Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do triều đình nhà Thanh ra lệnh biên soạn, chia làm bốn kho: Kinh, Sử, Tử, Tập).
Nhân luân đại thống phú (bài phú tổng quát về phép xem tướng người; "phú" là thể văn vần có đối), quyển thượng. Trương Hành Giản đời Kim soạn.
Tiết Diên Niên đời Nguyên chú giải.
Sang hay hèn được định bởi cốt pháp (hình dạng, cấu trúc của bộ xương, căn cứ chính để xem tướng).
«Chú: "Sang" là tôn quý, có tước vị; "hèn" là thấp kém, không có tước vị. Người ta khi nhận khí trời đất mà kết thành bào thai, thì hiền hay ngu, sang hay hèn, thọ hay yểu, lành hay dữ đều đã định ở cốt pháp. Xương là vua, thịt là bề tôi; xương và thịt nâng đỡ nhau là quý. Xương lộ thịt mỏng thì chủ (báo trước, ứng vào) thân phận thấp hèn. Cho nên nghèo hèn hay giàu sang là do khí bẩm sinh mà ra, quỷ thần không dời được, thánh hiền cũng không đổi được.
Tống Tề Khâu trong sách "Ngọc quản chiếu thần" nói: Các đốt xương giống như vàng đá, muốn cao vút chứ không muốn ngang bè, muốn tròn chứ không muốn thô. Người béo không nên thịt xệ, người gầy không nên lộ xương. Xương với thịt cân xứng, khí với sắc hòa hợp, là tướng có phúc. Xương lạnh mà co rút thì không chết yểu cũng nghèo. Bên trái nhật giác (vùng trán phía trên lông mày trái), bên phải nguyệt giác (vùng trán phía trên lông mày phải) có xương nổi lên, gọi là kim thành cốt, ngôi đến công khanh (các quan to bậc nhất trong triều). Từ ấn đường (khoảng giữa hai đầu lông mày) có xương chạy lên tới thiên đình (vùng giữa trán phía trên), gọi là thiên trụ cốt; từ thiên đình xuyên lên đỉnh đầu, gọi là phục tê cốt (xương nổi như sừng tê giác nằm ẩn); đều làm tới tam công (ba chức quan cao nhất triều đình). Dù có các xương ấy, cũng cần hình dáng và khí sắc tương xứng, các bộ vị trên mặt phối hợp với nhau; nếu không thì tuy có phúc thọ mà không sang. Xương gò má chạy liền vào tai, gọi là ngọc lương cốt, chủ sống lâu. Từ cánh tay trên đến khuỷu gọi là long cốt, tượng trưng cho vua, nên dài và lớn; từ khuỷu đến cổ tay gọi là hổ cốt, tượng trưng cho bề tôi, nên ngắn và nhỏ. Đại để xương nên cao mà duỗi thẳng, tròn mà chắc, thẳng mà ăn khớp với đốt, săn mà không thô — đều là tướng rắn chắc.
Sách "Thanh giám" nói: Nên biết xương gò má có bốn loại: chạy vào tai thì không gì hơn, tuổi thọ dài rộng; cắm hướng lên thiên thương (vùng hai bên trán phía trên đuôi mày, gọi là "kho trời") thì ắt làm tới lưỡng phủ (hai cơ quan đầu não của triều đình, tức hàng tể tướng); chạy vào tóc mai thì làm giám ty (quan giám sát một vùng) kiêm trấn giữ đất đai.
Sách "Tạo thần lục" nói: Mũi cao, gò má đầy thì thành tướng "chính diện" — nghĩa là gò má đầy đặn thì mặt mới có thế chính diện.
Sách "Thông tiên ngữ" nói: Xương gò má nổi thành đỉnh, ngọc chẩm (xương gồ ở sau gáy) cao, ắt làm bậc hiền thần phò tá nơi triều đình.
Thành Hòa Tử nói: Lộc cốt tuy nổi mà không cao, chính diện tuy mở mà không có thịt, nên chỉ làm quan tầm thường. Hoặc mày thưa, hoặc mắt đẹp, khí hơi trong thì làm kẻ sĩ; da thô xương nặng, khí đục thì làm nông; xương thanh mà thịt mỏng thì làm thợ; xương thô thịt dày thì làm buôn. Cốt khí hồn hậu, tinh thần thong thả thì nhiều vui; xương thanh thịt mỏng, tinh thần lộ ra ngoài thì nhiều lo phiền.
Mặt đen thân trắng là một điều quý; mặt thô thân mịn là hai; chân ngắn tay dài là ba; thân nhỏ tiếng lớn là bốn; rồng đến nuốt hổ (?) là năm; mặt ngắn mắt dài là sáu; người không hôi mà thơm là bảy; có sừng thịt mọc lên đỉnh đầu là tám; lưng như mai rùa là chín; ngồi một mình vững như núi là mười. Trái lại là mười điều hèn. Xương hèn là: xương đỉnh đầu nhọn, sơn căn (chỗ gốc sống mũi, giữa hai mắt) bị đứt, đốt sống mũi nổi ngang, không có thần, không có sắc, không có tiếng — là cực hèn.
Sách "Nguyệt ba động" nói về ngọc chẩm: chỗ trên dưới hai tai là bách hội, trước tai là trán, sau tai là não, trước não là tinh đường, sau não là ngọc chẩm. Xương ấy có hai mươi mốt loại, đều là tướng công hầu giàu sang. Nay vẽ hình các cốt pháp ấy ở phía sau.
Chẩm hình trục xe: sách "Linh đài bí ngữ" nói chủ ban đầu khốn khó (?), giữa đời vinh hiển, về già suy yếu. Chẩm hình trăng ngửa: chủ tính cứng rắn, sang. Chẩm hình trăng úp: chủ tính hòa nhu, cẩn thận, ít quyết đoán. Chẩm hình trăng quay lưng. Chẩm vuông: chủ sang từ nhỏ. Chẩm hình chữ "nhất": chủ thành thật giữ chữ tín, sang, tính cứng. Chẩm hình chữ "thập": chủ tính nóng nảy, miệng nói mà lòng không để bụng, sang mà không bền. Chẩm hình vòng tròn, còn gọi là chẩm hình nan hoa xe: cha ông và con cháu đều sang. Chẩm xòe trái, chẩm xòe phải: chủ thọ, được hưởng cơ nghiệp tổ tiên, sang sớm. Chẩm ba cửa ải: chủ một nhà có nhiều người hiển quý. Chẩm hình trứng gà: chủ tính nóng nảy dữ dằn, hay cho mình là đúng. Chẩm hình chữ "sơn": chủ thành tín, tính cứng, còn gọi là chẩm núi ngang chữ nhất. Chẩm liền, còn gọi là chẩm vòng nối: lấn sang vùng ngọc đường, chủ sang và thọ, tính khí thất thường. Chẩm hình chữ "phẩm": chủ văn hay tài giỏi, danh cao, tự thân hiển quý. Chẩm kim treo, chẩm kim rủ, lại có chẩm hình chữ "vương": chủ thọ. Chẩm hình chén rượu: chủ gần người sang, có bổng lộc mà không có chức quan. Chẩm hình chữ "đinh": chủ tính rộng lượng, gần người sang. Chẩm hình trống eo: chủ sang nhỏ mà không bền, nhiều thành bại lật lọng. Chẩm như hạt châu: chủ gần người sang mà không thực chất. Chẩm hình chữ "thượng": chí cao gan lớn, có thành có bại, sang nhỏ.
Kinh nói: Phàm người có ngọc chẩm đều là tướng sang; như người tu hành đạo Phật, đạo Lão, dù không sang, nếu có ngọc chẩm đều chủ sống lâu. Phàm ngọc chẩm chỉ cần hơi có xương nổi lên đều chủ có lộc có thọ; phẳng lì không có thì lộc thọ khó gặp. Đàn bà có ngọc chẩm đều chủ sang.
"Linh đài bí ngữ" nói: Hạn đầu (giai đoạn đầu của đời người), trên đầu có mười ba quý cốt. Hoa cái cốt: chủ thanh cao, kính thờ thần quỷ, phụng thờ sư sãi đạo sĩ. Phượng trì cốt: chủ văn chương, tính ôn hòa. Tốc phong cốt: chủ sang. Hành sơn cốt: chủ gần người sang, thanh nhàn, có nhiều sư đạo, đầy tớ, lập được danh nhỏ (?). Thấu đỉnh cốt: chủ sang mà không bền. Tả toàn giác cốt: chủ hiển quý trong đường văn. Hữu toàn giác cốt: chủ thành danh trong đường võ. Hai bách hội cốt: chủ được hưởng của cải tụ về từ bốn phương xa. Hai hổ nhĩ cốt: chủ dũng mãnh. Hai ngọc đường cốt: chủ thọ, không nên lõm (?).
Trên trán có ba mươi hai xương. Nhật giác: chủ gần người sang, tổ tiên hiển quý. Nguyệt giác: chủ gần người sang, mẹ và tổ hiển quý. Phục tê: chủ đại quý. Phụ trủng: chủ mồ mả tổ tiên tốt, cha ông có thế lực. Thanh lăng: chủ danh cao, thanh nhàn, gần gũi sư đạo. Phương diện phòng tâm: chủ ưa văn chương, nhiều vẻ vang. Nội phủ: chủ tài lộc, hiển quý. Hai khuyết môn: chủ quyết đoán, tính cương liệt. Hai cửu oản: chủ ương ngạnh, u mê. Hai biên địa: nên ra vào phương xa. Hai sơn lâm: chủ việc mồ mả, gò đống. Trung chính: chủ mẹ, vợ, con cháu, tổ tiên hiển quý. Ngọc lĩnh: chủ cương trực, cô độc, khắc người thân, tính quyết đoán. Hai phó mi: chủ của cải từ phụ nữ ít, thanh quý, danh cao mà chức nhỏ. Hai long giác: chủ gần người sang, nhờ cậy người sang. Long cung: chủ con quý. Hai cương cốt: chủ tính cứng, người thân bất hòa, không nên cao. Hai chiến đường cốt: chủ sang, có võ công, tính dũng. Tư không: nên phẳng, nếu lõm lộ thì đáng ngại. Thiên trung: nên cao, gần người sang, tổ tiên thịnh, không nên lõm. Thiên đình: bộ này nên cao, không nên lõm. Ấn đường: sinh ra ấn tín quan chức, là cung của vợ con và tâm tính, không nên vỡ lõm.
Trung hạn (giai đoạn giữa đời): sơn căn cốt chủ hôn nhân, tiền của. Hai quyền cốt (xương gò má): chủ chức quyền. Mệnh môn cốt ở phía trước tóc mai (?). Hai giáp cốt (xương má): chủ lập thân ở vùng biên xa, tính cương quyết. Hai kiên cốt: chủ của cải ra vào. Thọ cốt: chủ thọ, nên thẳng, không nên lõm lộ. Hai mệnh môn: nên phẳng rộng, sáng nhuận là tốt. Mạt hạn (giai đoạn cuối đời): địa các (vùng cằm) chủ ruộng nhà; hai kiên cốt chủ ra vào sinh tài, thịnh vượng tốt lành; hai hổ nhĩ cốt ở dưới hai tai, nổi lên thì chủ dũng và thọ.»
Lo hay mừng hiện ra nơi hình dáng nét mặt.
«Chú: Lo mừng là việc tương lai, người ta không biết trước được. Khi lo mừng chưa rõ, thì khí sắc (màu và vẻ khí hiện trên da mặt) sớm tối đã phát lên mặt: việc lành thì hiện sắc mừng, việc dữ thì hiện khí xấu. Về khí sắc: xanh là lo âu nghi ngại, đỏ là khẩu thiệt (cãi cọ, kiện tụng, điều tiếng), trắng là khóc lóc, đen là chết chóc chôn cất, vàng là vui mừng. Cho nên lành dữ biểu lộ ra hình dung. Khí sắc phát ra rất nhỏ, như tằm nhả tơ, như ong bày bọt (?); không phải mắt tinh nhìn khéo thì sao thấy hết được. Còn về chỗ hiện và sự ứng nghiệm nhanh hay chậm, thì xem trong khoảng từ chuẩn đầu (đầu mũi) thẳng lên tới thiên đình qua mấy bộ vị, cùng khoảng nhân trung (rãnh giữa mũi và môi trên) tới địa các, trên dưới mắt và hai bên lông mày. Phàm trên mặt có sắc xấu như vết bẩn, là sinh khí tai họa; nếu ở khoảng nhân trung, chuẩn đầu, thiên đình, ấn đường thì trong năm ngày ắt thấy tai họa.
Bài ca rằng: "Sắc xanh thuộc Mộc nên biết rõ, Hỏa thì tím với hồng, đỏ chớ ngờ; Kim là sắc trắng có chứng rõ ràng, Thổ vàng, Thủy đen ấy là hợp lẽ. Xuân cần xanh, hạ cần hồng, đông xem trắng đen thì mừng chồng chất; mùa thu sắc trắng gặp thời thịnh, nếu không hình khắc thì thấy trọn vẹn trước sau." (Ngũ hành: năm yếu tố Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, sinh và khắc lẫn nhau, mỗi mùa, mỗi sắc đều quy về một hành.) Ví như mùa xuân có sắc trắng là khí tương hình (khắc hại nhau, vì Kim khắc Mộc là hành của mùa xuân), sắc vàng là phản nghịch (trái ngược, vì hành của mùa lại khắc hành của sắc), sắc đen là tương sinh (sinh trợ cho nhau), sắc xanh là tỷ hòa (cùng một hành, hòa nhau). Mùa hạ: đen là tương hình, trắng là phản nghịch, xanh là tương sinh, hồng là tỷ hòa. Mùa thu: đỏ là tương hình, xanh là phản nghịch, vàng là tương sinh, trắng là tỷ hòa. Mùa đông: vàng là tương hình, đỏ là phản nghịch, trắng là tương sinh, đen là tỷ hòa.
Sách "Quy giám" nói: Lo mừng và điều quái lạ đều hiện ra ở khí sắc. Sắc có lớn có nhỏ, ứng nghiệm có chậm có nhanh, theo thời mà biến đổi không nhất định. Sắc tươi nhuận có khi là dữ, khô ráo có khi là lành; theo tiết mà dùng, cùng với thời mà thêm bớt. Khí sắc khởi phát từ ngũ tạng (năm tạng trong người: tim, gan, tỳ, phổi, thận), sáng hiện lên mặt, tối lại trở về các phủ (các cơ quan rỗng trong bụng). Chỗ lớn như sợi tóc, chỗ nhỏ như tơ tằm; dài như lông bay, ngắn như hạt kê (?); có khi nhỏ như hạt bụi, có khi ra từ lỗ chân lông, có khi hiện theo thớ mạch. Thế của nó có thịnh có suy, hình của nó có lành có dữ; nên lấy khí ngũ hành mà xét.
Sắc xanh chủ lo; xanh mà nhuận chủ lo nặng; xanh mà mềm chủ lo về sau (?); xanh mà tan chủ lo sắp tan. Trắng tươi chủ khóc lóc; trắng nhuận chủ đại tang; trắng nổi chủ tang nhẹ; trắng tan chủ tang đã qua. Đen chủ chết vì binh đao; đen đậm chủ chết vì hình phạt; đen u tối chủ chết vì bệnh nặng; đen tan chủ bệnh khỏi. Đỏ chủ kinh hãi lo âu, chủ việc cãi cọ, kiện tụng với quan huyện; đỏ tươi nhuận chủ gặp nạn tù ngục; đỏ nhỏ chủ cãi cọ, bị đánh roi; đỏ khô chủ cãi cọ về việc riêng trong nhà. Trong các sắc, sắc đỏ khó xét nhất: có khi tim nóng thì mặt đỏ, thịt biến mà sắc bừng lên, giận dữ đột ngột, hoặc chốc lát thì hết; giận sâu thì qua ngày không tan; lại so với bệnh tật, việc quan thì cách xem khác nhau, nên không thể bàn hết, chỉ cốt ở lòng người xem lĩnh hội. Vàng chủ vui mừng; vàng sáng nhuận chủ đại hỷ; vàng nhỏ chủ mừng trong nhà; vàng khô chủ niềm vui đã qua.
Khí hiện ra đột ngột thì việc đến nhanh; hiện ra lâu thì ứng chậm. Giải nghĩa: hiện ra lâu là dần dần từ nhỏ thành lớn. Khí sâu thì ứng nặng, nổi thì việc nhẹ, tan thì nghe tiếng mà không thành, việc mưu tính không xong. Khí vàng lúc mới khởi như tằm nhả tơ; lúc sắp thịnh như cái kén chưa ươm, hoặc như đuôi ngựa; lúc sắp đi thì như màu hoa liễu, tụ lại loang lổ. Sắc đỏ lúc mới khởi như lửa vừa bén; lúc thịnh rừng rực như lụa đỏ thẫm; lúc sắp đi như chuỗi hạt nối nhau rồi mới hết. Sắc trắng lúc mới khởi như bụi trắng phủ lên cột; lúc sắp thịnh như phấn mịn thoa lên, hoặc như màu giấy trắng; lúc sắp đi như cáu tro, tức là nhũn nát mà mềm. Sắc đen lúc mới khởi như đuôi chim quạ; lúc thịnh như tóc đen được thoa dầu; lúc sắp đi như bọt bẩn. Sắc xanh lúc mới khởi như gỉ đồng; lúc thịnh như cây cỏ mới mọc; lúc sắp đi như màu xanh của mây biếc, tức là lả tả nổi tan. Phàm khí tuy nhỏ mà tươi nhuận là việc mới bắt đầu; khí thịnh thì việc thịnh, khí suy thì việc dứt; lõm xuống (?) như khói uốn khúc, giảm đi như mây chồng lớp.
