Thiên thứ ba: Các điều răn cấm lặt vặt, cách trừ tai hại và cầu điều lành
Nhìn lâu thì hại huyết (máu, cùng phần tinh chất nuôi thân theo y học cổ). Nằm lâu thì hại khí (luồng sinh lực vận hành trong người). Đứng lâu thì hại xương. Đi lâu thì hại gân. Ngồi lâu thì hại thịt.
Phàm lo nghĩ xa xôi, gắng sức quá mức thì hại người. Buồn rầu, đau thương thì hại người. Vui chơi quá độ thì hại người. Giận dữ không nguôi thì hại người. Khao khát mong cầu thì hại người. Lo lắng sợ hãi thì hại người. Nóng lạnh không điều độ thì hại người. Âm dương (hai mặt đối lập mà bổ sung cho nhau; ở đây chỉ nam và nữ) không giao hòa thì hại người.
Phàm việc giao hợp phải theo các phép đạo dẫn (phép điều hòa hơi thở, co duỗi thân thể để dẫn khí lưu thông). Nếu tránh được mọi việc gây hại, lại có thêm thuật âm dương (phép giao hợp nam nữ để dưỡng sinh), thì đó là con đường không chết.
Vui quá thì khí bay tán. Sầu quá thì khí không thông. Hao tinh (tinh khí của thân, ở đây chỉ việc xuất tinh) khiến khí lực thiếu hụt. Nhìn nhiều khiến mắt mù. Ngủ nhiều khiến lòng bực bội. Ham ăn món ngon khiến đi tả, đi lỵ.
Người thường chỉ biết ham ngũ vị (năm vị: chua, đắng, ngọt, cay, mặn, tức các món ăn), không biết rằng nguyên khí (khí gốc bẩm sinh, nguồn sống căn bản của con người) có thể uống được. Thánh nhân biết ngũ vị sinh bệnh nên không ham. Biết nguyên khí có thể dùng được nên ngậm miệng không nói, tinh khí tự nhiên đáp ứng.
Nước bọt không nuốt thì "biển" không được thấm nhuần (theo bản khác là "khí hải" — vùng dưới rốn, nơi chứa khí trong thân). "Biển" không thấm nhuần thì tân dịch (các chất dịch trong cơ thể như nước bọt, mồ hôi, dịch nuôi các bộ phận) thiếu hụt. Vì thế biết rằng nuốt nguyên khí, uống "lễ tuyền" (suối nước ngọt, chỉ nước bọt trong miệng), chính là gốc của sự sống lâu.
Tắm gội không theo chừng mực thì không lành. Vợ chồng tắm chung thì không lành. Vừa tắm gội xong, lúc say rượu hay no nê, lúc đi xa mới về, lúc quá mệt mỏi, đều không được ăn nằm với nhau, vì sẽ sinh bệnh; phải hết sức cẩn thận.
Đàn ông chớ nằm quay đầu về hướng bắc, vì khiến lục thần (sáu vị thần trú trong thân, cai quản các tạng phủ theo Đạo gia) không yên, hay sầu, hay quên. Chớ ngồi xổm trên miệng giếng; xưa nay đây là điều đại kỵ.
Nếu thấy bức tường thẳng dài mười bước, chớ ngồi hay nằm dọc theo tường mà để gió thổi vào, vì sẽ phát bệnh điên và ngứa ngáy (?). Chớ trợn mắt nhìn lâu mặt trời, mặt trăng, vì sẽ mất sáng mắt.
Phàm đang ra nhiều mồ hôi mà chợt cởi áo, không cẩn thận thì dễ mắc thiên phong (chứng trúng gió một bên người), liệt nửa người. Vừa gội đầu xong, không được để đầu trần hứng gió, không may sẽ mắc chứng đại phong, thích phong (các bệnh do gió độc xâm nhập: phong nặng, và đau buốt như kim châm).
Bị lạnh từ ngoài về, chớ hơ mặt ngay trên lửa, vì sẽ sinh bệnh (?), nổi chứng phong huyễn (chóng mặt, hoa mắt do gió độc).
Phàm lúc ra mồ hôi, chớ ngồi trên giường thõng chân xuống, lâu ngày thành huyết tý (máu ứ tắc gây tê bại), chân nặng, đau lưng. Phàm chân ra mồ hôi, chớ nhúng vào nước, sẽ thành cốt tý (đau nhức, tê bại trong xương), cũng thành chứng co cứng (?).
Nhịn tiểu lâu thì đầu gối lạnh, lại thành lãnh tý (tê đau do khí lạnh ứ đọng).
Phàm ăn đồ nóng mà ra mồ hôi, chớ hứng gió, sẽ phát bệnh nhức đầu, khiến mắt khô rít, ngủ li bì.
