Dưỡng tính diên mệnh lục (Sách ghi chép về cách nuôi dưỡng thân tâm để kéo dài tuổi thọ), quyển thượng
Hoa Dương Đào ẩn cư (tức Đào Hoằng Cảnh, đạo sĩ thời Nam triều, hiệu là "ẩn sĩ ở Hoa Dương") biên soạn
Thiên thứ nhất: Răn dạy
Sách *Thần Nông kinh* (sách thuốc cổ mang tên vua Thần Nông, vị vua truyền thuyết dạy dân làm ruộng và tìm cây thuốc) nói: Người ăn ngũ cốc thì sáng dạ, thông minh. Người ăn đá thì béo tốt, da dẻ hồng hào, không già. [Chú: tức là luyện ngũ thạch (năm loại khoáng chất mà đạo sĩ dùng luyện thuốc).] Người ăn linh chi (một loại nấm quý, xưa tin là thuốc tiên) thì sống lâu không chết. Người ăn nguyên khí (khí gốc của trời đất, đạo sĩ tin có thể hít vào để nuôi thân thay cho cơm) thì đất không chôn vùi được, trời không giết được. Cho nên người dùng thuốc tiên thì khác với trời (?) (có bản ghi là "cùng trời sống mãi"), sánh ngang với mặt trời, mặt trăng.
Sách *Hỗn Nguyên đạo kinh* (tức *Đạo Đức Kinh* của Lão Tử; Lão Tử được Đạo giáo tôn là Thái Thượng Hỗn Nguyên) nói: "Cốc thần không chết". [Chú của Hà Thượng Công (người chú giải *Đạo Đức Kinh* đời Hán): "Cốc" nghĩa là nuôi; nuôi được thần thì không chết. Thần ở đây là thần của ngũ tạng (năm tạng chính trong cơ thể theo Đông y: gan, phổi, tim, thận, tỳ). Gan chứa hồn (phần tinh thần nhẹ, thuộc dương, gắn với trời), phổi chứa phách (phần tinh thần nặng, thuộc âm, gắn với thể xác), tim chứa thần (ý thức, sự minh mẫn), thận chứa tinh (chất tinh túy nuôi sự sống, gồm cả tinh khí sinh sản), tỳ chứa chí (ý chí, trí nhớ). Năm tạng đều bị tổn thương thì năm thần rời bỏ thân.]
"Đó gọi là huyền tẫn." [Chú: Nói rằng con đường không chết nằm ở huyền tẫn. "Huyền" là trời; trời ở thân người là mũi. "Tẫn" là đất (vốn nghĩa là giống cái); đất ở thân người là miệng. Trời nuôi người bằng ngũ khí (năm thứ khí của trời ứng với năm tạng), từ mũi đi vào, chứa ở tim. Ngũ khí trong và nhẹ, làm nên tinh thần, sự thông minh, tiếng nói và ngũ tính (năm đức tính bẩm sinh: nhân, nghĩa, lễ, trí, tín). Phần linh của nó gọi là hồn. Hồn thuộc giống đực, ra vào mũi người, thông cửa với trời, cho nên mũi là "huyền". Đất nuôi người bằng ngũ vị (năm vị: chua, đắng, ngọt, cay, mặn, tức thức ăn), từ miệng đi vào, chứa ở dạ dày. Ngũ vị đục và nặng, làm nên hình hài, xương thịt, máu mạch và lục tình (sáu thứ tình cảm: mừng, giận, buồn, vui, yêu, ghét). Phần linh của nó gọi là phách. Phách thuộc giống cái, ra vào miệng, thông với đất, cho nên miệng là "tẫn".]
"Cửa của huyền tẫn gọi là gốc rễ của trời đất." [Chú: "Gốc" là nguồn. Nói rằng cửa mũi và miệng chính là chỗ nguyên khí của trời đất đi qua đi lại.] "Liên tục như còn như không," [Chú: hơi thở ra vào qua mũi miệng nên liên tục, nhỏ nhẹ, như có mà lại như không.] "dùng mà không vội vã, nhọc nhằn." [Chú: dùng hơi thở nên thong thả, khoan thai, không nên gấp gáp, gắng sức.]