Năm sắc đều phối với bốn mùa mà đoán. Phàm ba tháng mùa xuân: xanh là vượng, đỏ là tướng, trắng là tử, vàng là tù, đen là hưu (năm trạng thái theo mùa: vượng là đang thịnh nhất, tướng là đang lên, hưu là đã nghỉ, tù là bị giam hãm, tử là chết hẳn). Ba tháng mùa hạ: đỏ vượng, vàng tướng, đen tử, trắng tù, xanh hưu. Ba tháng mùa thu: trắng vượng, đen tướng, xanh tù, đỏ tử, vàng hưu. Ba tháng mùa đông: đen vượng, xanh tướng, vàng tử, đỏ tù, trắng hưu. Giải nghĩa: sắc vàng chủ hành Thổ, vượng vào bốn tháng quý (tháng cuối của mỗi mùa), lại là khí nuôi dưỡng bào thai, vì thế sắc vàng phần nhiều là vui mừng. Khí mùa xuân nên nằm ngang, khí mùa hạ nên bốc lên, khí mùa thu nên đi xuống, khí mùa đông nên ẩn vào; bốn khí ấy mà trái mùa đều là dữ, giống như mạch theo mùa trong y học. "Bốc lên" là đầu và chân đều động; "nằm ngang" là thẳng; "đi xuống" là thấp. Sắc ấy dọc hay tròn, đều lấy khí mà xét.
"Ngọc quản chiếu thần" luận về năm loại hình mang sát (sát: khí hung dữ gây hại): khí lửa xuyên qua tròng mắt là mắt mang sát; tia mạch như lửa, sắc như say mê là thần mang sát; tiếng như đồng vỡ là tiếng mang sát; ưa làm việc trộm cướp hại người là tính mang sát; tay chân tổn thương, đốt xương gãy là thân mang sát. Khi thấy hình mang sát cả trên dưới: dính ác nặng thì chủ chết vì hung ác, bị giết; dính ác nhẹ thì chủ trắc trở bế tắc.
Luận về thiên la (lưới trời, tức khí sắc xấu bao trùm cả mặt): khắp mặt sắc đen từ bốn phía nổi lên là thiên la tử khí; thiên la sắc trắng là điềm khóc tang (?); thiên la sắc xanh là lo âu bế tắc; thiên la sắc vàng là bệnh tật; mặt như bôi mỡ là thiên la ăn uống (vì rượu thịt mà sinh việc); như say ngủ chưa tỉnh là thiên la tù ngục; mắt đảo mà nhìn gấp là thiên la gian dâm; sắc cháy như lửa là thiên la phá bại; nói cười mất chừng mực là thiên la quỷ che.
Bài ca phân biệt nơi thuộc của năm sắc: "Mùa xuân sắc xanh chỉ lấy ở vùng tam dương (vùng dưới mắt bên trái); mùa hạ sắc đỏ nên tìm ở trong ấn đường; mùa thu sắc trắng chỉ xem trên niên thượng, thọ thượng (hai bộ vị trên sống mũi); mùa đông xem ở học đường, ánh đen nổi lên."
Bài ca đoán sự hanh thông: "Vùng thượng dương hồng tím, vùng âm hơi vàng, chuẩn đầu sáng lặng — đều gọi là thọ và hưng thịnh."
Khẩu quyết đoán bệnh: chuẩn đầu có sắc máu (?) là bệnh phổi; hai tai như có khói sinh là bệnh thận; niên thượng sắc đỏ là bệnh tim; trong mắt sắc xanh là bệnh gan.
Bài ca "Trăm điều mừng lấy một": "Khí vàng bốc ngùn ngụt, chầu lên trời thì lộc vị vinh; như mây sinh ở nhật giác, mười ngày được bái làm công khanh. Chuẩn đầu vàng sáng động, vinh hoa ấy là điềm tốt; được của lại được mừng, do vượng ở phương nào (?). Trên ấn đường hơi vàng, thiên trung khí tím sáng, đầu rồng ngang đuôi phượng cao, đỗ đầu được ấn vàng. Một vệt (?) như sợi tóc, mờ mờ ở ấn đường, sắc sáng lại có ứng, danh tiếng vang khắp triều. Mừng việc nhà xem ở tường vách (vùng hai bên má), thân vinh mà con cháu được nhờ; thư tới thì tìm bên dịch mã (vùng hai bên thái dương, chủ việc đi xa, dời đổi), biên địa (vùng sát chân tóc hai bên trán) có công võ. Chuẩn đầu sắc lo động, vấn vít có kiện tụng; khí xanh tìm ở khóe miệng, bệnh bất ngờ gọi là hồn mất. Đuôi mắt xanh liền đen, vì người đàn bà mà lo (?); chạy chéo vào thì ắt thấy quỷ, khoảng đỏ thì khó giữ mạng. Mù mịt xanh dần nổi, tai đến vào hạ thu; bỗng dồn về khóe miệng, thân mắc bệnh khó dứt. Khí trắng bốc ngùn ngụt, giữa thu mới ứng thời; nếu vấn vít trên mày trán, lâu dài thấy hai lần buồn. Khí lo nghe lại hợp, lúc buồn ắt có tai; nếu ngưng tụ lâu, vẫn còn tin được mà dùng dằng (?)."»
Hối lận (ăn năn và tiếc nuối — theo Kinh Dịch là điềm báo lỗi lầm nhỏ, chưa tới mức dữ) sinh ra từ lúc mới hành động.
«Chú: "Hối" là hận, "lận" là tiếc; chữ "lận" đọc theo phiên thiết lương–nhận (phiên thiết: cách ghi âm bằng cách ghép phụ âm đầu của chữ trước với vần và thanh của chữ sau). Hối lận là khi lành dữ chưa hiện; tình người chỉ biết ham lợi tránh hại, không biết rằng nhân cái hại mà thấy cái lợi. Kinh Dịch nói: "Lành, dữ, hối, lận đều sinh ra từ sự động."
Sách "Ngọc quản" luận về đi, ngồi, ăn, nằm: tướng người sang thì đi như mây trôi, ngồi như đá vững, đoan trang hậu hĩnh, cẩn thận lời nói, tính tình rộng rãi thư thái.
Trương Cảnh Tàng nói: Ngồi một mình sừng sững như tảng đá vững, quan cao ngôi hiển, con cháu vinh hoa.
Sách "Nhân luân quần giám" nói: Người sau lưng nói chuyện mà mình không xoay người lại, dáng như rồng chạy hổ phi, tự nhiên phơi phới.
Ngụy Tổ (Tào Tháo) nghe nói Tư Mã Tuyên Vương (Tư Mã Ý) có tướng lang cố (ngoái đầu như sói: quay mặt ra sau mà thân không xoay), muốn thử, bèn gọi cho đi lên trước rồi bảo ngoái lại nhìn; quả nhiên mặt quay thẳng ra sau mà thân không động. Tào Tháo bảo thái tử Tào Phi: "Tư Mã Ý không phải người chịu làm bề tôi." Sau họ Tư Mã dựng nên nghiệp nhà Tấn.
Sách "Tâm kính" nói: Dáng như hổ phi rồng ngẩng thì ngôi tới công vương; bước như ngỗng vịt thì nhà chất vàng ngọc. Lại nói: nhai như trâu, nuốt như dê thì lộc tự dồi dào — ngậm miệng nhai kỹ như trâu ăn cỏ, khoan thai chậm rãi là tượng lộc đầy. Mày thưa có vẻ tươi, mắt tàng thần, ngồi như hổ ngồi rồng cuộn, hơi thở không nghe tiếng. Người ngồi nằm như hổ ngồi, thân không động mà hơi thở không nghe, là tướng sang và thọ.
Tướng hèn kém: ăn uống rơi vãi lả chả, ngồi dậy hay nghiêng ngả, ngủ hay nói mê, nằm như xác ngửa, hơi thở thô, hay trở mình không lúc nào yên chỗ, lời chưa nói ra mà nước dãi đã rơi, lắc đầu vung tay, luôn miệng thở than, lưng ong bước vội, hơi ngắn tiếng khô. Nên Bạch Vân Tử nói: "Lưng ong bước vội, vai lạnh rụt, như con hạc gặp mưa gió bay vào rừng." Lại nói: "Tiếng khô thì không có của, tiếng nhẹ thì không có quyền, tiếng gắt mà nhỏ thì áo mỏng cơm đạm." Ăn mà đầu mũi toát mồ hôi, đi mà gót chân không chạm đất, đi như ngựa phi, đầu chúi đi trước — đều không phải tướng tốt.
Mũi dài thì keo kiệt, ngực rộng thì tham lam, gối rung thân lắc là người bạc bẽo hèn kém. Dáng vẻ không đoan trang (?), thân thể không cẩn trọng, "nụ cười duyên dáng, mắt đẹp đưa tình" (lời Kinh Thi) mà không đặt ở việc làm, có thể gọi là kẻ nịnh hót. Bài ca rằng: "Vươn tay như rắn bò, cúi đầu nói giọng đàn bà, không chỉ nhiều dối trá, lại còn chẳng có tình người." Trong lòng không ngay thẳng thì xem con ngươi; hình bên ngoài lộ ra, tà tâm bên trong giấu kín, là người không ngay thẳng. Nằm nên yên tĩnh, điềm nhiên không động là phúc thọ; trái lại là không tốt. Ăn uống mất điều độ là tính nóng không hòa; ăn uống khoan thai là phúc thọ. Bài ca rằng: "Không nói không rằng là kẻ nặng mưu tính, nói ra không thiên tư là người chính trực; sợ nhất là khóc xong lại giận dữ trách móc, môi nhọn mỏng thật là kẻ đặt điều thị phi."»
Thành hay bại là ở sự quyết đoán.
«Chú: Thành bại là gốc của được mất. Người ta mưu tính việc gì, nên cứng rắn dứt khoát mà không thể do dự. Cổ nhân nói: "Đáng dứt mà không dứt, trái lại chuốc lấy loạn." Cho nên hành động mưu tính mà quyết được thì ắt thành, hơi ngờ vực thì việc rối. Đường Cử xem tướng Thái Trạch còn mê lầm, người nước Trịnh nhìn Khổng Tử không rõ, là vì hai người ấy phép thuật nông cạn. Cho nên nói: "Xem người trước hết xem tam đình (ba phần của mặt: từ chân tóc đến lông mày, từ lông mày đến đầu mũi, từ đầu mũi đến cằm), rồi xét âm dương, khí và thần; muôn hình tượng phảng phất, tìm cho thấy chỗ giống; ngũ hành chuyển hóa cho nhau, kỵ nhất là khắc hại nhau. Tai nghe mắt thấy, lòng phải xét kỹ; phân biệt sắc hưu tù, nông hay sâu; bộ vị thiếu hay đầy phải xét cho thật; lành dữ sang hèn tự nhiên rõ ràng." Bậc xem tướng cao thì nghe tiếng, bậc giữa thì phân biệt sắc, bậc dưới thì xem cốt pháp; lúc xem phán đoán tường tận thì trăm lần không sai một.»
Khí trong mà thân gầy yếu, dù tài cao cũng không lâu bền.
«Chú: Chữ "luy" đọc theo phiên thiết lực–vi, nghĩa là gầy. Khí trong thân gầy gọi là hình và thần đều không đủ, thường thường không bệnh mà như có bệnh; dù có văn học tài cao, rốt cuộc không sống lâu. "Ngọc quản chiếu thần" nói: Đá chứa ngọc thì núi sáng, nước ôm châu thì sông đẹp; đó là của báu tinh túy hiện ra ở sắc mà phát ra ở khí. Hình là chất; khí dùng để làm đầy chất; hình nhờ khí mà lớn, thần nhờ chất mà yên; thần yên thì khí tĩnh; được mất không đủ làm khí bùng lên, mừng giận không đủ làm thần kinh động; như thế về đức là có lòng bao dung, về lượng là có chừng mực, là người đôn hậu nặng nề có phúc. Hình ví như gỗ, có loại gỗ quý như kỷ, tử, biền, nam, có loại gai góc khác nhau; thần ví như người thợ lấy gỗ làm đồ, nghe tiếng mới biết đồ tốt hay xấu; khí ví như con ngựa, rong ruổi để tới cõi thiện hay ác. Người quân tử khéo nuôi gỗ của mình, khéo sai khiến thợ của mình, khéo sửa khí của mình, khéo cưỡi ngựa của mình; kẻ tiểu nhân trái lại. Khí rộng thì dung chứa được người, hòa thì nuôi được người, cứng thì chế ngự được người, trong thì sửa sang được người, ngay thì làm người nghiêm chỉnh. Không rộng thì hẹp hòi, không hòa thì ngang trái, không cứng thì nhu nhược, không trong thì đục, không ngay thì lệch. Xem khí nông sâu, xét sắc tĩnh hay xao động, thì phân biệt được quân tử với tiểu nhân. Khí dài mà thư thái hòa nhã, không bộc phát, là người phúc thọ; gấp gáp không đều, bộc phát lộ ra sắc mặt, là người hèn mọn.
Sách "Quần phẩm quảng giám" nói: Muốn biết người sắp chết sớm, thì vùng sơn đường có khí trong gọi là hồn lìa.
"Thức nhân luận" nói: Khí đen từ bốn phía nổi lên gọi là thiên la tử khí.
Quản Lộ nói: Hồn không giữ nhà, máu không làm tươi sắc mặt, tinh thần như khói nổi, dung mạo như cây khô — đó gọi là quỷ u (tướng ma ám, sắp chết).
Sách "Bạch lạc kinh" nói: Hình ưa vạm vỡ, thân sợ béo; vạm vỡ chủ thân vinh, béo là điềm chết. Lại nói: Thịt nhão gân lỏng, sắc lại non, thì trước ba mươi sáu tuổi đã lên đường (chết). Còn trẻ mà béo, hơi ngắn, sắc bóng, người bốn mươi tuổi rất đáng lo.
Sách "Thần giải" nói: Không say mà trông như say, không sầu mà lại như sầu, hay kinh hãi, thần không định, vinh hoa nửa đường dứt.
Trần Đồ Nam (Trần Đoàn) nói: Mày dài giao vào ấn đường, trung niên ắt chết, không quá bốn mươi tuổi, khắc con hại vợ. Mày giao nhau làm vỡ ấn đường thì một là không lộc, hai là không thọ. Lại nói: Khí sắc mỏng manh lạnh lẽo thì lộc và thọ đều khó.
Trần Huấn nói: Dịch mã nghiêng lệch, biên địa vạt mỏng, thì tuổi thọ chớ nói có hẹn dài lâu.
Sách "Động nguyên kinh" nói: Khí có hai loại: nội khí và ngoại khí. Tan như khói sương, tụ như lông tóc, hiện trên da thịt với năm sắc xanh, đỏ, vàng, trắng, đen, ấy là ngoại khí. Khí của bậc đại nhân ra từ đan điền (vùng bụng dưới rốn, nơi tụ nguyên khí), hơi thở sâu, nuôi được xa, phát ra dày; khí của kẻ tiểu nhân ra từ gan và cơ hoành, như khỉ kêu chim (?) hú, đến nhanh mà ứng nông, không chỉ nông bạc mà cũng không thọ. Nhan Tử (Nhan Hồi, học trò Khổng Tử) dáng đẹp mà tiếng yếu, xương ngọc lương và thọ cốt ngắn mỏng, ngũ tạng hư yếu, nên không thọ được.»
Thần mạnh xương cứng thì giữ được tuổi thọ dài lâu không cùng.
«Chú: Chữ "hà" nghĩa là xa; "toán" là số tuổi thọ. Thọ hay yểu của người đều do thần khí và cốt pháp làm chủ. Nếu thần mạnh xương cứng ắt hưởng thọ lâu năm, nên nói là "không cùng".
Sách "Trửu hậu" nói: Xương thịt nuôi nhau không trái nhau, tinh thần trong trẻo thuần túy, thì thọ và an khang.
"Thần giải" nói: Hư không hóa ra thần, thần hóa ra khí; thần là mầm mống của xương, xương là gốc rễ của người. Muốn giữ toàn hình thì trước phải sửa thần. Tinh đầy khí bền, bền thì thần yên; máu khô khí tán thì thần mất; thần mất thì dung mạo khô héo, gân xương rã rời — đó là tướng không thọ.
Sách "Tam phụ tân thư" nói: Thần không dời đổi, khí có thịnh suy. Khi còn hỗn độn ban sơ, suốt từ lúc khởi đầu của đại khí, thần định thì khí có chỗ làm chủ, khí giao hòa thì biến hóa thành hình. Lời chú: Thần có chỗ dừng, có chỗ ẩn; khi thức thì thần dạo chơi ở mắt, khi ngủ thì thần trú ở tim. Biến đổi mà có sự sống, thần chưa từng sinh; biến đổi mà thành cái chết, thần chưa từng chết. Cho nên bậc có đạo thời xưa không để việc đời sai khiến, không nhiễm bụi trần, hiểu thấu chỗ vi diệu của thần, cùng thể với thái hư (khoảng hư không mênh mông, gốc của vạn vật), cùng tác dụng với tạo hóa. Học tới mức ấy thì có thể làm bậc đại thánh, kém hơn thì làm bậc đại hiền.
