Thiên 10 — Quyển 10 — Chữa bệnh trẻ em, các loại thang uống và hương

 Quyển 10

 Chữa các bệnh của trẻ em

 (Kèm theo các bài "thang" – nước thuốc pha uống hằng ngày – và các bài "hương" – hương thơm để đốt, xông. Ngoài ra còn những bài chữa trị khác, xem lẫn ở các mục khác.)

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Phản hồn đan (đan: thuốc viên luyện công phu; tên thuốc nghĩa là "thuốc gọi hồn trở về")

 Chữa trẻ em mắc các chứng phong (theo đông y là các chứng co giật, run, cứng người do "gió độc" gây ra) và điên giản (bệnh động kinh). Bệnh nhân lên cơn khiết túng (chân tay co rút rồi duỗi ra liên hồi) từng đợt như thủy triều, miệng mắt méo kéo về một phía, gáy và lưng cứng đơ, hàm răng cắn chặt, tròng mắt trợn ngược lên. Bài này cũng chữa trường hợp bệnh chuyển thành hư phong (co giật do cơ thể suy kiệt), ngủ nhiều, mê mệt, kéo dài không khỏi. Gặp các chứng ấy nên uống ngay.

 Đương quy (rễ cây đương quy, vị thuốc bổ máu): ngâm rượu, thái, sấy khô, sao qua. Ô tê (sừng tê giác đen): bào thành phiến mỏng. Hai vị này mỗi vị 2 lượng (lượng: đơn vị cân thời xưa, khoảng 40 gam). Can khương (gừng khô): bào (vùi vào tro nóng hoặc sao lửa to cho phồng, xém mặt ngoài). Chỉ xác (quả cam đắng già phơi khô): bỏ ruột, sao với cám lúa mì. Bạch truật (củ cây bạch truật, vị thuốc bổ tiêu hóa). Hậu phác (vỏ cây hậu phác): bỏ lớp vỏ ngoài.

 (… ) kinh tử (?) (có lẽ là mạn kinh tử – quả cây mạn kinh): bỏ phần trắng. Tang phiêu tiêu (tổ trứng bọ ngựa trên cây dâu): tẩm giấm nướng cho vàng. Vãn tàm nga (bướm tằm lứa muộn): sao qua. (… ): bỏ cuống rễ (?). Linh dương giác (sừng linh dương): bào thành phiến mỏng. Bán hạ (củ cây bán hạ): rửa nước nóng (… ) (?).

 (Đoạn sau lẫn chữ hỏng, có lẽ là cách chế một vị khác:) nung đỏ, để lại chút khói, cho xuống hố, úp chén lên trên, vun đất mới quanh, (… ) bỏ da và xương, dùng thịt (?). Bạch cương tằm (con tằm chết cứng do nấm, phơi khô có màu trắng): bỏ tơ, bỏ mỏ, sao qua. (… ): nấu với nước cốt gừng tươi cho mềm, thái, sấy, sao vàng (?).

 Hoắc hương (cây hoắc hương): dùng lá, bỏ đất. Quế (vỏ cây quế): bỏ vỏ thô ngoài. Tế tân (rễ cây tế tân): bỏ thân lá. Trần bì (vỏ quýt để lâu năm): bỏ ruột, sao qua. Hòe giao (nhựa cây hòe). Ô (… ) dùng (… ) (?). Trầm hương (gỗ trầm): không cho gặp lửa. Can yết (con bọ cạp phơi khô): nướng qua. Độc hoạt (rễ cây độc hoạt): bỏ thân lá. Thiên ma (củ cây thiên ma): rửa bằng rượu, thái (… ) (?).

 (Chu) sa (?) (chu sa: khoáng chất màu đỏ, gốc thủy ngân): nghiền mịn, thủy phi (nghiền trong nước rồi gạn lấy phần bột mịn lơ lửng, để lắng, phơi khô). Thạch hộc (thân cây lan thạch hộc): bỏ rễ. Hùng hoàng (khoáng chất màu vàng cam, gốc thạch tín): nghiền mịn, thủy phi. Nhục đậu khấu (hạt nhục đậu khấu): bỏ vỏ, sao qua. Long não (tinh thể thơm kết từ nhựa cây long não, tức băng phiến): nghiền riêng. Thủy ngân.

 Phụ tử (củ con của cây ô đầu, rất độc): ngâm nước rồi bào, bỏ vỏ, bỏ núm. Thiền xác (xác ve sầu lột): bỏ đất, sao qua. Xuyên khung (thân rễ cây khung cùng đất Tứ Xuyên): (… ) lượng (?). Quạ đen: một con, bỏ mỏ, cánh, chân. Nị phấn (còn gọi khinh phấn, bột trắng chế từ thủy ngân): nghiền riêng, 1 phân (phân: một phần tư lượng). Gan cáo: ba bộ, lấy vào tháng Chạp, cùng với quạ (… ) (?).

 Lưu hoàng (lưu huỳnh): nghiền mịn, đựng trong chén sứ, đun lửa nhỏ cho chảy thành nước, cho thủy ngân vào, sao thật nhanh tay đến khi như bùn xanh, kết lại thành hạt như cát thì đem nghiền lại; dùng nửa lượng. Vàng lá: hai mươi (… ) (?).

 Các vị trên chế biến đúng phép, giã và nghiền cho mịn, trộn với mật ong trắng đã nấu luyện (đun cho bớt nước), cho thêm tô (váng sữa, bơ), lại giã thêm ba đến năm nghìn chày, làm viên to bằng hạt ngô đồng. Trẻ cứ mỗi tuổi dùng một viên, hòa tan với nước cốt lá bạc hà ấm mà uống, không kể giờ.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Định mệnh đan

 Chữa trẻ em bị kinh phong cấp và kinh phong mạn (kinh phong: chứng co giật ở trẻ nhỏ; thể cấp phát đột ngột, sốt cao, co giật mạnh; thể mạn phát từ từ do cơ thể suy yếu, co giật yếu và từng lúc). Bài này cũng chữa thiên điếu (cơn co giật khiến mắt trợn ngược, đầu ngửa ra sau như bị treo ngược lên trời), toát khẩu (miệng chúm lại, không bú được), co giật từng đợt, nãi giản (động kinh ở trẻ còn bú), sốt cao, mê man bất tỉnh.

 Thanh đại (bột chàm chế từ lá cây chàm): nghiền, nửa tiền (tiền: một phần mười lượng). Thiềm tô (nhựa trắng tiết ra từ tuyến da con cóc, phơi khô): dùng loại khô, ngâm rượu một đêm, 1 tiền. Can yết: dùng con nguyên vẹn, bảy con, sao qua. Xạ hương (chất thơm lấy từ túi xạ của hươu xạ): nghiền (… ) (?).

 Các vị trên nghiền mịn cho đều, trộn với cháo gạo kê làm viên to bằng hạt đậu xanh, lấy riêng thanh đại làm áo bọc ngoài. Mỗi lần uống một viên, chiêu bằng nước sắc kinh giới và bạc hà. Uống xong trẻ sẽ ngủ say, không có gì phải ngờ. Hễ có trẻ mắc bệnh, trước hết hòa nửa viên nhỏ vào mũi, trẻ hắt hơi được thì ắt khỏi. (Một bản không dùng thiên nam tinh.)

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Bát trân đan

 Chữa trẻ em kinh phong, sốt cao, tinh thần mê muội, nôn ra đờm dãi, kinh quý (hốt hoảng, tim đập dồn dập), hoảng hốt, hoặc lên cơn co giật, tròng mắt trợn ngược.

 Cam thảo (rễ cây cam thảo): sao. Thiên ma: bỏ cuống. Chu sa: nghiền, thủy phi. Thiên nam tinh (củ cây nam tinh, có độc): chế với mật bò; mỗi vị 5 lượng. Ngưu hoàng (sỏi mật bò): nghiền, 1 phân. Nị (… ) mười lá, làm áo (?).

 Các vị trên tán bột mịn, trộn đều với các vị đã nghiền riêng, luyện mật làm viên to bằng hạt đậu Hà Lan, lấy bạc lá làm áo. Trẻ một tuổi mỗi lần uống một viên, hòa với nước sắc bạc hà. Bệnh chưa lui có thể uống tiếp, lại tùy trẻ lớn nhỏ mà thêm bớt. Uống sau khi bú và ăn.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Thái nhất ngân chu đan

 Chữa trẻ em kinh phong, sốt cao, đờm dãi nhiều, lên cơn động kinh, tay chân co giật, tròng mắt trợn ngược; và chứng phong ủng đàm thực (tà khí ứ tắc, đờm đặc đọng lại), trong ngực (vùng tim và cơ hoành) đầy tức, đại tiện bí, khó đi.

 Hắc duyên (chì đen): luyện mười lần, cân lấy 3 lượng, cùng thủy ngân kết thành "sa tử" (hỗn hợp chì và thủy ngân kết lại thành hạt như cát), chia thành miếng nhỏ, nấu với nước cam thảo nửa ngày, đợi nguội lấy ra nghiền, bỏ cam thảo đi. Thủy ngân: kết sa tử. Thiết phấn (bột sắt). Ba vị này mỗi vị 3 lượng. Cam thảo: nấu cùng chì, 10 lượng. Thiên nam tinh: bào, tán bột, 3 phân. Chu sa: thủy phi, nghiền, nửa lượng. Nị phấn: nghiền, 1 lượng.

 Các vị trên nghiền chung cho đều, dùng hồ bột mì làm viên to bằng hạt vừng. Trẻ cứ mỗi tuổi uống một viên, chiêu bằng nước bạc hà pha mật, lấy việc đi ngoài nhẹ làm mức; chưa đi ngoài thì uống tiếp. Uống sau khi bú và ăn.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Nhuyễn kim đan

 Chữa trẻ em kinh phong, sốt cao, ngủ nhiều, hay giật mình co giật, tinh thần mê muội, đờm dãi ứ tắc, tay chân co giật, tròng mắt trợn ngược, gáy và lưng cứng, hàm răng cắn chặt.

 Sử quân tử (hạt quả cây sử quân tử, vị thuốc tẩy giun): sao, tán bột. Duyện mặc (thỏi mực đất Duyện Châu): đốt, nghiền. Thanh đại: nghiền mịn. Xạ hương: nghiền mịn. Nị phấn: nghiền. Năm vị này mỗi vị 1 phân. Hồ hoàng liên (thân rễ cây hồ hoàng liên): tán bột, 1 phân. Hàn thực diện (bột mì làm vào tiết Hàn thực, để dành làm thuốc): 7 tiền rưỡi. Thiên tương tử (kén của loài sâu róm bám trên cành cây): 7 cái, sao, tán bột.

 Các vị trên nghiền chung cho đều, dùng hồ bột mì trắng làm viên to bằng hạt đậu đỏ nhỏ. Mỗi lần uống một viên, hòa với kim ngân bạc hà thang (nước sắc bạc hà có bỏ đồ vàng, đồ bạc vào nấu cùng). Trẻ từ năm tuổi trở lên có thể uống hai viên. Lại tùy trẻ lớn nhỏ, hư hay thực (cơ thể suy yếu hay tà bệnh còn mạnh) mà thêm bớt; không kể giờ.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Hạc đỉnh đan

 Chữa người lớn và trẻ em bị phong ủng đàm thực, cổ họng và ngực vướng tắc, miệng khô, bứt rứt, khát, nằm ngủ không yên; và trúng thử (cảm nắng nóng) đau đầu, vật vã khát mãi không hết.

 Xạ hương: nghiền, 2 lượng rưỡi. Chu sa: nghiền, thủy phi, 100 lượng. Nha tiêu (mang tiêu kết tinh hình như răng, tức muối natri sunfat): nung khô, nghiền, 125 lượng. Hàn thủy thạch phấn (bột khoáng hàn thủy thạch, tính mát): 110 lượng. Cam thảo: sao, tán bột, 35 lượng.

 Các vị trên nghiền chung cho đều, nhào với mật đã luyện, cứ 1 lượng 2 tiền làm 10 viên. Người lớn hòa một viên với nước gừng tươi ấm mà uống. Nếu chữa trúng thử thì thêm chút long não sống, nghiền mịn cùng, hòa với nước mới múc mà uống. Trẻ em thì một viên chia làm bốn lần uống, lại tùy lớn nhỏ mà thêm bớt.

 Bài này lại chữa trẻ em tạng phủ (các cơ quan nội tạng) tích nhiệt (nóng dồn ứ bên trong), tâm thần không yên, đêm nằm la hét như điên, miệng lưỡi lở loét, thì hòa với nước cốt bạc hà mà uống. Đều uống sau bữa ăn.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Chí thánh đan

 Chữa mọi chứng kinh phong, thiên điếu, tròng mắt trợn ngược, tay chân co giật, triệu chứng nhiều kiểu. Dùng một viên hòa với nước ấm, nhỏ vào mũi cho hắt hơi ba đến năm lần, rồi dùng nước sắc bạc hà chiêu hai viên thì khỏi.

 Nếu mắc ngũ cam lâu ngày (cam: bệnh suy dinh dưỡng, gầy mòn ở trẻ do ăn uống thất thường và giun sán; ngũ cam là năm thể cam ứng với năm tạng), bụng trướng đầu to, tay chân gầy nhỏ, thích ăn đất, (… ) bú ăn (?), hay cắn móng tay, thường (… ) lông mày (?), tóc thưa, bụng nổi gân xanh; và đi lỵ, tiêu chảy lâu ngày, thì đều dùng nước cơm chiêu hai viên.

 Nếu cam hồi (giun đũa sinh ra do bệnh cam) cắn lên vùng tim (gây đau vùng trên rốn, dưới ức), đau từng cơn, lúc phát lúc ngớt, thì đều dùng nước sắc khổ luyện tử (quả cây xoan) chiêu hai viên. Nếu dưới mũi đỏ lở, răng miệng bị cam trùng (lở loét răng lợi do bệnh cam), và lở miệng v.v., thì dùng sữa mẹ nghiền hai viên, bôi vào chỗ đau.

 Nếu bị cam nhãn (bệnh mắt do cam) và tước mục (quáng gà, chạng vạng không nhìn thấy gì), dùng một lá gan dê trắng non, lấy dao tre rạch ra, nhét hai viên thuốc vào, buộc chặt bằng sợi gai, nấu chín bằng nước vo gạo, ăn lúc bụng đói; đồng thời bảo người cho bú thường kiêng cá có độc, tỏi, gà, vịt, thịt lợn v.v.

 Hùng đởm (mật gấu): hòa với nước ấm rồi cho vào thuốc. Lô hội (nhựa cây lô hội cô khô): nghiền. Nị phấn: nghiền cùng thủy ngân. Chu sa: nghiền, thủy phi. Bốn vị này mỗi vị 1 phân. Xạ hương: nghiền, thủy phi. Thanh đại: nghiền. Hồ (hoàng liên?) (… ): nghiền đến khi không còn thấy hạt gạo (?).

 Các vị trên tán bột, trộn đều với các vị đã nghiền riêng, dùng mật lợn đã nấu để ngâm bánh hấp rồi trộn làm viên to bằng hạt kê vàng; nước để chiêu thuốc như đã nói ở trên. Thuốc này trừ kinh, trị phong, hóa giun, diệt cam, trừ trăm bệnh, giúp trẻ bú ăn được. Nếu cứ cách hai ba ngày uống một lần thì mãi không mắc bệnh gì, không nhiễm bệnh chết non bất ngờ. Hễ có bệnh cho uống thì ắt thấy công hiệu.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Định thổ cứu sinh đan

 Chữa trẻ em phục nhiệt (nhiệt ẩn náu bên trong) sinh đờm dãi, trong ngực bứt rứt, sốt cao, hoắc loạn (nôn mửa và tiêu chảy dữ dội cùng lúc), không bú ăn được, nôn ọe, buồn nôn, hoặc nôn ngược (… ) (?).

 (… ) đại kích (?) (rễ cây đại kích, vị thuốc tẩy rất mạnh): nấu với tương thủy (nước cơm gạo để lên men chua), thái, sấy khô, tán bột, 15 lượng. Nhũ hương (nhựa cây nhũ hương): nghiền riêng. Đinh hương (nụ hoa đinh hương): tán bột; hai vị này mỗi vị 5 lượng. (… ) phấn cùng kết thành sa tử (?).