Sách *Hỗn Nguyên Đạo Đức kinh* nói: "Ra là sống" [Chú: tức là tình dục ra khỏi năm tạng, hồn yên phách lặng, nên sống.] "Vào là chết" [Chú: tức là tình dục đi vào trong lồng ngực, tinh tán thần loạn, nên chết.] "Đường sống có mười ba, đường chết có mười ba." [Chú: Nói rằng loại sống và loại chết mỗi bên có mười ba, tức là chín khiếu (chín lỗ trên thân: hai mắt, hai tai, hai lỗ mũi, miệng, cùng hai lỗ tiểu tiện, đại tiện) và bốn cửa (hai tay, hai chân). Khi sống: mắt không nhìn bậy, tai không nghe bậy, mũi không ngửi bậy, miệng không nói bậy, tay không cầm bậy, chân không đi bậy, tinh không phóng bậy. Khi chết thì ngược lại.]
"Người ta sống mà hễ động là đi vào chỗ chết, cũng có mười ba." [Chú: Người muốn cầu sống mà hành động lại trái ngược, rơi vào mười ba chỗ chết.] "Vì sao vậy? Vì cầu sống quá đậm." [Chú: Sở dĩ động là vào chỗ chết, là vì cầu sống, cầu được sống quá mức. Xa đạo, trái trời, làm bừa mà mất phép tắc.]
Từng nghe rằng người khéo giữ gìn sự sống, đi đường bộ không gặp tê giác, hổ dữ; vào trong quân không bị gươm giáo làm hại. Tê giác không có chỗ để húc sừng, hổ không có chỗ để vồ móng, gươm giáo không có chỗ để đâm lưỡi. Vì sao vậy? Vì người ấy không có chỗ chết. [Chú: vì người ấy không phạm vào mười ba chỗ chết nói ở trên.]
Sách *Trang Tử*, thiên *Dưỡng sinh* (nuôi dưỡng sự sống) nói: "Đời sống của ta có giới hạn," [Chú của Hướng Tú (học giả đời Tấn, chú giải *Trang Tử*): những gì sự sống nhận được, mỗi thứ đều có giới hạn (?).] "mà sự hiểu biết thì không có giới hạn." [Chú của Kê Khang (danh sĩ đời Ngụy, một trong Trúc Lâm thất hiền): Không suy nghĩ mà muốn, đó là sự động của bản tính. Biết rồi mới khởi lòng cảm, đó là chỗ dùng của trí. Bản tính động thì gặp vật vừa đủ là thôi, không còn trí thừa; còn trí thì theo lòng cảm mà mãi đòi hỏi (?), mỏi mệt vẫn không dừng. Cho nên cái hại của người đời chỉ ở chỗ bị trí làm khốn, chứ không ở chỗ bản tính động.]
"Lấy cái có giới hạn mà đuổi theo cái không giới hạn, thì nguy thôi;" [Chú của Quách Tượng (học giả đời Tấn, chú giải *Trang Tử*): lấy bản tính có hạn mà đi tìm cái trí không cùng, làm sao mà không khốn đốn được.] "đã thế mà còn dùng trí, thì chỉ có nguy mà thôi." [Chú của Hướng Tú: đã bị trí làm khốn rồi, lại còn dùng trí để chống đỡ, thì lại càng nguy.]
Sách *Trang Tử* nói: "Người thấu hiểu thực tình của sự sống thì không theo đuổi những điều sự sống không làm gì được;" [Chú của Hướng Tú: những điều sự sống không làm gì được là việc của bản tính trời cho. Chú của Trương Trạm (học giả đời Tấn, chú giải *Liệt Tử*): lẽ sống vốn tự trọn vẹn; làm những việc ngoài phận mình, đó là lấy cái có giới hạn đuổi theo cái không giới hạn.] "người thấu hiểu thực tình của số mệnh thì không theo đuổi những điều trí không làm gì được." [Chú của Hướng Tú: như mệnh hết thì chết, chính là điều đó. Chú của Trương Trạm: thuận theo lẽ sống, đi hết phần của mình, đâu phải trí có thể biết được (?).]
Sách *Liệt Tử* nói: Lúc nhỏ không gắng sức làm quá, lúc trai tráng không tranh giành với đời, lúc lớn tuổi yên phận nghèo, lúc già thì ít ham muốn; lòng nhàn mà thân chịu khó lao động, đó là phương pháp dưỡng sinh (nuôi dưỡng sự sống).