Than ôi! Thần ở trong người thì khắp nơi đều linh, giấu ở tim bụng, hiện ra ở mày mắt. Lấy thần "cổ" làm bậc trên, "thanh" kế đó, "tú" lại kế đó, "tàng" lại kế đó, "mị" lại kế đó. Lặng yên không động mà có uy thì gọi là cổ; trong suốt mà nhìn thẳng gọi là thanh; phóng khoáng tiêu sái, ai thấy cũng mến không chán gọi là tú; rộng rãi lắng trong, nhìn vào thì biến đổi gọi là tàng; rực rỡ sáng sạch, nhìn vào không tán gọi là mị. Thế thì riêng loại mị, tuy sang cũng ắt xu nịnh a dua, dễ tiến dễ lui, không đáng chuộng. Còn lại những loại: tản mát, mờ đục, mắt chột, nhìn lệch, mắt dê lộ trắng bốn phía, tia trắng tia đỏ xuyên đồng tử, như say như ngây, như mệt như bệnh — đều là nghèo hèn, hung ác, họa loạn, tai vạ việc quan, chẳng có gì đáng kể. Còn thần thì phân biệt ở sắc, hiện rõ ở mắt; tốt xấu của người đều ở mắt. Cho nên Mạnh Tử xem người thì xét con ngươi, mờ hay sáng mà biết được trong lòng tà hay chính. Bậc vương công đại nhân soi xét mà dùng, sao có thể bỏ được.
Quản Lộ nói: Tinh thần nhút nhát yếu đuối, như say như kinh, thọ tới bốn mươi, việc gì cũng không thành.
Bạch Các đạo giả nói: Thần là phần tinh hoa của trăm khớp (?); như khí dương duỗi ra thì núi sông tươi đẹp, mặt trời mặt trăng mọc thì trời đất trong sáng.
Tạ Linh Vận nói: Xương thanh thần thuần, tiếng điệu vang xa, ắt làm bề tôi phò tá triều đình.
Mắt có ánh sáng bắn ra ngoài, xương lớn thịt ít, bên ngoài có tiếng vang, nhân trung rõ và dài, đầu mũi ngay ngắn dày dặn, pháp lệnh (hai nếp nhăn từ cánh mũi chạy xuống hai bên khóe miệng) sâu dài, hình như cây tùng thân như hạc — sau năm mươi tuổi là tướng thọ. Bài ca rằng: "Xưa nghe ai đó tuổi quá trăm, trong tai lông mọc, mày bạc nửa; trên đỉnh hai sợi gộp thành một, ấy là hồn phách sao Thọ ở nhân gian." Cam Cát nói: Da đầu rộng dày thì ít bệnh, sống lâu. Cho nên người thọ thì lưng (?) như mai rùa, tiếng tròn xương thanh, nhân trung râu đầy, tay như túi bông, hình như hạc, thở như rùa, các rãnh trên mặt sâu dài, lông mịn đầy tai, chín vùng trên mặt cân xứng nhau. Bùi Hành Kiệm nói: Vân đuôi cá (nếp ở đuôi mắt) và vân hình cái hốt chầu về hai tai, khéo về già, bảy mươi chưa phải là hiếm.
"Tâm kính" nói: Từ hai bộ lan đài (hai cánh mũi) có vân uốn khúc chạy xuống quá địa các, gọi là thọ đới (dải thọ), chủ sống lâu.
Bạch Các đạo giả nói: Dương kỵ nhẹ nổi, âm kỵ cuồng loạn; có vân đan chéo thì tính khí thất thường; ở giữa lại ít thần hòa khí, dù có chức quan cũng không lâu dài. Trần Hy Di (Trần Đoàn) có nói: "Hình dương mà dương cạn thì người phải chết, thể âm mà âm hư thì thọ cũng kém; thể âm trong sáng, dương nặng chắc, âm dương không trái nhau mới kéo dài được tuổi."
"Thức nhân luận" nói: Phục tê cốt ở khoảng giữa ấn đường và tư không (bộ vị trên trán, trên ấn đường), nổi lên như ngón tay úp ẩn dưới da; từ thiên trung (điểm cao nhất giữa trán, sát chân tóc) thẳng lên cao, tiếp vào nê hoàn (đỉnh đầu), gọi là thiên lương cốt. Sách "Linh nhạc kinh" nói: "Phục tê thẳng tiếp thiên lương, thẳng vào nê hoàn là người thọ; nếu được sao Văn tinh phù trợ, trung niên lộc vị lên tới hàng đài thần (đại thần ở cơ quan đầu não)." Sách "Linh bí luận" nói: Răng đều ngay ngắn, xếp khít như ngọc, tam giáp tam nhâm (?) đều là chốn thọ. Đều là tướng thọ cả. Sách "Động trung ký" nói: tằm sinh ở cằm (một bản chép là "ở mắt").»
Mặt như ngọc gắn trên mũ.
«Chú: Chữ "quan" đọc thanh khứ. "Quan ngọc" là ngọc đẹp. Màu da người không lấy xanh đen làm hèn, không lấy hồng trắng làm sang, cần phải giống ngọc đẹp ôn nhuận; mặt sáng trong ôn nhuận như ngọc đẹp không tì vết là sang, nhưng không nên non. Trần Hy Di nói: Sắc như hoa xuân thì dễ thịnh dễ suy, chỉ đẹp được một lúc, không lâu ắt trở ngược. Quỷ Cốc Tử nói: Sắc non khí non là người tà; dù có gây dựng được cũng không lâu. Lại nói: Tai trắng hơn mặt thì tiếng đồn khắp thiên hạ, sang mà có số đỗ đạt khoa cử. Nếu mặt như bôi mỡ thì gọi là thiên la tắm gội, chủ bế tắc. Trần Bình mặt như ngọc gắn mũ, sắc đẹp; Chu Bột và Quán Anh nói: "Bình là bậc trượng phu đẹp, như ngọc gắn mũ." Sau làm thừa tướng. Mặt mũi quá non thì chủ hung ác; dung mạo chỉnh tề lại sợ khí sắc non; quá non thì chết yểu.»
Tiếng như đánh chuông.
«Chú: "Chàng" là đánh. Tiếng chuông có dư âm, ngân lâu không dứt. Phàm tiếng người phát ra từ nguyên khí (khí gốc bẩm sinh), quý ở chỗ sâu và vang xa, ra từ trong đan điền; nếu nông ngắn, ngắc ngứ rít rè, rè vỡ tản mát, đều là tướng không thọ, hèn kém.
"Ngọc quản chiếu thần" nói: Tiếng người như tiếng chuông trống: đồ lớn thì vang rộng, đồ nhỏ thì ngắn. Thần trong thì hòa, mà tiếng ôn nhuận tròn trịa, đó là dương; thần đục mà khí gấp thì tiếng gắt gấp mà nhẹ khàn. Cho nên tiếng người sang ra từ trong đan điền, thông với khí của tim, hồn hậu mà vọng ra ngoài; tiếng kẻ tiểu nhân phát ra ở đầu lưỡi, gấp gáp mà không xa. Đàn ông giọng đàn bà thì cô độc nghèo khó; đàn bà giọng đàn ông thì khắc hại. Thân nhỏ tiếng lớn là tốt, thân lớn tiếng nhỏ là xấu (?). Hoặc khô ướt không đều gọi là tiếng la võng (tiếng như lưới giăng, điềm bị vây khốn); hoặc to nhỏ không đều gọi là tiếng trống mái; hoặc trước chậm sau gấp, hoặc trước gấp sau chậm, hoặc tiếng chưa dứt mà hơi đã đứt, hoặc tiếng chưa cất lên mà sắc mặt đã biến — đều là tượng của người hèn.
Người bẩm hình ngũ hành thì tiếng cũng có tướng ngũ hành. Âm Thổ trầm và dày — chú thêm: trầm thì không hèn, dày thì không bạc, hồn hậu mà phát ra ở khoảng cổ họng. Âm Mộc cao và thông — chú thêm: vang lừng cao thông, vút lên mà hòa. Âm Hỏa gắt dữ — chú thêm: phát ra mạnh như lửa cháy; nếu khô khốc ngang trái, nông nổi bộc phát thì gọi là tiếng độc hỏa, cũng không phải biểu hiện tốt. Âm Kim hòa nhuận — chú thêm: hòa thì không ngang trái, nhuận thì không khô mà chắc; gõ vào như đồng, như sáo sanh tấu khúc, như khánh ngọc ngân vang. Âm Thủy trong và tròn — chú thêm. Cho nên ca rằng: "Tiếng Mộc cao thông, tiếng Hỏa gắt; hòa nhuận là âm Kim, tính chẳng yểu điệu; tiếng Thổ hệt như nói trong vò sâu; tiếng Thủy tròn gấp, tự nhiên bay bổng." Lại nói: "Âm vận người sang ra từ đan điền, khí đầy hùng rộng, vang mà lại chắc; kẻ nghèo bạc tiếng không rời môi lưỡi, một đời bôn tẩu sao kể xiết." Lại sách "Thông tiên kinh" nói: "Thân nhỏ tiếng lớn cách sông còn nghe, nghìn dặm rồi sẽ thấy tung cánh bay cao" — là như thế.
"Quy giám" nói: Tiếng tốt là: xa mà không tản, gần mà không dứt, nông mà vẫn mạnh, sâu mà vẫn tàng, lớn mà không đục, nhỏ mà vẫn rõ, mảnh mà không loạn, u mà vẫn sáng, dư vang trong vút như tiếng sanh, uyển chuyển ngân nga, sáng được dài được. Chỗ tiếng phát ra muốn sâu, phát ra muốn suốt mà tròn, ấy là tiếng tốt; người tiếng tốt đều giữ được lộc vị. Tiếng xấu là: thô đục bay tản, mảnh rít rối loạn, một tiếng là hết, đi không xa, chiêm chiếp như cáo kêu, như gảy đàn loạn; đó là tiếng nông loạn, rít mảnh, trầm đục, yếu ớt, lưỡi ngắn môi cứng, ngắc ngứ gấp gáp không vang, nông mà loạn — ấy là tiếng xấu.
Bàn rằng: Tiếng ra từ ngũ tạng, gom các linh khí mà thành tiếng vang; trong để truyền ý, ngoài để tiếp người; mở ra là thần, không thể không tốt. Người tiếng không tốt cũng là người tính xấu, ắt có tai nạn, gọi là nạn hình ngục; có chức quan thì nhiều khi mất; đàn ông không giữ được nhà, đàn bà không giữ được chồng, đầy tớ không giữ được cơm áo. Tiếng không tốt không xấu thì không họa không phúc. Tiếng người lại ứng với ngũ hành, phối với ngũ âm (năm bậc âm cổ: cung, thương, giốc, chủy, vũ), suy theo âm dương, chiêm xét muôn tượng để định lành dữ; người được thuật này thì có thể biết việc đã qua và việc sắp tới.
Tiếng cung tốt thì oang oang mà hòa bình, không tốt thì đục rối mà yếu ớt; tiếng thương tốt thì vận leng keng mà khoan ngân, không tốt thì vụn vặt rì rào mà không đầu mối; tiếng giốc tốt thì vận đều đặn mà thẳng điệu, không tốt thì động lạch xạch mà tiêu điều; tiếng chủy tốt thì phóng xa xa mà lưu loát rực rỡ, không tốt thì quanh co phất phơ mà tản mạn; tiếng vũ tốt thì vang vọng mà xa suốt, không tốt thì nông vụn mà hơi gãy. Tiếng cung nặng lớn, trầm nghẽn; tiếng thương cứng mạnh, rộng lớn; tiếng giốc tròn dài, thông suốt; tiếng chủy bổng trầm, lưu loát; tiếng vũ êm thấp, kéo dài. Hiểu ý này trước rồi mới có thể tìm tốt xấu của tiếng. Lại nữa, tiếng cung, thương thuộc thanh bình; tiếng chủy thuộc thanh thượng; tiếng vũ thuộc thanh khứ; tiếng giốc thuộc thanh nhập. Hỏi: thanh bình (của cung và thương) phân biệt thế nào? Bàn rằng: thu tiếng vào miệng gọi là cung, đẩy tiếng ra miệng gọi là thương; lấy đó làm chỗ khác.
Người sắc trắng là người thương, thuộc Kim; sắc vàng là người cung, thuộc Thổ; sắc xanh là người giốc, thuộc Mộc; sắc đỏ là người chủy, thuộc Hỏa; sắc đen là người vũ, thuộc Thủy. Người cung mà được tiếng thương tốt thì nhiều con cháu, đời sau sang thịnh, vì Kim là con của Thổ (Thổ sinh Kim); nếu tiếng thương không tốt thì con bất hiếu, con hung tợn, hoặc thường mắc bệnh dai dẳng, hoặc không có lợi cho con cháu. Được tiếng giốc tốt thì chủ chức vị thăng cao, vì Mộc là "quỷ" của Thổ (hành khắc mình, trong thuật số tượng cho quan chức); được tiếng giốc không tốt thì có nạn tù ngục. Được tiếng chủy tốt thì có lợi cho con cháu, giữ được cha mẹ còn sống, vì Hỏa là mẹ (Hỏa sinh Thổ), (?) cha khắc Kim; được tiếng chủy không tốt thì sớm mất cha mẹ, bị mẹ hành hạ. Được tiếng vũ tốt thì lấy được vợ hiền lành, đầy tớ đông, đại phú, vì Thủy là "tài" của Thổ (hành mình khắc, tượng cho của cải); được tiếng vũ không tốt thì lấy phải vợ không tốt, cũng không lợi về tiền của ruộng nhà, hoặc sớm mất vợ. Tự được tiếng tốt đúng của hành mình thì đại phú quý, sống lâu an lạc; tự được tiếng xấu của hành mình thì là kẻ làm ác, hoặc co quắp, què quặt, gầy mòn tàn tật, thường mang bệnh. Lược nêu một đầu mối, theo lệ ấy mà suy thì có thể biết hết.
Người tiếng như chim bồ câu thì hiền từ; tiếng như chim khách thì khéo léo, nhiều trí, giỏi bùa chú sách vở; tiếng như cú thì độc ác bất hiếu; tiếng như lừa thì dâm; tiếng như trâu nước thì cẩn thận; tiếng như lạc đà thì lòng cao, phú quý; tiếng như voi thì sống lâu, sang; tiếng như dê thì nghèo hèn; tiếng như sói thì là kẻ tàn nhẫn; tiếng như lợn thì nghèo, cũng dâm; tiếng như ngựa thì mãnh liệt, sang. Bàn rằng: cách vách nghe tiếng mà như thấy mặt, thì phân biệt được lành dữ, biết được tính tình; đó là chỗ tinh vi của phép xét, chỗ u ẩn của bói toán. Phải lắng lòng suy nghĩ sâu mới vượt qua được con đường này; kẻ tình ý bay bổng, lòng còn vướng việc đời thì học khó thành.
Tiếng có dài có ngắn, có thấp có cao, có bay có chìm, có sâu có nông, có thô có mảnh, có (?), có chậm, có tản, có vỡ, có cong, có thẳng, có vui vẻ, có thảm thê, có tròn đầy vang lớn, có hư nhược khiếp gãy. Các loại tiếng ấy dùng để định lành dữ. Thấp, chìm, thô thuộc cung; chậm, vỡ, nông thuộc thương; thẳng, cao thuộc giốc; bay, bổng, tản thuộc chủy; ngắn, cong thuộc vũ. Đó là để xét (?) sắc và tiếng của người. Tiếng vui vẻ là tiếng vui; tiếng thảm thê là tiếng buồn; tiếng tròn đầy vang lớn là tiếng vượng tướng; tiếng hư nhược khiếp gãy là tiếng phế, tù, tử, bệnh. Tìm ở muôn tượng cũng có thể biết. Xét tiếng xong thì lấy tốt xấu mà cân nhắc. Giả như người cung được tiếng thương tốt, lại thêm tiếng vui, thì biết là có con quý; tiếng thương dù không tốt cũng là nhiều con cháu. Người cung được tiếng giốc không tốt, lại thêm tiếng buồn, thì biết sẽ bị cách chức. Người cung được tiếng vũ, lại thêm tiếng tù, thì biết người ấy vợ chết, đầy tớ, gia súc chết; xem tiếng nặng hay nhẹ mà gọi tên: nặng thì vợ chết, nhẹ thì đầy tớ chết hoặc vợ ốm; nếu nghe tiếng buồn thì sẽ ly biệt với vợ. Giả như người giốc được tiếng giốc, lại thêm âm vượng tướng, thì biết người ấy sống lâu giàu sang không bệnh, lại được thăng quan, vì được vượng tướng vậy. Các loại tương tự còn nhiều, không thể kể hết; lược nêu cương lĩnh này, lấy ý mà suy ra.»
Tứ độc cần sâu và rộng.
«Chú: Chữ "độc" là ngòi rãnh. Sách "Nhĩ Nhã" nói: nước chảy rót vào ngòi gọi là độc. Lại "tứ độc" là bốn sông lớn: Giang (Trường Giang), Hoài, Hà (Hoàng Hà), Tế. Tứ độc trên mặt người: tai là Giang, miệng là Hà, mắt là Hoài, mũi là Tế. Tứ độc cần sâu và rộng, bờ có hình dòng sông chảy, không nên tràn lan, rách khuyết. Ở trời đất thì là Giang, Hoài, Hà, Tế; ở người thì là mắt, mũi, miệng, tai. Lỗ tai lớn thì thông minh sống lâu; mắt lớn chủ tài trí, giỏi kinh doanh; tròng mắt sáng chủ quyền chức; ngắn nhỏ thì không tốt. Lỗ mũi lớn, tiên khố và tục khố (hai bên cánh mũi) sáng thì chủ tiền của, đẹp thì chủ quyền chức; nhỏ thì không tốt. Môi dày hồng nhuận chủ tài lộc; miệng ngậm vừa nắm tay chủ làm tướng soái, tể tướng; nhỏ thì không tốt.»