 Các vị trên nghiền chung cho đều; cứ mỗi lượng sáp đã nấu chảy cho vào 2 tiền rưỡi mật, trộn làm viên to bằng hạt kê vàng. Trẻ cứ mỗi tuổi uống một viên. Nếu bứt rứt, nghiền vừng sống và rau sam lấy nước mà chiêu. Nếu nôn ngược, sắc nước đinh hương với rau sam mà chiêu. Lại tùy hư thực mà thêm bớt; uống sau bữa ăn và lúc sắp ngủ.

 Thuốc này trừ nhiệt, hóa đờm, đưa khí ở ngực xuống, cầm nôn; nhưng nếu vị hư (dạ dày yếu) lại bị lạnh mà nôn mãi không dứt thì không được uống. Phàm trẻ nôn ngược nên chữa gấp; để lâu không dứt sẽ thành kinh phong mạn. Nên thường cất sẵn thuốc này để phòng lúc gấp.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Ngũ phúc hóa độc đan

 Chữa trẻ em nhiệt độc ứ đọng bên trong, hay sợ hãi giật mình, vật vã như điên, má đỏ họng khô, miệng lưỡi lở loét, đêm nằm không yên, nói mê sảng, bứt rứt khát, (… ) mọc mụn nhọt (?).

 Cát cánh (rễ cây cát cánh): sao qua. Huyền sâm (rễ cây huyền sâm): rửa, sấy; hai vị này mỗi vị 6 lượng. Thanh đại: nghiền. Nha tiêu: nung khô. Nhân sâm: bỏ cuống; ba vị này mỗi vị 2 lượng. Phục (linh?) (… ) tiền (?). Vàng lá: tám lá (… ) (?).

 Các vị trên tán bột mịn, trộn đều với các vị đã nghiền riêng, luyện mật làm viên, cứ mỗi lượng làm 12 viên. Trẻ một tuổi thì một viên chia làm bốn lần uống, hòa với nước bạc hà.

 Sau khi bị sang chẩn (các bệnh phát ban, mọc nốt như đậu mùa, sởi), dư độc bốc lên răng miệng, chảy dãi lẫn máu, hơi thở hôi, thì dùng nước cốt sinh địa hoàng (củ địa hoàng tươi) hòa một viên, lấy lông gà quét vào trong miệng. Nếu nhiệt cam (bệnh cam thể nóng) da thịt vàng gầy, quáng gà tối không thấy gì, thì hòa với nước vo gạo kê cũ mà uống. Uống sau bữa ăn và lúc sắp ngủ.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Linh sa quy mệnh đan

 Chữa trẻ em tà nhiệt (khí nóng gây bệnh) ứ đọng bên trong, triều nhiệt (sốt lên từng cơn theo giờ nhất định như thủy triều) không dứt, má đỏ miệng khô, trong ngực bứt rứt, đờm dãi không thông, ngủ không yên, (… ) đờm dâng lên, co giật (?). Lại chữa tích trệ (thức ăn đọng lại) không tiêu, đi lỵ nhiều ngày, trong bụng (đau quặn?) (?), bứt rứt khát, nôn ọe, uống thuốc điều hòa mà không khỏi.

 Ba đậu (hạt cây ba đậu, vị thuốc tẩy rất mạnh, có độc): bỏ tim, màng, vỏ, sao chín, nghiền mịn như bột mì còn dầu, 315 hạt. Ngưu hoàng: nghiền. Long não: nghiền. Xạ hương: (… ) (?).

 Các vị trên nghiền chung cho đều; nấu chảy 6 lượng sáp vàng, cho 3 phân mật ong trắng, nấu chung cho đều, làm viên to bằng hạt đậu xanh. Mỗi lần uống hai viên, chiêu bằng kim ngân bạc hà thang, lại tùy tuổi mà thêm bớt. Nếu kinh giản (động kinh do kinh sợ) co giật, chiêu bằng nước long não, nị phấn pha mật. Trước khi uống, ngâm thuốc vào nước lạnh một lúc, uống vào sẽ hiệu nghiệm càng nhanh.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Đại thiên nam tinh hoàn (hoàn: thuốc viên)

 Chữa trẻ em kinh phong cấp và mạn, đờm dâng lên lên cơn co giật, tròng mắt trợn ngược, miệng mắt méo kéo, hàm răng cắn chặt, sống lưng cứng đơ, nhiều ngày không tỉnh.

 Long não: nghiền. Ngưu hoàng: nghiền. Nhũ hương: nghiền; ba vị này mỗi vị 1 tiền. Thiên nam tinh: loại đã chế với mật bò, nửa lượng. Nhân sâm. Thiên ma: bỏ (… ) (?). (… ): sao qua, tán bột (?). Xạ hương: nghiền, 1 tiền rưỡi.

 Các vị trên nghiền giã cho đều, luyện mật trộn làm viên to bằng hạt khiếm thực (hạt súng) loại lớn. Mỗi lần uống một viên, hòa với nước sắc kinh giới và bạc hà. Tùy trẻ lớn nhỏ mà tự liệu thêm bớt; không kể giờ.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Ngũ cam bảo đồng hoàn

 Chữa ngũ cam ở trẻ em. Bởi xương thịt trẻ còn mềm yếu, ruột và dạ dày còn nhỏ bé; nếu cho bú mớm có chừng mực thì tạng phủ điều hòa. Còn nếu bú, uống, ăn không đều, (người cho bú) say, no, vui, giận thất thường; hoặc trẻ từ sau một trăm ngày đến trước năm tuổi, bú ăn ngày càng nhiều, không kiêng đồ sống lạnh, thích đồ chua, thì thành ngũ cam.

 Một là can cam (cam ứng với gan): biểu hiện lắc đầu, dụi mắt, màng trắng che con ngươi, mồ hôi chảy khắp mình, cả mặt da thịt xanh vàng, tóc dựng đứng, đầu khô xác, nổi gân xanh, đầu nóng, trong bụng có khối tích tụ, đi lỵ nhiều lần, lâu không khỏi, càng ngày càng gầy rộc.

 (Hai là tâm cam – cam ứng với tim (?):) biểu hiện toàn thân sốt cao, nôn và đi lỵ thất thường, má đỏ mặt vàng, trong ngực bứt rứt đầy tức, mũi khô, lòng bứt rứt, miệng lưỡi lở loét, đi lỵ ra máu, có lúc ra mồ hôi trộm, hoặc giật mình hốt hoảng do cơ thể yếu.

 Ba là tỳ cam (cam ứng với tỳ – theo đông y là cơ quan chủ việc tiêu hóa): biểu hiện bụng nổi nhiều gân mạch, thở gấp, hơi thô, bú ăn không được nhiều, (… ) khóc, ho, nấc (?), sắc mặt vàng úa, xương lộ ra, lông tóc khô xác, người khô gầy, sức yếu, ngực bí tức, ăn uống không tiêu, mũi miệng thường khô, (… ) trong lòng không vui (?), thích chỗ tối, ghét chỗ sáng, ruột dạ dày không hòa, đi lỵ nhiều, phân chua hôi.

 Bốn là phế cam (cam ứng với phổi): biểu hiện ho, hơi thở nghịch lên, da lông (… ) (?), họng vướng tắc, hay dụi mũi, cắn móng tay, sốt cao mà sợ lạnh, mũi miệng lở loét, ven môi đỏ và ngứa, trong bụng trướng hơi, bú ăn (… ) (?), thường xuyên tiêu chảy, đi lỵ, trong phân còn nguyên hạt gạo, trên da nổi hạt như hạt kê.

 Năm là thận cam (cam ứng với thận): biểu hiện cơ thịt teo gầy, chân răng lở loét, (… ) khô (?), đầu nóng như lửa, chân lạnh như băng, nôn ngược ngày càng nhiều, bú ăn giảm sút, tiêu chảy đi lỵ liên tục, hậu môn mở toang, (… ) đau (?). Các chứng trên đây đều chữa được.

 Hoàng liên (thân rễ cây hoàng liên): bỏ rễ con. Bạch thiện đầu (đầu con lươn trắng): nướng cho vàng xém; nếu không có thì sao bạch vu di (quả cây vu di, vị thuốc trị giun) mà thay. Thảo long đởm (rễ cây long đởm): bỏ cuống. Hùng hoàng: nghiền, thủy phi. (Khổ) luyện căn (rễ cây xoan) (?). Thiên tương tử (… ). (Một) bản có tro cóc, ốc sên sao qua (… ) (?).

 Các vị trên tán bột mịn, nghiền chung cho đều, dùng cơm gạo nếp trộn làm viên to bằng hạt vừng. Trẻ một tuổi mỗi lần uống một viên, không kể giờ, chiêu bằng nước cơm ấm; mỗi ngày uống ba lần càng tốt. Một bài khác có ốc sên sao qua, 1 phân.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Hùng đởm hoàn

 Diệt bệnh cam, lui chứng kinh. Chữa sốt cao, mê muội, nôn ra đờm dãi, má đỏ mặt vàng, mũi khô, mắt rít, có lúc ra mồ hôi trộm, hoặc (… ) hư (?) không dứt, không bú ăn được.

 Hùng đởm: nghiền. Hồ hoàng liên: (… ) (?); hai vị này mỗi vị 2 tiền. Sử quân tử: sao với cám, tán bột. Thiên tương tử: sao với cám; hai vị này mỗi thứ 7 cái. Thanh đại (… ).

 Các vị trên nghiền chung cho đều, dùng hồ bột mì trắng trộn làm viên to bằng hạt kê nếp. Mỗi lần uống năm đến bảy viên, chiêu bằng nước cơm, không kể giờ.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Hổ tình hoàn (viên mắt hổ)

 Chữa trẻ em kinh phong, sốt cao, đờm dãi ứ tắc, tinh thần mê muội, ngủ nhiều, hay giật mình khóc thét, hoặc lên cơn co giật, mắt nhìn trừng trừng.

 Phục thần (phần nấm phục linh mọc ôm quanh rễ cây thông): bỏ lõi gỗ. Thiên ma: bỏ thân. Nị phấn: nghiền. Thiên trúc hoàng (chất kết tinh màu vàng trong ống tre): nghiền. Hồ hoàng liên. Năm vị này mỗi vị 5 lượng. Chu sa: nghiền, thủy phi, 2 (… ) (?). (Sử) quân tử: 100 quả. Thiên tương (tử) (… ) (?).

 Các vị trên tán bột mịn, dùng hồ bột mì làm viên to bằng hạt ngô đồng. Trẻ cứ mỗi tuổi uống một viên, hòa với nước sắc bạc hà; lại tùy hư thực mà thêm bớt; uống sau khi bú và ăn.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Thiên ma phòng phong hoàn

 Chữa mọi chứng kinh phong, mình sốt cao, ngủ nhiều, kinh sợ hồi hộp, tay chân co giật, tinh thần mê muội, đờm dãi không thông, và (… ) đều nên uống (?).

 Bạch cương tằm: bỏ tơ, bỏ mỏ, sao. Can yết: sao; hai vị này mỗi vị nửa lượng. Thiên ma: bỏ thân. Phòng phong (rễ cây phòng phong): bỏ thân. Nhân sâm. Ba vị này mỗi vị 1 lượng.

 Các vị trên tán bột mịn, luyện mật làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống một đến hai viên, hòa với nước sắc bạc hà, không kể giờ.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Hóa trùng hoàn (viên làm tan giun)

 Chữa trẻ em: bệnh tật trẻ con phần nhiều do có các loại giun. Giun hoặc vì tạng phủ hư yếu mà quấy động, hoặc vì ăn đồ ngọt béo mà quấy động. Giun động thì trong bụng đau, (… ) tụ lại (?), chạy qua lại lên xuống, đau không ngớt, lại đánh lên gây đau vùng tim; trẻ kêu khóc, nhắm mắt, ưỡn người, vung tay, tâm thần rối loạn, nôn ọe ra dãi bọt, (… ) nước (?).

 Tay chân gầy mệt, sắc mặt xanh vàng, tuy vẫn ăn uống được mà không lên da thịt, lúc rét lúc nóng, lặng lẽ ủ rũ, không biết rõ là bệnh gì (?). Giun ấy nếu không chữa thì sinh sôi nảy nở không lúc nào ngừng, con nào dài đến một thước (khoảng 30 phân tây) thì hại người.

 Hồ phấn (bột chì trắng): sao. Hạc sắt (quả cây thiên danh tinh, vị thuốc trị giun): bỏ đất. Tân lang (hạt cau). Khổ luyện căn (rễ cây xoan): bỏ lớp vỏ ngoài. Bốn vị này mỗi vị 50 lượng. Bạch phàn (phèn chua): nung khô, 12 lượng rưỡi.

 Các vị trên tán bột, dùng hồ bột mì làm viên to bằng hạt vừng. Trẻ một tuổi uống năm viên; dùng tương thủy ấm nhỏ thêm một hai giọt dầu vừng sống, khuấy đều mà chiêu; chiêu bằng nước cơm ấm cũng được; không kể giờ. Giun nhỏ đều tan thành nước, giun lớn tự ra theo phân.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Tiến thực hoàn (viên giúp ăn được)

 Chữa bú ăn không tiêu, ngực bụng trướng đầy, sốt cao, thở thô, nôn ra đờm, sôi bụng tiêu chảy, cơm gạo không tiêu; hoặc đi lỵ đau, hậu trọng (mót rặn, đi rồi vẫn muốn đi); và thực chưng (khối cứng trong bụng do ăn uống), nhũ tích (khối cứng do sữa đọng lại), (… ) khí bĩ kết (khí uất tắc kết thành khối) (?), đều chữa được.

 Đại giả thạch (khoáng chất hematit, quặng sắt đỏ): nung rồi tôi vào giấm, nghiền. Đương quy: bỏ cuống, sao qua. Chu sa: nghiền, thủy phi. Chỉ xác: bỏ ruột, sao với cám đến hơi vàng. Mộc (hương?) (… ) (?).

 Các vị trên giã, rây thành bột, trộn đều với các vị đã nghiền riêng, dùng hồ bột mì làm viên to bằng hạt vừng. Trẻ cứ mỗi tuổi uống một viên, chiêu bằng nước cơm ấm; lại tùy hư thực mà thêm bớt; uống sau bữa ăn.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Kim bạc trấn tâm hoàn (viên vàng lá làm yên tim)

 Chữa trẻ em phong ủng đàm nhiệt (tà khí ứ tắc, đờm và nhiệt dồn lại), tâm thần không yên, kinh quý, bứt rứt, khát, môi khô, má đỏ, đêm nằm không yên, nói sảng, cuồng loạn.

 Tử hà sa (nhau thai người phơi khô): nấu với đậu đen cho mềm, thái lát, sấy khô, 25 lượng. Sơn dược (củ mài): 150 lượng. Nha tiêu: nung khô, 15 (… ) (?). (Long) não: nghiền (… ) (?).

 Các vị trên tán bột mịn, luyện mật làm viên, cứ 1 lượng rưỡi làm 50 viên, lấy vàng lá làm áo. Mỗi lần uống một viên, hòa với nước sắc bạc hà; ngậm cho tan cũng được; uống sau bữa ăn và lúc sắp ngủ. Uống thường xuyên thì yên định tâm thần, làm tan tà nhiệt, mát họng và ngực, hết giật mình khóc thét.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Tỉ kim hoàn

 Chữa trẻ em kinh phong, mình nóng, thở thô, ho có đờm, tim hồi hộp, má đỏ, đại tiểu tiện không thông, đêm nằm không yên.

 Hoạt thạch (bột đá tan). Nị phấn: nghiền; hai vị này mỗi vị 15 lượng. Thanh đại: nghiền, 2 lượng rưỡi. Thiên nam tinh: bào, 12 lượng rưỡi. Ba đậu: bảy (… ) (?).