Sách *Liệt Tử* nói: Sự đầy vơi của một thân người, sự tiêu mòn và sinh trưởng, đều thông với trời đất, ứng với muôn loài. [Chú của Trương Trạm: người và âm dương (hai mặt đối lập mà bổ sung cho nhau của vũ trụ, như sáng–tối, nóng–lạnh, động–tĩnh) thông khí với nhau.] Hòa ở lúc đầu, hòa ở lúc cuối, lặng thần, dứt mọi vọng tưởng, đó là con đường của sự sống. [Chú: đầu cuối đều hòa thì thần và chí không tán loạn.]
Sách *Hỗn Nguyên diệu chân kinh* nói: Người thường đánh mất đạo, chứ không phải đạo bỏ người. Người thường rời bỏ sự sống, chứ không phải sự sống rời bỏ người. Cho nên người nuôi dưỡng sự sống phải cẩn thận đừng đánh mất đạo; người theo đạo phải cẩn thận đừng đánh mất sự sống; khiến đạo và sự sống giữ lấy nhau, sự sống và đạo bảo toàn cho nhau.
Sách *Hoàng Lão kinh huyền thị* (sách của phái Hoàng Lão, tức học phái tôn Hoàng Đế và Lão Tử) nói: Đạo trời ban phát, sinh hóa, cùng muôn vật mà không bao giờ cạn; đạo người ban phát, sinh hóa thì hình và thần tiêu mòn. Đem thần chuyển thành tinh mà phóng ra, tinh cạn nên suy. Hình vốn sinh ra tinh, tinh lại sinh từ thần. Không đem sự sống ra mà phung phí, nên hợp đức với trời; không theo thần mà biến hóa, nên cùng khuôn phép với đạo.
Sách *Huyền thị* nói: Biến hóa bằng hình là loại thi giải (thành tiên bằng cách bỏ lại xác như người chết, thần thoát ra mà đi). Thần và hình lìa nhau, hai thứ không cùng còn, giống như chim bay vào biển hóa thành con sò, theo khí âm dương của cuối mùa thu. Biến hóa bằng khí thì có thể mong được sống; biến hóa bằng hình thì rất đáng sợ.
Nghiêm Quân Bình (tức Nghiêm Tuân, ẩn sĩ đời Tây Hán) trong sách *Lão Tử chỉ quy* nói: Thả lòng vào chỗ trống lặng, gắn chí vào chỗ tinh vi, gửi mọi lo nghĩ vào chỗ không ham muốn, đặt mọi tính toán (?) vào vô vi (không làm điều trái tự nhiên, không cưỡng cầu), nên mới thấu hiểu sự sống, kéo dài mệnh, lâu dài cùng với đạo.
Sách *Đại hữu kinh* nói: Có người ngờ vực hỏi rằng: Lúc đầu mọi người cùng khởi lên từ cõi không cùng, cuối cùng nhận khí từ âm dương, mang hình và phách giữa trời đất, nhờ ăn uống hít thở mà lớn lên, vậy mà có kẻ ngu người khôn, kẻ mạnh người yếu, kẻ thọ người chết non; đó là do trời hay do người? Người giải đáp nói: Thân hình sinh ra ngu hay khôn là do trời. Mạnh hay yếu, thọ hay chết non là do người. Đạo trời là tự nhiên, đạo người là do chính mình.
Lúc đầu thai khí (khí được nhận khi còn trong bụng mẹ) đầy đủ, sinh ra bú mớm dư thừa, lớn lên ăn uống đạm bạc, trai tráng tiết chế âm nhạc và sắc dục, thì mạnh mà thọ. Lúc đầu thai khí hao hụt, sinh ra bú mớm không đủ, lớn lên ăn uống thừa mứa, trai tráng buông thả theo âm nhạc và sắc dục, thì yếu mà chết non. Sinh ra và lớn lên đầy đủ trọn vẹn, lại thêm đạo dẫn (phép vận động co duỗi thân thể kết hợp điều hòa hơi thở) và tu dưỡng, thì tuổi thọ không thể lường được.
Sách *Đạo cơ* nói: Người sinh ra mà mệnh có dài ngắn, không phải là tự nhiên, mà đều do giữ thân không cẩn thận, ăn uống sai lệch quá độ, dâm dật không chừng mực, làm trái âm dương, hồn và thần không giữ được, tinh cạn, mệnh suy, trăm bệnh nảy sinh, nên không sống hết tuổi trời.