Phàm sắp ngủ, chớ ca hát, không lành. Ngủ dậy rồi, chớ nói to, vì tổn hại khí của người.
Phàm chim bay sà vào người thì không được ăn. Nếu chim há miệng, hoặc dưới lông có mụn nhọt, đều không được ăn.
Phàm gội đầu bằng nước nóng (?) rồi xối nước lạnh, sẽ thành đầu phong (chứng đau đầu dai dẳng do gió độc).
Phàm người nằm ngủ, chớ đặt lò lửa cạnh đầu, vì khiến nặng đầu, đỏ mắt, khô mũi. Phàm nằm rồi, chớ để đèn cạnh đầu, vì khiến lục thần không yên.
Mùa đông thì giữ ấm chân, để đầu mát lạnh; mùa xuân, mùa thu thì đầu và chân đều để mát. Đó là phép thường của thánh nhân.
Phàm vừa khóc xong mà ăn ngay thì thành bệnh về khí.
Đêm nằm chớ trùm kín đầu. Đàn bà chớ ngồi xổm trên bếp (?); đó là điều đại kỵ.
Phàm khạc nhổ thì đừng nhổ ra xa; nhổ xa thì thành bệnh phổi, khiến tay nặng, đau lưng, ho.
Phàm người bị bóng đè, chớ thắp đèn soi vào, ắt sẽ chết vì bóng đè. Cứ trong bóng tối mà gọi thì tốt; cũng không được đến sát bên mà gọi gấp.
Phàm nằm chớ há miệng, lâu ngày thành tiêu khát (bệnh khát nhiều, uống nhiều, người gầy sút), và mất sắc hồng hào.
Phàm sáng dậy, chớ lấy nước lạnh để mở mắt, rửa mặt, vì khiến mắt khô rít, mù lòa, hay chảy nước mắt.
Phàm đi đường bị nắng nóng, gặp sông chớ rửa mặt, vì sẽ sinh các vết sạm đen trên mặt.
Người đang ngủ chợt thức giấc, chớ uống nước rồi nằm ngủ lại, vì sẽ thành thủy tý (nước ứ đọng gây tê nặng trong người).
Phàm mắc thời bệnh (bệnh dịch theo mùa) vừa ra mồ hôi mà khỏi, chớ uống nước lạnh, vì làm tổn hại vùng ngực bụng, không hồi phục được.
Phàm lúc bụng đói, không được nhìn hay ngửi xác chết hôi thối; khí ấy vào mũi khiến người sinh bệnh. Phàm muốn nhìn xác chết, đều phải uống rượu trước và nhai tỏi để trừ khí độc.
Phàm trẻ nhỏ thì không cho chỉ tay vào mặt trăng, vì sau hai tai sẽ sinh nhọt lở như muốn đứt rời ra, gọi là "nhọt trăng ăn". Giã con cóc thành bột đắp vào thì khỏi, và các nhọt khác cũng không sinh ra nữa.
Phàm sản phụ (đàn bà mới sinh) không được gặp người hôi nách, vì có thể làm sản phụ bị sưng phù.
Phàm người nằm thì không nằm dưới khe cửa sổ (?), vì khiến lục thần không yên.
Phàm nằm, mùa xuân và mùa hạ nên quay đầu về hướng đông, mùa thu và mùa đông quay đầu về hướng tây; như thế có ích lợi.
Phàm đàn ông lúc đói nên ngồi mà tiểu, lúc no thì đứng mà tiểu, khiến không bệnh tật.
Phàm người ngủ nên co gối nằm nghiêng, làm tăng khí lực. Phàm nằm nên trở mình nhiều lần. Nói cười khe khẽ, nên nói càng ít càng tốt, chớ để tiếng to.
Mùa xuân nên trời tối thì ngủ, dậy sớm. Mùa hạ, mùa thu nên ngủ khi đã vào đêm, dậy sớm. Mùa đông nên ngủ sớm, dậy muộn. Như thế đều có ích. Tuy nói dậy sớm, nhưng chớ dậy trước lúc gà gáy; dậy muộn, nhưng chớ dậy sau lúc mặt trời mọc.
Mùa đông trời đất đóng kín, dương khí (khí ấm, khí hoạt động) ẩn tàng. Người không nên làm lụng đến ra mồ hôi, làm dương khí thoát ra ngoài, tổn hại cho người.
Vừa gội đầu xong, chớ hứng gió mà búi tóc, chớ nằm khi đầu còn ướt, vì khiến người mắc đầu phong, choáng váng bứt rứt, rụng tóc, sưng mặt, đau răng, điếc tai.
Áo ướt và áo thấm mồ hôi đều không được mặc lâu, vì khiến sinh mụn nhọt và mắc chứng phong dương (ngứa lở ngoài da do gió độc).
