Thiên 5 — Thiên 4: Nuốt khí chữa bệnh

 Dưỡng tính diên mệnh lục (Sách ghi chép về việc nuôi dưỡng bản tính, kéo dài tuổi thọ), quyển hạ.

 Hoa Dương Đào ẩn cư biên soạn (tức Đào Hoằng Cảnh, nhà Đạo học thời Nam triều, ở ẩn tại núi Mao Sơn, hiệu là Hoa Dương ẩn cư).

 Thiên thứ tư: Phục khí (phép luyện hít thở, nuốt khí trời vào thân để nuôi dưỡng cơ thể) chữa bệnh.

 Sách Nguyên Dương kinh nói: Thường hít khí vào bằng mũi, ngậm lại và súc cho đầy miệng, lấy lưỡi khuấy (?) quanh môi răng rồi nuốt xuống. Một ngày một đêm nuốt được một nghìn lần thì rất tốt. Nên ăn uống ít, vì ăn uống nhiều thì khí nghịch (khí trong người đi ngược chiều, không thuận), trăm mạch (mọi đường mạch dẫn khí huyết trong thân) bị bế tắc. Trăm mạch bế tắc thì khí không vận hành, khí không vận hành thì sinh bệnh.

 Sách Huyền Thị nói: Ý chí là vị tướng cầm đầu của khí. Khí là cái làm đầy thân thể. Người biết giữ gìn thì được trọn sự sống, người không biết giữ thì hư hỏng thân hình. Cho nên phép hành khí (phép vận chuyển khí trong thân bằng hơi thở và ý niệm) là: ăn ít, tự biết tiết chế, vận động thân thể, điều hòa khí huyết (khí và máu, hai thứ nuôi sống cơ thể theo Đông y); khi thấy nhẹ nhõm thì dừng, chớ làm quá mức; khi khí dồn ngược lên thì lại đưa nó trở về (?), dáng như đang nuốt. Giữ thân mình ngay ngắn, tâm ý chuyên nhất, giữ vững bên trong lẫn bên ngoài, trên dưới đều đóng kín, để thần (sức sống tinh thần) đi khắp thân thể, điều hòa thông suốt, lan tỏa ra bốn phía mà vẫn được giữ gìn; khiến vùng quan nguyên (huyệt ở dưới rốn khoảng ba tấc, nơi chứa nguyên khí gốc của cơ thể) đầy đủ và chắc thực. Nhờ đó mọi tà khí (khí xấu gây bệnh từ bên ngoài hoặc sinh ra bên trong) tự thoát ra.

 Bành Tổ (nhân vật truyền thuyết nổi tiếng sống rất lâu, tương truyền thọ tám trăm tuổi) nói: Thường bế khí nạp tức (hít khí vào rồi nín giữ lại), từ sáng sớm đến giữa trưa, rồi quỳ ngồi, lau mắt, xoa bóp nắn khắp thân thể, liếm môi nuốt nước bọt, phục khí vài chục lần, sau đó mới đứng dậy đi lại, nói cười.

 Nếu đôi khi thấy mệt mỏi khó chịu, thì dùng phép đạo dẫn (phép co duỗi, xoa bóp thân thể kết hợp với hơi thở) và bế khí để đánh vào chỗ đau. Phải tồn tưởng (tập trung ý nghĩ hình dung rõ) thân mình: đầu, mặt, cửu khiếu (chín lỗ trên thân: hai mắt, hai tai, hai lỗ mũi, miệng, lỗ tiểu, hậu môn), ngũ tạng (năm tạng chính theo Đông y: tâm, can, tỳ, phế, thận – tức tim, gan, lá lách, phổi, thận), tứ chi, cho đến tận ngọn tóc, đều khiến khí có mặt ở đó. Khi cảm thấy khí trôi như mây trong thân, khởi từ mũi miệng, xuống đến đầu mười ngón tay, thì chân thần (phần tinh thần gốc, chân thực của con người) trở nên trong lặng hòa hợp, không cần đến châm kim, thuốc thang, đốt ngải hay chích lể.