Sách *Hà đồ Đế thị manh* (một sách sấm vĩ, tức loại sách bói toán, tiên tri đời Hán) nói: Kẻ coi thường thời tiết của trời thì gặp điều dữ, người thuận theo thời tiết của trời thì gặp điều lành. Mùa xuân, mùa hạ ưa ở chỗ cao trên núi; mùa thu, mùa đông ở chỗ thấp, náu kín sâu, thì tốt lành, nhiều phúc, thọ không cùng.
Sách *Duy thư Bảo dư mệnh* (?) (có lẽ là một sách sấm vĩ) nói: Phương pháp chữa bệnh của người xưa là điều hòa bằng lễ tuyền (suối nước ngọt lành, ở đây chỉ nước bọt trong miệng theo cách hiểu của đạo sĩ), làm thấm nhuần bằng nguyên khí; thuốc không cay không đắng, ngọt mà nhiều vị, có thể uống thường xuyên, dịch chảy khắp năm tạng, gắn ở tim và phổi, suốt đời không có bệnh.
Sách *Khổng Tử gia ngữ* nói: Kẻ ăn thịt thì dũng cảm mà hung hãn; [Chú: loài hổ, sói.] kẻ ăn khí thì sáng suốt như thần mà sống lâu; [Chú: như tiên nhân, rùa thiêng.] kẻ ăn ngũ cốc thì khôn ngoan mà chết non; [Chú: tức là loài người.] kẻ không ăn thì không chết mà thành thần. [Chú: chỉ thuận theo hơi thở mà không suy nghĩ lo toan.]
Sách *Truyện* nói: Người ăn tạp là nơi trăm bệnh và tà ma dồn tụ; ăn càng ít thì lòng càng sáng, tuổi càng thêm; ăn càng nhiều thì lòng càng tắc, tuổi càng giảm.
Thái sử công Tư Mã Đàm (quan Thái sử, chức quan coi việc chép sử và lịch pháp, đời Hán Vũ Đế; cha của Tư Mã Thiên) nói: Thần là gốc của sự sống; hình là đồ dùng của sự sống. Thần dùng quá nhiều thì cạn, hình lao lực quá nhiều thì chết. Thần và hình suy sớm mà muốn sống lâu cùng trời đất, thì chưa từng nghe nói. Cho nên cái làm cho người sống là thần; chỗ thần nương gửi là hình. Thần và hình lìa nhau thì chết; chết rồi không thể sống lại, lìa rồi không thể trở về, vì vậy bậc thánh nhân coi trọng điều này.
Đạo dưỡng sinh có cương lĩnh lớn chung. Người chưa nắm đủ các điểm cốt yếu, chỉ cần luôn nghĩ đến việc làm trái với thói thường của người đời, thì cũng đi gần đúng đường (?), được hơn nửa công. Người có lòng há không nên xét kỹ sao?
Sách *Tiểu hữu kinh* nói: Ít nghĩ, ít tưởng nhớ, ít ham muốn, ít việc, ít nói, ít cười, ít sầu, ít vui thú, ít mừng, ít giận, ít ưa thích, ít ghét bỏ; làm được mười hai điều "ít" này là then chốt của dưỡng sinh. Nghĩ nhiều thì thần mỏi mệt, tưởng nhớ nhiều thì chí tán loạn, ham muốn nhiều thì hại chí, việc nhiều thì thân mệt, nói nhiều thì khí hao, cười nhiều thì hại tạng, sầu nhiều thì tim run sợ, vui thú nhiều thì ý tràn lan, mừng nhiều thì lẫn lộn rối loạn, giận nhiều thì trăm mạch không yên, ưa thích nhiều thì mê đắm không kiềm được, ghét bỏ nhiều thì héo hon không vui. Mười hai điều "nhiều" này không trừ đi là gốc rễ của việc mất mạng. Không có điều "nhiều" nào thì gần với đại kế của chân nhân (người đã đắc đạo, sống thuận tự nhiên).
Người phóng khoáng, thong thả thì thọ; kẻ keo kiệt, tất tả thì chết non; đó là chỗ khác nhau giữa buông lỏng và khổ sở bủn xỉn. Nông phu thì thọ, kẻ ăn cao lương mỹ vị thì chết non; đó là chứng nghiệm của ham muốn ít hay nhiều. Xử sĩ (người có tài đức nhưng ở ẩn, không ra làm quan) ít bệnh, kẻ đi xa nhiều lo; đó là chỗ khác biệt giữa việc nhiều và việc ít. Cho nên người đời tranh lợi, còn đạo sĩ thì ít mưu cầu.
