lệ, buồn rầu than khóc, lui đứng một bên.

 Khi ông đã đứng một bên, Phật Thương Chủ bảo La-hầu-la: "Thôi, La-hầu-la! Ông chớ buồn rầu. La-hầu-la! Trong mọi pháp, cái gì có sinh mà không sinh, có già mà không già, có bệnh mà không bệnh, có chết mà không chết, có tiêu tận mà không tiêu tận, thì không có lẽ ấy. La-hầu-la! Chư Phật, Thanh văn (người tu theo lời Phật dạy để tự giải thoát), Duyên giác (bậc tự quán lẽ nhân duyên mà giác ngộ) trong quá khứ đều vắng lặng, xa lìa mà nhập bát-niết-bàn; chư Phật, Thanh văn, Duyên giác trong vị lai sẽ vắng lặng, xa lìa mà nhập bát-niết-bàn; chư Phật, Thanh văn, Duyên giác trong hiện tại cũng vắng lặng, xa lìa mà nhập bát-niết-bàn. La-hầu-la! Giả sử Như Lai ở đời một kiếp (một khoảng thời gian cực kỳ dài) hay trăm kiếp, rồi cũng ắt nhập bát-niết-bàn như vậy. La-hầu-la! Chư Phật Thế Tôn không còn pháp nào khác, chỉ có niết-bàn vắng lặng rốt ráo.

 La-hầu-la! Vắng lặng rốt ráo là an định rốt ráo, mát mẻ rốt ráo, tiêu tận rốt ráo, an vui rốt ráo, an ổn rốt ráo, tức là cõi niết-bàn không còn hang ổ để bám víu. La-hầu-la! Sinh là khổ, già là khổ, bệnh là khổ, chết là khổ, thương yêu mà phải chia lìa, oán ghét mà phải gặp gỡ, mong cầu mà không được, gánh nặng năm ấm (năm nhóm yếu tố hợp thành con người: thân thể, cảm giác, tri giác, các hoạt động tâm lý, và tâm thức) — tất cả như vậy đều là khổ. La-hầu-la! Chỉ có niết-bàn là vui. La-hầu-la! Ông cũng chẳng bao lâu nữa sẽ bát-niết-bàn. La-hầu-la! Nơi ông và Phật Thích-ca Mâu-ni nhập niết-bàn thì không sinh, không già, không bệnh, không chết, không thương yêu mà phải chia lìa, không oán ghét mà phải gặp gỡ, không có điều gì trái ý. La-hầu-la! Ông chớ buồn thương quyến luyến, chớ lo, chớ sầu.

 La-hầu-la! Ông hãy suy nghĩ: ai là người sinh? Ai là người già? Ai là người chết? Ai trôi lăn trong luân hồi? Ai lại sinh trở lại? La-hầu-la! Tất cả đều là sự bám chấp hư dối, điên đảo. Những phàm phu chưa nghe thánh pháp, chưa thấy các bậc thánh, chưa tin thánh pháp, chưa học thánh pháp, chưa hiểu thánh pháp, chưa biết thánh pháp, chưa an trú trong thánh pháp, nên tâm điên đảo, tưởng điên đảo, thấy điên đảo. Vì điên đảo nên sinh; vì sinh nên già; vì già nên chết; chết rồi lại sinh; chạy rong trôi lăn, khô héo, hư hoại, thương nhớ, lo buồn, đấm ngực gào khóc. La-hầu-la! Tất cả các bậc thánh chỉ dùng pháp và tỳ-ni (giới luật) này để dứt mọi hành (mọi hoạt động tạo nghiệp), ngoài ra không còn việc gì phải làm. La-hầu-la! Như vậy, việc của bậc Đạo Sư đã làm xong, việc của hàng đệ tử Thanh văn cũng đã làm xong, ngoài ra không còn việc gì phải làm. La-hầu-la! Ông chớ buồn thương quyến luyến, chớ lo, chớ sầu.