 Phàm hành khí muốn trừ trăm bệnh, thì bệnh ở chỗ nào hãy dồn ý nghĩ vào chỗ đó. Đau đầu thì nghĩ vào đầu, đau chân thì nghĩ vào chân, đưa khí hòa hợp đến đánh vào đó; từ giờ này đến cùng giờ ấy hôm sau, bệnh sẽ tự tiêu. Khi mắc thời khí (khí độc theo mùa, gây bệnh lây lan) bị trúng lạnh, có thể bế khí để làm ra mồ hôi; mồ hôi ra khắp thân thì bệnh khỏi.

 Hành khí, bế khí tuy là điều cốt yếu để chữa thân, nhưng trước hết phải hiểu thấu lý lẽ của nó, lại nên để bụng trống rỗng, không được ăn no. Nếu khí có chỗ kết đọng, không trôi chảy được, có khi sinh ra mụn nhọt, ví như nguồn suối thì không được ngăn lấp. Nếu ăn cá sống, rau sống, thịt mỡ, hoặc trong lòng vui, giận, lo âu chưa dứt mà đem hành khí, sẽ khiến người ta mắc chứng thượng khí (khí nghịch dồn lên, gây thở gấp, ho suyễn). Phàm ai muốn học hành khí đều phải tập dần dần.

 Lưu Quân An (đạo sĩ đời Hán, tức Lưu Căn, tự Quân An) nói: "Ăn cái sống, nhả cái chết thì có thể sống lâu" – ý nói mũi hít khí vào là "sống", miệng thở khí ra là "chết". Người thường nếu không làm được phép phục khí thì từ sáng đến tối cứ thường tập không ngừng, thở chậm rãi, thong thả, luôn hít vào bằng mũi, thở ra bằng miệng; đó gọi là thổ cố nạp tân (nhả khí cũ ra, hít khí mới vào).

 Sách Phục khí kinh nói: Đạo chính là khí. Giữ được khí thì đắc đạo, đắc đạo thì sống lâu. Thần chính là tinh (chất tinh túy nuôi sống cơ thể, gồm cả tinh dịch sinh sản). Giữ được tinh thì thần sáng suốt, thần sáng suốt thì sống lâu. Tinh là dòng chảy của huyết mạch, là cái thần linh giữ gìn xương cốt. Tinh mất đi thì xương khô, xương khô thì chết. Vì vậy người tu đạo cốt phải quý trọng tinh của mình.

 Từ nửa đêm đến giữa trưa là thời của sinh khí (khí đang lên, nuôi sự sống), từ sau giữa trưa đến nửa đêm là thời của tử khí (khí đang suy, không lợi cho sự sống). Thường vào lúc sinh khí, nằm ngửa thẳng người, nhắm mắt, ác cố – ác cố là nắm tay như nắm tay của trẻ sơ sinh, lấy bốn ngón đè lên ngón cái. Bế khí không thở, trong lòng đếm đến hai trăm, rồi mới mở miệng thở khí ra; mỗi ngày tăng thêm số hơi. Làm như vậy thì thân và thần đều đầy đủ, ngũ tạng yên ổn. Nếu bế khí được đến hai trăm năm mươi thì hoa cái sáng – hoa cái là lông mày; tai thính mắt sáng, toàn thân không bệnh, tà khí không xâm phạm được người.

 Phàm hành khí, hít khí vào bằng mũi, thở khí ra bằng miệng, nhẹ nhàng mà kéo dài, gọi là trường tức (hơi thở dài). Hít khí vào có một cách, thở khí ra có sáu cách. Hít vào một cách là hấp (hít). Thở ra sáu cách là: xuy, hô, hi, a, hư, yết (sáu kiểu thở ra, mỗi kiểu ứng với một khẩu hình và âm thanh riêng) – đều là đẩy khí ra. Hơi thở của con người, một thở một hít, vốn có số như vậy.