Ngũ nhạc ắt phải cao và đầy đặn.
«Chú: "Nhạc" là núi cao mà tôn. Ngũ nhạc là năm ngọn núi lớn; sách "Thuyết văn" nói: phía đông là Đại (Thái Sơn), phía nam là Hành, phía tây là Hoa, phía bắc là Hằng, ở giữa là Tung. "Khung" là cao; "long" đọc theo phiên thiết lực–trung, là đầy lớn. Ngũ nhạc trên mặt: trán là Nam nhạc Hành Sơn, mũi là Trung nhạc Tung Sơn, cằm là Bắc nhạc Hằng Sơn, gò má trái là Đông nhạc Thái Sơn, gò má phải là Tây nhạc Hoa Sơn. Ngũ nhạc đều cần đầy đặn cao nổi, có thế chót vót; xương cắm lên thiên thương mà nổi lên là số làm giám ty trấn giữ đất đai. Mũi đầy cao thẳng, đầu mũi không nên khuyết lõm; trái lại là không tốt. Sách "Vạn kim bí ngữ" nói: Nam nhạc như trăng rằm, Thái Sơn như trứng gà, Hoa Sơn như thỏi bạc vuông, Tung Sơn vút cao, Hằng Sơn như vật dốc ngược; ngũ nhạc đầy đủ và các phần khác đều tốt, không khắc không lõm, thì được ăn lộc, chủ sang.»
Ngũ quan cần sáng và ngay ngắn.
«Chú: Lời chú sách Tuân Tử nói: "quan" là chủ quản, lại là nhận biết. Ngũ quan là: một miệng, hai mũi, ba tai, bốn mắt, năm nhân trung; cần sáng và ngay ngắn, không nên trơ trọi lộ liễu hay lệch xiêu. Mắt là quan giám sát, tai là quan nghe xét, mũi là quan ngửi mùi, miệng là quan đưa vào đưa ra, nhân trung là quan giữ thọ. Mắt có ánh sáng uy lực thì chủ quyền chức; sống mũi quý trọng đầy cao chạy xuyên lên trán thì chủ quyền chức; miệng có góc cạnh, môi trên như cánh cung sừng, môi dưới như trăng ngửa thì chủ quyền chức; nhân trung rõ thì chủ quyền chức; tai có vành có quách, dái tai rủ xuống thông suốt (?) cũng chủ sống lâu.»
Lục phủ cần chắc và đầy.
«Chú: Sách "Chu lễ" nói về việc trị quan phủ: nơi trăm quan làm việc gọi là phủ; lại gọi là kho, chức sử coi giữ sổ sách; một nghĩa là nơi tụ họp. "Sung" là đầy. Lục phủ là hai xương phụ, hai xương gò má, hai xương hàm; cần đầy chắc nâng đỡ nhau, không nên lẻ loi trơ trọi. Sách "Linh đài bí quyết" nói: Thượng nhị phủ từ phụ giác đến thiên thương; trung nhị phủ từ mệnh môn đến hổ nhĩ; hạ nhị phủ từ kiên cốt (?) đến địa các. Lục phủ đầy thẳng, không khuyết lõm (?), thì chủ tiền của thịnh vượng; thiên thương cao nổi thì nhiều tài lộc; địa các vuông vắn cân đối thì có muôn khoảnh ruộng; khuyết thì không tốt.»
Một quan thành tựu thì mười năm sang hiển.
«Chú: Trong ngũ quan chỉ cần một quan thành tựu thì được hưởng lộc mười năm.»
Một phủ thành tựu thì mười năm giàu đủ.
«Chú: "Phong" là lớn, là tốt tươi. Trong lục phủ, nếu một phủ thành tựu thì mười năm sung túc. Tai trái từ đầu nhọn trên xuống tới dái tai, xếp tám năm; tai phải từ dái tai lên tới đầu nhọn, bảy năm; cộng mười lăm năm vận. Vành tai lật ngược, hiểm hóc nhỏ bé, hèn mỏng thì không tốt. Thiên thương tiếp với trán lên tới thiên trung, mười năm vận; thiên thương đầy đặn, xương tốt; trái lại là không tốt. Mày thưa mắt đẹp chủ mười năm tốt: mày trái từ đầu đến đuôi hai năm, mày phải từ đầu đến đuôi hai năm; mắt trái từ khóe lớn qua thần thủy (tròng mắt) đến khóe nhỏ ba năm vận, mắt phải từ khóe lớn qua thần thủy đến khóe nhỏ ba năm vận; cộng mười năm vận. Từ sơn căn đến đầu mũi, sống mũi quý, đầu mũi đầy dày thì chủ mười lăm năm vận tốt; tính tất cả từ trên là hai mươi lăm năm; trái lại là không tốt. Nhân trung, hải huyệt (miệng), thừa tương (chỗ lõm dưới môi dưới), địa các, cằm đầy: nhân trung rõ, hải huyệt ngay, thừa tương rộng, địa các rộng thì chủ hai mươi lăm năm tốt; trái lại là không tốt. Lông mày, sợi dài (lông dài mọc lúc về già) và lông tai: lông mày chủ năm năm, lông tai chủ mười năm, sợi dài chủ mười năm cho đến trăm tuổi; nếu không có thì không tốt.»
Phòng [Huyền] Linh mắt rồng, tròng phượng, nên ngôi xếp vào hàng tam đài.
«Chú: Tên chữ là Kiều, người Lâm Truy, Tề Châu, thờ Đường Cao Tổ và Đường Thái Tông, làm quan tới Trung thư lệnh (đứng đầu cơ quan soạn thảo chiếu chỉ, hàng tể tướng). "Tam đài" là tên sao, gồm sáu ngôi sao, từng đôi một; Thiên văn chí trong Tấn thư nói: một gọi là thiên trụ, ngôi tam công; ở người gọi là tam công, ở trời gọi là tam đài, chủ việc mở rộng đức hóa, ban bố mệnh lệnh. Phòng Linh đời Đường mắt rồng tròng phượng, nên hiển quý ở hàng tam đài. Sách "Sát tướng" nói: Mắt rồng tròng phượng thì ngôi tới công khanh. Linh có đầu rồng tròng phượng, có ngọc chẩm cốt đầy đặn, đẹp mà chắc; xương ngọc chẩm sau não thành đôi thì ắt thấy vinh hiển; gần phía dưới thì là bậc đại nhân sang, gần phía trên thì là kẻ tiểu nhân hanh thông. Tròng phượng là khóe trước tròn, khóe sau dài; nếu đen trắng phân minh, trên có vân đẹp, mắt như dao cắt, thì văn chương tự đến.»
Ban Trọng Thăng cằm én cổ hổ, được phong hầu nơi muôn dặm.
«Chú: Tên là Siêu, người Bình Lăng, Phù Phong, thờ Hán Minh Đế, Chương Đế, Hòa Đế, làm quan tới Định Viễn hầu, được phong ấp một nghìn hộ. Trên miệng gọi là cự, dưới miệng gọi là hàm (cằm). "Cảnh" theo "Thuyết văn" là thân của đầu, tức cổ. Sách "Nhĩ Nhã" nói: công, hầu là bậc vua; lại trong năm bậc tước, tước thứ hai là hầu. Ban Siêu đời Hán cằm én cổ hổ; Hứa Phụ xem tướng nói: "Cổ hổ cằm én, bay đi mà ăn thịt, đáng phong hầu nơi muôn dặm." Về sau quả được phong Định Viễn hầu, làm vị hầu trấn giữ vỗ yên vùng muôn dặm. Tướng nhà Hán là Ban Siêu cằm phẳng, đầy tròn, địa các rộng, đỉnh đầu vuông cao, sáng bóng, có hình đầu hổ cằm én, bay đi mà ăn thịt, lộc phát vào cuối đời; cằm đầy má đầy là điềm cuối đời tốt; nên người xem tướng nói đáng phong hầu nơi muôn dặm.»
Con ngươi tinh anh, chớp như tia điện.
«Chú: "Thuyết văn" nói điện là âm dương va nhau mà lóe sáng. Con ngươi tinh anh là nhìn nghiêm trang, mắt như chớp giật. Mắt nhìn như chim ưng thì giàu có dư dả, tức là thần sắc bắn ra ngoài.»
Hào khí nhả ra cầu vồng.
«Chú: "Hồng" là cầu vồng. Họ Trình nói: cầu vồng là khí giao chiếu mà sáng, sáng thì ở phía tây, chiều thì ở phía đông. Bậc hào kiệt lời lẽ lỗi lạc, chí khí ngất trời, như nhả ra cầu vồng. Bên trong như ngọc châu dưới vực sâu, như ngọc ẩn trong đá, như vàng trong quặng, rồi phát ra ngoài.»
Nếu tính trời phú cho thô ác thì họa ắt tới.
«Chú: Chữ "tính" một bản khác chép là "hình". Phàm người tính trời phú hung ác thì họa ắt đến thân, rốt cuộc chết bất đắc kỳ tử. Trời phú cho hình thể thô ác: mắt không có đầu đuôi, mày không có xa gần, hình như rắn (?), tiếng như sài lang, thần kinh động, tính hung bạo, xương thương đốt gãy, ánh trắng chiếu vào mắt, tia đỏ xuyên tròng, nhìn trộm nói càn — tất cả trên đây đều là mệnh hung ác chết yểu; nhẹ thì trắc trở bế tắc.»
Nếu biết sửa đức, biết sợ hãi trước điều nguy, thì lộc giữ được đến trọn đời.
«Chú: "Thích" là sợ hãi; "lệ" là nguy. Nếu người thường biết tu thân, cẩn thận việc làm thì lộc vị giữ được trọn vẹn đến cuối. Sách thuật số nói: khuyên người làm thiện; lộc trời về với người đức cao, không thể ban cho kẻ hung ác; nên lộc vị lâu dài suốt đời.»
Thân trên dài, chân dưới ngắn, thì như cất cánh bay lên mây xanh muôn dặm.
«Chú: Bản khác chép chữ "chi" ở trên chữ "đằng". Phàm thân người mà lưng dài chân ngắn thì như chim côn, chim bằng bay vút lên trời, lướt không trung muôn dặm, đi về không vướng víu. Trong ngực chứa muôn việc, là sân của cung thần; sâu rộng thì thần yên mà khí hòa.»
Chân dưới dài, thân trên ngắn, thì dấu chân một đời trôi giạt như cỏ bồng.
«Chú: "Thuyết văn" nói bồng là một loại cỏ; Lục Điền nói: là loài cỏ mọc không ngay ngắn, lá mọc tản, gặp gió thì bật gốc mà xoay tròn bay đi. Bản khác chép chữ "chi" ở trên chữ "phiêu". Người mà chân dài lưng ngắn thì một đời phiêu bạt lưu lạc, già nơi đất khách. Ngực ngắn mà mỏng, lệch mà hẹp thì nghèo hèn; ngực gồ thì chết yểu, ngực lõm thì khốn cùng (?). Sách "Bạch viên kinh" nói: Hạ đình ngắn, thượng đình dài, học hành thành tựu, được gần vua. Sách "Thông tiên kinh" nói: Trên dài dưới ngắn là tướng công hầu, như Tôn Quyền năm ấy làm bá chủ một phương. Trái lại là hèn.»
Chỉ có con người là bẩm thụ khí hòa của âm dương, giống với hình trạng của trời đất.
«Chú: "Tiếu" là giống; "trạng" là hình. Nhận mệnh trời gọi là "bẩm". Phàm muôn vật trong thiên hạ đều cõng âm ôm dương mà lớn lên, chỉ có người là linh nhất, riêng bẩm thụ chính khí của âm dương mà sinh, thật đáng sánh ngang với hình của trời đất. "Ngọc quản chiếu thần cục" nói: Người bẩm khí âm dương, giống hình trời đất, nhận chất ngũ hành, là linh của muôn vật. Cho nên đầu tròn giống trời, chân vuông giống đất, mắt giống mặt trời mặt trăng, tiếng giống sấm sét, khí huyết giống sông ngòi, đốt xương giống vàng đá, mũi trán giống núi non, lông tóc giống cây cỏ. Trời cần cao xa, đất cần vuông dày, mặt trời mặt trăng cần sáng, sấm sét cần vang, sông ngòi cần nhuận, vàng đá cần chắc, núi non cần cao vút, cây cỏ cần tươi tốt. Đó là đại khái.»
Chân vuông thì giống đất ở dưới.
«Chú: Chân mềm mà dày là tướng phú quý.»
Đầu tròn thì giống trời ở trên.
«Chú: Trời cao đất thấp, càn khôn (trời đất) đã định. Cho nên chân vuông giống đất, đầu tròn giống trời. Trời cần giương rộng, đất cần vuông vức; trời không giương rộng thì không bày ra được muôn tượng, đất không vuông vức thì không chở được muôn vật. Đầu tròn chân vuông là phú quý; đầu nhỏ chân mỏng là nghèo hèn. Sách "Giám" nói: Đầu cao và sâu, chân dày là người phú quý. Giải nghĩa: "cao" là chỉ đỉnh đầu; "sâu" là tóc mọc xuống thấp gần tai. Đường Sinh nói: Đầu ở trên thân, là ngọn của hình thể; ở trên không vướng gì với khoảng không, vật không làm lụy được; không bị vật làm lụy mà ở dưới thì (?) với thân, không tự dùng sức — đó gọi là lẽ cao quý, tình tự tại. Huống chi đầu ở trên bảy khiếu (hai mắt, hai tai, hai lỗ mũi, miệng), nắm giữ sự thống quản; cho nên biết đầu có tướng tốt thì tính tự tại mà hay lấn người; đầu hình thấp kém thì tính tùy tiện, là người vụn vặt.
Hứa Phụ nói: Đầu trâu vuông bốn phía thì phú quý tốt lành; đầu hổ cao vút thì phú quý không ai bằng; đầu chó nhọn tròn thì khóc lóc đầm đìa, nhiều nạn gãy thương; đầu hươu thì chí khí dài lâu, hùng mạnh. Đường Sinh nói: Đầu thỏ khinh bạc (?) thì chí khí ngoan cố kém cỏi; đầu rái cá ngang rộng thì lòng dạ khoáng đạt; đầu voi dài rộng thì hưởng phúc lộc dày; đầu tê giác cao chót vót thì phú quý dồi dào. Chu Kiến nói: Đầu lạc đà to lớn thì phúc lộc dồn về; đầu rùa rụt lại thì chỉ đủ rượu thịt; đầu rắn phẳng mỏng thì của cải thưa thớt; đầu cáo nhọn sắc thì nhà gặp nạn không có kế gì. Lại nói: Xương đầu dày thì sang mà sống lâu; xương đầu dày thì vui (?); da đầu sắc trắng thì hạ tiện, sắc xanh thì thông minh hiếu thuận, có quan lộc, sống lâu, sắc vàng thì nghèo hèn, sắc đỏ thì chết vì binh đao; thịt da đầu mỏng thì nghèo. Đầu nhỏ, giọng sắc, đồng tử đen trắng phân minh thì thấy việc nhanh, mũi nhọn không ai chống nổi; xưa Bạch Khởi có tướng ấy, quả được phong hầu nơi muôn dặm (?).»
Âm thanh sánh với sấm sét vang động ra xa.
«Chú: "Đình" là sấm nhanh; "Thuyết văn" nói là dư âm của sấm. "Chấn" là động, là dậy. Sấm sét là trời rủ xuống tượng lớn, xua đuổi mây mưa, khiến muôn vật đều được thỏa sự sống; âm thanh là hiệu lệnh của người, có thể truyền tới người khác; cho nên nói như sấm sét chấn động. "Linh đài bí quyết" nói: Âm thanh là để sửa sang sự tạo hóa của ngũ hành, dẫn dắt mầm mống của lục phủ (sáu cơ quan rỗng trong bụng: dạ dày, ruột non, ruột già, mật, bàng quang, tam tiêu); nhân ý và khí (?) mà lòng muốn nói thì tiếng theo ra. Cho nên tiếng người sang ra từ đan điền, có thanh có vận có âm, hòa (?) thuần nhã, không chậm không gấp, trong trẻo, nói ra người phải nể, như chuông trong vò, tròn nhuận vang sáng — đó là tướng phú quý. Cho nên nói: tiếng không có cung thì nhẹ, không có thương thì khô, không có giốc thì đục, không có chủy thì chậm, không có vũ thì thấp. Tiếng nhẹ thì không có của, tiếng đục thì không có văn, tiếng chậm thì không có quyền, tiếng thấp thì không có học. Có thanh mà không có vận thì đường làm quan khó tiến; tiếng đã dứt mà âm chưa dứt gọi là "nhược", chủ nhiều danh mà mất thực, dễ đầy dễ tan; tiếng và hơi tranh nhau ra gọi là "táo ế" (gấp gáp nghẹn), chủ tính nóng, lộc không bền; hơi chưa phát ra mà sắc mặt đã biến, chủ không giữ kín được việc, khó nắm quyền lớn; tiếng chưa kêu mà hơi đã ra trước gọi là "thái dật" (tràn rỉ), chủ thọ không đủ.