Hồ Chiêu (ẩn sĩ cuối Hán, đầu Tam Quốc) nói: Mắt không nên nhìn sắc không chính đáng, tai không nên nghe lời xấu xa bẩn thỉu, mũi không nên hướng vào mùi hôi tanh, miệng không nên nếm vị độc và gắt (?), lòng không nên mưu tính việc dối trá; những điều đó làm nhục thần, giảm thọ. Lại ngày thường hay than thở, sớm tối ngâm nga gào hú, là làm hỏng cái chính, rước cái tà vào. Người thường không thể không có ham muốn, lại không thể không có việc, chỉ nên giữ lòng hòa, ít tưởng nhớ, giữ thân yên, bớt lo nghĩ, trước hết bỏ đi những gì làm rối thần, phạm bản tính (?); đó là một phép tiết kiệm thần.
Sách *Hoàng Đình kinh* (kinh sách tu luyện của Đạo giáo, nói về các thần trong thân người) nói: Nước trong ở ngọc trì (ao ngọc, chỉ khoang miệng) tưới cho linh căn (rễ thiêng, chỉ cái lưỡi, cũng chỉ gốc sự sống), ai thật lòng tu luyện được thì có thể sống lâu; gọi là ăn uống tự nhiên. Tự nhiên tức là hoa trì. Hoa trì là nước bọt trong miệng. Hít thở đúng phép rồi nuốt nước bọt thì không đói.
Sách *Lão Quân Doãn thị nội giải* nói: Nước bọt, đọng lại thì thành lễ tuyền, tụ lại thì thành ngọc tương (nước ngọc), chảy ra thì thành hoa trì, tản ra thì thành tinh khí trôi khắp (?), rơi xuống thì thành cam lộ (sương ngọt). Cho nên miệng là hoa trì, trong đó có lễ tuyền; súc miệng rồi nuốt xuống thì tưới cho các tạng, thấm nhuần thân thể, làm trăm mạch thông suốt, hóa sinh và nuôi dưỡng muôn thần; các khớp tay chân, lông tóc đều nhờ đó mà sinh ra.
Sách *Trung kinh* nói: Người điềm tĩnh thì thọ, kẻ nóng nảy thì chết non. Điềm tĩnh mà không biết tu dưỡng thì giảm thọ; nóng nảy mà biết tu dưỡng thì sống thêm. Nhưng tính điềm tĩnh dễ điều khiển, tính nóng nảy khó kiềm giữ; ai hết lòng theo đúng cách tu dưỡng thì điềm tĩnh cũng dưỡng được, nóng nảy cũng dưỡng được.
Hàn Dung, tên chữ Nguyên Trường, nói: Rượu là tinh hoa của ngũ cốc, là vị ngon tột bậc, nhưng cũng có thể hại người. Đồ ngon thì khó giữ chừng mực mà dễ quá độ; người dưỡng tính nên thận trọng.
Thiệu Trọng Trạm nói: Ngũ cốc làm đầy da thịt nhưng không thêm tuổi thọ; các vị thuốc chữa bệnh, kéo dài tuổi nhưng không ngon miệng. Thứ ngon miệng, làm đầy da thịt thì người đời quý; thứ đắng miệng mà kéo dài tuổi thì đạo sĩ coi là báu vật.
Sách *Tố Vấn* (một phần của *Hoàng Đế nội kinh*, sách y học cổ nhất của Trung Quốc) chép: Hoàng Đế hỏi Kỳ Bá (danh y, bề tôi của Hoàng Đế) rằng: Ta nghe người thời thượng cổ đều sống đến trăm tuổi mà cử động không suy yếu; [Chú: nghĩa là khí huyết vẫn còn thịnh.] người thời nay mới năm mươi tuổi mà cử động đều suy yếu, là do thời thế khác nhau, hay do con người sai lầm?