Lão Quân (tức Thái Thượng Lão Quân, Lão Tử được Đạo giáo tôn làm thần) nói: Sáng sớm ngày mồng một tháng giêng, ra giữa sân, quay mặt về hướng Dần (hướng đông lệch về bắc), lạy hai lạy rồi khấn rằng: "Con là người tên mỗ (đọc tên mình), năm năm đều nhận ơn của Đại Đạo; nguyện xin Thái Thanh Huyền Môn (cõi trời Thái Thanh, cửa nhiệm mầu của Đạo) trả lại cho con số tuổi của năm cũ." Nam nữ đều tự khấn ba lần. Thường làm theo phép này thì sống thêm tuổi thọ.
Huyền Nữ (vị nữ thần trong truyền thuyết Đạo gia) có phép làm thanh tịnh tinh thần; Hoài Nam (tức Hoài Nam vương Lưu An đời Hán) có phép thờ cúng thần bếp (?). Tất cả đều nhằm khiến thân hợp với chân linh (các vị thần linh chân chính), giữ gìn sự sống chân thật.
"Tiên kinh bí yếu" (sách bí quyết về đạo thành tiên) dạy: thường tồn niệm (tập trung ý nghĩ để hình dung, quán tưởng) rằng trong tim có một khối khí to như quả trứng gà, bên trong đỏ, bên ngoài vàng; làm thế thì trừ được mọi tà khí, sống thêm tuổi thọ.
Muốn đẩy lui mọi tà khí và trăm loài ma quỷ, thường quán tưởng một ngọn lửa lớn như cái đấu, rực rỡ sáng chói, thì trăm thứ tà không dám phạm đến người, có thể đi vào giữa vùng ôn dịch (bệnh dịch lây lan) mà không sao.
Tối đi nằm, thường quán tưởng có khí đỏ ở ngoài, khí trắng ở trong, bao phủ lấy thân, thì trừ được mọi tà khí, ma quỷ, yêu quái.
Lão Quân nói: Phàm người cầu Đạo, chớ phạm "năm điều nghịch" và "sáu điều chẳng lành"; ai phạm thì gặp điều dữ.
Đại tiện, tiểu tiện quay về hướng tây là điều nghịch thứ nhất; quay về hướng bắc là điều nghịch thứ hai; quay về phía mặt trời là điều nghịch thứ ba; quay về phía mặt trăng là điều nghịch thứ tư; ngửa mặt nhìn trời và các vì sao là điều nghịch thứ năm.
Đêm dậy để thân trần truồng là điều chẳng lành thứ nhất. Sáng dậy giận dữ cáu gắt là điều chẳng lành thứ hai. Hướng về bếp mà mắng chửi là điều chẳng lành thứ ba. Dùng chân đẩy củi vào lửa là điều chẳng lành thứ tư. Vợ chồng giao hợp ban ngày là điều chẳng lành thứ năm. Ngấm ngầm oán giận thầy và cha là điều chẳng lành thứ sáu.
Phàm người sáng dậy thường nói điều tốt lành thì trời ban phúc cho. Chớ than "biết làm sao" hay ca hát, huýt sáo; như thế gọi là rước họa.
Phải cẩn thận: chớ lên giường nằm mà ca hát, là điều dữ. Mới nằm mà nằm sấp ngủ, là điều dữ. Ăn uống mà nằm sấp trên giường, là điều dữ. Lấy thìa đũa gõ lên mâm, là điều dữ.
Vị thần Tư Âm (thần coi các việc làm lén lút) ở bên trái miệng người. Người có tội lỗi lén lút, thần Tư Âm tâu lên trời, trời liền xét hỏi hồn phách (phần tinh thần, linh hồn) người ấy. Vị thần Tư Sát (thần coi việc trừng phạt bằng cái chết) ở bên phải miệng người. Người nói lời ác, thần Tư Sát tâu lên Tư Mệnh (vị thần giữ sổ tuổi thọ của con người), Tư Mệnh ghi lại, tội đủ thì giết. Hai vị thần canh giữ miệng, chỉ chuyên tìm lỗi của người, sao có thể không cẩn thận lời nói? Cái lưỡi là binh khí của thân; điều lành điều dữ đều từ nó mà sinh ra, cho nên Đạo gia kiêng kỵ.
Ăn "ngọc tuyền" thì khiến người sống lâu, trừ trăm bệnh. "Ngọc tuyền" (suối ngọc) tức là nước bọt trong miệng. Vào lúc gà gáy, lúc trời rạng sáng, lúc giữa trưa, lúc giờ Thân (xế chiều), lúc hoàng hôn, lúc nửa đêm — trong một ngày một đêm, tổng cộng bảy lần súc miệng bằng nước bọt rồi nuốt; mỗi lần đều đợi đầy miệng mới nuốt, thì sống lâu.