Tiếng hồn hậu mà hơi trong là sang. Đàn bà tiếng trong hơi hòa là sang. Tiếng ở trong họng mà vang sâu là sang. Đầu vang mà sau vỡ thì trước giàu sau sang (?), không có bạn bè, một mình gắng gượng. Đầu thấp sau cao thì không được nhờ sức tổ tiên, trung niên phát đạt. Trước sau đều vang là tốt. Tiếng cần nhẹ trong, vang lợi, nhuận, chậm rãi thì sang; hơi điều hòa mà chậm thì vượng chồng; trước cao sau thấp thì hại chồng trước, dâm; trước thấp sau cao thì phá cơ nghiệp tổ, con sang; nặng đục vang xa thì tuy giàu mà hại chồng. Âm Mộc tiếng cao mà vang xa, tròn đầy đều đặn; âm Thủy kéo dài thấp chậm, nhẹ lợi mà liên tục; âm Hỏa gắt dữ, tròn thẳng mà gấp táo; âm Thổ nặng đục vang xa như nói trong vò. Nói cười mà mặt đỏ thì không giấu được việc; nói cười mà mặt đen thì ắt nhiều bí mật; nói cười không có duyên thì thọ ngắn; nói cười như khóc thì cô độc; nói cười nhạt nhẽo thì vô tình, lòng ác, nhiều bệnh, không vui. Lời nói lúc nhanh lúc chậm không đều thì thất tín, không đáng tin cậy. Đàn ông giọng mái thì hại vợ, đàn bà giọng trống thì hại chồng. Hơi dồn ở môi thì bạc bẽo, dồn ở lưỡi thì nhiều ấp úng, dồn ở răng thì nhiều cứng cỏi, dồn ở răng nanh thì nhiều độc ác, dồn ở phía trên (?) thì nhiều cường ngạnh.»
Mắt như mặt trời mặt trăng trông nhau.
«Chú: Mặt trời mặt trăng của trời soi được muôn vật, mắt người biết được muôn tình; cho nên mắt ví như mặt trời mặt trăng của trời. "Ngọc quản chiếu thần" nói: Mắt là mặt trời mặt trăng của thân người; mắt trái là mặt trời, tượng cha; mắt phải là mặt trăng, tượng mẹ. Khi ngủ thì thần trú ở tim, khi thức thì thần nương ở mắt; mắt là cung nơi thần đi lại nghỉ ngơi. Xem mắt tốt xấu thì thấy được người trong hay đục. Mắt dài, sâu, sáng là đại quý; đen như sơn là thông tuệ, giỏi văn chương; ngậm giấu không lộ mà tinh quang rực rỡ là phú quý; nhỏ mà sâu dài là sống lâu; nổi mà lồi tròng là chết yểu; to mà lồi, tròn mà như giận là tuổi ngắn, hung bạo; liếc đảo là dâm và trộm; mờ mà nhìn lệch là người không ngay thẳng; nhìn như dê là ngu và hung; tia đỏ xuyên tròng là chết dữ; mắt rắn là thâm độc; thần định không khiếp là thần mạnh; liếc nghiêng nhìn chéo là độc hại, chết dữ; ngắn nhỏ là ngu hèn; nặng nề (?) là tính hung, nóng; đảo nhanh là tướng tiểu nhân. Dưới mắt có ngọa tằm (bọng thịt dưới mắt trông như con tằm nằm) thì chủ sang, đời sau sinh con quý. Đàn bà mắt đen trắng phân minh thì trinh khiết; dưới mắt sắc đỏ thì ắt lo sinh nở nguy hiểm; nhìn trộm thì gian dâm; thần định mà không đảo thì phúc thọ. Đại để tròng mắt không nên như giận, tia không nên đỏ, lòng trắng không nên nhiều, lòng đen không nên ít, thế không nên cứng, nhìn không nên lệch, thần không nên mệt, không nên có ánh (?), không nên đảo. Hoặc tròn nhỏ, ngắn mà sâu là chất không tốt. Khoảng giữa hai mắt, chỗ sơn căn, gọi là cung tử tôn, cần rõ ràng đầy đặn; nếu có khuyết lõm hay nốt ruồi đen thì chủ bất lợi cho vợ con và họ ngoại. Viên Thiên Cương xem mắt có năm phép: một là mắt say, thần mờ như say, vì rượu mà mất của; hai là mắt ngủ, thần mờ như ngủ, phần nhiều nghèo hèn; ba là mắt kinh, chủ chết yểu; bốn là mắt bệnh, thần mệt như bệnh, chủ bệnh tật; năm là mắt dâm, thần đảo như dâm, chủ gian trộm. Thơ rằng: "Mắt như nhật nguyệt cần phân minh, mắt phượng tròng rồng cần phải trong; sợ nhất tròng vàng kèm tia đỏ, một đời hung hại sống chẳng nên."
Sách "Nguyệt ba động trung" nói: Nhìn như chim ưng, ánh nhiều thì chủ sang; mắt hổ báo tròng đen mà có ánh vàng thì tuy sang mà không chết yên lành; thần mắt (?) đều là sang; lòng trắng nhiều lòng đen ít cũng là hạng bị đày bị giết; nhìn ngước lên là thần vọt lên trên, sẽ thắt cổ tự tử, hoặc từ chỗ cao ngã ngựa mà chết; nhìn cúi xuống phần nhiều gieo giếng, rơi hố, chết sông nước, xe ngựa; mắt ba góc đều là tướng phạm tội đồ (tội đày làm khổ sai).
Sách "Giám" nói: Phàm người mắt nhìn lờ đờ là người hay ghen ghét; mắt trợn ngước là người tính ác; mắt trố đờ đẫn là người ngây ngô; mắt (?) lim dim là người dâm loạn; mắt hấp háy nhấp nháy là người tà; (?) là lời người; mắt mờ (?) là người gian trá; mắt (?) là người ương bướng; mắt dê (?) là người độc hại. Tròng mắt sắc tạp mà ánh nổi nông là người lòng không định, không giữ chữ tín. Tròng mắt ánh sắc tràn ra là người thông minh. Tròng mắt sắc tím đen mà ánh sắc đoan chính là người ưa ẩn dật. Tròng mắt sắc vàng, nhìn thẳng là người mộ đạo thuật. Tròng mắt nhiều ánh mà không tràn tán, trong suốt mà nhìn thẳng là người tính thẳng. Mắt hay chớp nhanh thì không ghen ghét cũng là người hư dối. Không lộ tròng là người trí tuệ sáng suốt. Ánh mắt không ra khỏi mi là người giấu tình; thêm nhìn trộm thì ắt làm trộm. Giải nghĩa: mắt (?) đầu cuộn thì không dâm cũng trộm; mắt dê nhìn thẳng có thể giết vợ con, cũng chết vì binh đao; mắt lợn thì ứng hình phạt, họa hình liên tiếp, cũng không phải tướng sang; nhìn như ưng, ngoái như sói thì thường ôm lòng ghen ghét — xưa Tư Mã Trọng Đạt (Tư Mã Ý) có đủ tướng này; trâu ngoái hổ nhìn thì phú quý không thôi — trâu ngoái là nhìn xa mà ý gần, hổ nhìn là nhìn gần mà ý xa, đều là bậc nhị phẩm; sói ngoái mắt ong thì thường ôm lòng thâm độc — sói ngoái là quay mặt ra sau mà thân không xoay; mắt dế dũi thì lòng khó biết được; mắt cá thì nhiều nạn; mắt khỉ thì nghèo khổ. Tròng gần phía trên thì chí ý thấp kém; tròng gần phía dưới thì chí ý cao; tròng gần phía trong là người biết tự thu liễm; tròng gần phía ngoài là người ngạo mạn ngây ngô. Hai mắt to nhỏ khác nhau thì có anh em khác mẹ. Dưới mắt có thịt nổi gọi là ngọa tằm, xem con như vàng, mà vàng còn khó được; người có tướng này con phần nhiều là con nối dõi nuôi. Mắt to mà sáng thì đi theo đạo (?). Mắt động, mở nhắm liên tục thì đến già đi xin ăn. Đuôi mắt trên phủ xuống dưới, như đang cười, thì nhiều dối trá. Hai mắt mờ vàng thì chết vì yếu. Dưới mắt đỏ dữ là người ác. Dưới mắt vàng trắng mà nhìn thẳng thì chết vì binh đao. Trong mắt nhiều ánh trắng, tròng lại trắng nhiều thì tà dâm. Trong mắt có vân đỏ xuyên đồng tử thì chết vì binh đao. Mắt sâu có ánh xanh là người sang. Mắt nhìn lệch thì chết vì binh đao. Mắt ở giữa (?) thì sang nhỏ. Giải nghĩa: "chết vì binh đao" là chỉ những việc bị hành hình, bị đánh roi gậy, bị dao kiếm làm tổn thương. Trong mắt có tròng giữ yên (?) thì sống lâu.»
Mũi và trán như núi non cao vút.
«Chú: "Tủng" là cao. Phàm mũi và trán ắt nên như núi cao thẳng, đầy đặn mới là tướng hợp cách. "Nguyệt ba động trung ký" nói: Mũi là Trung nhạc, đầy đặn nổi lên, sơn căn không đứt, đầu mũi tròn, có tiên khố, tục khố, lại có đình úy, lan đài (hai bên cánh mũi); hai bộ niên thượng, thọ thượng đầy đặn, liền với gò má, nổi cao, thẳng mà phẳng, có cốt pháp, là thượng tướng. Lỗ mũi không tròn rỗng, nổi cao như sống dao kiếm, thế gò má không tiếp, là cô độc nguy hiểm, không anh em, là tướng dữ. Sống mũi ngay thẳng, tương ứng với nhau thì người trung hiếu; nếu cong lệch không tương ứng là dấu hiệu tà dâm. "Ngọc quản chiếu thần" nói: Mũi là mầm linh của phổi; phổi hư thì mũi thông, phổi thực thì mũi tắc, thấy được phổi hư hay thực. Hai bộ niên thượng, thọ thượng đều ở trên mũi, chủ tuổi thọ dài ngắn. Sáng bóng đầy nổi thì không sang cũng giàu thọ; u đen và mỏng thì không nghèo cũng chết yểu. Nổi cao có sống thì là tướng thọ; chắc mà có xương là tướng thọ; yếu mà nhỏ thì chết yểu, hèn. Đầu mũi đầy lớn thì không hại người; đầu mũi nhọn nhỏ thì hay mưu mẹo khéo. Lỗ mũi hếch lộ thì chết yểu, khổ cực. Mũi như mỏ chim ưng thì ăn cả tủy tim người. Đầu mũi không thịt thì tham lam không biết đủ. Nhỏ mà có vân dọc thì nuôi con họ khác. Có vân ngang thì gian truân. Bùi Hành Kiệm nói: Đầu mũi sắc đỏ, mồ hôi chảy ướt, thì tầm thường không làm nên gì đến bạc đầu. Lại nói: ăn thì đầu mũi toát mồ hôi, không tầm thường cũng khổ. Bài "Tam tài ca" nói: Mũi tượng Trung nhạc, là biểu tượng của cả mặt, cần cao mà đầy, không nên nhọn nhỏ; sáng nhuận là tốt, u tối là nghèo; lệch (?) cong không thẳng thì tai vạ việc quan quấn quanh.
Quản Lộ nói: Trán rộng đỉnh phẳng thì được nhờ sức tổ tiên; đầu tròn cổ ngắn thì đủ của. La Ẩn nói: Đầu nhọn đỉnh vạt thì không được nhờ sức cha mẹ; biên địa lõm thì không nên đi xa; sơn lâm vỡ thì một đời không được nhàn; trủng cơ (vùng chủ mồ mả) vạt thì mồ mả không yên ổn; khuyết môn lõm thì không quyết đoán, ít dứt khoát; long giác không có uy thì giảm sự sang; vùng lao ngục vỡ thì vận tới phải lo tù ngục; ngọc lĩnh lõm thì người thân không giúp sức; ngọc lĩnh lộ thì người thân bạn bè bất hòa, chủ tính cứng; bộ tấu thư, còn gọi là chu tước, không lõm không lộ trắng thì chủ văn chương đắc lực. Đó là đại khái vậy.»
Huyết mạch như sông ngòi dập dềnh.
«Chú: "Dạng" đọc theo phiên thiết dư–lượng, là dập dềnh trôi nổi, lại là dáng nước lay động. Huyết mạch khắp thân người ngày đêm tuần hoàn không ngừng, nên như sông ngòi dập dềnh. Sông ngòi cần tràn đầy.»
Lông tóc như cây cỏ tốt tươi.
«Chú: Lông tóc như cây cỏ nơi núi sông mọc lên. Đồ Nam (Trần Đoàn) nói: Khí dương duỗi ra thì núi sông tươi đẹp, mặt trời mặt trăng mọc thì trời đất trong sáng. "Nguyệt ba động trung ký" nói: Tóc thưa mà đẹp, đen nhuận, xanh dài, búi nhỏ, ấy là thượng tướng; đầu tóc như đầu ruồi (?), ngọn chẻ ba, vàng mà dày thì là người phạm năm điều nghịch. "Ngọc quản chiếu thần" nói: Đầu nhỏ tóc dài thì tản đi xứ khác; tóc vàng mà cháy thì không nghèo cũng chết yểu; tóc mai xoăn như nắm tay thì tính cứng đầu ương bướng; hoặc đỏ hoặc trắng thì rất nghèo bạc. Thành Hòa Tử nói: Lông mũi lộ ra ngoài thì người nghèo hèn; tóc quăn rủ xuống (?) thì thọ không dài; tóc mảnh dài, búi nhỏ là tướng tam công; tóc thô xơ, ngọn chẻ ba là đứa con ngỗ nghịch. "Quy giám" nói: Tóc mảnh dài và dày thì phú quý; thô như dây thừng thì hại cha mẹ, là tướng nghèo hèn, lại hại vợ và cha mẹ; đầu bù xù thì nghèo, cũng hại vợ; chưa tới ba mươi mà tóc bạc thì đoản mệnh mà vui (?); tóc nhuận bóng thì thọ mà sang; tóc rậm nhiều thì hại vợ, cũng tính hung tợn, đần độn, nghèo hèn. Hứa Phụ nói: không nhiều tóc là tể tướng, bụng lớn là quan hầu cận; tóc thường rậm, thể như ngựa thường đẹp đuôi (?) — là như vậy. Tóc mai rối loạn mọc lung tung là người không giữ chữ tín. Tóc trên trán lệch về bên trái rủ xuống thì khắc cha trước; lệch về bên phải rủ xuống thì khắc mẹ trước; tóc trước trán không đều cũng chủ khắc hại, là tướng nghèo hèn. Tóc là sơn lâm; nếu không gần đại trạch (đầm lớn) thì học đạo không thành. Giải nghĩa: bộ tóc không đều là không gần đại trạch. Tóc thưa đếm được thì đoản mệnh; tóc bóng như tơ thì một đời giàu của; tóc thô xơ xác thì sớm mồ côi, không vui; tóc đen mà bóng thì phần nhiều thông đạt, nhiều tài; trong tóc có vân đỏ thì phần nhiều chết vì binh đao; tóc và râu dựng tua tủa như lông lúc rét thì nghèo hèn, khắc cha mẹ và vợ. Tóc mai nên thưa mà thô (?), nên mảnh mà dày; tóc mai cứng như lông nhím thì làm con bất hiếu, làm tôi bất trung.»
Đốt xương như vàng đá cứng mạnh.
«Chú: "Tráng" là mạnh mẽ thịnh vượng. Đốt xương nên chắc như vàng đá. Bền chắc như vàng đá. "Quần phẩm quảng giám" nói: Thịt trơn lại bóng mịn, gân ẩn mà xương lại thanh, không chỉ gia đạo hưng thịnh (?) mà danh tiếng còn vang tới triều đình. Bài ca rằng: "Đốt xương người sang mảnh, tròn, dài, trên xương không lộ gân, trơn mà lại cứng; xương vua (long cốt) nếu tương ứng với xương tôi (hổ cốt), chẳng lo không có ngôi để ăn lộc kho trời."»
Muốn xét tướng người, trước hết xem từ trán.
«Chú: Chữ "tướng" đọc thanh khứ. Người bẩm thụ tam tài (trời, đất, người): trán là trời, cằm là đất, mũi là người. Trời tròn thì đáng quý, nên trước hết xem trán; trán chủ ngôi vua, nên là trời.
"Quy giám" nói: Trán như lá gan úp thì phú quý; như hình đầu lâu khô (?) thì phú quý hàng hai nghìn thạch (quan có bổng lộc hai nghìn thạch thóc mỗi năm, tức hàng thái thú, quan đứng đầu một quận); có vân trăng ngửa thì hai nghìn thạch; có vân sừng trâu thì làm tướng quân; bên trái có vân hình mặt trời, bên phải có vân hình mặt trăng thì phú quý nhất phẩm, người vuông vắn ngay thẳng, là tướng nhiều vợ. Từ thiên trung thẳng xuống có một vân dọc tới ấn đường gọi là huyền tê lý, được phong hầu; long tê lý cũng phong hầu. Giữa trán có hai mạch dựng thẳng dài trên ba tấc thì hàng hai nghìn thạch. Trên trán có ba vân ngang thì sớm khắc cha. Giải nghĩa: càn là trời, khôn là đất; vân ở thiên trung nên biết sớm mất cha. Giữa trán vân rối thì nghèo khổ đến già; có một vân cong chạy suốt gọi là xà lý (vân rắn), chết nơi đất khách giữa đường; có vân mỏng treo (?) thì chết đói. Ở thiên trung có một vân, từ mũi chạy tới, ứng với ngọc chẩm sau não, thì phong hầu. Ở thiên trung có bốn vân ngang thì làm phương bá (quan đứng đầu một phương) hàng hai nghìn thạch. Giữa trán liền với thiên trung xuống tới tư không có vân và thịt như vòng tròn gọi là thiên thành; vòng quanh không khuyết; có chỗ khuyết như cửa thì làm tam công; cửa lệch thì làm phương bá; có hai cửa thì còn làm thái thú quận nhỏ. Hai bên trán có vân thẳng lên tới chân tóc gọi là hàm bích, là tướng thái thú hai nghìn thạch. Giữa trán có vân thành chữ "điền", chữ "thân" thì phú quý. Xương phụ giác nổi lên dài thì làm tam phẩm, thường ở bên cạnh bậc thánh nhân (nhà vua), cũng được người nâng đỡ; đàn bà thì làm phi, làm hậu. Thiên trung co lại như vòng chuôi dao thì phong hầu. Thiên trung ngay ngắn thì sang mà thọ. Nếu tóc rủ xuống không thấy trán thì cha mẹ chết; trán hẹp nhỏ thì ít con. Giải nghĩa: mặt ngắn trán hẹp thì đến già nghèo khốn; trán lớn mặt vuông thì phú quý không tai vạ; đầu và trán rộng vuông thì phú quý tốt lành; trời (trán) mở rộng, khởi sớm thì còn nhỏ đã có ngôi thịnh; góc trán cao vút thì chức vị chồng chất; thiên trung đầy rộng thì làm quan có công.