 Các vị trên tán bột mịn, dùng hồ bột mì làm viên to bằng hạt vừng. Trẻ cứ mỗi tuổi uống một viên, chiêu bằng nước ấm pha bạc hà. Nếu kinh phong cấp, đầu nóng chân lạnh, cấm khẩu (miệng cắn chặt không mở được), mặt xanh, gân co giật, ngực có đờm dãi đặc quánh, bệnh trạng nặng, thì thêm một hai viên, sắc nước đào phù (tấm gỗ đào treo cửa ngày Tết để trừ tà) mà chiêu; tẩy hết nhiệt độc và đờm dãi ứ bên trong, lập tức yên khỏi. Trẻ sau khi bị sang chẩn mà dư độc chưa hết cũng nên cho uống; uống sau bữa ăn.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Hương liên hoàn

 Chữa trẻ em lạnh nóng không điều hòa, tiêu chảy, bứt rứt, khát, cơm gạo không tiêu, đau bụng sôi ruột; hoặc đi lỵ ra máu mủ, lý cấp hậu trọng (bụng quặn, mót đi gấp mà đi không hết, rặn mãi), không muốn bú ăn, cơ thịt gầy mòn, dần dần thành bệnh cam.

 Bạch thạch chi (một loại đất sét trắng dùng làm thuốc). Long cốt (xương hóa thạch của động vật cổ). Can khương: bào. Hoàng liên: bỏ rễ con, sao qua. Bạch phàn: (nung khô?) (?). Các vị mỗi vị nửa lượng.

 Các vị trên giã, rây thành bột, dùng hồ bột mì nấu với giấm trộn làm viên to bằng hạt vừng. Trẻ cứ mỗi tuổi uống mười viên, chiêu bằng nước cơm, uống trước khi bú và ăn.

 Nếu bứt rứt khát thì sắc nước nhân sâm mà chiêu; lại tùy trẻ lớn nhỏ tự liệu thêm bớt; mỗi ngày uống ba bốn lần.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Tử sương hoàn

 Chữa bú mớm sai chừng mực, thức ăn cũ đọng lại không tiêu, ngực bụng bĩ mãn (đầy tức, bế tắc), nôn, buồn nôn, đại tiểu tiện không đều, bú ăn giảm. Lại chữa bên trong bị tổn thương kèm lạnh và thức ăn ứ đọng (?), phân chua hôi, bú ăn không tiêu; hoặc đã ra mồ hôi mà mình vẫn nóng không lui; và biến chưng (những đợt sốt nhẹ theo chu kỳ trong quá trình trẻ lớn lên) phát sốt nhiều ngày không lui, trước rét sau nóng.

 Đại giả thạch: tôi giấm, nghiền mịn, 1 lượng. Xích thạch chi (một loại đất sét đỏ dùng làm thuốc): tán bột, 1 lượng. Hạnh nhân (nhân hạt mơ): bỏ vỏ và đầu nhọn, sao với cám, nghiền riêng, 5 (… ) (?).

 Các vị trên nghiền chung cho đều, lấy bánh hấp ngâm nước nóng (… ) (?) mà trộn, làm viên to bằng hạt kê vàng. Trẻ sinh ngoài ba mươi ngày có thể uống một viên; từ một đến ba tuổi đều uống hai đến ba viên, chiêu bằng sữa mẹ, nước cơm cũng được. Lấy việc đi ngoài nhẹ làm mức; thuốc cũng không làm trẻ yếu đi. Chưa đi ngoài thì uống tiếp; lại tùy hư thực mà thêm bớt; uống sau khi bú và ăn.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Khai vị hoàn (viên mở dạ dày, giúp ăn ngon)

 Chữa trẻ em tạng phủ yếu ớt, bên trong bị nhiễm gió lạnh, đau bụng trướng đầy, sôi ruột tiêu chảy, phân xanh hoặc trắng, bú ăn không tiêu, lại (đêm) khóc (?), thai hàn (chứng lạnh mang từ trong bụng mẹ) đau bụng.

 Bạch thược dược (rễ cây thược dược trắng). Xạ hương: nghiền mịn; hai vị này mỗi vị 1 phân. Nhân sâm. Mộc hương (rễ cây mộc hương). Bồng nga truật (thân rễ cây nghệ đen): nướng vùi trong tro nóng. Bạch truật. Đương quy: bỏ cuống, sao qua (… ) (?).

 Các vị trên giã, rây thành bột, nghiền chung cho đều, lấy bánh hấp ngâm nước nóng trộn làm viên to bằng hạt kê nếp. Mỗi lần uống mười lăm viên, chiêu bằng nước cơm ấm. Trẻ mới sinh đau bụng, khóc đêm có thể uống năm viên. Đều uống trước khi bú và ăn.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Một thực tử hoàn

 Chữa trẻ em ruột suy yếu lại bị nhiệt, đi lỵ ra máu tươi, hoặc đi ra nước đỏ, đau bụng, mót rặn, ngày đêm không ngớt, số lần đi nhiều.

 Một thực tử (cục u do ong đục tạo thành trên cành cây sồi một thực, vị chát). Địa du (rễ cây địa du); hai vị này mỗi vị nửa lượng. Hoàng bá (vỏ cây hoàng bá): thái, sao với mật, 2 lượng. Hoàng liên: thái, sao, 1 lượng rưỡi. Vỏ lựu chua: (… ) (?).

 Các vị trên giã, rây thành bột mịn, dùng hồ bột mì nấu với giấm làm viên to bằng hạt vừng. Mỗi lần uống mười đến hai mươi viên, chiêu bằng nước cơm ấm, uống trước bữa ăn.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Thủy ngân biển hoàn tử (viên dẹt có thủy ngân)

 Chữa trẻ em kinh phong, sốt cao, đờm nhiều, thở thô, hoặc lên cơn co giật, tròng mắt trợn ngược; và vì bú mớm không chừng mực mà ngực đầy tức, lên cơn động kinh co giật, đều nên uống.

 Hoàng minh giao (keo da bò trong, màu vàng): sao cho vàng khô, 1 tiền 3 tự (tự: một phần tư tiền). Nị phấn. Can yết: dùng con nguyên vẹn. Bách thảo sương (muội nhọ nồi ở bếp đun cỏ): nghiền. Ngưu hoàng: nghiền. Duyên sương (bột trắng kết trên mặt chì): nghiền. (Thủy) ngân (?). Các vị mỗi vị 1 lượng.

 Các vị trên tán bột mịn, trộn đều với các vị đã nghiền riêng, dùng cơm gạo kê cũ làm viên to bằng hạt đậu xanh, nặn dẹt. Trẻ một tuổi uống một viên, hai tuổi hai viên, ba tuổi ba viên, bốn tuổi trở lên bốn viên, chiêu bằng nước sắc hồng khô, nước bạc hà cũng được; lại tùy hư thực mà thêm bớt. Lấy việc đi ngoài ra đờm dãi xanh, dính, nhớt làm mức; uống sau khi bú và ăn. Thuốc này không được hòa tan hay bẻ vụn.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Ngưu hoàng cao (cao: thuốc dạng dẻo, đặc)

 Trị chứng kinh, hóa đờm dãi, làm mát ngực, làm yên tim, trừ tà nhiệt, cầm ho có đờm.

 Cáp phấn (bột vỏ nghêu sò nung): nghiền, thủy phi, 200 lượng. Nha tiêu: nung khô, nghiền. Chu sa: nghiền, thủy phi; hai vị này mỗi vị 10 lượng. Nhân sâm: 25 lượng. Hùng hoàng: nghiền, thủy phi, 75 lượng. Long não: nghiền, 4 lượng. Cam thảo: (… ) (?), 50 lượng. Vàng lá, bạc lá: mỗi thứ 200 lá, làm áo. Ngưu hoàng: 2 lượng (… ) (?).

 Các vị trên tán bột mịn, nhào với mật đã luyện, cứ 1 lượng 8 tiền làm 20 viên, lấy vàng lá và bạc lá làm áo. Trẻ một tuổi mỗi lần uống lượng bằng hạt đậu xanh, hòa với nước ấm pha bạc hà; tùy tuổi mà lúc ấy thêm bớt; uống sau bữa ăn.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Kim tiết thần sa cao

 Chữa trẻ em bị tà nhiệt (… ) (?), má đỏ, khát nhiều, ngủ không yên, nói sảng cuồng loạn, đờm dãi không thông, tinh thần hoảng hốt, (… ) tích (?), trong ngực bứt rứt, họng sưng đau, miệng lưỡi lở loét.

 Nha tiêu: nung khô, nghiền. Thiết phấn: nghiền; hai vị này mỗi vị nửa lượng. Cam thảo: nướng, 2 lượng. Long não: nghiền, 2 tiền. Thần sa (chu sa loại tốt của đất Thần Châu): nghiền, thủy phi, 3 (… ) (?).

 Các vị trên tán bột mịn, nhào với mật đã luyện, cứ 1 lượng rưỡi làm 20 viên, nặn dẹt, lấy vàng lá làm áo. Mỗi lần (trẻ em) uống lượng bằng nửa hạt bồ kết; người lớn một viên chia làm hai lần uống; đều hòa với nước sắc bạc hà. Uống sau bữa ăn và lúc sắp ngủ.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Nhuận phế tán (tán: thuốc bột)

 Chữa trẻ em khí lạnh và khí nóng ứ tắc giao nhau, phế khí (khí của phổi) không thông, ho, thở gấp, nói không ra tiếng, đờm dãi ứ tắc, ngực bứt rứt đầy tức, mũi (… ) (?), họng khô đau.

 Bối mẫu (củ cây bối mẫu): bỏ lõi, sao với cám cho vàng. Hạnh nhân: dội nước sôi, bỏ vỏ, đầu nhọn và loại hai nhân, sấy khô, sao với bột mì; hai vị này mỗi vị 2 lượng rưỡi. Ma hoàng (thân cây ma hoàng): bỏ (… ) (?). Cam thảo: nướng, (… ) (?).

 Các vị trên giã chung, rây thành bột thô. Mỗi lần dùng 1 tiền, với nước 8 phân (tám phần mười chén), sắc còn 6 phân, bỏ bã, uống ấm, sau bữa ăn.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Tinh tinh tán

 Chữa trẻ em phong nhiệt (gió nóng gây bệnh), sang chẩn, thương hàn (bệnh cảm sốt do khí lạnh), thời khí (bệnh dịch theo mùa), đau đầu, sốt cao, mắt rít, ngủ nhiều, ho, thở thô, nghẹt mũi, chảy nước mũi trong.

 Qua lâu căn (rễ cây qua lâu). Nhân sâm. Tế tân: bỏ lá. Phục linh (nấm mọc bám rễ cây thông): bỏ vỏ. Bạch truật. Cam thảo: nướng. Cát cánh. Các vị mỗi vị 1 lượng rưỡi.

 Các vị trên giã chung, rây thành bột. Mỗi lần dùng 1 tiền, với một chén nhỏ nước, cho ba lá bạc hà, sắc chung còn 4 phân, uống ấm. Nếu muốn điều hòa khí thì cho thêm gừng tươi mà sắc uống; không kể giờ.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Nhân sâm khương hoạt tán

 Chữa trẻ em nhiễm hàn tà (khí lạnh gây bệnh), ôn bệnh (bệnh sốt nóng có tính lây lan), thời dịch (bệnh dịch theo mùa), sang chẩn, đau đầu, đau mình, sốt cao, ngủ nhiều; và chữa triều nhiệt, bứt rứt khát, đờm đặc (… ) (?).

 Sài hồ (rễ cây sài hồ): bỏ thân. Độc hoạt: bỏ cuống. Khương hoạt (rễ cây khương hoạt): bỏ thân. Ba vị này mỗi vị 2 lượng. Nhân sâm: bỏ cuống. (Xuyên) khung. Chỉ xác: bỏ ruột, sao với cám. (… ) bì: bỏ đất (?). Các vị này mỗi vị nửa (lượng).

 Các vị trên làm thành thuốc bột. Mỗi lần dùng 1 tiền, với nước bảy phần chén, cho chút bạc hà, sắc còn 5 phân, bỏ bã, uống ấm, không kể giờ.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Thần sa kim bạc tán

 Chữa trẻ em tà nhiệt ở vùng ngực, tinh thần không yên, sợ hãi giật mình, bứt rứt, khát, hoảng hốt, hồi hộp, đêm nằm không yên, nói sảng cuồng loạn, chân răng lở loét; và đờm đặc gây ho, họng và ngực vướng tắc.

 Thần sa: nghiền, thủy phi, 70 lượng. Nhân sâm: bỏ cuống. Phục linh: bỏ vỏ. Nha tiêu: nung khô. Ba vị này mỗi vị 30 lượng. Cát cánh: 50 lượng. Não tử (tức long não): nghiền, 2 lượng.

 Người lớn và trẻ em họng sưng đau, miệng lưỡi lở loét, mỗi lần dùng một ít rắc vào chỗ đau, nuốt nước bọt, hiệu nghiệm ngay. Người lớn nóng ở ngực, mỗi lần uống 1 tiền, khuấy với nước mới múc mà uống, sau bữa ăn và lúc sắp ngủ.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Tiêu độc tán

 Chữa trẻ em sang chẩn đã mọc mà chưa mọc đều và thấu ra hết, và độc khí ứ tắc nên tuy mọc mà không thoát ra được, sốt cao, vật vã như điên, họng và ngực ứ tắc, ngủ không yên, đại tiện bí. Lại chữa người lớn và trẻ em nóng ứ ở phần trên cơ thể (từ ngực trở lên), họng sưng đau, ngực vướng tắc.

 Ngưu bàng tử (hạt cây ngưu bàng): (sao?) (?), 6 lượng. Kinh giới tuệ (bông cây kinh giới): 1 lượng. Cam thảo: nướng, 2 lượng.

 Các vị trên tán bột thô. Mỗi lần dùng một chén (?) (có lẽ là 1 tiền), với một chén nước, sắc còn 7 phân, bỏ bã, uống ấm, sau bữa ăn. Trẻ nhỏ thì liệu sức, cho uống từng ít một. Nếu chữa sang chẩn mà trẻ đang đi ngoài lỏng thì không nên uống.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Nhân sâm tán

 Điều hòa khí ở vùng bụng giữa (tỳ vị), cầm nôn, trừ bứt rứt khát. Chữa mê mệt ngủ nhiều, bú ăn giảm; và sau khi bị thương hàn, thời khí, vị khí (khí của dạ dày) không thuận, vật vã khát mãi không hết.

 Can cát (rễ sắn dây phơi khô): 2 lượng. Nhân sâm. Bạch phục linh: bỏ vỏ; hai vị này mỗi vị 1 lượng. Mộc hương. Cam thảo: nướng. Lá hoắc hương. Ba vị này mỗi vị 1 phân.

 Các vị trên tán bột. Mỗi lần dùng 1 tiền, với một chén vừa nước, sắc còn 7 phân, bỏ bã, để ấm mà uống, không kể giờ.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Sinh tê tán

 Chữa trẻ em cốt chưng (sốt âm ỉ như từ trong xương bốc ra, do cơ thể hao kiệt) gầy mòn, má đỏ, miệng khô, chiều tối sốt từng cơn, đêm ra mồ hôi trộm, ngũ tâm phiền táo (lòng bàn tay, lòng bàn chân và giữa ngực nóng bứt rứt), tay chân mỏi mệt, không lên da thịt; và sau khi khỏi bệnh nặng mà dư độc chưa hết, hoặc sau khi bị thương hàn vì ăn thịt dê mà mình nóng không lui, đều nên uống.

 Đại hoàng (rễ cây đại hoàng, vị thuốc xổ): hấp, thái, sấy. Miết giáp (mai con ba ba): nấu nước, bỏ phần diềm, bôi giấm nướng vàng. Mạch môn đông (rễ củ cây mạch môn): bỏ lõi. Hoàng (kỳ) (?) (rễ cây hoàng kỳ). Tần giao (rễ cây tần giao): (… ). Thược dược. Sài hồ: (… ).

 Các vị trên lượng bằng nhau, giã thành bột thô. Mỗi lần dùng 2 tiền, với một chén nước, cho chút thanh hao (cây thanh hao), sắc còn 6 phân, bỏ bã, uống ấm, sau bữa ăn. Trẻ nhỏ thì chia làm hai lần uống.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Thanh lương ẩm tử (ẩm tử: nước thuốc sắc để uống)

 Chữa trẻ em huyết mạch ứ đầy, tạng phủ sinh nhiệt, má đỏ, khát nhiều, lòng bàn tay chân và ngực nóng bứt rứt, ngủ không yên, tay chân giật mình co rút; (… ) lúc (?), mặc ấm mặc lạnh không đúng mức, khiến khí huyết của trẻ không điều hòa, ruột và dạ dày không hòa, hoặc sốt âm ỉ kéo dài sắp thành nhiệt ẩn bên trong, hoặc sốt cao không ngớt. Lại chữa phong nhiệt sinh kết hạch (nổi hạch cục), mụn nhọt ở đầu mặt, mắt đỏ, họng đau, dư độc của sang chẩn, mọi chứng ứ tắc, đều nên uống.