Kỳ Bá đáp: Người thời thượng cổ, ai hiểu đạo thì noi theo âm dương, hòa hợp với thuật số [Chú: tức phép giao hợp trong phòng the.], ăn uống có tiết chế, sinh hoạt có chừng mực, không làm việc bừa bãi, nên hình và thần cùng còn, sống hết tuổi trời, thọ quá trăm năm. Người thời nay thì không như thế: lấy rượu làm nước uống, lấy bừa bãi làm thường, say mà vào phòng giao hợp, vì dục mà làm cạn tinh, vì ham thích mà làm tán chân khí (khí gốc chân thật của con người), không biết giữ cho đầy, không đúng lúc mà điều khiển thần, chỉ cốt cho sướng lòng, buông theo âm dương (?), sinh hoạt không tiết chế, không chừng mực, cho nên năm mươi tuổi đã suy.
Lão Quân (tức Lão Tử, được Đạo giáo tôn làm thần) nói: Đời người hạn lớn lấy trăm năm làm mức; biết tiết chế, giữ gìn thì có thể đến nghìn tuổi. Giống như dùng dầu đèn, chỉ khác ở chỗ bấc nhỏ hay bấc lớn mà thôi (bấc nhỏ thì dầu cháy lâu, bấc lớn thì mau cạn). Mọi người nói to, ta nói nhỏ; mọi người nhiều phiền muộn, ta ít bận lòng; mọi người hoảng hốt nóng nảy, ta không giận; không để việc đời làm vướng bận lòng mình, không theo đuổi nghiệp làm quan hưởng lộc, điềm đạm, vô vi, thần khí tự đầy, lấy đó làm thuốc bất tử, mà thiên hạ không ai biết ta.
Chớ bảo là chốn tối tăm, trời biết tình người. Chớ bảo là chỗ khuất kín, thần thấy hình người. Trong lòng thì thầm nói nhỏ, quỷ nghe tiếng người. Phạm điều cấm đủ một nghìn, đất thu hình người (tức phải chết). Người làm điều thiện công khai, người tốt báo đáp. Người làm điều thiện thầm kín, quỷ thần báo đáp. Người làm điều ác công khai, người đời (?) trừng trị. Người làm điều ác thầm kín, quỷ thần trừng trị. Cho nên trời không dối người, như bóng theo hình; đất không dối người, như tiếng vang theo tiếng.
Lão Quân nói: Người làm lành tích đức mà gặp tai họa, là chịu tai ương còn sót lại của tổ tiên; kẻ phạm cấm làm ác mà gặp phúc, là nhờ phúc đức còn sót lại (?) của tổ tiên.
Sách *Danh y tự bệnh luận* (?) (Bàn về bệnh của các danh y) nói: Người đời không sống đến tuổi già, phần nhiều chết non, đều do không tự yêu quý thân mình: giận dữ tranh giành cho thỏa ý, cầu danh săn lợi, gom độc mà đánh vào thần, bên trong làm hại xương tủy, bên ngoài làm tổn gân thịt, khí huyết sắp cạn, kinh mạch (các đường dẫn khí huyết chạy khắp thân theo Đông y) bèn tắc nghẽn, thớ thịt rỗng thưa, chỉ chuốc lấy bệnh tật (?), chính khí (sức chống bệnh của cơ thể) ngày một suy, tà khí (các yếu tố gây bệnh) ngày một thịnh. Chẳng khác nào nhấc cả biển xanh đổ vào ngọn lửa nhỏ, xô đổ núi Hoa để chặn dòng suối con; nói về sự dễ dàng thì còn dễ hơn thế nữa.
Bành Tổ (người sống lâu trong truyền thuyết, tương truyền thọ tám trăm tuổi) nói: Đạo không ở chỗ phiền phức, chỉ cần không nghĩ đến áo mặc, không nghĩ đến miếng ăn, không nghĩ đến âm nhạc, không nghĩ đến sắc đẹp, không nghĩ đến thắng, không nghĩ đến thua, không nghĩ đến mất, không nghĩ đến được, không nghĩ đến vinh, không nghĩ đến nhục; lòng không nhọc, thân không quá sức, thường đạo dẫn, nạp khí (hít khí trời vào nuôi thân) và thai tức (thở cực nhẹ, sâu, như thai nhi trong bụng mẹ, gần như không thấy hơi ra vào mũi) thì có thể sống được nghìn tuổi. Muốn sống lâu vô hạn thì nên uống thượng dược (thuốc bậc trên, loại thuốc tiên dùng để kéo dài tuổi thọ chứ không chỉ để chữa bệnh).