 La-hầu-la! Đức Phật Thích-ca Mâu-ni ấy là bậc Pháp Vương vô thượng, là bậc tôn quý nhất trong dòng họ Thích. Ông hãy đến đó lễ bái, cúng dường, cung kính Ngài lần cuối. Nếu sau khi Ngài niết-bàn, ông ắt sẽ buồn rầu hối hận. La-hầu-la! Đức Phật Thích-ca Mâu-ni ấy nay đang ở trong rừng sa-la tại vùng đất sinh ra dòng lực sĩ, nằm nghiêng hông phải như sư tử chúa, mong muốn được gặp ông. La-hầu-la! Ông nhất định phải đi."

 Ngài nói lời ấy xong, tuệ mạng La-hầu-la bạch Phật Thương Chủ: "Bạch Thế Tôn! Con không chịu nổi khi nghe tin Thích-ca Mâu-ni Như Lai, Ứng Chánh Biến Tri nhập niết-bàn, huống gì có thể chịu nổi khi nhìn thấy đức Thế Tôn ấy nhập bát-niết-bàn." Nói xong, ông thân tâm ngất lịm, không tự giữ được mình, lại nói: "Đức Thế Tôn Thích-ca Mâu-ni ấy là bậc tôn quý nhất trong dòng họ Thích, là bậc Pháp Vương vô thượng, là báu vật giữa chúng sinh, nay con làm sao chịu nổi khi nhìn thấy Ngài nhập bát-niết-bàn! Bậc thương xót tất cả thế gian, bậc có hình tướng mà cả thế gian không ai sánh bằng, bậc làm ngọn đèn cho tất cả thế gian, bậc làm con mắt cho tất cả thế gian, bậc làm ngọn đuốc trí tuệ cho tất cả thế gian, bậc soi sáng tất cả thế gian — ngày mai sẽ chia lìa, không còn nữa."

 Ông nói lời ấy xong, Thương Chủ Như Lai bảo La-hầu-la: "Thôi, La-hầu-la! Ông chớ buồn rầu. La-hầu-la! Chẳng lẽ ông chưa nghe đức Thế Tôn ấy giảng pháp như vầy: mọi hành (mọi sự vật, hiện tượng do nhân duyên tạo thành) đều vô thường (không thường còn), mọi hành đều là khổ, mọi pháp đều vô ngã (không có cái ta thật sự), vắng lặng là niết-bàn. La-hầu-la! Đức Thế Tôn ấy đã nói bài kệ (bài thơ giảng pháp) như vầy:

 Các hành đều vô thường,
Đó là pháp sinh diệt;

 Sinh ra rồi lại diệt,
Diệt hết ấy là vui."

 La-hầu-la thưa: "Đúng vậy, bạch Thế Tôn." Phật bảo La-hầu-la: "Chẳng phải xưa kia đức Thế Tôn ấy đã nói thế này sao: mọi điều thương yêu, vừa ý ắt phải tiêu mòn, chẳng bao lâu sẽ chia lìa; giả sử ở lâu thì rồi cũng có lúc chia lìa." La-hầu-la thưa: "Đúng vậy, bạch Bà-già-bà (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc có đủ phước đức, được tôn kính). Đúng vậy, bạch Tu-già-đà (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc Thiện Thệ, đã khéo đi đến nơi giải thoát)." Phật nói: "La-hầu-la! Các pháp hữu vi là pháp có sinh, pháp hiện có, pháp được nhận biết, pháp khởi lên do phân biệt, sinh ra từ nhân duyên; nếu chúng không diệt thì không có lẽ ấy."