Tóc là phần tận cùng của huyết. Răng là phần tận cùng của xương. Móng là phần tận cùng của gân. Chải tóc nghìn lượt thì tóc không bạc. Sáng tối gõ răng thì răng không sâu. Móng tay không cắt nhiều lần thì gân không suy.
Người nên thường soi gương nhiều lần, gọi là "tồn hình" (giữ gìn hình thể); hình thể và tinh thần cùng được giữ gìn, đó là ý nghĩa của việc ấy. Còn nếu soi để khoe khoang dung mạo, tự yêu thích ngắm nghía, thì chẳng bằng đừng soi.
Phàm người thường vào các ngày: mồng một tháng giêng, mồng hai tháng hai, mồng ba tháng ba, mồng tám tháng tư, ngày (?) tháng năm, hai mươi bảy tháng sáu, mười một tháng bảy, mồng tám tháng tám, hai mươi mốt tháng chín, mười bốn tháng mười, mười một tháng mười một, ba mươi tháng chạp — cứ vào những ngày ấy hái rau câu kỷ, nấu thành nước để tắm gội, thì khiến da dẻ tươi sáng, không bệnh, không già.
Khi có nguyệt thực (mặt trăng bị che khuất) thì nên làm lễ cứu trăng. Cứu sống người thì trừ được tai ương. Cứu sống vạn người thì công ngang với trời. Trời không thích sự giết chóc, thánh nhân noi theo điều đó. Người không thích giết chóc là giúp trời đất nuôi dưỡng muôn loài, cho nên được phúc lớn.
Giấc mộng lành thì có thể kể ra, giấc mộng dữ thì nên im lặng; như thế là nuôi dưỡng tính mệnh, sống thêm tuổi thọ.
Hết quyển thượng của sách "Dưỡng tính diên mệnh lục" (Sách ghi chép về nuôi dưỡng tính mệnh, kéo dài tuổi thọ).
Chú 1 — chữ "cực" (cùng tận): sách "Vân Cấp Thất Thiêm" (bộ sách lớn tập hợp kinh điển Đạo giáo đời Tống) ghi là "nhai" (bờ bến, giới hạn).
Chú 2 — chữ "chí" (ý chí): bản Vân Cấp Thất Thiêm trong bộ Tứ khố toàn thư ghi là "khí".
Chú 3 — chữ "kế" (tính toán): Vân Cấp Thất Thiêm ghi là "chỉ" (ngón tay, chỉ trỏ).
Chú 4 — chữ "yểu" (chết non): bản gốc ghi là "thiên" (trời), nay sửa theo Vân Cấp Thất Thiêm.
Chú 5 — chữ "thứ" (đâm, chích): Vân Cấp Thất Thiêm ghi là "lạt" (cay).
Chú 6 — chữ "tính" (bản tính): Vân Cấp Thất Thiêm dưới chữ "tính" có thêm hai chữ "chi sự" (việc của…) (?).
Chú 7 — chữ "năng" (có thể): Vân Cấp Thất Thiêm và sách "Tố Vấn" (sách y học cổ, một phần của Hoàng Đế Nội Kinh) dưới chữ "năng" đều có thêm chữ "hình" (hình thể).
Chú 8 — câu "không lo sự nghiệp làm quan hưởng lộc": Vân Cấp Thất Thiêm ghi là "không lo đạo nghĩa vua tôi".
Chú 9 — chữ "tặc" (giặc, làm hại): Vân Cấp Thất Thiêm ghi là "chính" (ngay thẳng).
Chú 10 — chữ "biếm" (hạ thấp): Vân Cấp Thất Thiêm ghi là "phạp" (thiếu hụt).
Chú 11 — "nhục lý" (thớ thịt): Vân Cấp Thất Thiêm ghi là "nội lý" (bên trong).
Chú 12 — chữ "cổ" (trùng độc): Vân Cấp Thất Thiêm ghi là "chúng" (nhiều, các thứ).
Chú 13 — câu "phép dưỡng tính ấy có thể đem ra dùng": trong Vân Cấp Thất Thiêm câu này là lời chú thích, không phải chính văn.
Chú 14 — chữ "kính" (đường tắt): Vân Cấp Thất Thiêm ghi là "kinh" (kinh sách).
Chú 15 — "sinh bệnh": Vân Cấp Thất Thiêm ghi là "độc yên" (là chất độc).
Chú 16 — chữ "hải" (biển): Vân Cấp Thất Thiêm ghi là "khí hải" (biển khí, vùng chứa khí dưới rốn). Chỗ dưới cũng vậy.
Chú 17 — chữ "dục" (muốn): bản gốc ghi là "thị" (là), nay sửa theo Vân Cấp Thất Thiêm.
Chú 18 — "kết kế" (búi tóc): bản gốc ghi là "thấp ngữ" (nói ướt — vô nghĩa), nay sửa theo Vân Cấp Thất Thiêm.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video