Trọng Trường Thống (học giả cuối đời Đông Hán) nói: Gột sạch lục tình, ngũ tính; có lòng mà không dùng để nghĩ ngợi, có miệng mà không dùng để nói năng, có thân mà không dùng để cầu an nhàn; được yên ổn mà vẫn có thể dời đổi, được vui mà không đắm luyến; lấy đó mà lo liệu (?), thì không biết ngày tháng chồng chất thêm, không biết vạn vật đổi thay. Bành Tổ, Lão Đam (tức Lão Tử) có lẽ gần được như vậy; nếu không, sao họ cùng loài với người mà tuổi thọ lại khác người?
Trần Kỷ, tên chữ Nguyên Phương, nói: Trăm bệnh và cái chết bất ngờ phần nhiều do ăn uống. Cái hại của ăn uống còn hơn cả âm nhạc và sắc dục. Âm nhạc, sắc dục có thể dứt bỏ cả năm trời, còn ăn uống thì không thể bỏ một ngày. Lợi thì nhiều mà hại cũng sát thân. Ăn nhiều thì hại sát thân, ăn ít thì thêm ích lợi.
Trương Trạm nói: Phàm người mất địa vị quyền thế, dù không trúng tà khí, tinh thần cũng tổn thương bên trong, thân ắt chết. Không phải tai họa yêu ma xâm phạm từ ngoài, mà do lòng như có băng và than cùng nung nấu (giằng xé, dày vò) bên trong, nên tự suy sụp, tổn thương bên trong mà nôn ra máu. Trước giàu sau nghèo, dù không trúng tà khí, da cũng khô, gân lồi ra, co quắp tê liệt. Giàu nghèo gây lợi hại cho người cũng như quyền thế, nên bệnh tật hủy hoại đến hình hài mà thôi. Vận động thắng được lạnh, tĩnh lặng thắng được nóng; biết động biết tĩnh, vì thế mà sống lâu. Tinh khí trong sạch, yên lặng thì mới hợp với đạo.
Sách *Trang Tử* nói: Chân nhân ngủ không mộng mị.
Sách *Thận Tử* nói: Ban ngày không có việc gì thì ban đêm không mộng mị.
Trương đạo nhân hơn trăm tuổi mà rất khỏe mạnh, nói rằng: Đạo dưỡng tính là chớ đi lâu, ngồi lâu, nằm lâu, nhìn lâu, nghe lâu; chớ gắng ăn uống, chớ say quá, chớ sầu lo quá, chớ buồn thương quá; đó gọi là biết trung hòa (giữ mức vừa phải, cân bằng, không thái quá cũng không bất cập). Người biết trung hòa ắt sống lâu.
Sách *Tiên kinh* nói: Mệnh ta ở nơi ta, không ở nơi trời. Chỉ có kẻ ngu không biết điều này. Đạo là cốt yếu của sinh mệnh; sở dĩ sinh ra trăm bệnh và phong tà (khí độc gây bệnh từ gió và thời tiết xâm nhập) đều do buông thả ý muốn, chiều theo tình cảm đến tột cùng, không biết tự quý trọng mình, nên sinh ra hư tổn. Ví như cây khô mục, gặp gió liền gãy; bờ sắp lở, gặp nước thì sụp trước. Nay nếu không uống thuốc được, chỉ cần biết quý tinh, tiết chế tình cảm, cũng được thọ một hai trăm năm.
Lời tựa sách *Dưỡng sinh tập* của Trương Trạm nói: Điểm cốt yếu của dưỡng sinh: một là tiết kiệm thần, hai là quý trọng khí, ba là nuôi dưỡng thân hình, bốn là đạo dẫn, năm là lời nói, sáu là ăn uống, bảy là phòng the (chuyện vợ chồng), tám là làm trái thói đời, chín là thuốc men, mười là kiêng kỵ.
Ngoài những điều này ra, về nghĩa có thể lược bỏ.
Thanh Ngưu đạo sĩ nói: Người ta không nên để mình sống quá sung sướng, người sung sướng thì không thọ. Chỉ không nên gắng sức làm những việc mà sức không kham nổi, như cử vật nặng, kéo cung cứng, đào đất làm việc nặng nhọc, mệt mà không nghỉ, đến nỗi gân xương kiệt sức mà thôi. Nhưng lao khổ vẫn hơn an nhàn. Nếu từ sáng đến tối thường có việc để làm, không ngừng tay mới thấy dễ chịu, chỉ khi thấy mệt lắm thì nghỉ, nghỉ rồi lại làm, thì điều đó chẳng khác gì đạo dẫn. Nước chảy không thối, chốt cửa không mục, là vì luôn được vận động. Ăn no thì không nên ngồi hay nằm, nên đi bộ, làm việc để tiêu cơm. Nếu không thế thì sinh bệnh tích tụ không tiêu, tay chân tê liệt, mặt mũi đen sạm (?), ắt giảm tuổi thọ.