 Bấy giờ La-hầu-la nhớ đến cha mình là Thích-ca Mâu-ni Như Lai, Ứng Chánh Biến Tri, rơi lệ mà nói: "Ngày mai ta không còn được thấy Phật được chúng tỳ-kheo (các vị tăng xuất gia) vây quanh mà thuyết pháp nữa: như núi chúa Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới) giữa biển lớn; các tướng tốt trang nghiêm, tỏa ánh sáng chiếu khắp; như trăng tròn được các vì sao vây quanh; như mặt trời nghìn tia sáng chiếu rọi giữa hư không; như biển sâu lớn là nơi chứa vô lượng châu báu; như vua Chuyển Luân (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chính pháp) được vô lượng quyến thuộc vây quanh; như núi chúa Tuyết Sơn nở rộ những đóa hoa căn, lực, giác (ví cho các pháp tu dẫn đến giác ngộ: năm căn, năm lực, bảy giác chi); như núi Thiết Vi (dãy núi sắt bao quanh thế giới) mà mọi trận gió dữ đều không lay động được — Thế Tôn cũng vậy, mọi cơn gió luận thuyết của ngoại đạo (các đạo khác ngoài Phật pháp) đều không làm Ngài nghiêng ngả; như hoa sen ở trong ao mà không bị pháp thế gian làm nhiễm bẩn; như Đại Phạm Thiên có đủ quyến thuộc cõi Phạm; như Đế Thích có nghìn con mắt; như sư tử chúa ngồi trên tòa sư tử, không sợ sệt gì, lìa mọi sợ hãi, có thể cất tiếng rống sư tử (ví cho lời thuyết pháp oai hùng, không sợ hãi). Ngày mai ta không còn được thấy nữa." La-hầu-la nói lời ấy xong, lặng im khóc lóc, suy nghĩ mà đứng đó.

 Bấy giờ Thương Chủ Như Lai bảo La-hầu-la: "Nay ông hãy mau đến chỗ đức Phật ấy. Đức Phật Như Lai ấy đang mong muốn được gặp ông. La-hầu-la! Ông hãy đi mau, chớ hỏi lại nữa mà chậm trễ, cẩn thận đừng làm phiền nhiễu đức Phật Thế Tôn ấy. La-hầu-la! Ông nhất định phải đi. Vì sao vậy? La-hầu-la! Lẽ thường của chư Phật là như vậy: Phật vì lòng từ bi mong muốn được gặp ông nên chưa nhập niết-bàn."

 Bấy giờ La-hầu-la cúi đầu sát đất lễ Phật Thương Chủ xong, chỉ trong khoảnh khắc như người tráng sĩ co duỗi cánh tay, lại như lúc duỗi tay ra rồi co lại, La-hầu-la liền biến mất khỏi nơi ấy, đến giữa hai cây sa-la ở vùng đất sinh ra dòng lực sĩ thuộc thành Câu-thi-na, đến chỗ Như Lai cũng nhanh như vậy. Đến nơi, ông cúi đầu sát đất lễ dưới chân Phật, đi vòng quanh bên phải ba vòng, lui đứng một bên, buồn rầu khóc lóc, chắp tay rơi lệ.

 Bấy giờ Thế Tôn bảo La-hầu-la: "La-hầu-la! Con chớ buồn thương quyến luyến, lo buồn than khóc, để lòng nóng nảy bức bối. La-hầu-la! Con đối với cha đã làm xong phận làm con, cha đối với con cũng đã làm xong phận làm cha (?). La-hầu-la! Con chớ sinh lòng quyến luyến, lo buồn, thương xót, hối tiếc. La-hầu-la! Cha và con đều vì tất cả chúng sinh được không còn sợ hãi mà phát tâm siêng năng tinh tấn; vì không gây thù oán, không làm tổn hại mà phát đại tinh tấn. La-hầu-la! Nay cha bát-niết-bàn rồi, sẽ không còn làm cha của ai nữa. La-hầu-la! Con cũng sẽ bát-niết-bàn, không còn làm con của ai nữa. La-hầu-la! Cha và con cả hai đều không gây phiền nhiễu, không gây thù oán."