 Đương quy: bỏ cuống, ngâm rượu. Cam thảo: nướng. Đại hoàng: hấp, sấy. Xích thược dược (rễ cây thược dược đỏ).

 Các vị trên lượng bằng nhau, tán bột thô. Mỗi lần dùng 1 tiền, với một chén vừa nước, sắc còn 7 phân, bỏ bã, uống ấm; tùy trẻ lớn nhỏ, hư thực mà thêm bớt; lấy việc đi ngoài hơi lỏng làm mức; uống sau bữa ăn và lúc sắp ngủ.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Thiên trúc ẩm tử

 Chữa người lớn và trẻ em tạng phủ tích nhiệt, bứt rứt, khát nhiều, lưỡi và má lở loét, họng sưng đau, mặt nóng, miệng khô, mắt đỏ, nổi hạch, ung nhọt (mụn nhọt sưng to) sưng đau. Lại chữa phục thử (nắng nóng ẩn náu trong người) gây khô nóng, dư độc của sang chẩn, và đại tiện ra máu, tiểu tiện đỏ, rít.

 Xuyên uất kim (củ nghệ uất kim đất Tứ Xuyên): nấu với nước bồ kết, thái lát, sấy khô. Cam thảo: nướng; hai vị này mỗi vị 20 lượng. Nhân hạt chi tử (quả dành dành) loại to: sao qua. Liên kiều (quả cây liên kiều): (… ) (?).

 Các vị trên tán bột mịn. Mỗi lần dùng một tiền đầy, sau bữa ăn và lúc sắp ngủ, khuấy với nước mới múc mà uống; trẻ em dùng nửa tiền, lúc ấy lại tùy trẻ lớn nhỏ mà tự liệu thêm bớt.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Chu sa hoàn

 Làm yên tâm thần, hóa đờm dãi, thông họng và ngực, cầm bứt rứt khát.

 Bằng sa (hàn the): nghiền, 1 phân. Chu sa: nghiền, thủy phi, 50 lượng. Xạ hương: nghiền. Mai hoa não (long não loại tốt, tinh thể như cánh hoa mai): nghiền; hai vị này mỗi vị nửa lượng. Não tử: nghiền (… ) (?).

 Các vị trên nghiền cho đều, trộn với cao cam thảo, cứ mỗi lượng làm 100 viên. Mỗi lần dùng một viên, ngậm cho tan. Trẻ em đêm hay giật mình khóc thì hòa với nước bạc hà mà uống.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Lô hội hoàn

 Chữa cam khí (bệnh cam) gầy còm, mặt vàng úa, bụng và sườn trướng đầy, tóc kết thành từng búi, hay dụi mũi, cắn móng tay, thích ăn đất, phân màu (… ) đổi thay không định (?), mắt rít, miệng hôi, chân răng loét đen. Uống thường xuyên thì lên da thịt, hết vàng da, diệt cam trùng, giúp bú ăn được.

 Đại tạo giác (quả bồ kết loại lớn) và can hà mô (cóc khô): hai thứ lượng bằng nhau, đốt chung tồn tính (đốt cháy đen nhưng không để thành tro, giữ lại dược tính), tán bột, lấy 1 lượng, cho các vị dưới đây vào. Thanh đại: nghiền, 1 phân. Lô hội: nghiền. Chu sa: nghiền, thủy phi. Xạ hương: nghiền. Ba vị này mỗi vị 1 tiền.

 Các vị trên nghiền chung cho đều, lấy bánh hấp ngâm nước nóng trộn làm viên to bằng hạt vừng. Trẻ ba tuổi mỗi lần uống hai mươi viên, không kể giờ, chiêu bằng nước cơm ấm; lại tùy lớn nhỏ mà thêm bớt.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Hòa trung tán

 Chữa trẻ em tỳ vị (hệ tiêu hóa, gồm tỳ và dạ dày theo đông y) không hòa, nôn, buồn nôn, lạnh nóng không điều, ăn kém, tiêu chảy, đau bụng, sôi ruột, ít sức, thích nằm.

 Hậu phác: bỏ vỏ, tẩm gừng nướng, 6 lượng. Bạch truật: 3 lượng. Can khương: bào. Cam thảo: nướng; hai vị này mỗi vị 2 lượng.

 Các vị trên tán bột. Mỗi lần dùng 1 tiền, với nước tám phần chén, cho hai lát gừng tươi, sắc còn 6 phân, bỏ bã, uống lúc còn hơi nóng, trước khi bú và ăn.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Nhân sâm bán hạ hoàn

 Chữa phổi và dạ dày bị lạnh, ho, thở gấp, ngực bĩ mãn, trong họng khò khè, nôn ra bọt dãi, không bú ăn được.

 Bán hạ: rửa nước nóng bảy lần, thái, sấy. Hậu phác: bỏ vỏ thô, tẩm nước gừng nướng. Đinh hương. Ba vị này mỗi vị 4 lượng. Trần bì: bỏ ruột. Nhân sâm (… ) (?).

 Các vị trên tán bột mịn, dùng nước cốt gừng tươi quấy hồ bột mì làm viên to bằng hạt vừng. Trẻ ba tuổi mỗi lần uống hai mươi viên, chiêu bằng nước gừng, uống sau bữa ăn; tùy trẻ lớn nhỏ mà thêm bớt.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Thần sa bán hạ hoàn

 Chữa trẻ em phổi ứ tắc, đờm đặc, ho, thở gấp, ngực bĩ mãn, tim hồi hộp, bứt rứt khó chịu, đờm dãi không thông, khò khè thành tiếng (… ) (?).

 Ngũ linh chi (phân con sóc bay phơi khô): sao qua, nghiền với rượu, thủy phi, bỏ cát đất. Chu sa: nghiền, thủy phi; hai vị này mỗi vị 1 lượng. Đình lịch (hạt cây đình lịch): đãi nước cho sạch, phơi nắng, giã riêng (… ) sấy khô, mỗi vị (… ) (?).

 Các vị trên tán bột, trộn đều với các vị đã nghiền riêng, dùng nước cốt gừng tươi nấu hồ bột mì trộn làm viên to bằng hạt vừng nhỏ. Mỗi lần uống năm đến bảy viên, chiêu bằng nước gừng nhạt, sau bữa ăn.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Đinh hương tán

 Chữa dạ dày suy yếu, khí nghịch lên, nôn không dứt, tinh thần gầy mệt, hoắc loạn không yên.

 Nhân sâm: nửa lượng. Đinh hương. Lá hoắc hương. Hai vị này mỗi vị 1 phân.

 Các vị trên giã chung, rây thành bột. Mỗi lần dùng 1 tiền, với nửa chén nước, sắc sôi năm đến bảy dạo, cho chút sữa mẹ vào, bỏ bã, uống lúc còn hơi nóng, không kể giờ.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Lục thần đan

 Chữa trẻ em bệnh cam gầy còm, tạng phủ yếu ớt, tiêu chảy hư hoạt (đi lỏng tuột ra không giữ được), bú ăn giảm, uống nước không chừng, ngực bụng trướng đầy.

 Đinh hương. Mộc hương. Nhục đậu khấu: bỏ vỏ. Ba vị này mỗi vị nửa lượng. Ba vị trên bọc bột mì, cùng vùi vào tro lửa nhỏ mà nướng, đến khi bột mì chín thì thôi, lấy ra để nguội.

 Ha tử (quả cây chiêu liêu): nướng vùi, bỏ hạt. Nhân sử quân tử. Hai vị này mỗi vị nửa lượng. Lô hội: nghiền mịn cho vào thuốc, 1 lượng.

 Các vị trên giã chung, rây thành bột mịn, lấy thịt quả táo trộn làm viên to bằng hạt vừng. Mỗi lần uống năm đến bảy viên, chiêu bằng nước cơm ấm, uống trước khi bú và ăn.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Thái nhất đan

 Chữa trẻ em các chứng phong, kinh giản, co giật từng đợt, miệng mắt méo kéo, gáy lưng cứng đơ, tinh thần mê mệt, đờm dãi không thông, và (… ) đều chữa được (?).

 Thiên nam tinh: bào. Ô xà (rắn ráo đen): nướng với rượu, lấy thịt; hai vị này mỗi vị 3 tiền. Thiên ma: bỏ cuống, ngâm rượu một đêm. Phụ tử: bào, bỏ vỏ và núm. Cương tằm: bỏ tơ (… ) (?).

 Các vị trên tán bột mịn, lấy một thăng nước (thăng: đơn vị đo dung tích thời xưa) khuấy ngâm ba ngày, trộn đều với một đấu (mười thăng) bột mì hàn thực, đạp nén thành bánh men; việc này phải làm vào ngày mùng 6 tháng 6, lấy lá cây dướng phủ ủ bảy ngày rồi lấy ra, từng miếng đựng vào túi giấy, treo chỗ thoáng gió, mười bốn ngày thì dùng được.

 Cứ mỗi lượng bột men ấy cho thêm các vị sau: Hổ phách (nhựa cây hóa thạch): nghiền, 1 tiền. Thần sa: nghiền, thủy phi, 6 tiền. Hùng hoàng: nghiền, thủy phi, 3 tiền. Cam thảo: nướng, tán bột, nửa tiền. Các vị trên nghiền chung cho đều, luyện mật trộn làm viên to bằng hạt khiếm thực. Mỗi lần uống một viên, hòa với nước ấm, không kể giờ.

 Quyển 10 — Chữa các bệnh của trẻ em

 Đại kinh hoàn

 Chữa kinh phong và các chứng động kinh, sốt cao, mê muội, tinh thần hoảng hốt, đờm dãi ứ tắc, hoặc lên cơn co giật, mắt nhìn trừng trừng, đều chữa được.

 Xà hoàng (một loại quặng sắt hình tròn như trứng rắn): nung (… ) (?), tôi giấm chín lần, nghiền, thủy phi, 2 tiền. Thanh mông thạch (đá mông thạch màu xanh): nghiền, 1 tiền. Chu sa: nghiền, thủy phi, 3 tiền. Hà (mô) (cóc) (… ) (?).

 Các vị trên nghiền cho đều, lấy bánh hấp ngâm nước mà trộn, làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần dùng một viên, sắc nước bạc hà, mài viên thuốc vào lưỡi kéo cho tan mà uống; mỗi ngày uống hai ba lần.

 Thuốc này trị chứng kinh, hóa đờm dãi mà không dùng ngân phấn (các vị chế từ thủy ngân như nị phấn). Tạng phủ, răng miệng, ruột và dạ dày của trẻ em đều mềm yếu; phàm dùng thuốc có ngân phấn phải hết sức thận trọng, như thế mới không bị hại khác.

 Quyển 10 — [Các bài thêm vào đời Thiệu Hưng] (niên hiệu của vua Tống Cao Tông, 1131–1162)

 Thụy kinh đan

 Chữa trẻ em bị kinh tà (khí gây chứng kinh sợ), phong nhiệt, đờm ứ tắc, họng và ngực vướng tắc, đêm nằm không yên, đang ngủ thì khóc, kinh phong co giật.

 Xà hoàng: nung đỏ, tôi vào giấm gạo năm lần, lại nấu với giấm đến khô thì thôi. Thiên nam tinh: nghiền thành bột, nhào với nước bạc hà làm bánh, nướng chín. Phục linh: bỏ vỏ. Thiết phấn: rây hai lần. Nhân sử quân tử. Năm vị trên giã, rây thành bột, mỗi vị cân lấy nửa cân (cân: bằng 16 lượng).

 Não tử: nghiền riêng (… ) (?).

 Lấy bột năm vị ở trên cho vào các vị nghiền ở sau, trộn đều, dùng hồ gạo nếp làm viên to bằng hạt bồ kết, lấy chu sa làm áo. Mài thuốc với nước bạc hà mà uống: trẻ năm tuổi một viên chia hai lần; trẻ dưới ba tuổi một viên chia ba bốn lần; lại tùy tuổi mà thêm bớt. Uống thường xuyên thì an thần, yên tim, định chứng kinh, chế ngự đờm.

 Quyển 10 — [Các bài thêm vào đời Thiệu Hưng]

 Sử quân tử hoàn

 Chữa trẻ em ngũ cam, tỳ vị không hòa, ngực bụng phình trướng, thỉnh thoảng lại (đau quặn) (?), không ăn uống được, dần dần gầy còm, đều nên uống.

 Hậu phác: bỏ vỏ, tẩm nước gừng nướng. Trần bì: bỏ cùi trắng. Xuyên khung. Ba vị này mỗi vị 1 phân. Nhân sử quân tử: ngâm, bỏ vỏ đen, 1 lượng.

 Các vị trên tán bột mịn, luyện mật làm viên to bằng hạt bồ kết. Trẻ từ ba tuổi trở lên uống một viên, dưới ba tuổi nửa viên, hòa với nước cơm gạo cũ mà uống. Rất hay chữa đau bụng ở trẻ em.

 Quyển 10 — [Các bài thêm vào đời Thiệu Hưng]

 Gia giảm tứ quân tử thang (bài Tứ quân tử có thêm bớt vị)

 Chữa trẻ em nôn và tiêu chảy không dứt, không bú ăn được. Uống thường xuyên thì điều hòa dạ dày, giúp ăn được.

 Bạch biển đậu (đậu ván trắng): hấp chín, sấy khô. Lá hoắc hương. Cam thảo: nướng. Hoàng (kỳ) (?): bỏ cuống. Bốn vị này mỗi vị 1 lượng. Nhân sâm. Phục linh: bỏ vỏ (… ) (?).

 Các vị trên tán bột mịn. Mỗi lần dùng 1 tiền, cho chút muối, pha nước sôi mà uống; hoặc dùng nước bảy phần chén sắc còn 5 phân, uống ấm.

 Quyển 10 — [Các bài thêm vào đời Thiệu Hưng]

 Tiêu độc tê giác ẩm

 Chứng bệnh và bài thuốc xem ở mục Tích nhiệt phía trước.

 Quyển 10 — [Các bài mới thêm đời Bảo Khánh] (niên hiệu của vua Tống Lý Tông, 1225–1227)

 Phì nhi hoàn (viên làm trẻ béo khỏe)

 Chữa trẻ em mắc bệnh cam, phần nhiều do thiếu sữa, cho ăn quá sớm mà ra; hoặc do lâu ngày bị bệnh tạng phủ, dạ dày yếu, giun quấy động, ngày càng gầy (… ), tóc dựng đứng (?), không đi được, mặt vàng, miệng hôi, phát sốt, mặt mũi không có thần sắc. Thuốc này diệt giun, giúp ăn được.

 Thần khúc (bánh men thuốc làm từ bột mì lên men với thảo dược): sao. Hoàng liên: bỏ rễ con; hai vị này mỗi vị 10 lượng. Nhục đậu khấu: bọc bột mì nướng vùi. Sử quân tử: bỏ vỏ. Mạch (nha) (?) (mầm lúa mạch): sao. Ba vị này mỗi vị 5 (… ) (?).

 Các vị trên tán bột mịn, dùng mật lợn làm viên to bằng hạt kê. Mỗi lần uống ba mươi viên, tùy tuổi mà thêm bớt, chiêu bằng nước đun sôi, uống lúc bụng đói. (Một bài khác: hoàng) liên, thần khúc, sử quân tử mỗi vị 1 lượng; tân lang, nhục đậu khấu mỗi vị nửa lượng; mộc hương 2 tiền; dùng hồ bột mì làm viên to bằng hạt cải củ, chiêu bằng nước đun sôi (… ) (?).

 Quyển 10 — [Các bài mới thêm đời Bảo Khánh]

 Chí thánh bảo mệnh đan

 Chữa trẻ em thai kinh (chứng kinh phong mang từ trong bụng mẹ), nội điếu (co rút bên trong, bụng đau quặn, khóc thét, người cong lại), bụng cứng, tròng mắt trợn ngược, tay chân co giật, giác cung phản trương (người ưỡn cong ngược ra sau như cánh cung). Hễ là chứng đờm dãi, kinh phong mạn, đều chữa được.