Hoàng Phủ Long hỏi Thanh Ngưu đạo sĩ. [Chú: Thanh Ngưu đạo sĩ họ Phong, tên chữ là Quân Đạt.] Phép dưỡng tính của ông có thể đem ra áp dụng. Đại lược nói: Thân nên thường lao động, ăn nên thường ít; lao động nhưng không quá sức, ăn ít nhưng không đến mức đói lả; bỏ đồ béo, đậm, bớt mặn, chua, giảm suy nghĩ, bớt mừng giận, bỏ việc rong ruổi đua đòi, thận trọng chuyện phòng the. Vũ Đế (tức Ngụy Vũ Đế Tào Tháo) làm theo thấy có hiệu quả.
Bành Tổ nói: Con người nhận khí trời mà sống, dù không biết phương thuật (các phép tu luyện), chỉ cần nuôi dưỡng đúng lẽ thì thường thọ được một trăm hai mươi tuổi. Không được như vậy là do đã làm tổn hại nó. Hiểu biết đạo đôi chút thì có thể được hai trăm bốn mươi tuổi; lại thêm chút thuốc men thì có thể được bốn trăm tám mươi tuổi. Kê Khang cũng nói: Đạo dẫn, tu dưỡng đúng lẽ thì bậc trên có thể thọ nghìn tuổi, bậc dưới có thể thọ trăm năm.
Bành Tổ nói: Phép nuôi tuổi thọ chỉ là đừng làm tổn hại mà thôi. Mùa đông giữ ấm, mùa hạ giữ mát, không trái với sự điều hòa của bốn mùa, đó là cách làm cho thân dễ chịu.
Bành Tổ nói: Mặc áo dày, nằm đệm dày, thân không lao động, sẽ sinh bệnh phong hàn (bệnh do gió lạnh xâm nhập). Ăn đồ đậm vị, thịt khô thịt ướp, say sưa no nê đến ngấy, sẽ sinh bệnh tích tụ. Sắc đẹp lả lơi, thê thiếp đầy phòng, sẽ chuốc họa hư tổn. Nhạc dâm đãng, tiếng ai oán, làm vui lòng sướng tai, sẽ sinh mê đắm bê tha. Rong ruổi ngắm cảnh, săn bắn ngoài đồng nội, sẽ phạm lỗi điên cuồng. Mưu được thì đánh thắng, thôn tính kẻ yếu, chiếm lấy nước đang loạn, sẽ thất bại vì kiêu căng phóng túng. Ngay cả thánh hiền cũng có khi làm sai lẽ ấy. Những thứ dùng để nuôi sự sống ví như nước với lửa, không được để mất chừng mực, nếu không thì trái lại thành hại.
Bành Tổ nói: Người không hiểu đạo, cứ uống thuốc thì bị tổn thương; khí huyết không đủ, thớ thịt rỗng thưa, tủy não không đầy, bên trong đã bệnh trước, nên mới bị ngoại vật xâm phạm; gió lạnh, rượu chè, sắc dục chỉ làm cho bệnh phát ra mà thôi. Nếu gốc vốn đầy đủ vững chắc, thì làm sao có bệnh được!
Tiên nhân nói: Tội không gì lớn hơn dâm dục, họa không gì lớn hơn tham lam, lỗi không gì lớn hơn gièm pha. Ba điều này là cỗ xe chở tai họa, nhỏ thì nguy thân, lớn thì nguy nhà. Nếu muốn sống lâu ít bệnh, thì quả thật chớ phóng tinh khiến mệnh chết non tàn tạ, chớ để quá nóng làm tiêu tủy, chớ để quá lạnh làm hại cơ thịt, chớ khạc nhổ làm mất dịch quý trong thân, chớ thình lình la hét làm kinh động hồn phách, chớ khóc lâu khiến thần buồn thảm, chớ giận dữ khiến thần không vui, chớ nghĩ ngợi dồn nén trong lòng (?) khiến chí hoảng hốt. Làm được theo đạo này thì có thể trường sinh.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video