 Bấy giờ La-hầu-la bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Bạch Bà-già-bà, xin đừng bát-niết-bàn. Bạch Tu-già-đà, xin đừng bát-niết-bàn. Cúi xin Thế Tôn ở lại đời một kiếp, vì sự an ổn, an vui của nhiều người, vì thương xót thế gian, vì lợi ích an vui của trời và người." Ông nói xong, Phật bảo La-hầu-la: "La-hầu-la! Như Lai, Ứng Chánh Biến Tri biết trọn mọi pháp, nên trong thế gian được gọi là Phật (bậc giác ngộ). La-hầu-la! Thế nhưng Phật pháp ấy không tiêu, không hết, không sinh, không diệt, không đến, không đi, không thành, không hoại, không ngồi, không nằm, không hợp, không tan. Vì sao vậy? La-hầu-la! Pháp vốn an trụ như vậy: rốt ráo không sinh, rốt ráo không diệt, rốt ráo là không (trống rỗng, không có thực thể), rốt ráo không có tự tính (không có bản chất riêng tự tồn tại); là niết-bàn tịch định (vắng lặng, an định tuyệt đối), không thuộc vào các phạm trù đếm được, không hang ổ bám víu, không thể nói ra, không phải con đường của lời nói.

 Đó là pháp của chư Phật; tức là vì rốt ráo an trụ, vì rốt ráo diệt, vì rốt ráo vắng lặng, vì rốt ráo xa lìa, vì rốt ráo lìa dục, vì rốt ráo không hòa hợp, vì rốt ráo không tạo tác, vì rốt ráo tiêu tận. La-hầu-la! Ta tùy theo chỗ thích hợp mà nói pháp này. Dù chư Phật ra đời hay không ra đời, các pháp vẫn an trụ như vậy; vì các pháp vốn tự nhiên là như thế, vì pháp không biến đổi, vì pháp lìa dục, vì pháp không có tự tính. La-hầu-la! Như vậy, Như Lai không mang giới tụ (khối công đức của giới hạnh) vào bát-niết-bàn, không mang định tụ (khối công đức thiền định), tuệ tụ (khối trí tuệ), giải thoát tụ (khối công đức giải thoát), giải thoát tri kiến tụ (khối hiểu biết rõ mình đã giải thoát) vào bát-niết-bàn. La-hầu-la! Con chớ buồn thương quyến luyến, chớ lo, chớ sầu. La-hầu-la! Mọi hành đều vô thường, không cố định, không có gì để mong cầu, là pháp vô thường, tiêu tận, biến đổi. La-hầu-la! Cho đến dứt mọi hành, nhàm chán buông bỏ không bám víu, chỉ cầu giải thoát. La-hầu-la! Đó là giáo pháp của Ta."

 Khi Phật giảng phẩm Thấy Chân Đế (chân lý thật) này cho La-hầu-la, sáu mươi vị Đại đức tỳ-kheo đều dứt sạch các lậu (phiền não rỉ chảy làm ô nhiễm tâm), tâm được giải thoát; hai mươi lăm vị tỳ-kheo-ni (nữ tu xuất gia) cũng tâm được giải thoát, dứt sạch các lậu; vô lượng trời và người xa lìa bụi bặm, cấu bẩn, được pháp nhãn tịnh (con mắt trong sạch thấy rõ chân lý, tức chứng quả thánh đầu tiên); sáu vạn tám nghìn vị Bồ-tát (người phát nguyện thành Phật, cứu độ chúng sinh) đạt vô sinh pháp nhẫn (trí tuệ an trú vững vàng, thấu suốt các pháp vốn không sinh không diệt). Tất cả đều vui mừng hớn hở, khen rằng Phật pháp không thể nghĩ bàn. Họ đều đem hoa ưu-bát-la (sen xanh), hoa ba-đầu-ma (sen hồng), hoa câu-mâu-đầu (sen vàng hoặc súng trắng), hoa phân-đà-lợi (sen trắng) rải lên Phật, mỗi người đều nói: "Đời sau con cũng sẽ như vậy, làm Thiên Nhân Sư (bậc thầy của trời và người, một danh hiệu của Phật) ra đời, giảng pháp như vậy về niết-bàn vô tướng (không còn hình tướng nào) cao tột trong thế gian, và cũng như vậy, nhập bát-niết-bàn bằng đại niết-bàn." Các vị Bồ-tát ấy nói lời ấy xong, lặng im mà đứng.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video