 Toàn yết (bọ cạp nguyên con): 14 con. Bạch phụ tử (củ cây bạch phụ tử). Thiên nam tinh: bào. Bạch cương tằm: chọn con thẳng, màu xanh, sao. Chu sa: nghiền. Xạ hương: nghiền. Các vị này mỗi vị (… ) (?).

 Các vị trên tán bột mịn, trộn đều với các vị đã nghiền riêng, nấu cơm gạo tẻ, lấy phần mềm ở giữa nhào làm viên, cứ mỗi lượng làm 40 viên. Trẻ mới sinh dùng nửa viên, hòa với sữa mẹ; trẻ một tuổi dùng một viên, hòa với kim ngân bạc hà thang; trẻ trên mười tuổi có chứng gấp thì dùng hai viên, hòa với nước bạc hà. Uống thường xuyên thì trấn an tinh thần, hóa đờm, trừ mọi chứng kinh phong.

 Quyển 10 — [Các bài mới thêm đời Bảo Khánh]

 Ai tích hoàn (viên đẩy dần tích trệ ra ngoài)

 Chữa trẻ em tỳ vị không hòa, thức ăn cũ đọng lại không tiêu, bụng trướng, sôi ruột, nôn, buồn nôn, đại tiểu tiện không đều, bú ăn giảm, hoặc tiêu chảy, phân chua hôi. Cũng chữa đàn ông, đàn bà trong ngực khó chịu, tửu tích (rượu đọng lại gây bệnh), thực tích (thức ăn đọng lại gây bệnh), nôn, buồn nôn, nôn và tiêu chảy, đau vùng tỳ (đau bụng trên).

 Kinh tam lăng (thân rễ cây tam lăng): bào. Đinh hương bì (vỏ cây đinh hương): không cho gặp lửa; hai vị này mỗi vị 3 lượng. Đinh hương: không cho gặp lửa. Thanh bì (vỏ quýt xanh): bỏ cùi trắng; hai vị này mỗi vị 1 lượng. Can khương: (… ) (?).

 Các vị trên tán bột mịn, cho ba đậu vào trộn đều, dùng hồ bột mì nấu với giấm làm viên to bằng hạt kê. Mỗi lần uống năm mươi đến sáu mươi viên; trẻ hai tuổi có thể uống bảy đến mười viên; nuốt với nước gừng, nước đun sôi cũng được; không kể giờ; lại tùy tuổi trẻ mà thêm bớt.

 Thuốc này không dùng đại hoàng, các loại sa (?), hống phấn (bột thủy ngân) và những thứ tương tự, đều là thuốc tính ấm. Uống thường xuyên thì tiêu tích trệ, giúp bú ăn, hết vàng da, lên da thịt.

 Quyển 10 — [Các bài mới thêm đời Bảo Khánh]

 Cấp phong đan

 Chữa trẻ em thương phong (cảm gió), nghẹt mũi, chảy nước mũi trong: hòa thuốc với rượu bôi lên thóp đầu, không được uống. (Bài thuốc xem ở mục Các chứng phong.)

 Quyển 10 — [Các bài mới thêm đời Thuần (Hựu)] (?) (niên hiệu của vua Tống Lý Tông, 1241–1252)

 Trợ vị cao (cao giúp dạ dày)

 Chữa trẻ em vị khí hư yếu, không bú ăn được, bụng và sườn trướng đầy, sôi ruột tiêu chảy, (… ) sữa (?), phân xanh, hoặc có lúc khóc đêm, thai (hàn) (?).

 Bạch đậu khấu nhân (hạt quả bạch đậu khấu). Nhục đậu khấu: nướng vùi. Đinh hương. Nhân sâm. Mộc hương. Năm vị này mỗi vị 1 lượng. Bạch phục linh: bỏ vỏ. Quan quế (vỏ quế loại tốt): bỏ vỏ thô (… ) (?).

 Các vị trên tán bột mịn, luyện mật làm thành cao. Mỗi lần uống một viên to bằng hạt khiếm thực, tùy trẻ lớn nhỏ mà thêm bớt, hòa với nước cơm mà uống, không kể giờ.

 Quyển 10 — [Các bài mới thêm đời Thuần (Hựu)]
 Quan Âm tán (bài thuốc mang tên Bồ Tát Quan Âm; "tán" là thuốc dạng bột)

 Chữa trẻ nhỏ bên ngoài cảm phải gió lạnh, bên trong làm tổn thương tỳ vị (theo Đông y là bộ máy tiêu hoá: tỳ lo chuyển hoá thức ăn thành chất nuôi cơ thể, vị là dạ dày chứa và nghiền thức ăn). Trẻ nôn ọe, vừa nôn vừa tiêu chảy, không chịu bú, không ăn, lâu ngày dần dần gầy yếu. Nói chung, tỳ hư (suy yếu) thì nôn (nguyên văn lặp chữ "hư" (?)). Khi cả tỳ lẫn vị đều hư thì nôn và tiêu chảy không dứt. Thuốc này rất có tác dụng làm ấm và nuôi dưỡng tỳ vị, giúp ăn uống ngon miệng.

 (Toàn yết Quan Âm tán (?)). Thành phần: nhân sâm (rễ cây sâm, vị thuốc bổ khí) một lạng (lạng: đơn vị cân thời Tống, khoảng 40 gam); phục linh (một loại nấm mọc bám rễ cây thông, giúp tiêu hoá, lợi tiểu) một tiền rưỡi (tiền: một phần mười lạng, khoảng 4 gam); thần khúc (men ủ từ bột mì trộn thuốc, giúp tiêu thức ăn) sao, hai tiền; thạch liên nhục (hạt sen già vỏ đen) sao, bỏ tim, một phân (phân: trong các bài thuốc thời Tống thường bằng một phần tư lạng); miên bạch chỉ (rễ cây bạch chỉ loại mềm, trừ gió lạnh, giảm đau) (thiếu liều lượng (?)).

 Các vị trên tán thành bột mịn. Mỗi lần dùng một tiền, cho một chén nhỏ nước, một quả táo tàu, ba lá hoắc hương (cây thơm, chống nôn), sắc còn bốn phần (của chén), bỏ bã, uống ấm. Tuỳ trẻ lớn hay nhỏ mà tăng giảm.

 Quyển mười — [Các bài thuốc mới thêm vào niên hiệu Thuần Hựu]

 Tiểu bão long hoàn ("hoàn" là thuốc viên)

 Chữa cảm gió, ôn dịch (bệnh dịch lây lan theo mùa), mình nóng, li bì ngủ mê, thở hổn hển khò khè, đầy tức, đờm đặc ứ lại gây ho. Cũng chữa kinh phong (chứng co giật ở trẻ em, thường kèm sốt cao, mắt trợn) giật từng cơn, cổ độc (chứng trúng độc, theo quan niệm xưa do loài trùng độc gây ra) và trúng nắng. Trẻ khoẻ mạnh, thể chất chắc thì nên cho uống.

 Thành phần: thiên trúc hoàng (chất đọng kết trong ống tre, tiêu đờm, chống co giật) một lạng; hùng hoàng (khoáng chất màu vàng có chứa thạch tín, dùng giải độc), nghiền rồi thuỷ phi (nghiền trong nước, gạn lấy phần bột mịn nhất), hai phân; thần sa (tức chu sa, khoáng chất đỏ, có tác dụng an thần), nghiền riêng; xạ hương (chất thơm lấy từ túi xạ của hươu xạ), nghiền riêng, mỗi vị nửa lạng; thiên nam tinh (củ cây nam tinh, trừ đờm, chống co giật) (tháng chạp… — chỗ này thiếu chữ (?)).

 Các vị trên tán bột mịn, lấy nước sắc cam thảo trộn làm viên to bằng hạt bồ kết. Mỗi lần uống một viên, hoà tan trong nước ấm mà uống. Trẻ trong vòng trăm ngày (?) thì chia một viên làm ba lần uống. Hoặc dùng nước tuyết tháng chạp nấu cam thảo để trộn thuốc thì càng tốt.

 Quyển mười — [Các bài thuốc mới thêm vào niên hiệu Thuần Hựu]

 Điếu đằng cao (thuốc cao dùng câu đằng; "cao" là thuốc dạng sệt)

 Chữa trẻ nhỏ bị thai hàn (chứng lạnh bẩm thụ từ trong bụng mẹ), dạ dày lạnh, bụng đau (thiếu chữ (?)), đêm khóc, nôn cả sữa lẫn thức ăn, đi ngoài phân xanh, trông giống như co giật kinh phong, thỉnh thoảng (thiếu chữ (?)).

 Thành phần: khương hoàng (củ nghệ) hai tiền; một dược (nhựa cây một dược, làm huyết lưu thông, giảm đau) nghiền riêng; mộc hương (rễ cây thơm, làm khí lưu thông, giảm đau bụng); nhũ hương (nhựa thơm của cây nhũ hương, giảm đau) nghiền riêng, mỗi vị bốn tiền (một bản có thêm hai mươi hạt mộc miết tử — tức hạt gấc — bỏ dầu) (chỗ này thiếu chữ (?)).

 Các vị trên tán bột mịn, trộn với mật ong đã luyện (mật đun cho cạn bớt nước) làm thành cao. Mỗi lần dùng ba tiền (?); trẻ nhỏ thì một viên to bằng hạt khiếm thực (hạt cây súng gai), sắc nước câu đằng (dây móc câu, vị thuốc chống co giật) để hoà tan mà uống. Lại tuỳ trẻ lớn hay nhỏ mà tăng giảm, uống lúc nào cũng được.

 Quyển mười — [Các bài thuốc nổi tiếng của nhiều nhà do Ngô Trực Các bổ sung]

 Hà… hoàn (thiếu một chữ, có lẽ là bài thuốc dùng con cóc (?))

 Chữa trẻ nhỏ mắc ngũ cam bát lỵ (năm loại bệnh cam và tám loại bệnh lỵ; cam là chứng suy dinh dưỡng kéo dài ở trẻ em: gầy còm, bụng to, tóc khô; lỵ là chứng đi ngoài ra máu, mũi nhầy kèm mót rặn). Bệnh do bú mớm ăn uống không điều độ, giữ ấm giữ mát sai cách. Trẻ tóc dựng, lông khô cháy, da dẻ khô héo, chân teo nhỏ, bụng to, (… ) lõm (?), dần thấy gầy rạc (thiếu chữ (?)), lúc lúc lên cơn sốt rét, đổ mồ hôi trộm, ho, sau gáy nổi hạch, trong bụng có khối cục, nước tiểu đục như nước vo gạo, đi lỵ ra mủ, cặn xanh (?), thích ăn đất, ăn đồ ngọt đồ chua, ăn vào nôn ra không tiêu, bứt rứt khát nước luôn, tinh thần mê muội, mũi đỏ môi khô, giun nhỏ bò ra (?), giun đũa cắn vùng tim gây đau, mắt (thiếu chữ (?)) — bệnh này gọi là đinh hề (thể cam nặng: cổ nhỏ, bụng to, người gầy trơ xương). Thuốc này cứu chữa hiệu nghiệm như thần.

 Thành phần: bạch vu di (quả cây du trắng, trừ giun) bỏ vỏ; hoàng liên (rễ cây vị rất đắng, làm mát, trừ nóng trong) bỏ rễ con; con cóc (?) ngâm rượu, bỏ xương, sấy; hồ hoàng liên (một loại rễ đắng, chữa sốt do cam), mỗi vị một lạng rưỡi; thanh đại (bột chàm) nửa lạng (thiếu chữ (?)).

 Các vị trên nghiền thành bột mịn, dùng mật lợn trộn hồ bột mì làm viên to bằng hạt kê. Mỗi lần uống ba mươi viên, nuốt với nước cơm, uống sau bữa ăn và lúc sắp đi ngủ, ngày ba lần.

 Quyển mười — [Các bài thuốc nổi tiếng của nhiều nhà do Ngô Trực Các bổ sung]

 Cao lương khương tán

 Chữa trẻ nhỏ bị nhiễm lạnh, tỳ vị không điều hoà, bụng trướng, khí tức, không muốn ăn uống.

 Thành phần: cao lương khương (củ riềng, làm ấm bụng); thảo đậu khấu (hạt cây đậu khấu, ấm bụng, chống nôn) bỏ vỏ; trần bì (vỏ quýt phơi khô để lâu năm, làm khí lưu thông, tiêu đờm) bỏ phần cùi trắng; đương quy (rễ cây đương quy, bổ máu) sao qua; nhục quế (vỏ cây quế dày, làm ấm) bỏ lớp vỏ ngoài sần sùi, mỗi vị một phân; nhân sâm (bỏ… — thiếu chữ (?)).

 Các vị trên giã nát, rây thành bột. Trẻ ba tuổi mỗi lần dùng một tiền, một chén nước, sắc còn năm phần, bỏ bã, uống ấm, lúc nào cũng được. Tuỳ trẻ lớn hay nhỏ mà tăng giảm.

 Quyển mười — [Các bài thuốc nổi tiếng của nhiều nhà do Ngô Trực Các bổ sung]

 Nhân sâm hoàn

 Chữa trẻ nhỏ bú mớm, uống đồ lạnh quá mức làm tỳ vị bị lạnh, bụng và hai bên sườn trướng đầy, hay nôn ra đờm dãi.

 Thành phần: nhân sâm; đinh hương (nụ hoa cây đinh hương, làm ấm dạ dày, chống nôn); trần bì bỏ cùi trắng; can khương (gừng khô) sấy; bạch truật (củ cây bạch truật, bổ tỳ, kiện tiêu hoá), mỗi vị một phân; bán hạ (củ cây bán hạ, tiêu đờm, chống nôn) rửa nước sôi bảy lần, nửa lạng.

 Các vị trên giã nát, rây thành bột, trộn mật ong luyện làm viên to bằng hạt vừng gai. Trẻ ba tuổi mỗi lần uống mười viên với nước ấm, lúc nào cũng được, ngày hai lần. Tuỳ trẻ lớn hay nhỏ mà tăng giảm.

 Quyển mười — [Các bài thuốc nổi tiếng của nhiều nhà do Ngô Trực Các bổ sung]

 Ôn tỳ tán (thuốc bột làm ấm tỳ)

 Chữa khí của tỳ vị không điều hoà, bụng và sườn trướng hư (trướng do suy yếu chứ không phải do ứ đọng thật), không muốn bú ăn, mệt mỏi không có sức, sốt cao mà lại sợ lạnh; đều chữa được cả.

 Thành phần: vỏ quả ha lê lặc (tức kha tử, quả làm se, cầm tiêu chảy) nướng; nhân sâm, mỗi vị ba phân; cam thảo (rễ cây cam thảo, vị ngọt, điều hoà các vị thuốc) nướng tẩm, một phân; bạch truật; mộc hương; phục linh bỏ vỏ; hoắc hương bỏ cành (thiếu liều lượng (?)).

 Các vị trên giã nát, rây thành bột. Trẻ ba tuổi mỗi lần dùng một tiền, một chén nước, cho một lát gừng tươi to bằng đồng tiền, một quả táo đất Hoài, cùng sắc còn năm phần, bỏ bã, uống ấm, lúc nào cũng được. Tuỳ trẻ lớn hay nhỏ mà tăng giảm.

 Quyển mười — [Các bài thuốc nổi tiếng của nhiều nhà do Ngô Trực Các bổ sung]

 Bạch đậu khấu tán

 Chữa trẻ nhỏ tỳ vị không điều hoà, sợ lạnh mà sốt cao, đau bụng, nôn mửa, không chịu bú ăn.

 Thành phần: lá tỳ bà (lá cây sơn trà Nhật, chống nôn, chữa ho) chải bỏ lông, nướng qua; bạch đậu khấu (quả đậu khấu trắng, ấm bụng, chống nôn) bỏ vỏ; trần bì bỏ cùi trắng; xuyên khung (rễ cây khung cùng, làm huyết lưu thông) (thiếu chữ (?)); cam thảo nướng tẩm, mỗi vị một phân; mộc qua khô (quả mộc qua, làm dịu co rút, hoà vị) (thiếu liều lượng (?)).