"Linh đài bí quyết" nói: Trán là phủ của cả thân thể, là trời của một thân, là đầu của các khí dương, là phần trước nhất của hình hài; trong ngũ nhạc là Hành Sơn, trong năm phương là phương nam, trong tam tài là trời. Lại nữa, trán làm chủ một thân, là gốc của trăm bộ; từ trên xuống có năm bộ: thiên trung, thiên đình, tư không, trung chính, ấn đường, mỗi bộ coi việc sang hèn lành dữ. Hình nên như cái bàn là, dạng như lá gan úp, rộng phẳng ngay ngắn, có quý cốt, đỉnh phẳng, không vỡ lõm, không sẹo, vân, lúm đồng tiền, thì gọi là hình như bàn là. Trên hai mày chừng một tấc có xương gọi là thiên giác, chủ danh vị, phẩm trật, bổng lộc. Lông mày nối liền không đứt gọi là giao mi, chủ nhờ người sang mà vinh hiển. Lệch trái thì khắc cha, lệch phải thì mẹ mất. Tóc mai mọc lấn ra trước thì tuổi nhỏ (?) khổ sở bệnh tật; trán nhọn ngắn thì không có quan chức; vỡ lộ thì lo tù ngục; hẹp thì không cô độc cũng nghèo; rộng thì không làm quan cũng có thế lực. Chân tóc đen nhuận, dày mà lấn ra trước thì có tài mà thanh nhàn, gần người sang mà không giàu.
"Nguyệt ba động trung ký" nói: Phàm muốn xem tướng người, trước hết xem đầu; đầu là chủ của ngũ tạng, là tông của trăm xương; bốn góc tám phương đều phải cân đối ngay ngắn. Tai trái là phương đông, tai phải là phương tây, mũi là phương nam (?), ngọc chẩm là phương bắc, má trái là góc đông nam, má phải là góc tây nam (?). Phương hướng đã ngay thì xem xương; cốt pháp có chín loại là tướng sang; đầu không có xương lạ thì rốt cuộc khó vào hàng sang. Chín cốt là: một quyền cốt, hai dịch mã cốt, ba tướng quân cốt, bốn nhật giác cốt, năm nguyệt giác cốt, sáu long cung cốt, bảy phục tê cốt, tám cự ngao cốt, chín long giác cốt. Đông nhạc và Tây nhạc cao nổi là quyền cốt; thế chạy vào thiên thương là dịch mã cốt; góc tai là tướng quân cốt; trên mày trái nổi ngầm là nhật giác; trên mày phải nổi ngầm là nguyệt giác; xương quanh mắt nổi tròn là long cung cốt; trên mũi có một xương nổi lên tới não là phục tê cốt; hai bên tai, ngoài rãnh, xương quanh não nổi cao gọi là cự ngao cốt; hai lông mày chạy vào biên địa hơi cao như sừng gọi là long giác cốt, cũng gọi là phụ cốt. Chín cốt trên đều là tướng tam phẩm.
Bạch Vân Tử nói: Trán nhọn như vạt, núm vú nhỏ, thì đàn ông làm đầy tớ, đàn bà sa chốn phong trần (làm kỹ nữ).
Bài "Thời hậu ca" nói: Biên địa nghiêng lệch hẹp chưa tới một ngón tay, đời này không có phúc được vinh hoa.
Tống Tề Khâu nói: Từ ấn đường trên trán lên tới thiên đình có xương nổi ngầm ẩn hiện thì sớm đỗ đạt mà vinh hiển; biên địa, sơn lâm đều nên đầy đặn, lõm sâu thì nghèo hèn. Quách Lâm Tông xem người có bốn học đường: một là quan học đường, tức mắt, dài mà trong thì làm quan sang; hai là lộc học đường, tức trán, rộng mà đầy thì phú quý; ba là nội học đường, tức hai răng cửa, ngay ngắn mà khít thì chủ trung tín, thưa khuyết mà nhỏ thì chủ dối trá; bốn là văn học đường, tức trước cửa tai phải, đầy đặn sáng nhuận thì có văn chương tiếng tăm, mờ như phủ bụi thì ngu đần.
"Tam phụ tân thư" nói: Trán mờ mờ thì năm ấy có tai họa, trên gặp truân chuyên (?). Vùng thái âm (dưới mắt phải) xanh đen, mắt vì thế mà nghiêng, thì người quân tử phá của, kẻ tiểu nhân bị đánh gậy. Vùng dương của bác sĩ (?) nên tím, nên vàng; xanh thì vợ có thai, đen thì cũng có tai ương. Mắt đỏ mũi đỏ thì mưu việc khó thành, nên phòng tai nạn yên ngựa, tay chân. Vùng lực sĩ cần nổi lên; hai gò má xanh đen thì đàn ông lo tai vạ việc quan, đàn bà lo nạn sinh đẻ. Bên miệng khí đen như khói như sương, ngũ quan đều tuyệt mệnh, nhiều tai ương. Thái tuế (sao Thái tuế, chủ năm hạn) tới cửa, trung chính mờ mờ, thì quan giữ chức có phần (?), dưới mắt có tranh cãi. Dưới mắt là tang môn, trắng như vết phấn, không chỉ khóc lóc mà còn chủ truân chuyên. Ấn đường hồng vàng thì một năm tốt lành; nếu không đổi dời thì được chầu vua. Hai bên dịch mã sắc tím xuyên lên thiên thương thì có tin mừng thăng chức, được bái chức nơi triều đình. Vùng hoàng phiên, báo vĩ hai bên, mũi làm chủ (?), sắc thường trong sạch thì không họa, yên thân; khi xanh đen xuyên vào thì tai họa không ít; an phận thuận thời thì tốt, không gì không lợi.»
Trán lệch và hẹp thì hèn, yểu, đầy điều ác.
«Chú: "Thiên" là nghiêng; "hiệp" đọc phiên thiết hồ–giáp, là hẹp; "yểu" đọc phiên thiết ư–triệu, là chết non. Xương trán lệch nghiêng, hẹp, lấn vào bộ trời, thì sẽ chết yểu, nghèo hèn, cũng là người đầy điều ác. Xương nhật nguyệt khuyết lõm, lệch ngang mà hẹp thì mệnh yểu, hèn bạc, đời ngắn, làm điều hung ác.»
Trán cao và rộng thì phú quý đáng chuộng.
«Chú: Trán nếu cao vút rộng rãi thì phú và quý đều trọn vẹn.»
Nếu thấy có xương phục tê thì ắt làm đại thần.
«Chú: "Tê" là loài thú có sừng ở ngoài biên ải. "Nguyên" là lớn, tức đại thần. Phục tê cốt từ ấn đường tới thiên trung, xương nổi ngầm ẩn hiện, chạy thẳng vào chân tóc, sáng bóng không vỡ, ắt giữ ngôi công khanh. Phục tê là giữa hai mày kẹp lấy ngọc trụ, từ thiên đình tới chân tóc xuyên vào não, nổi lên như chân cái trâm cài. Thiên Cương (Viên Thiên Cương) thấy Đậu Chân Quân (?) nói: "Phục tê xuyên ngọc chẩm, phụ giác đều nổi, mười năm danh quan hiển hách, lập công ở vùng Lương, Ích." Về sau Chân Quân làm Ích Châu hành đài bộc xạ (quan đứng đầu cơ quan hành chính đặt tại Ích Châu).»
Nếu có vân chạy ngang trán (?) mà lệch về bên trái thì cha mất.
«Chú: Nhật giác, nguyệt giác là cung cha mẹ; bên trái là nhật giác, bên phải là nguyệt giác; bên trái là ngôi cha, bên phải là ngôi mẹ; lệch phải chủ khắc mẹ, lệch trái chủ khắc cha; trái là dương, phải là âm. Thiên đình khuyết lõm như bị vạt thì tuổi nhỏ (?) ắt khắc cha mẹ.»
Sơn lâm đầy rộng thì nhiều an nhàn vui vẻ.
«Chú: Sơn lâm ở vùng thiên thương; nếu bộ này đầy rộng thì chủ nửa đời nhiều vui, nhàn hạ, rộng rãi. Nghĩa là hai thiên thương đầy, dịch mã cao, thì được chức nhàn, đãi ngộ hậu.»
Biên địa khuyết lõm thì đầy buồn thương.
«Chú: "Thương" là bi thương đau xót. Biên địa ở trên dịch mã; biên địa, dịch mã là cung thiên di (cung chủ việc đi xa, dời đổi); nếu có khuyết lõm thì phá tán, thành bại, đáng buồn. Chân tóc mai mọc lấn ra trước thì bại từ thuở nhỏ; thiên thương khuyết thì chủ khắc vợ, về già lập thân (?) cô độc.»
Úp như lá gan, dựng như vách tường, thì thọ và phúc thật nhiều.
«Chú: "Thực" đọc phiên thiết thời–lực, là thật. Trán nếu như lá gan úp mà phẳng, hoặc như vách đứng mà thẳng, thì sống lâu phúc dày, thật nhiều. Trán cao tròn, xương nhật nguyệt nổi lên thì chủ đạo cao sáng.»
Cao như sừng, tròn như vòng, thì ăn lộc không lường.
«Chú: Phàm trán người cao như sừng, tròn như vòng thì chủ được ăn lộc trời cho đến hết tuổi trời. Biên địa xương nổi, xương long hổ cao, nên nhiều tài lộc.»
(Sắc) như bụi thì thân không có của cải.
«Chú: "Tư" là của cải. Trán nếu không có sắc nhuận mà như bụi bẩn phủ lên thì không có chút của để dành nào (không có nổi một vò một thạch thóc dự trữ). Sách "Quỷ nhãn tướng" nói: Người ít của thì mặt như bụi đất, sắc không nhuận, da khô, lộc không dồi dào.»
Nhuận như ngọc thì danh cao, nổi tiếng trước người.
«Chú: Trán như ngọc đẹp ôn nhuận thì chủ tiếng tăm thanh cao mà sớm hiển đạt, sớm đỗ. Trắng như ngọc thì danh tiếng khắp bốn phương.»
Đầy, cao, sáng thì sống ắt sớm hiển đạt.
«Chú: "Phong" là lớn; "long" là cao. Trán đầy cao, sáng nhuận, sắc tươi mà không vỡ thì sớm đỗ đạt; nghĩa là năm bộ có xương nổi, xương long hổ, phục tê, nhật nguyệt đều thịnh ở hạn đầu.»
Thấp, mỏng, tối thì chết không có chỗ chôn.
«Chú: Trán nhỏ mà hẹp, sắc u tối, hoặc các bộ khác lại không nâng đỡ, thì chết không có áo liệm quan tài. Không có thiên thương, không có trán (ra hồn) là tướng đầy tớ, không được nhờ sức cha mẹ.»
Trên phúc đường khí u tối thảm đạm thì tuổi nhỏ (?) nhiều truân chuyên.
«Chú: "Ảm" đọc phiên thiết ất–giảm, là đen thẫm; "thảm" đọc phiên thiết thất–giảm, là buồn rầu. Bộ phúc đường ở trên lông mày; khí nếu u tối không sáng như bụi bẩn thì chủ tuổi nhỏ truân chuyên bế tắc. Phúc đường tức là ấn đường; sắc trên đó không sáng thì hạn đầu bế tắc.»
Trước dịch mã sắc vàng sáng thì tuổi tráng niên được ban thưởng.
«Chú: "Huống" là ban cho. Dịch mã ở dưới biên địa, sau đuôi mày; có sắc hồng vàng thì tuổi tráng niên được vua ban ơn. Thiên thương đầy, phía sau là dịch mã đầy đặn, thì mười sáu tuổi được vận.»
Sắc quý ở tươi nhuận, vân nên thư thái thông suốt.
«Chú: Sắc trán quý ở tươi sáng nhuận, không nên khí tạp; nếu có vân đáng chuộng thì nên thư thả trải dài thông suốt. Trắng như ngọc, sắc vàng, vân ít, có vân trăng ngửa là tướng sang.»
Nghèo bạc cô độc thì (vân) như nước khúc khuỷu tràn lan.
«Chú: Người nghèo hèn, khinh bạc, cô độc thì vân rối, trán mỏng, dọc ngang giao nhau, gọi là "nước khúc khuỷu tràn lan". Vân ngang nhiều thì hay sầu; vân xuyên qua vân trăng ngửa thì người thường ngày nhiều lo, chủ nghèo hèn cô độc.»
Ở ngôi hầu, bá thì trán có thế trăng nằm.
«Chú: Trong năm bậc tước, bậc thứ hai là hầu; họ Khổng nói: "hầu" là canh chờ, tức dò xét canh giữ mà phục vụ. "Bá" là trưởng; "Chu lễ" nói chín bậc mệnh thì làm bá, tức trưởng của chư hầu; lại là tước bậc thứ ba. Ngôi hầu bá thì trán như thế trăng nằm, nghĩa là trán có hai ngọn, phía trên như trăng nằm, chủ các tước công, hầu, bá, tử, nam.»
Ở ngôi sư, phó thì trán có hình huyền tê.
«Chú: "Sư" là khuôn mẫu; Dương Tử nói: là tên gọi người lấy đạo mà dạy người. "Phó" là giúp, tức lấy đức nghĩa mà giúp. Sư là ngôi tam công; nói người ở ngôi tam công thì trán có huyền tê; xương huyền tê ở trên phúc đường, cao nổi như sừng, chạy thẳng tiếp vào sơn lâm. Nghĩa là thái sư, thái phó, thái bảo; có vân huyền châm (vân như cây kim treo) rủ xuống quá sơn căn, nhỏ như chân trâm cài.»
Ba chân vạc đứng sừng sững thì xếp vào hàng tam công, còn ngờ gì nữa.
«Chú: "Trĩ" là đứng cao, núi đứng sừng sững. Tam công là thái sư, thái phó, thái bảo; lại là đại tư mã, đại tư đồ, đại tư không; đời Đông Hán là thái úy, tư đồ, tư không. Ba chân vạc đứng là trán có phục tê, nhật giác, nguyệt giác đều nổi như ba chân cái vạc, ắt xếp vào hàng tam công. Lý Cố đời Hán dung mạo có vẻ lạ, đỉnh có sừng ẩn như tê giác, chân đạp vân hình mai rùa, về sau làm thái úy. Hoàn Ôn có xương lạ: hổ cốt, long cốt, phục tê cốt, ba đạo cốt pháp xuyên lên đỉnh — là như thế.»
Sừng trâu tám phương thì xen vào tám ngôi cao (?) mà không sai.
«Chú: "Xí" đọc phiên thiết sơ–lại, là xen vào, là thứ bậc. "Vọng" là dối. Sừng trâu tám phương là trán có tám xương: phục tê, nhật nguyệt cốt, biên địa cốt, phúc đường cốt, long giác cốt, hổ giác cốt, ngưu giác cốt, ấn đường cốt; có tám xương ấy ắt được lên triều đình, thông đạt tám phương. Cố Tư Viễn đầu có sừng thịt dài một tấc, làm tán kỵ thị lang (quan hầu cận bên vua), một trăm hai mươi tuổi mới mất. Xương nhật nguyệt cắm lên não, thần sắc tương xứng, âm thanh tương xứng thì sang.»
Xét thấy chân mày rộng rãi thì lòng dạ thẳng thắn yên bình.
«Chú: "Thản" đọc phiên thiết tha–đán, là yên. Lông mày là tử khí, là sao lành; nếu chân mày dài, phẳng, rộng thì lòng thản nhiên không riêng tư.