 Muốn làm phép thở dài đẩy khí ra thì: trời lạnh có thể dùng xuy, trời ấm có thể dùng hô. Dùng cụ thể để chữa bệnh thì: xuy để trừ phong (khí gió gây bệnh), hô để trừ nhiệt (chứng nóng trong người), hi để trừ phiền (bứt rứt khó chịu), a để hạ khí (đưa khí nghịch xuống), hư để làm tan chỗ ứ đọng, yết để giải cơn mệt kiệt sức. Người kiệt sức thì hay thở hư, yết. Đạo gia khi hành khí, nói chung không muốn thở hư, yết. Hư, yết là cốt lõi của hơi thở dài (?). Phép này nam nữ đều dùng được, xuất phát từ sách Tiên kinh. Người hành khí trước hết phải nhổ lông trong mũi, vì mũi là con đường thông với thần. Những lúc trời có sương độc, gió độc, rét dữ, nóng gắt thì chớ lấy khí.

 Sách Minh y luận nói: Bệnh phát sinh là tự ngũ lao (năm loại hao tổn do lao lực, lo nghĩ quá độ) mà ra. Ngũ lao đã thành thì hai tạng bị tổn hại trước, tâm và thận chịu tà khí, rồi phủ tạng (các cơ quan bên trong: tạng là cơ quan đặc như tim, gan…; phủ là cơ quan rỗng như dạ dày, ruột…) đều mắc bệnh. Ngũ lao là: một là chí lao (hao tổn vì ý chí gắng gượng), hai là tư lao (hao tổn vì suy nghĩ), ba là tâm lao (hao tổn tâm thần), bốn là ưu lao (hao tổn vì lo buồn), năm là bì lao (hao tổn vì mệt nhọc thân xác).

 Ngũ lao thì sinh ra lục cực (sáu chứng suy kiệt đến cùng cực): một là khí cực, hai là huyết cực, ba là cân cực (gân suy kiệt), bốn là cốt cực (xương suy kiệt), năm là tinh cực, sáu là tủy cực. Lục cực thì thành thất thương (bảy chứng tổn thương), thất thương lại biến thành thất thống (bảy chứng đau). Thất thống thành bệnh, khiến tà khí nhiều, chính khí (sức chống bệnh vốn có của cơ thể) ít, đầu óc mơ màng, hay quên, buồn bã không vui, ăn uống không nuôi được thân, da dẻ sắc mặt không tươi nhuận, tóc bạc khô xơ.

 Nặng thì khiến người mắc chứng đại phong (bệnh phong nặng) và thiên khô (liệt nửa người, nửa thân teo khô), gân co rút, tay chân co quắp, trăm khớp bế tắc, gầy gò, hụt hơi, lưng và chân đau nhức. Đó là do lấy vợ sớm, dùng tinh quá mức, khí huyết không đủ, lao lực đến cùng cực mà ra.

 Phàm bệnh đến không ngoài ngũ tạng; việc (?) cần phải biết gốc bệnh, không biết thì chớ làm. Tạng tâm (tim) có bệnh thì thân thể lúc lạnh lúc nóng, dùng hai hơi hô và xuy để đẩy ra. Tạng phế (phổi) có bệnh thì ngực lưng căng đầy, dùng hơi hư để đẩy ra. Tạng tỳ (lá lách, cùng với dạ dày lo việc tiêu hóa) có bệnh thì trên thân có du phong (gió độc chạy khắp người), ngứa rần rần, đau nhức bứt bối (?), dùng hơi hi để đẩy ra. Tạng can (gan) có bệnh thì đau mắt, sầu lo không vui, dùng hơi a để đẩy ra.

 Trên đây là mười hai phép điều khí. Theo lệ thường, hít khí vào bằng mũi, thở khí ra bằng miệng, nên làm cho tiếng hơi thở ra đúng theo từng chữ xuy, hô, hư, a, hi, yết. Người bệnh nếu theo phép này đều phải cung kính, dốc lòng mà làm, thì không có bệnh nào không khỏi. Đây là thuật cốt yếu để sống lâu.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video