 Các vị trên tán thành bột thô. Trẻ ba tuổi mỗi lần dùng một tiền, một chén nhỏ nước, ba lát gừng tươi to bằng đồng tiền, một quả táo, cùng sắc còn bảy phần, bỏ bã, uống ấm, lúc nào cũng được. Tuỳ trẻ lớn hay nhỏ mà tăng giảm.

 Quyển mười — [Các bài thuốc nổi tiếng của nhiều nhà do Ngô Trực Các bổ sung]

 Đương quy hoàn

 Chữa trẻ nhỏ lạnh nóng không điều hoà, phân xanh vàng, vùng ngực bụng hay đau, hoặc trong bụng khí đầy tức, hoặc có lúc nôn ọe, không muốn bú ăn.

 Thành phần: bạch thược (rễ cây thược dược trắng, bổ máu, giảm đau); đương quy sao qua; nhân sâm; xuyên khung, mỗi vị ba phân; bạch truật; cam thảo nướng tẩm, mỗi vị nửa lạng.

 Các vị trên giã nát, rây thành bột, lấy nước nấu hồ bột mì làm viên to bằng hạt vừng gai. Trẻ ba tuổi mỗi lần uống mười viên với nước cháo, ngày ba lần; lại tuỳ trẻ lớn (… — thiếu chữ (?)).

 Quyển mười — [Các bài thuốc nổi tiếng của nhiều nhà do Ngô Trực Các bổ sung]

 Hậu phác tán

 Chữa trẻ nhỏ bên ngoài cảm gió lạnh, sốt cao, sợ lạnh, đau đầu, mình nặng nề; hàn trúng vào bên trong (khí lạnh xâm nhập vào trong cơ thể) làm khí nghịch lên, nôn mửa, buồn nôn; hoặc tay chân lạnh giá, (… ) điều hoà (thiếu chữ (?)); đều chữa được cả.

 Thành phần: thương truật (củ cây thương truật, trừ thấp, kiện tỳ) ngâm nước vo gạo một đêm, bỏ vỏ đen, sấy; hậu phác (vỏ cây hậu phác, làm khí lưu thông, tiêu đầy trướng) bỏ vỏ, tẩm nước gừng nướng; trần bì bỏ cùi trắng, mỗi vị một lạng; can khương (thiếu chữ (?)).

 Các vị trên tán bột mịn. Trẻ ba tuổi mỗi lần dùng một tiền, một chén nhỏ nước, cho hai lát gừng tươi to bằng đồng tiền, một quả táo, cùng sắc còn năm phần, lọc bỏ bã, uống nóng.

 Quyển mười — [Các bài thuốc nổi tiếng của nhiều nhà do Ngô Trực Các bổ sung]

 Sài hồ tán

 Chữa trẻ nhỏ bị thương hàn (bệnh do cảm phải khí lạnh từ bên ngoài, gây sốt, sợ lạnh, đau mình; không phải bệnh thương hàn theo y học hiện đại) sốt cao, đau đầu, đau mình, miệng khô, bứt rứt khát nước.

 Thành phần: thạch cao (khoáng chất, làm mát, hạ sốt); hoàng cầm (rễ cây hoàng cầm, làm mát, trừ nóng); cam thảo; xích thược (rễ thược dược đỏ, làm mát máu); cát căn (rễ sắn dây, giải nhiệt, giảm khát), mỗi vị một lạng; ma hoàng (thân cây ma hoàng, làm ra mồ hôi để giải cảm) bỏ rễ và đốt; sài hồ (rễ cây sài hồ, hạ sốt) bỏ phần mầm thân, mỗi vị nửa lạng.

 Các vị trên giã nát, rây thành bột. Trẻ ba tuổi mỗi lần dùng một tiền, một chén nhỏ nước, cho một ít gừng tươi, ba tấc hành củ trắng, hai mươi hạt đậu xị (đậu đen lên men), cùng sắc (… — thiếu chữ (?)).

 Quyển mười — [Các bài thuốc nổi tiếng của nhiều nhà do Ngô Trực Các bổ sung]

 Cát căn tán

 Chữa trẻ nhỏ bị thương hàn, tay chân nóng bức bối, đau đầu đau mình, trong lòng bứt rứt, miệng khô, khát nước.

 Thành phần: cát căn; ma hoàng bỏ rễ và đốt; nhân sâm, mỗi vị nửa lạng; nhục quế bỏ vỏ ngoài sần sùi; cam thảo nướng tẩm, mỗi vị một phân.

 Các vị trên giã thành bột thô. Trẻ ba tuổi mỗi lần dùng một tiền, một chén nhỏ nước, cho một ít gừng tươi, một quả táo, cùng sắc còn năm phần, lọc bỏ bã, uống ấm. Tuỳ trẻ lớn hay nhỏ mà tăng giảm, lúc nào cũng được.

 Quyển mười — [Các bài thuốc nổi tiếng của nhiều nhà do Ngô Trực Các bổ sung]

 Nhân sâm tán

 Chữa trẻ nhỏ bị thương hàn sinh sốt. Uống thường xuyên thì điều hoà âm dương (hai mặt đối lập mà nương nhau trong cơ thể như nóng–lạnh, động–tĩnh), làm êm và nuôi dưỡng tỳ vị, cầm nôn ọe, hết bứt rứt khát nước. Các vị thuốc giống với bài Nhân sâm tán ở trước.

 Các vị trên tán thành bột. Trẻ ba tuổi mỗi lần dùng một tiền, một chén nhỏ nước, sắc còn năm phần, uống ấm. Tuỳ trẻ lớn hay nhỏ mà tăng giảm.

 Quyển mười — [Các bài thuốc nổi tiếng của nhiều nhà do Ngô Trực Các bổ sung]

 Đậu khấu hương liên hoàn

 Chữa trẻ nhỏ bú ăn không điều độ, ruột và dạ dày suy yếu, khí lạnh và khí nóng xâm nhập trú lại trong ruột, đi lỵ ra máu và mũi trắng, trong ruột đau (thiếu chữ (?)), ngày đêm đi liên tục, không muốn ăn uống. Tuỳ trẻ lớn hay nhỏ mà tăng giảm lượng uống.

 Thành phần: hoàng liên bỏ rễ con, sao qua, ba phân; nhân nhục đậu khấu (hạt cây nhục đậu khấu, ấm ruột, cầm tiêu chảy) hai hạt; đinh hương một phân; mộc hương; ha lê lặc nướng, bỏ hạt (thiếu liều lượng (?)).

 Các vị trên giã nát, rây thành bột, trộn với cháo gạo kê làm viên to bằng hạt kê nếp. Trẻ ba tuổi uống mười viên với nước cháo.

 Quyển mười — [Các bài thuốc nổi tiếng của nhiều nhà do Ngô Trực Các bổ sung]

 Mộc hương bạch truật tán

 Chữa trẻ nhỏ bị lỵ do lạnh, đau bụng, tay chân khó chịu, ăn uống giảm sút, dần dần gầy còm.

 Thành phần: ha lê lặc nướng, bỏ hạt; long cốt (xương hoá thạch của động vật cổ, có tác dụng làm se, cầm tiêu chảy); hậu phác bỏ vỏ ngoài sần sùi, tẩm nước gừng nướng; đương quy sao qua, mỗi vị nửa lạng; mộc hương; can khương (thiếu liều lượng (?)).

 Các vị trên giã nát, rây thành bột. Trẻ ba tuổi mỗi lần dùng một tiền, một chén nhỏ nước, cho hai quả táo, cùng sắc còn năm phần, bỏ bã, uống ấm trước bữa ăn. Tuỳ trẻ lớn hay nhỏ mà tăng giảm.

 Quyển mười — [Các bài thuốc nổi tiếng của nhiều nhà do Ngô Trực Các bổ sung]

 Long cốt hoàn

 Chữa trẻ nhỏ bị lỵ ra máu và mũi trắng lâu ngày, ngày đêm đi liên tục, đau bụng, gầy yếu, không muốn ăn uống.

 Thành phần: hoàng liên bỏ rễ con, sao qua; hoàng bá (vỏ cây hoàng bá, vị đắng, làm mát, trừ thấp nhiệt); bạch long cốt (long cốt màu trắng); vỏ ha lê lặc nướng, bỏ hạt; mộc hương, mỗi vị một phân; đương quy sao qua (thiếu liều lượng (?)).

 Các vị trên giã nát, rây thành bột, trộn mật ong luyện làm viên to bằng hạt đậu xanh. Trẻ ba tuổi mỗi lần uống mười viên với nước cháo ấm, ngày ba lần. Tuỳ trẻ lớn hay nhỏ mà tăng giảm lúc dùng.

 Quyển mười — [Các bài thuốc nổi tiếng của nhiều nhà do Ngô Trực Các bổ sung]

 Ô mai tán

 Chữa trẻ nhỏ sau khi đi lỵ, tân dịch (các chất lỏng nuôi dưỡng trong cơ thể như nước bọt, mồ hôi, dịch ruột) hao hụt, tạng phủ (các cơ quan nội tạng) suy yếu và khô ráo, bứt rứt khát, đòi uống nước; cũng chữa các bệnh gây bứt rứt khát nước, uống mãi không biết đủ.

 Thành phần: thịt quả ô mai (quả mơ hun khói đen, làm se, sinh nước bọt) sao qua, nửa lạng; bạch phục linh (phục linh trắng); mộc qua khô, mỗi vị một lạng.

 Các vị trên giã nát, rây thành bột thô. Trẻ ba tuổi mỗi lần dùng một tiền, một chén nhỏ nước, cho một lát gừng tươi to bằng đồng tiền, sắc còn năm phần, bỏ bã, uống ấm, lúc nào cũng được. Tuỳ trẻ lớn hay nhỏ mà tăng giảm.

 Quyển mười — [Các bài thuốc nổi tiếng của nhiều nhà do Ngô Trực Các bổ sung]

 Bạch cập tán

 Chữa trẻ nhỏ thận khí chưa đủ (theo Đông y, thận chủ về xương và tuỷ), não tuỷ không đầy đủ: trẻ đã lớn mà xương sọ lẽ ra phải liền lại vẫn chưa liền, các đường khớp sọ còn hở ra, chính là chứng này. Nên dùng thuốc bôi ngoài.

 Thành phần: bạch cập (củ cây bạch cập, làm liền vết thương); bá tử nhân (nhân hạt cây trắc bá); phòng phong (rễ cây phòng phong, trừ gió độc) bỏ phần mầm thân; tế tân (rễ cây tế tân, trừ lạnh, giảm đau) bỏ lá, mỗi vị một lạng.

 Các vị trên tán bột mịn. Mỗi lần lấy một tiền, hoà với sữa mẹ, bôi lên xương sọ của trẻ, mỗi ngày dùng một lần.

 Quyển mười — [Các bài thuốc nổi tiếng của nhiều nhà do Ngô Trực Các bổ sung]

 Phụ tử tán

 Chữa trẻ nhỏ ruột già suy yếu, lạnh, bị lòi dom (sa trực tràng ra ngoài hậu môn), phần nhiều do đi lỵ mà sinh ra. Nên dùng thuốc đắp.

 Thành phần: phụ tử (củ con của cây ô đầu, vị rất nóng, có độc) dùng sống, bỏ vỏ và rốn củ; long cốt, mỗi vị một lạng.

 Các vị trên giã nát, rây thành bột mịn. Mỗi lần dùng một tiền, rắc lên phần ruột lòi ra, ấn cho thụt vào, dùng nhiều lần.

 Quyển mười — [Các bài thuốc nổi tiếng của nhiều nhà do Ngô Trực Các bổ sung]

 Xích thạch chi tán

 Chữa trẻ nhỏ sau khi đi lỵ, khí (… ) hãm xuống (thiếu chữ (?)), đẩy ruột lòi ra hậu môn không thụt vào được.

 Thành phần: phục long can (đất lòng bếp bị nung lâu năm, làm ấm, cầm máu, cầm tiêu chảy); xích thạch chi (đất sét màu đỏ, làm se, cầm tiêu chảy), hai vị lượng bằng nhau.

 Các vị trên nghiền mịn thành bột. Mỗi lần dùng nửa tiền, rắc lên đầu đoạn ruột lòi ra, mỗi ngày rắc ba lần.

 Quyển mười — [Các bài thuốc nổi tiếng của nhiều nhà do Ngô Trực Các bổ sung]

 Bá mặc tán

 Chữa trẻ nhỏ sau khi cắt rốn bị nước, ẩm làm tổn thương; hoặc tã áo (?) bị ẩm, hơi ẩm làm hại chỗ rốn; hoặc cởi tã ra để gió lạnh thừa cơ xâm nhập, khiến trẻ tay chân khó chịu, rốn sưng, khóc, không bú được. Nên chữa gấp.

 Thành phần: tóc rối, rửa sạch, đốt thành than; muội đen dưới đáy nồi; bột hoàng bá, các vị lượng bằng nhau.

 Các vị thuốc trên cùng nghiền cho mịn. Mỗi lần lấy một ít rắc vào rốn.

 Quyển mười — [Các bài thuốc nổi tiếng của nhiều nhà do Ngô Trực Các bổ sung]

 Bán hạ tán

 Chữa trẻ nhỏ ho, khí nghịch lên (hơi thở dồn ngược lên, khó thở), đờm ứ trong ngực, không muốn bú ăn.

 Thành phần: tử uyển (rễ cây tử uyển, chữa ho, tiêu đờm) bỏ phần mầm thân, rửa sạch; ngũ vị tử (quả cây ngũ vị, làm se, chữa ho) nhặt sạch; bán hạ ngâm nước sôi bảy lần; cam thảo nướng tẩm, mỗi vị năm lạng; nhục quế bỏ vỏ ngoài (thiếu chữ (?)).

 Các vị trên tán bột mịn. Trẻ ba tuổi mỗi lần dùng một tiền, một chén nước, cho một lát gừng tươi, sắc còn năm phần, bỏ bã, uống ấm, lúc nào cũng được. Tuỳ trẻ lớn hay nhỏ mà tăng giảm.

 Quyển mười — [Các bài thuốc nổi tiếng của nhiều nhà do Ngô Trực Các bổ sung]

 Chu phàn tán

 Chữa trẻ mới sinh bị nga khẩu (bệnh tưa lưỡi, đẹn: miệng trắng như miệng ngỗng), trên lưỡi có lớp vảy trắng như vụn gạo, bên ngoài mũi cũng có, trẻ không bú được.

 Thành phần: chu sa nghiền mịn; bạch phàn (phèn chua) phi khô, hai vị lượng bằng nhau.

 Các vị thuốc trên nghiền thật mịn. Mỗi lần lấy một ít rắc lên lưỡi trẻ, mỗi ngày ba lần. Trước khi rắc, lấy tóc rối lau nhiều lần cho sạch cáu bẩn trên lưỡi thì khỏi.

 Quyển mười — [Các bài thuốc nổi tiếng của nhiều nhà do Ngô Trực Các bổ sung]

 Tử tô tử tán

 Chữa trẻ nhỏ khóc chưa dứt hơi đã cho bú, sữa và hơi thở chống nhau, khí không xuống được.

 Thành phần: tử tô tử (hạt tía tô, giáng khí, tiêu đờm) sao qua; la bặc tử (hạt củ cải, tiêu thức ăn, giáng khí) sao qua; vỏ ha lê lặc; hạnh nhân (nhân hạt mơ, chữa ho) bỏ vỏ và đầu nhọn, sao với cám cho vàng; nhân sâm bỏ phần mầm thân; mộc (hương?) (thiếu chữ (?)).

 Các vị trên giã nát, rây thành bột mịn. Mỗi lần dùng một tiền, một chén nước, cho một ít gừng tươi thái lát, cùng sắc còn năm phần, bỏ bã, uống ấm, lúc nào cũng được. Tuỳ trẻ lớn hay nhỏ mà tăng giảm.

 Quyển mười — [Các bài thuốc nổi tiếng của nhiều nhà do Ngô Trực Các bổ sung]

 Tê giác nhân sâm tán

 Chữa trẻ nhỏ bị hư nhiệt (sốt do cơ thể suy yếu), cùng nôn mửa tiêu chảy, bứt rứt khát nước không dứt; và sau khi đã dùng thuốc tẩy xổ; đều nên uống.