"Linh đài bí quyết" nói: Lông mày ứng với vẻ tươi tốt của cây cỏ nơi sơn lâm, coi cung vợ thiếp, anh em, của cải, tuổi thọ. Đầu mày thuộc sao Tử khí, đuôi mày ứng với sao La hầu, Kế đô; phía trước gối lên khuyết môn, phía sau liền với cửu quan (?); phía trên có bốn bộ là lăng vân, tử khí, phiền hà (?), thái hà. Mày vua Nghiêu mọc tám màu, mắt vua Thuấn có hai con ngươi. Mày có âm dương: dương thì ngẩng lên, âm thì úp xuống; đàn ông được mày dương, đàn bà được mày úp thì một đời nhiều vui; trái lại là hèn. Đàn ông được hai lớp mày thì ắt được của cải chồng chất từ phía đàn bà, sau bốn mươi thì vượng; đó là phó cốt trên mày vậy. Thượng đình có nhiều mẹ (?); mày tán ngược thì bỏ vợ trước, sau lấy vợ giàu; nếu mệnh dài thì con đầu ít; mày úp xuống thì tổ tiên nhiều tích đức. Đàn ông được mày âm tán ngược thì khắc vợ; tán ở góc nhỏ thì hai ba vợ không định. Đàn bà được mày dương thì khắc chồng; mày dương vểnh cao thì ắt làm vợ kỹ nữ. Người nhiều vợ thì mày như lá liễu, có góc, ba năm sợi kết thành sợi; vợ có nhiều anh em hiển đạt. Lông mày dài mọc sớm thì chết yểu, bốn mươi mới mọc thì thọ. Xương mày lộ thì người thân bất hòa, nhiều chết yểu. Mày nhỏ cong thì nhiều tài văn nghệ; mày thẳng đầu ngẩng thì nhiều hùng dũng; mày mọc như mây trận thì ưa chém giết, lập danh trong quân ngũ; thưa tán thì của không tụ; vân dựng trên mày thì đàn bà ắt khắc chồng; gần tóc mai thì thường thiếu thốn; mày rậm tóc dày thì tổn thọ và của; thanh nhàn, dài quá mắt thì anh em nhiều; ngắn hơn mắt thì anh em ít; mày hình chữ "bát" lại có ba vân thì đàn bà tái giá, đàn ông lấy vợ lần nữa; trong mày có nốt ruồi đen thì có nghề thuật; mày xòe xòa thì nam nữ (con cái) nhiều; lông mày đỏ, có xoáy thì con ắt cầm quyền; mày liền thì không có lộc; giữa mày có ba vân là người ham rượu, cờ bạc; hai góc chĩa xuống như trăng úp thì có tài mà ít quyết đoán, sáng suốt mà khó tiến thủ, đạt thì phần nhiều làm thầy người, tự mình không làm được. "Ngọc quản chiếu thần" nói: Mày cần thưa mà đẹp, phẳng mà rộng, chủ trí, tín, nhân, nghĩa; đẹp mà dài thì tính thông minh nhanh nhẹn; mày dài quá mắt chủ giàu đủ; bên trái có vân xoáy thì khắc cha; bên phải có vân xoáy...
...thì khắc mẹ; một thuyết nói chủ thông tuệ. Có lông dài một hai tấc là tướng sống tới tuổi cao; lông trắng là tướng thọ. Mày chau như buồn thì cô độc; mày ngắn không phủ mắt thì thiếu của; thô rậm thì ngu mà không sang; mày đè sát mắt thì cùng quẫn bức bách; nghiêng mà dựng thì tính hào sảng nóng nảy; đầu nổi đuôi rủ thì tính nhu nhược; đầu mày giao nhau thì nghèo bạc, một thuyết nói ít anh em, có cũng không được nhờ; xương cạnh mày nổi thì nhiều truân chuyên bế tắc.
Sách "Quỷ nhãn" nói: Mày là phần dư của mật. Thưa mà nhạt, đẹp, ẩn hiện như con tằm, ấn đường phẳng rộng, đuôi mày lại chạy vào tóc mai; đầu mày mọc ngược thì không thấy cha mẹ chết (cha mẹ mất sớm hoặc ở xa); đầu mày mọc thuận, đuôi mày phẳng dựng thì chủ phát sớm, không khắc cha mẹ, đọc sách sớm đỗ khoa danh, tiếng tăm vang khắp thiên hạ. Mày giao chồng lên nhau thì không lấy được vợ hiền; đuôi mày vút lên cao (?) thì chết sớm; mày gần sát bờ mắt thì không lợi cho con đầu; dị oa trùng mi — chú thêm: trên dưới mày có thịt như hình lông mày là thế; ở trên thì được đàn ông nuôi, ở dưới thì được đàn bà nuôi. Lông mày đẹp sớm thì không được sống lâu; mày có ba góc thì bất hiếu bất nghĩa với người. Ấn đường có vân đan chéo, rối như mớ gai; ấn đường có vân chữ "bát" thì bền bỉ tự sống lâu; ấn đường có vân chữ "xuyên" thì tuổi gần tám mươi; ấn đường có vân như kiếm treo thì bệnh dữ, họa quấn thân. Mày dài hơn mắt thì có trí có tín; mày ngắn hơn mắt thì không có anh em ruột. Hai mươi tuổi mọc lông mày dài thì ba mươi chết; ba mươi tuổi mọc thì bốn mươi mất; bốn mươi tuổi mọc thì mệnh kéo dài.
Sách "Động vi ngọc giám" nói: Mày là để tô điểm cho cả thân thể, là sao Kim, cần cao, đẹp, thưa, thẳng, cao sáng mà lộ mũi nhọn là sang; nếu rậm dày không trong, đầu đuôi mọc ngược, có lông xoáy, nhọn mà lộ thịt thì gọi là Kim đới sát (mang sát khí của sao Kim).
"Quy giám" nói: Xương cạnh mày cao vút đều là người cứng đầu bướng bỉnh; mày không có cạnh là không có chí khí; đầu mày rối giao nhau thì sớm mồ côi, không vui, khắc vợ; mày thẳng đầu ngẩng thì chí khí hùng mạnh; mày ngay phẳng (?) thì nhân nghĩa, danh tốt. Hứa Phụ nói: Mày liền trán chau thì không sống trọn (?). Trên mày nhiều vân là tướng nghèo khổ; trên mỗi bên mày có một vân dựng là tướng công khanh; giữa mày có một vân dựng thì được vua đặc cách ban chức; giữa mày có nốt ruồi đen cũng vậy. Giữa mày có vân chữ "nguyệt" là tướng công hầu, thọ chín mươi; mày có vân chữ "vương" thì được phong hầu. Lông đuôi mày dựng về phía mặt thì không có họ ngoại, có cũng phá bại. Đuôi mày đẹp thì bốn mươi lăm, năm mươi tuổi chết; về già mới mọc thì thọ. Mày có ba sợi lông dài là người sống lâu. Phía trên mày là hoa cái cốt; mày là mái nhà, dưới che mặt trời mặt trăng (hai mắt), nằm ngang trên hai mắt; hai thiên thương nổi, hai mày dài, ấn đường rộng thì chủ lòng dạ yên bình.»
Người ngang bướng thì xương mày thấp trũng.
«Chú: "Ngận" đọc phiên thiết hạ–khẩn, "phức" đọc phiên thiết bật–lực; "ngận phức" là cứng cỏi, kiêu ngạo, tự cho mình đúng. (Chữ "ao" bản khắc gỗ viết thành chữ khác, nghĩa là trũng thấp.) Người tính ngang bướng thì xương mày thấp trũng. Mày mọc ngược, mắt không có đầu, thiên ngục lõm, không có đuôi, nhãn đường lộ, thần sâu là người hiểm ác ngầm.»
Người cuồng quyến thì cạnh mày dựng cao.
«Chú: Luận ngữ nói: "Ắt là cuồng quyến chăng!" Họ Chu (Chu Hy) giải: "cuồng" là chí rất cao mà việc làm không theo kịp; "quyến" là chí chưa tới mà giữ mình thì có thừa. Phàm người mày dựng cao là kẻ cuồng quyến, nên biết tiến mà không biết lui, biết còn mà không biết mất, rất không thể làm bạn, lại thường có chí ngầm chứa. Lông mày thô mọc ngược, thiên thương khuyết thì chết vì hình phạt.»
Mày thô dày thì ngu đần.
«Chú: Lông mày thô rậm, đục dày thì tính ngu độn, nhiều trì trệ. Như vết mực bôi, đầu giao đuôi tán, mắt gần nhau, thì gốc gác khó ở chung; mắt thấp mày cao thì cha con cũng phải ở riêng nhà.»
Mày đẹp mà dày thì thông tuệ sáng suốt.
«Chú: Chữ "nùng" bản khác chép là "oánh" (trong sáng). Mày thưa, đẹp, có vẻ tươi thì chủ thông tuệ, tài trí hơn người; nghĩa là mày dạng vầng trăng có vẻ tươi.»
Mày ngắn không tới mắt thì nghèo hèn.
«Chú: Mày ngắn hơn mắt thì chủ thân nghèo, hèn kém. Mày không phủ mắt thì chủ thiếu của, đứng một mình không vững chãi. Quản Lộ nói: "Mắt dài mày ngắn không tương xứng thì ruột thịt như người dưng."»
Mày dài quá mắt thì được sủng ái vinh hiển.
«Chú: Mày dài quá mắt thì thân vinh, sang, hiển đạt. Mày dài quá mắt thì danh tiếng khắp bốn phương. Thiên Cương thấy Sầm Văn Bản nói: "Học đường sáng phẳng, mày dài quá mắt, văn chương chấn động thiên hạ."»
Đuôi mày tán thì tiền của khó tụ.
«Chú: Đuôi tán là lông đuôi mày rụng thưa, chủ của cải phá tán; chủ vận đầu từ hai mươi sáu đến hai mươi chín tuổi của cải tán.»
Đầu mày giao nhau thì thân mệnh sớm nghiêng đổ.
«Chú: Ấn đường là cung mệnh; nếu đầu mày giao nhau như hình con cuốn chiếu, lông lấn vào ấn đường, là tướng đoản thọ, mệnh không tới bốn mươi, khắc vợ con, phá của. Kỷ Tín mày liền, chết vì quân Hạng Vũ. Sách "Kim tỏa kinh" nói: Mày giao nhau là phá ấn, không thọ lại không lộc.»
Giữa mày đứt thẳng thì ít lòng nhân từ.
«Chú: Giữa mày đứt thẳng hoặc có vân làm vỡ thì tính ít nhân từ; vân dựng (?) thì phần nhiều là huyền châm phá ấn.»
Hai đầu mày cao ngẩng thì khí mạnh tung hoành.
«Chú: Đuôi mày là lăng vân, chủ khí chí của người; mày nếu hai đầu cao nổi thì có chí trượng phu; mày chạy vào tóc mai là sang.»
Lông mày mọc thẳng thì tính ngang bướng.
«Chú: "Ngận" là ngang ngược. Lông mày mọc thẳng thì người tính ngang ngược, cũng chủ chết bất ngờ.»
Lông mày mọc ngược thì sinh họa.
«Chú: Lông mày mọc ngược thì người ấy thường có tai hại, cũng khắc ông cha, chủ hung ác.»
Mày phủ xuống mắt, mềm yếu thì ít quyết đoán.
«Chú: Chữ "mục" một bản chép là "nguyệt". Mày hình chữ "bát" mềm yếu đè xuống mắt thì rốt cuộc không có tính ngay thẳng, nên là người không quyết đoán.»
Mày như trăng nằm vểnh cao thì thích tranh giành.
«Chú: Mày nếu như trăng nằm vểnh cao thì ắt thích đánh nhau mà nhiều tranh giành. Đầu mày thấp đuôi cao, mày mọc ngược thì làm hại bề trên, không tham tửu sắc.»
Đầu mày chụm sát không có khoảng hở thì đáng thương như bóng ngày ngắn ngủi của con phù du.
«Chú: Phù du là loài côn trùng giống con bọ hung, thân hẹp mà dài, râu màu vàng đen, sáng sinh tối chết; Kinh Thi có câu: "Cánh con phù du, áo quần sặc sỡ" là nói nó vậy. "Quỹ" là bóng mặt trời. Phù du là vật thuộc âm, ưa âm ghét dương. Người mà đầu mày chụm sát khóa chặt ấn đường, suốt ngày không giãn ra, gọi là hình quỷ, nên than rằng như bóng ngắn của con phù du. Đầu mày giao nhau thì như bóng ngày ấy; nấm mọc buổi sớm không biết đầu tháng cuối tháng, con ve sầu không biết mùa xuân mùa thu; đầu mày giao nhau thì mệnh không tới bốn mươi.»
Lông mày dài tới một tấc thì hưởng tuổi thọ lâu như rùa hạc.
«Chú: Lông mày dài tới một tấc gọi là thọ hào (lông thọ). Hai mươi tuổi mọc thì ba mươi chết, ba mươi tuổi mọc thì bốn mươi mất, từ bốn mươi trở lên mới mọc thì được sống lâu, ắt hưởng phúc tuổi cao. Mày và tai mọc lông trắng thì sống nhàn trăm tuổi nơi sân nhà.»
Vân chữ "thập" thì phẩm trật cao.
«Chú: Giữa hai mày, trên ấn đường có vân như chữ "thập" thì chủ cao sang.»
Vân chữ "thiên" thì rất hanh thông.
«Chú: Nếu vân như chữ "thiên" thì một đời hanh thông, dù có tai vạ cũng tự tiêu tan. Chữ "thập" là xương phục tê nổi lên, rủ xuống tới sơn căn, đúng là trời đất gặp nhau, ứng với bộ trên; trái lại là không tốt.»
Vân thành chữ "khôn" thì lộc hai nghìn thạch.
«Chú: Tức quẻ Khôn trong Kinh Dịch. Ấn đường có vân như hình quẻ Khôn thì hưởng lộc nghìn thạch. Nghĩa là hai mày phẳng, hai mắt phẳng, bộ long hổ phẳng, chín vùng trên mặt có sự nâng đỡ thì sang.»
Vân thành chữ "thổ" thì làm tướng cầm trăm vạn quân.
«Chú: Chữ "tướng" đọc thanh khứ. Vân thành chữ "thổ" thì cầm quân trăm vạn. Hai mày hai mắt hẹp, ngọc trụ ngang trời nổi lên mà không tiếp tới hết thiên đình, là mệnh tướng quân.»
Được chia đất trao cỏ tranh (được phong tước, cấp đất) là do vùng ngọc điền cao sáng.
«Chú: Đàn đại xã của thiên tử đắp bằng đất năm màu; phàm chư hầu nhận đất đại xã của thiên tử, thì mỗi người được cắt phần đất mang màu của phương mình được phong mà trao cho: phương đông nhận đất xanh, các phương khác cũng theo màu của phương ấy; lại thêm cỏ tranh trắng mà trao, đem về nước để tế; phủ bằng đất vàng, gói bằng cỏ tranh trắng; cỏ tranh lấy ý trong sạch, đất vàng lấy ý bậc vương giả che phủ bốn phương; tùy tước vị nặng nhẹ mà định danh hiệu và số lượng. "Lãng" là sáng. Người có sự sang được chia đất trao tranh là vì giữa ấn đường có vân như chữ "ngọc sơn" (?).»
Đeo dải đỏ, kéo dải tím (làm quan to) là vì vân hình chim nước tròn trịa.
«Chú: "Vu" là vấn quanh; đỏ là màu áo quan phẩm sáu, phẩm bảy; tím là màu áo quan phẩm năm, phẩm bốn cho đến phẩm một. Người làm quan đeo đỏ kéo tím là vì giữa ấn đường có vân như chim nước xếp hàng; áo tím, ấn bạc (?), ấn vàng dải tím là do gốc mày xanh biếc, thưa đẹp, có ba vẻ tươi. Chim nước là loài chim trả.»
Muốn xét thần khí, trước hết xem tròng mắt.
«Chú: Thần của trời ở mặt trời, thần của người ở mắt; đêm thì thần nghỉ ở tim, ngày thì thần dạo chơi ở mắt; muốn xét thần khí hư hay thực, tâm thuật thiện hay ác, ắt phải trước xem mắt; cho nên xem bên ngoài thì biết bên trong. Thần là chủ của một thân, là gốc của trăm mạch, là mầm linh của phổi; xương là nhà ở của người; (thần và xương) tương xứng thì sang, không tương xứng thì bạc; xương không xứng thì hèn. Thanh mà không có thần thì nghèo lạnh; tú mà không có thần thì bạc; cổ mà không có thần thì hèn lậu; quái mà không có thần thì thô.
"Linh đài bí quyết" nói: Mắt là mặt trời mặt trăng của thân người, là cửa sổ của tâm thần; trên có tam dương, tam âm, là ở giữa lục hợp (trên dưới và bốn phương); bên trái bên phải mỗi bên coi mười bộ; về bốn mùa thì là mùa xuân, chủ ở mắt, bên trong ứng với gan mà thông với tim; là nơi người nhìn ngó, là cung điện của thần, coi cung hiền ngu, sang hèn, khéo vụng, dũng khiếp, tà chính. Mạnh Tử nói: "Trong lòng ngay thẳng thì con ngươi sáng." Mắt sang: góc trước hình cong như móc thì chủ mưu sâu trí đủ, nhiều kế hoạch, giỏi tính toán, biết kinh doanh; đuôi sau phẳng như dao cắt thì chủ thông minh tài giỏi, văn chương rực rỡ; tam dương phẳng đầy thì nhiều phúc, tổ tông thịnh, ít tai nạn; lục hợp tròn đầy tương xứng thì chủ thanh nhàn, gần người sang, chính trực; thần quang sáng rõ thì chủ danh tiếng vượt bầy, văn chương hiển hách; tròng ngậm ánh, sạch trong thì chủ thấy việc nhanh, không nghi hoặc; bộ giao hữu phẳng rộng thì chủ ưa bạn bè, ít lòng tham, tính hòa hoãn; gian môn (đuôi mắt) phẳng rộng mà sáng thì chủ tính trong sạch, ít tà dâm, ưa đi đường xa, có thiếp đẹp; ngư vĩ (đuôi cá, tức nếp ở đuôi mắt) phẳng đầy sáng sạch thì chủ dễ cưới vợ, hợp của cải từ đàn bà, ít gian trộm, được đàn bà yêu mến, (ưa) suối rừng; tàm nang (bọng dưới mắt) phẳng rộng thì chủ con cháu đông vui, nhiều tài lộc, có mừng hôn nhân; lệ đường (dưới mắt) phẳng đầy thì ít buồn khóc, nhiều vui, một đời không có tai nạn tù ngục. Nhìn có lực thì sang hiển thông minh. Mi dưới đỏ thì ưa tranh đấu. Sau mắt có một vân chạy tới tai thì về già có quan chức. Tia đỏ xuyên tròng thì chết phần nhiều đổ máu dưới lưỡi dao. Hai mắt không giống nhau thì khác mẹ. Dưới mắt có vân như chữ "nhất" ngay ngắn rõ ràng, có vân như hình con tằm nằm thì chủ con cháu sang. Ánh mắt sáng tươi thì tài giỏi thông minh, là người tích đức; mắt không có ánh sắc thì đoản mệnh; nhìn như trâu như hổ thì sang; tròng đen lớn mà ngay định thì sống lâu; mắt tròn không có góc thì làm việc vụng về sai lầm, nhiều hối hận; tròng mắt chầu về đầu mũi thì chủ tính cẩn thận hòa hoãn; hai góc đuôi mắt rủ xuống thì chủ người thân ly biệt, nếu không cũng bất hòa; tròng lồi thì không nên đi đường; tròng ụ (?), tròng treo đều chủ chết trong ngục; tròng tối hướng lên hướng xuống thì thấp kém bạc hèn. Nhìn xa là người trí, nhìn xuống là người độc, nhìn ngang là người có đức, nhìn chằm chằm là người ngang bướng, nhìn ngược là kẻ giặc, nhìn đảo là kẻ gian, nhìn đờ là kẻ ngu. Mắt trái chủ cha, nhỏ thì khắc cha; mắt phải chủ mẹ, nhỏ thì tổn mẹ. Về mắt bệnh tật: độc nhiều thì bệnh nhiều, độc ít thì bệnh ít. Mắt lớn mày ngắn thì trung niên gặp tai. Tròng chầu về đuôi mắt thì khinh bạc, gian trá. Mắt một mí gọi là đào hoa sát, háo sắc. Mày mắt liền sát nhau thì ghen ghét gian xảo, con đầu khó định. Đàn bà tròng đen lớn, ôn nhuận như treo trên mi dưới, là góa bụa không còn ngờ. Mắt ba góc thì hay giận, tính cứng. Mắt bốn bề lộ trắng thì khắc con, nhiều dâm. Lại có ba điều cực sang: nhìn có lực như chim ưng tuấn rời tổ, như hổ giận ra rừng; hai con ngươi trong một mắt hướng vào nhau; mắt dài một tấc, liếc tự thấy được tai; đen trắng phân minh như sơn trong gương. Đại để nhìn chéo, nhìn trộm, thần đảo, tròng chuyển, như kinh hãi, như say, như ngủ, đều là tướng dâm hèn.
Sáu dòng thần trong mắt: thần giận chủ ý giận dữ hung ác, không biết đủ; thần yên chủ tình vui vẻ hòa hợp; thần lìa chủ tình muốn chia ly tan tác; thần đảo chủ tình gian dâm; thần khiếp chủ tình kinh hãi, sợ sệt, yếu đuối; thần yếu chủ ý lo sầu, buồn khóc.
"Quỷ nhãn" nói: Tròng vàng thì học tạp, làm trẻ mồ côi, con gái nhỏ (?); mắt lớn thì gan nhỏ; mắt biếc là thần tiên; tròng xanh thì chết đuối; đàn bà ngửa mặt thì nhiều độc ác; đàn ông nhìn xuống đất thì ưa gian tặc; hoặc người nói chưa dứt lời mà đã nhìn xuống đất là trong tạng phủ có bệnh. Trong mắt chợt xanh là gan đã nát, không chữa được; chợt vàng là tỳ đã nát, không chữa được; chợt trắng là phổi đã nát, không chữa được.
Sách "Giám" nói: Mắt không có khí đỏ đột ngột (?) thì giàu mà có việc hung ác; mắt sắc trắng thì gãy thương; mắt sắc đen thì phải lo, kéo dài trì trệ, hoặc có bệnh; mắt sắc vàng thì được của; mắt sắc xanh, nếu gặp lúc vượng tướng thì tốt, có mừng, gặp lúc hưu phế thì có lo, cha mẹ và vợ ốm, hoặc đầy tớ, gia súc chết; mộ của Thủy, Thổ ở phương đông (?).»
Người hiền lương thì mắt trong suốt, người hào kiệt tuấn tú thì mắt tinh anh.
«Chú: "Triệt" là nước lắng trong. Kẻ sĩ hiền lương thì thần mắt trong như nước; hạng hào kiệt tuấn tú thì thần hòa nhã thông tuệ mà đen trắng phân minh. Vương Nhung người thấp nhỏ, Bùi Khải thấy nhìn kỹ mà nói: "Mắt Nhung sáng rực như chớp dưới vách núi." Sau làm quan tới tư đồ.»
Người tính ngay thẳng thì nhìn thẳng không lệch.
«Chú: "Pha" là lệch. Mắt tốt thì lòng tốt, mắt xấu thì lòng xấu; nếu người giữ lòng ngay thẳng thì nhìn thẳng không nghiêng. Lòng trắng không nên nhiều, lòng đen không nên ít, thế không nên dựng, nhìn không nên mệt, liếc không nên ngược, ánh không nên đảo, tròng không nên lộ, tia không nên đỏ — là tướng tốt.»
Người tình phóng đãng thì liếc đảo không yên.
«Chú: Kẻ lòng tình phóng đãng thì tròng mắt đưa qua đưa lại liếc không ngừng. Ánh mắt nhìn xuống lơi lả, hay nhìn trộm thì chủ dâm loạn.»
Tròng vàng nhuận thì ắt sống tới tuổi tóc vàng.
«Chú: Kinh Thi có câu "tóc vàng, răng trẻ con", là nói về sống lâu. Tóc vàng là bậc tiên tóc vàng. Nếu đồng tử vàng nhuận thì có thể sống tới tuổi tóc vàng; tròng mắt vàng nhuận, tóc bạc rồi lại dần vàng lại, thì chủ sống lâu.»
Tròng trắng khô thì rốt cuộc chỉ làm bạch đinh.
«Chú: Bạch đinh là kẻ lại chạy việc vặt (người không có chức phận). Bài "Lậu thất minh" của Lưu Vũ Tích có câu: "Kẻ qua lại không có ai là bạch đinh." Mắt nếu khô mà không đẹp thì rốt cuộc làm kẻ áo trắng (thường dân). Tròng trắng khô thì phần nhiều làm lại chạy việc.»
Nhìn xuống, nói chậm, Thúc Hướng biết người ấy ắt chết.
«Chú: Năm thứ mười một đời Lỗ Chiêu Công, mùa hạ tháng năm, Đan Tử hội họp với Hàn Tuyên Tử ở đất Thích, mắt nhìn xuống, nói chậm chạp. Thúc Hướng nói: "Đan Tử sắp chết chăng! Ở triều đình có chỗ đứng nhất định, ở hội họp có thứ bậc (?); nay Đan Tử là quan trưởng của nhà vua mà truyền mệnh ở hội họp, mắt nhìn không ngẩng quá dải áo, lời nói không vượt quá một bước chân, không có khí để giữ thân, cái chết sắp tới rồi." Mùa đông năm ấy Đan Tử quả nhiên chết.»
Nhìn thẳng mà bước vội, chủ họ Ngụy để lộ ra là biết mình đã bị đoán được tình ý.
«Chú: Chữ "chủ" một bản chép là "vương". Trí Bá dẫn quân hai họ Hàn, Ngụy đánh họ Triệu, lấy nước tưới vào thành, thành chỉ còn ba tấm ván nữa là ngập, sắp hàng đến nơi. Bề tôi của Trí Bá là Si Tỳ thấy Hoàn Tử (họ Ngụy) và Khang Tử (họ Hàn) đều không có vẻ vui mà có sắc lo, bèn bảo Trí Bá: "Hai người ấy ắt sẽ phản." Trí Bá không nghe. Hôm sau Trí Bá đem lời Si Tỳ nói với hai người; hai người nói: "Đó là kẻ bề tôi gièm pha, muốn khiến chủ tin lời mà lơi việc đánh họ Triệu." Hai người ra, Si Tỳ vào nói: "Chủ sao lại đem lời của thần nói với hai người ấy?" Trí Bá hỏi: "Sao ngươi biết?" Si Tỳ đáp: "Thần vừa thấy hai người nhìn thần thẳng mặt rồi bước đi vội, biết là thần đã đoán được tình ý của họ." Trí Bá không sửa đổi. Si Tỳ xin đi sứ nước Tề. Sau hai người cùng Triệu Tương Tử giao ước, phá đê cho nước chảy ngược vào quân Trí Bá; quân ấy đại bại, giết Trí Bá, diệt hết dòng họ Trí.»
Thần mắt lõm thì đoản thọ.
«Chú: Chữ "thần" một bản chép là "mắt". Thọ yểu của người đều do thần khí ở mắt làm chủ; nếu thần mắt đã lõm thì ắt chết yểu. Hoàng Sào mắt ong, mắt xanh trắng, không có thần.»
Tròng lồi thì chịu cực hình.
«Chú: "Đột" là nhô cao. Tròng lồi là mắt ong; người ấy ắt tới cực hình. Sách tướng nói: mắt ong tiếng sói ắt không chết yên lành. Vương Mãng mắt (?), hai mắt bắn ánh ra ngoài, ánh trắng, tia đỏ xuyên mắt, chủ chết dữ.»
Người liếc xéo thì người khác phải chịu cái độc của họ.
«Chú: Người liếc xéo, tức thần mắt nhìn nghiêng, ắt gặp độc hại mà chết, hoặc chết vì binh đao.»
Người nhìn ngây dại thì tự khắc hại thân mình.
«Chú: Thần ngây dại không tươi, liếc nhìn không có lực, thì dù các bộ trên mặt hiển quý cũng tự khắc mình, không có lộc. Nghĩa là thần sắc không sáng thì hại chính mình.»
Mắt dâm thì thần phóng đãng.
«Chú: Người dâm loạn thì thần mắt phóng đãng không thu lại. Thần đảo ở khóe lớn thì giết thân, ở khóe nhỏ thì chủ hao của.»
Lòng gian nảy mầm bên trong.
«Chú: Kẻ xảo nịnh gian tà thì thần mắt như bụi bẩn đóng sâu, không thể kết làm bạn.»
Mắt ngủ thì thần đục như đang ngủ.
«Chú: Thần mắt đục là thần không trong; như ngủ là người mệt mỏi không có sức; thần đục không có sức thì rốt cuộc chết yểu.»
Mắt kinh thì thần khiếp như đang hoảng sợ.
«Chú: "Khiếp" đọc phiên thiết khất–nghiệp, là kinh ngạc, sợ hãi. Mắt kinh là nhìn chợt vội mà hoảng hốt dữ dội; người ấy sẽ chết đột ngột.»
Mắt bệnh thì thần mệt như bệnh chưa khỏi.
«Chú: Mắt bệnh thần mệt không có sức, tức liếc nhìn uể oải như mang bệnh lâu chưa lành; người ấy rốt cuộc không sống lâu. Sách tướng nói: "Không bệnh mà như bệnh thì rốt cuộc sẽ bệnh; nếu lại bị bệnh thì e khó chữa."»
Mắt say thì thần mờ như say chưa tỉnh.
«Chú: Mắt say thần mờ là thần lực mê muội, nhìn ngó uể oải, thường như người say rượu; ắt chết vì uống phải thuốc độc. Ánh mắt nhìn xuống lơi lả thì chủ dâm đục.»
Nhìn rộng mở mà có uy thì danh vang bốn biển.
«Chú: "Khoát" là thông suốt. Thần tàng trong cái nhìn rộng mở, uy nghiêm có lực, nghiêm trang khiến người nhìn mà kính sợ, thì chủ danh tiếng truyền khắp thiên hạ. Mắt nhìn như chim ưng thì giàu có dư dả; như sơn (?) trong gương thì danh chấn thiên hạ.»
Thản nhiên gặp việc kinh mà không chớp mắt thì thần sáng tới cõi tam thanh.
«Chú: "Huýnh" đọc phiên thiết hộ–đỉnh, là xa vắng. "Thuấn" là mắt mở nhắm động luôn. Người nếu gặp việc kinh hãi bất ngờ mà thần mắt vẫn lặng, không chớp, mặt không đổi sắc, là vì thần sinh ra từ cõi tam thanh (ba cõi trời cao nhất của Đạo giáo: Ngọc Thanh, Thượng Thanh, Thái Thanh), không nhiễm bụi bẩn trần tục, vượt ra ngoài tạo hóa; đó gọi là tướng đại hiền, người có được rất ít. Trần Oánh Trung từng vào chầu, đã đứng vào hàng, gặp nắng chiều chói lọi không ai dám ngẩng nhìn, chỉ có Thái Kinh chăm chăm nhìn hồi lâu mà không chớp. Chu Biện đời Tống đi sứ nước Kim, bị giữ lại và được trao chức quan, ông viện cớ đau mắt; (người Kim) bất ngờ lấy dùi đâm tới mà ông không chớp, nhờ thế được tha. Đó là vì thần thức đã định ở bên trong, như nhà đạo nói là vượt tới cõi tam thanh vậy.»
Khóe mắt tròn thì mưu sâu hơn cả thành trì bờ cõi.
«Chú: "Vực" đọc phiên thiết ảnh–bức, là khu vực, là nước, là giới hạn. Khóe mắt là nắp của mắt (?); tròn trịa thì lời nói việc làm sâu kín, người không lường được, nên gọi là mưu sâu hơn thành vực. Trên có vân đẹp, trong có tài học, đen trắng phân minh, chủ tướng phú quý.»
Nhãn đường lộ thì con mình là con minh linh (con nuôi).
«Chú: Minh linh là sâu con trên cây dâu; con tò vò bắt về có thể dạy dỗ nuôi nấng nó; ý nói làm con nuôi cho người khác. Thiên Tiểu uyển phần Tiểu nhã trong Kinh Thi có câu: "Sâu minh linh có con, tò vò cõng về." Nhãn đường (vùng dưới mắt) vỡ lộ thì sẽ nuôi con minh linh. Thần xá rộng, tròng mắt nhọn thì có con gửi (con người khác), sinh con trai không chính đáng.»
Mắt chó, dê, ngỗng, vịt thì đáng kể gì.
«Chú: Mắt chó thì hoang dâm, mắt dê thì chuốc họa, cùng với mắt ngỗng vịt đều không chết yên lành, lại là tướng hèn cực, ngu cực. Người mắt chó hay kêu la; người mắt dê không có lòng từ; lòng trắng nhiều, lòng đen ít là người mắt ngỗng vịt, không có trí.»
Mắt gà, chuột (?), khỉ, rắn sao đáng bàn.
«Chú: Người có mắt như gà, chuột (?), khỉ, rắn đều là tướng hèn; nhưng xét hình tượng của từng người, nếu ứng với bản hình của mình thì lại là tốt; nên xét kỹ mà ngẫm. Người mắt gà nhiều (?); người mắt khỉ nhiều trộm cắp; người mắt chuột (?) nhiều nghi ngờ; người mắt rắn nhiều độc ác.»
Nhìn như lợn thì lòng trơn tròn mà không định.
«Chú: "Thỉ" là lợn. Mắt lợn lờ mờ, đen trắng không rõ, chủ tâm thuật không ngay, lòng tham nhiều dục vọng. Ngụy An Ly Vương hỏi Tử Thuận: "Mã Hồi cứng cỏi, có khí tiết của bậc đại phu sáng suốt ngay thẳng, ta muốn cho làm tướng quốc có được không?" Đáp: "Mắt dài mà nhìn như lợn thì thân vuông mà lòng tròn (ngoài ngay mà trong khéo luồn lách). Thần thường lấy phép ấy xem người, muôn lần không sai một. Thần thấy Hồi không phải là thân thể không cao lớn, nhưng rất ngờ đôi mắt."»
Ngoái như sói thì tính ngang ác khó nói hết.
«Chú: Lang cố là ngoái đầu nhìn lại mà thân không xoay; tính ngang ác, thường ôm lòng giết người hại vật, làm nhiều việc tàn hại, tuyệt đối không thể cùng bàn chuyện. Trái với cái nhìn của chim ưng (?), sau là tướng của Việt vương (?). Xưa Tào Tháo nghe nói Tư Mã Ý có tướng lang cố, bèn gọi cho đi lên trước, bảo ngoái lại, mặt quay thẳng ra sau mà thân không động; xét tình ấy thì quả hợp với tướng lang cố.»
Đuôi mắt phía sau như dao cắt thì văn chương uyên bác nho nhã.
«Chú: Ngư vĩ sau mắt dài xa như dao cắt thì chủ sang hiển về văn học, tính phần nhiều khoan hậu, nho nhã. Mắt như dao cắt thì văn chương tự đến.»
Khóe mắt phía trước như móc cong thì trí đủ để kinh doanh.
«Chú: Người khóe mắt trước như móc cong ắt là nhà buôn giỏi, cất giấu của sâu kín mà biết tính toán vận dụng. Khóe lớn tròn, mắt như nước mùa thu thì phú quý không ai bằng. Bình Nguyên Quân nước Triệu xem tướng Bạch Khởi nước Tần, nói với vua Triệu: "Vũ An Quân (Bạch Khởi) là người đầu nhỏ, nhọn ở trên, đồng tử đen trắng phân minh, nhìn ngó không xoay chuyển. Đầu nhỏ nhọn ở trên là quả quyết dám làm; đồng tử đen trắng phân minh là thấy việc sáng suốt; nhìn ngó không xoay chuyển là biết chí mạnh. Không thể cùng hắn tranh mũi nhọn."»
<Bộ Tử, loại Thuật số (các môn bói toán, chiêm nghiệm), mục Sách về số mệnh và xem tướng, Nhân luân đại thống phú>
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video