 Thành phần: sừng tê giác sống, bào thành phiến mỏng, hai lạng; nhân sâm mười lăm lạng; phục linh hai mươi lăm lạng; cam thảo (thiếu chữ (?)), năm lạng; cát cánh (rễ cây cát cánh, tiêu đờm, lợi họng); cát căn khô, mỗi vị (thiếu liều lượng (?)).

 Các vị trên tán thành bột thô. Mỗi lần dùng một tiền đầy, một chén vừa nước, cho năm cọng đăng tâm (ruột cây bấc, lợi tiểu, làm mát), cùng sắc còn sáu phần, để nguội bớt rồi uống ấm, lúc nào cũng được. Nếu bứt rứt khát thì cho thêm lá tre tươi vào cùng sắc.

 Quyển mười — [Các bài thuốc nổi tiếng của nhiều nhà do Ngô Trực Các bổ sung]

 Ích hoàng tán

 Chữa trẻ nhỏ tỳ vị suy yếu, đau bụng, tiêu chảy, đi lỵ, không thiết bú ăn, nôn mửa không dứt, mệt mỏi uể oải, vùng tim và sườn căng trướng, sắc mặt xanh vàng, lừ đừ li bì không tỉnh táo.

 Thành phần: đinh hương bốn tiền, không qua lửa; trần bì bỏ cùi trắng, hai lạng; cam thảo (thiếu chữ (?)); kha tử nướng, bỏ hạt; thanh bì (vỏ quýt non còn xanh, phá khí ứ đọng) bỏ cùi trắng (thiếu liều lượng (?)).

 Các vị trên tán bột mịn. Mỗi lần dùng một tiền đầy, bảy phần chén nước, sắc còn năm sáu phần, uống trước bữa ăn. Tuỳ trẻ lớn hay nhỏ mà tăng giảm. Thuốc này cực kỳ hiệu nghiệm như thần, không kể xiết được.

 Quyển mười — [Các bài thuốc nổi tiếng của nhiều nhà do Ngô Trực Các bổ sung]

 Bạch truật tán của họ Tiền

 Chữa trẻ nhỏ tỳ vị suy yếu lâu ngày, nôn mửa tiêu chảy liên tục không dứt, tân dịch khô kiệt, bứt rứt khát, người khô ráo, chỉ muốn uống nước, gầy mệt ít sức; nếu vì thế mà chữa không đúng sẽ biến thành phong giản (chứng co giật kiểu động kinh). Không kể bệnh thuộc âm hay dương, hư hay thực (bệnh do suy yếu hay do tà khí mạnh), đều nên uống.

 Thành phần: nhân sâm; bạch truật không qua lửa; mộc hương không qua lửa; bạch phục linh bỏ vỏ đen; hoắc hương bỏ đất và cành; cam thảo nướng tẩm (thiếu liều lượng (?)).

 Các vị trên tán thành bột thô. Mỗi lần dùng một tiền, một chén nhỏ nước, sắc còn nửa chén, bỏ bã, uống khi vừa miệng, lúc nào cũng được. Lại tuỳ trẻ lớn hay nhỏ mà tăng giảm. Nếu khát nhiều thì sắc cả thang, để trẻ tuỳ ý uống.

 Quyển mười — [Các bài thuốc bí truyền đã nghiệm qua của các cục thuốc, được thêm vào tiếp theo]

 Toàn yết Quan Âm tán

 Chứng bệnh chữa giống bài Quan Âm tán ở trước.

 Thành phần: thạch liên nhục sao, bỏ tim; bạch biển đậu (hạt đậu ván trắng, kiện tỳ, cầm tiêu chảy) sao; nhân sâm, mỗi vị hai lạng rưỡi; thần khúc sao, hai lạng; toàn yết (nguyên con bọ cạp, chống co giật); khương hoạt (rễ cây khương hoạt, trừ gió lạnh) (… ) nướng tẩm, mỗi vị một lạng (chỗ này chữ hỏng (?)); phục (linh) (thiếu chữ (?)).

 Các vị trên tán bột mịn. Trẻ sơ sinh dùng một tự (lượng bột thuốc phủ kín một chữ trên đồng tiền, khoảng một phần tư tiền); trẻ hai, ba tuổi nửa tiền; bốn, năm tuổi một tiền. Dùng một chén hoặc nửa chén nước, nửa quả hoặc một quả táo, cùng sắc còn bảy phần, bỏ bã mà uống, lúc nào cũng được.

 Quyển mười — [Các bài thuốc bí truyền đã nghiệm qua của các cục thuốc, được thêm vào tiếp theo]

 Trấn tâm chí bảo đan ("đan" là thuốc viên quý)

 Chữa trẻ nhỏ mọi chứng kinh phong co giật, sốt cao, nhiều đờm dãi, miệng há như miệng cá, tiếng khàn như tiếng quạ, mắt nhìn trừng trừng.

 Thành phần: thiên nam tinh vùi tro nướng; bạch phụ tử (củ cây bạch phụ, trừ đờm, chống co giật) nướng; hùng hoàng nghiền; bọ cạp khô, mỗi vị nửa lạng; bạch cương tàm (con tằm chết cứng vì nấm, chống co giật) bỏ tơ và miệng, sao; uất kim (củ nghệ trắng, hành khí, mát máu) (… ); (… ) thạch tán bột, hai lạng (chỗ này thiếu chữ (?)).

 Các vị trên tán bột mịn, trộn mật ong luyện làm viên to bằng hạt bồ kết, lấy lá vàng lá bạc bọc ngoài làm áo. Mỗi lần uống một viên sau bữa ăn hoặc lúc sắp đi ngủ, với nước sắc bạc hà.

 Uống thường xuyên thì trấn an tâm thần, làm mát vùng họng và ngực.

 Quyển mười — [Các bài thuốc bí truyền đã nghiệm qua của các cục thuốc, được thêm vào tiếp theo]

 Tiểu hoàng liên a giao hoàn

 Chữa trẻ nhỏ bú ăn không chừng mực, lạnh nóng không điều hoà, đi lỵ ra máu và mũi trắng, hoặc phân như óc cá, trắng nhiều đỏ ít, mót rặn, bụng (… ) (thiếu chữ (?)), tiểu tiện không thông, đi ngoài nhiều lần, ăn kém, ít sức.

 Thành phần: nhục đậu khấu; phục linh bỏ vỏ; kha tử nướng, bỏ hạt, mỗi vị một lạng; hoàng liên bỏ rễ con, sao qua, hai lạng.

 Các vị trên tán bột mịn. Lấy một lạng a giao (keo nấu từ da lừa, bổ máu, cầm máu), đun với giấm cho tan, nhào với bột làm viên to bằng hạt kê. Trẻ một tuổi mỗi lần uống mười viên đến mười lăm, hai mươi viên, với nước cơm ấm; uống theo sữa mẹ cũng được. Lại tuỳ tuổi mà tăng giảm, lúc nào cũng được.

 Quyển mười — [Các bài thuốc bí truyền đã nghiệm qua của các cục thuốc, được thêm vào tiếp theo]

 Xà đầu hoàn

 Chữa trẻ nhỏ bị kinh phong cấp hoặc mạn (kinh phong cấp: phát đột ngột, sốt cao, co giật mạnh; kinh phong mạn: phát từ từ, người yếu, co giật nhẹ), tay chân co giật, mắt nhìn trừng trừng, người uốn cong ngược ra sau như cánh cung, bệnh tình nguy cấp.

 Thành phần: xà hàm thạch (một loại quặng sắt, dùng trấn kinh) mười viên, (nung) ba lần (thiếu chữ (?)), tôi vào giấm, rồi nấu với nước cam thảo cho hết mùi chua, nghiền và thuỷ phi thành bột mịn; thiết nị phấn (?); ngũ linh (chi) (phân con sóc bay, hoạt huyết giảm đau) nghiền, nửa lạng; xạ (hương) (thiếu chữ (?)).

 Các vị trên tán bột mịn, làm viên với hồ bột mì, to bằng hạt khiếm thực. Mỗi lần dùng một viên, mài với nước cốt bạc hà tươi, lấy nước giếng múc đầu tiên buổi sớm hoà tan. Tuỳ trẻ lớn hay nhỏ mà tăng giảm.

 Quyển mười — [Các bài thuốc bí truyền đã nghiệm qua của các cục thuốc, được thêm vào tiếp theo]

 Ngũ cam tiêu thực hoàn

 Chữa trẻ nhỏ ngũ cam bát lỵ, giết giun sán trong bụng, chữa cam lao (cam lâu ngày thành suy kiệt) và tẩu mã cam (cam răng: lợi, răng lở loét lan nhanh như ngựa chạy), răng và môi lở loét, bụng to nổi gân xanh. Thuốc này (làm tươi) sắc mặt (thiếu chữ (?)), làm da thịt đầy đặn.

 Thành phần: mạch (nha) (mầm lúa mạch, tiêu thức ăn) (thiếu chữ (?)); sử quân tử (hạt cây sử quân tử, trừ giun) bỏ vỏ, sao; hoàng liên bỏ rễ con, sao qua; quất hồng (lớp vỏ đỏ ngoài cùng của quả quýt) sấy; long đởm thảo (rễ cây long đởm, rất đắng, làm mát gan mật); vu di. Các vị lượng bằng nhau.

 Tán bột mịn, làm viên với hồ gạo kê, to bằng hạt kê. Mỗi lần uống hai ba mươi viên lúc đói, nuốt với nước cơm, lúc nào cũng được. Tuỳ tuổi trẻ mà tăng giảm.

 Quyển mười — [Các bài thuốc bí truyền đã nghiệm qua của các cục thuốc, được thêm vào tiếp theo]

 Mạch tiễn tán

 Chữa trẻ nhỏ bị thương hàn kèm kinh sợ, nôn ọe, sốt cao, biểu lý chưa giải (bệnh ở cả phần ngoài cơ thể lẫn phần trong đều chưa được giải trừ), thở hổn hển gấp gáp, mặt đỏ, tự ra mồ hôi; hoặc nói nhảm, giật mình kêu thét, (… ) mồ hôi (thiếu chữ (?)); cùng ẩn chẩn (nổi mẩn ngứa, mề đay) khắp người, đỏ ngứa lúc có lúc không; sốt từng cơn theo giờ, bệnh dịch theo mùa; sởi, đậu, ban chẩn còn sót độc chưa hết, toàn thân phù sưng, đờm dãi, ho; kinh phong mạn, tay chân co giật, mắt trợn ngược; và cảm gió, đờm khò khè, đau đầu; đều chữa được cả.

 Thành phần: tri mẫu (rễ cây tri mẫu, làm mát, hạ sốt); địa cốt bì (vỏ rễ cây câu kỷ, mát máu, hạ sốt) nhặt sạch; xích thược; cam thảo nướng tẩm; thạch cao; đình lịch tử (hạt cây đình lịch, trừ đờm, giảm khó thở, lợi tiểu); bạch phục linh bỏ vỏ; hạnh nhân bỏ vỏ (thiếu chữ (?)).

 Các vị trên tán bột mịn. Mỗi lần dùng một tiền, hoà với nước sắc hạt lúa mì mà uống. Nếu trẻ mới sinh bị cảm gió lạnh, nghẹt mũi, mình nóng, hắt hơi, hay khóc, thì mỗi lần dùng chừng một tự, cũng uống với nước sắc hạt lúa mì.

 Quyển mười — [Các bài thuốc bí truyền đã nghiệm qua của các cục thuốc, được thêm vào tiếp theo]

 Thần sa phục thần cao

 Chữa trẻ nhỏ kinh phong cấp hoặc mạn, đờm dãi dâng từng cơn, co giật, tay chân giật giật, trong ngực bứt rứt; cũng chữa trẻ giật mình khóc thét, ngủ không yên.

 Thành phần: toan táo nhân (nhân hạt táo chua, an thần, giúp ngủ) làm sạch, bỏ vỏ; đại giả thạch (quặng sắt đỏ, trấn nghịch khí) nung, tôi giấm, nghiền; nhũ hương nướng, nghiền riêng, mỗi vị một lạng; phục thần (phần phục linh có rễ thông xuyên qua giữa, an thần) bỏ lõi gỗ (thiếu chữ (?)).

 Các vị trên tán bột mịn, làm viên với mật ong luyện, to bằng hạt khiếm thực. Mỗi lần dùng một viên, nghiền uống với nước sắc bạc hà có ngâm vàng bạc. Lại tuỳ tuổi mà tăng giảm. Uống thường xuyên (thiếu chữ (?)).

 Quyển mười — [Các bài thuốc bí truyền đã nghiệm qua của các cục thuốc, được thêm vào tiếp theo]

 Bí truyền thần tiên tiêu bĩ hoàn (viên thần tiên bí truyền làm tan khối bĩ)

 Chữa trẻ nhỏ mọi chứng bĩ (khối cứng tích tụ trong bụng), đều do giữ ấm lạnh không đúng, bú mớm không điều độ, hoặc ăn đồ sống lạnh, hoa quả, đồ dẻo dính không tiêu hoá được, khiến năm tạng (tim, gan, tỳ, phổi, thận) không thông, tam tiêu (ba phần trên, giữa, dưới của thân mình, là đường vận hành của khí và nước) ứ tắc, kết thành khối trong bụng cứng như đá; hoặc lên cơn sốt rét, (… ) ăn (thiếu chữ (?)), dần dần gầy còm. Cần uống gấp.

 Thành phần: ban miêu (một loại sâu cánh cứng có độc, dùng phá khối tích) hai mươi con, bỏ đầu, chân, cánh, sao cùng nửa thăng (đơn vị dung tích) gạo nếp đến khi gạo vàng sém là được, bỏ gạo đi không dùng; ba đậu (hạt cây ba đậu, tẩy xổ rất mạnh, có độc) (thiếu chữ (?)).

 Trước hết nghiền ban miêu thành bột mịn, rồi cho ba đậu sương (ba đậu đã ép bỏ dầu) vào cùng nghiền cho đều, làm viên với hồ gạo, to bằng hạt đậu xanh nhỏ. Trẻ dưới ba tuổi mỗi lần uống ba viên vào đầu canh năm (khoảng ba đến năm giờ sáng) với nước trà trong. Lại tuỳ tuổi và tình trạng hư thực mà tăng giảm. Thuốc này thần diệu.

 Quyển mười — [Các bài thuốc bí truyền đã nghiệm qua của các cục thuốc, được thêm vào tiếp theo]

 Tiểu trú xa hoàn

 Chữa trẻ nhỏ lạnh nóng không điều hoà, hoặc bú mớm không điều độ, tiêu chảy không dứt, hoặc đi lỵ ra máu tươi, hoặc máu nhiều mũi ít, đau bụng, tiêu chảy không cầm, đi ngoài nhiều lần, ăn kém, mệt mỏi; mọi chứng tiêu chảy, đi lỵ đều nên uống.

 Thành phần: đương quy bỏ cuống, hai lạng; kha tử nướng, bỏ hạt, một lạng; can khương nướng; hoàng liên bỏ rễ con, mỗi vị ba phân.

 Các vị trên tán bột mịn. Lấy một lạng ba phân a giao, đun với nước thành nước keo, nhào với bột làm viên to bằng hạt kê. Trẻ một tuổi mỗi lần uống mười viên đến hai ba mươi viên, với nước cơm ấm; uống theo sữa mẹ cũng được. Lại tuỳ tuổi mà tăng giảm.

 Quyển mười — [Các bài thuốc bí truyền đã nghiệm qua của các cục thuốc, được thêm vào tiếp theo]

 Ngân bạch tán

 Chữa trăm bệnh của trẻ nhỏ. Như kinh phong mạn co giật thì hoà với nước cơm có xạ hương mà uống. Sau khi cơn kinh phong cấp đã yên thì hoà với nước cơm gạo cũ. Kinh sợ mà nôn thì hoà với nước (… ) hương (thiếu chữ (?)). Thiên trụ đảo (cổ mềm rũ không đỡ nổi đầu), chân mềm yếu thì hoà với nước cơm đặc. Thương hàn kèm kinh sợ thì hoà với nước sắc bạc hà và hành củ trắng. Cam khí (thể bệnh cam do khí trệ) bụng trướng thì hoà với nước sắc bách hợp (củ hoa bách hợp, an thần, nhuận phổi). Toàn thân sốt cao, mặt đỏ, giật mình kêu thét thì hoà với nước sắc bạc hà ngâm vàng bạc. Lỵ ra máu và mũi trắng, không thiết bú ăn thì sắc ba lát gừng to bằng đồng tiền lấy nước hoà uống. Ăn không biết no đói, không lên da thịt thì lấy một nhúm mạch nha sao cùng gừng tươi sắc nước hoà uống. Tiêu chảy đột ngột thì hoà với nước (… ) (thiếu chữ (?)). Thần sắc hình thể tiều tuỵ, nói năng lệch lạc, và người lớn nôn mửa tiêu chảy thì hoà với nước sắc hoắc hương. Sau các bệnh mà tinh thần kém, ít sức thì sắc gừng tươi với táo lấy nước hoà uống. Trẻ bẩm sinh khí yếu có thể mỗi ngày uống một lần, rất tốt.

 Thành phần: thăng ma (rễ cây thăng ma, giải nhiệt, nâng khí); tri mẫu; cam thảo nướng tẩm; bạch biển đậu sao; sơn dược (củ mài, bổ tỳ); nhân sâm; phục linh bỏ vỏ; bạch truật. Các vị lượng bằng nhau.

 Các vị trên tán bột mịn. Mỗi lần dùng một tiền, nước dẫn thuốc như đã nói ở trên. Uống thường xuyên thì pha với nước sôi, lúc nào cũng được.

 Quyển mười — [Các bài thuốc bí truyền đã nghiệm qua của các cục thuốc, được thêm vào tiếp theo]

 Hà (mô) hoàn (viên thuốc dùng con cóc; nguyên văn thiếu chữ (?))

 Chữa trẻ nhỏ ngũ cam bát lỵ, bụng trướng, mặt vàng, da thịt gầy héo, lúc lúc lên cơn sốt rét, không thiết bú ăn, thích ăn đất, tóc rối kết thành túm, không lên da thịt, hay mọc mụn nhọt, hắc lào, đi ngoài không giờ giấc, nước tiểu đục như nước vo gạo, (… ) nôn sữa và thức ăn (thiếu chữ (?)), màu phân lỵ thay đổi không định; hoặc dần dần vàng vọt, gầy đi rồi biến thành bệnh cam; đều nên uống.

 Thành phần: con cóc (?); sử quân tử sao; bồ kết đốt, mỗi vị hai lạng; thanh đại hai lạng rưỡi; long đởm thảo bỏ thân (?), bốn lạng; hùng hoàng (thiếu chữ (?)).

 Các vị trên tán bột mịn, cho các vị thuốc đã nghiền riêng vào trộn đều, làm viên với hồ nước, to bằng hạt kê. Trẻ một tuổi mỗi lần bảy viên, hai tuổi mười viên, ba tuổi hai mươi viên, uống theo sữa mẹ, uống với nước cơm cũng được, lúc nào cũng được.

 Quyển mười — [Các bài thuốc bí truyền đã nghiệm qua của các cục thuốc, được thêm vào tiếp theo]

 Ma tích hoàn (viên mài mòn khối tích)

 Chữa trẻ nhỏ tạng phủ yếu ớt, bên trong nhiễm lạnh tích tụ, hai bên sườn trướng đau, nôn ra đờm, ruột sôi, tiêu chảy, ngày đêm đi liên tục, sắc mặt nhợt nhạt (?), da thịt gầy mòn, không ăn uống được; cùng cam khí gầy còm, bụng to nổi gân xanh, miệng khô bứt rứt khát, nước tiểu trắng đục; hoặc phát phù do suy yếu, lúc sốt lúc rét; hoặc do ăn đồ ngọt béo làm giun sán quấy động gây đau, kêu khóc nhắm mắt; đều chữa được cả.

 Thành phần: can tất (nhựa sơn khô, phá khối ứ, trừ giun) sao; đinh hương, mỗi vị một lạng; thanh bì bỏ cùi trắng; kinh tam lăng (củ cây tam lăng, phá khối ứ, tiêu tích) nướng, mỗi vị sáu lạng; bồng nga truật (củ nghệ đen, phá khối ứ) nửa cân (cân: bằng mười sáu lạng).

 Các vị trên tán bột mịn, làm viên với hồ nước, to bằng hạt kê. Trẻ hai tuổi mỗi lần có thể uống năm viên, nuốt với nước gừng nhạt, lúc nào cũng được. Lại tuỳ tuổi và tình trạng hư thực mà tăng giảm.

 Quyển mười — [Các bài thuốc bí truyền đã nghiệm qua của các cục thuốc, được thêm vào tiếp theo]

 Long đởm hoàn

 Chữa bệnh cam phát sốt.

 Thành phần: long đởm thảo bỏ cuống; hoàng liên bỏ rễ con, sao qua; thanh bì bỏ cùi trắng; sử quân tử bỏ vỏ, sao. Các vị lượng bằng nhau.

 Tán bột mịn, trộn mật lợn làm viên to bằng hạt củ cải. Mỗi lần uống hai mươi viên, tuỳ ý tăng giảm, uống với nước nóng lúc sắp đi ngủ.

 Quyển mười — Các loại thang (ở đây là bột thuốc pha với nước sôi uống như trà)

 Đậu khấu thang

 Chữa mọi chứng lãnh khí (khí lạnh tích bên trong gây đau, trướng), ngực bụng trướng đầy, ngực tức nghẹn, nấc ọe nôn mửa, tiêu chảy không cầm, ăn uống không tiêu, mệt mỏi, ít ăn uống.

 Thành phần: cành đinh hương bảy cân; cam thảo sao, mười một cân; bột mì sao, sáu cân; nhục đậu khấu bọc bột mì vùi tro nướng, tám cân.

 Các vị trên cùng với mười ba cân muối rang tán thành bột. Mỗi lần dùng một tiền, pha nước sôi uống trước bữa ăn.

 Quyển mười — Các loại thang

 Mộc hương thang

 Chữa ngực tức nghẹn bế tắc, ngực bụng đau như kim châm, hai bên sườn trướng đầy, ăn uống giảm sút, ợ hơi ợ chua, nôn ọe, nghẹn tức; mọi chứng về khí (… ) đều chữa (thiếu chữ (?)).

 Thành phần: mộc hương; thanh bì, mỗi vị ba cân; khương hoàng; mạch nha (?) sao, mỗi vị năm cân; cam thảo sao; muối rang, mỗi vị mười một cân; bồng (nga truật) (thiếu chữ (?)).

 Các vị trên tán bột. Mỗi lần dùng một tiền, pha nước sôi uống, lúc nào cũng được.

 Quyển mười — Các loại thang

 Quế hoa thang

 Chữa mọi chứng lãnh khí, ngực bụng đau như kim châm, ngực tức nghẹn, hai bên sườn trướng đầy, nôn ọe, buồn nôn, ăn uống nhạt nhẽo.

 Thành phần: can khương nướng, chín lạng; quế tâm (lớp vỏ quế bên trong, đã cạo bỏ vỏ ngoài); cam thảo sao, mỗi vị chín cân; sa nhân (hạt quả sa nhân, ấm bụng, hành khí, chống nôn) ba cân mười bốn lạng.

 Các vị trên cùng với mười bốn cân muối rang tán thành bột. Mỗi lần dùng một tiền, pha nước sôi uống trước bữa ăn.

 Quyển mười — Các loại thang

 Phá khí thang

 Chữa mọi chứng lãnh khí xông lên vùng tim, bụng, mạng sườn, gây trướng đầy, đau như kim châm, ợ hơi ợ chua, nôn ọe, buồn nôn, ngực ợ nghẹn bế tắc, (ăn) ít (?).

 Thành phần: thanh bì không bỏ cùi trắng; trần bì không bỏ cùi trắng; hồi hương (quả tiểu hồi, ấm bụng, giảm đau) nhặt sạch, sao, mỗi vị mười hai lạng; hạnh nhân bỏ vỏ và đầu nhọn, sao với cám, giã riêng (… ) rưỡi (thiếu chữ (?)); muối rang (thiếu liều lượng (?)).

 Các vị trên tán bột. Mỗi lần dùng một tiền, pha nước sôi, uống trước bữa ăn.

 Quyển mười — Các loại thang

 Ngọc chân thang

 Chữa mọi chứng lãnh khí, đờm nghịch lên, buồn nôn, ngực tức nghẹn, vùng rốn bụng đau thắt, miệng đắng nhạt, ăn uống không ngon.

 Thành phần: a nguỳ (nhựa cây a nguỳ, tiêu khối tích, trừ giun) bọc bột mì vùi tro nướng; hồi hương nhặt sạch, sao, mỗi vị ba cân; đàn hương (gỗ cây đàn hương thơm, hành khí) một cân rưỡi; hồ tiêu chín lạng; can khương nướng (thiếu liều lượng (?)); bột mì sao (thiếu liều lượng (?)).

 Các vị trên tán bột. Mỗi lần dùng một tiền, pha nước sôi uống trước bữa ăn.

 Quyển mười — Các loại thang

 Bạc hà thang

 Làm tan chứng phong ủng (gió độc ứ tắc ở phần trên cơ thể), làm tiêu đờm dãi. Chữa đầu choáng mắt hoa, nghẹt mũi, khô họng, trong ngực bứt rứt tức bực, tinh thần không sảng khoái.

 Thành phần: bông kinh giới (cây kinh giới, trừ gió, giải cảm); muối rang, mỗi vị ba cân; lá kê tô (một loại bạc hà) bảy cân rưỡi; rễ qua lâu (rễ cây dưa trời, sinh tân dịch, giảm khát) mười một lạng; sa nhân ba lạng; cam thảo (thiếu chữ (?)).

 Các vị trên tán bột. Mỗi lần dùng một tiền, pha nước sôi, uống sau bữa ăn.

 Quyển mười — Các loại thang

 Tử tô thang

 Điều hoà khí, thông thoáng vùng ngực, tiêu đờm, cầm ho. Chữa trong ngực bứt rứt tức bực, miệng khô hay khát.

 Thành phần: lá tía tô sáu cân; ô mai bỏ hạt, sao qua, chín cân; cam thảo sao, mười cân; hạnh nhân bỏ vỏ và đầu nhọn, sao với cám (thiếu liều lượng (?)).

 Các vị trên cùng với mười cân muối rang tán thành bột. Mỗi lần dùng một tiền, pha nước sôi uống, lúc nào cũng được.

 Quyển mười — Các loại thang

 Táo thang

 Chữa tỳ vị không điều hoà, nôn khan, buồn nôn, hai bên sườn trướng đầy, ăn uống không ngon.

 Thành phần: táo bỏ hạt, một cân; gừng tươi rửa sạch, thái lát, năm cân; cam thảo nướng tẩm, thái vụn, ba cân.

 Ba vị trên trộn đều với nhau, đựng vào chậu, lấy vải đậy ủ một đêm, sấy khô, giã thành bột. Mỗi lần dùng một tiền, cho chút muối, pha nước sôi uống. Uống thường xuyên thì khoẻ tỳ vị, khí lưu thông, ăn ngon.

 Quyển mười — Các loại thang

 Nhị nghi thang

 Chữa nhiễm nắng nóng phải uống nhiều nước, lạnh nóng không điều hoà, tiêu chảy, khát nhiều, trong ngực bụng bứt rứt tức bực, đi lỵ ra máu và mũi trắng, đau bụng, mót rặn.

 Thành phần: quế tâm bốn cân bốn lạng; can khương sao với cát, bốn cân; cam thảo sao với cát, ba mươi cân; hạnh nhân bỏ vỏ và đầu nhọn, sao với cát (thiếu liều lượng (?)).

 Các vị trên tán bột. Mỗi lần dùng một tiền, pha nước sôi uống. Nếu bị nắng nóng làm hại, bứt rứt khát thì hoà với nước mới múc mà uống, lúc nào cũng được.

 Quyển mười — Các loại thang

 Hậu phác thang

 Chữa tỳ vị suy yếu lạnh lẽo, đau bụng, tiêu chảy, ngực tức nghẹn, hai bên sườn trướng đầy, nôn ọe, buồn nôn, không thiết ăn uống.

 Thành phần: hậu phác bỏ vỏ ngoài sần sùi, mười cân, chế với hai cân gừng tươi; táo một đấu sáu thăng (đấu, thăng: đơn vị dung tích, một đấu bằng mười thăng); vỏ cây đinh hương tám lạng; cam thảo sao, mười một (thiếu chữ (?)).

 Các vị trên tán bột. Mỗi lần dùng hai tiền, một chén nước, cho ba lát gừng tươi, hai quả táo bẻ đôi, cùng sắc còn bảy phần, uống nóng. Uống thường xuyên thì làm ấm bên trong, khí lưu thông, ăn ngon. (Hoặc) mỗi lần dùng một tiền, pha nước sôi uống trước bữa ăn.

 Quyển mười — Các loại thang

 Ngũ vị thang

 Làm ấm bên trong, bổ thêm khí. Chữa ngực tức đầy, ngực bụng đau như kim châm, hụt hơi, nghẹn tức, ho, khạc đờm, nôn ọe, buồn nôn, không thiết ăn uống (thiếu chữ (?)).

 Thành phần: ngũ vị tử rửa sạch, chín cân; lương khương (củ riềng) sao; trần bì bỏ cùi trắng; hồi hương sao, mỗi vị một cân rưỡi; cam thảo sao, mười bảy cân (thiếu chữ (?)).

 Các vị trên tán bột. Mỗi lần dùng hai tiền, pha nước sôi uống trước bữa ăn.

 Quyển mười — Các loại thang

 Tiên truật thang

 Phòng tránh ôn dịch, trừ hàn thấp (khí lạnh và khí ẩm thấp gây bệnh), làm ấm tỳ vị, giúp ăn uống.

 Thành phần: thương truật bỏ vỏ, bốn mươi tám cân; táo bỏ hạt, hai đấu bốn thăng; can khương nướng, hai mươi bốn lạng; hạnh nhân bỏ vỏ và đầu nhọn (thiếu chữ (?)).

 Các vị trên tán bột mịn, cho hạnh nhân vào trộn đều. Mỗi lần dùng một tiền, pha nước sôi uống trước bữa ăn. Uống thường xuyên thì sống lâu, mắt sáng, giữ được nét trẻ, thân thể nhẹ nhõm, không già.

 Quyển mười — Các loại thang

 Hạnh sương thang

 Điều hoà khí của phổi, thông thoáng vùng ngực, chữa ho, cầm đờm nghịch lên.

 Thành phần: gạo kê sao, một đấu sáu thăng; cam thảo sao, mười cân rưỡi; muối rang, mười sáu cân; hạnh nhân bỏ vỏ và đầu nhọn, sao với cám (thiếu liều lượng (?)).

 Các vị trên tán bột. Mỗi lần dùng một tiền, pha nước sôi uống, lúc nào cũng được. Uống thường xuyên thì sắc mặt tươi nhuận, da dẻ bóng mịn.

 Quyển mười — Các loại thang

 Sinh khương thang

 Chữa bị tổn thương do rượu và đồ ăn, trong ngực bứt rứt đầy tức, ợ ra nước chua, nôn ọe không ngớt, ăn uống nhạt nhẽo, ngực khó chịu.

 Thành phần: gừng khô hai cân; bột mì sao, ba cân; cam thảo sao, mười ba cân; hạnh nhân bỏ vỏ và đầu nhọn, sao với cám, nghiền riêng (thiếu liều lượng (?)).

 Các vị trên cùng với hai mươi hai cân muối rang tán thành bột. Mỗi lần dùng nửa tiền, pha như pha trà mà uống. Uống thường xuyên mỗi lần một tự, giúp tiêu thức ăn, tiêu đờm, thông thoáng vùng ngực, lúc nào cũng được.

 Quyển mười — Các loại thang

 Ích trí thang

 Chữa mọi chứng lãnh khí, nôn ọe, buồn nôn, vùng rốn bụng và mạng sườn trướng đầy, đau như kim châm, ngực tức nghẹn, ăn uống giảm sút.

 Thành phần: ích trí nhân (hạt quả ích trí, ấm tỳ, ấm thận) bốn cân rưỡi; kinh tam lăng vùi tro nướng, một cân rưỡi; can khương nướng, ba lạng; thanh bì; bồng nga truật; trần bì, mỗi vị (thiếu liều lượng (?)).

 Các vị trên tán bột mịn. Mỗi lần dùng một tiền, pha nước sôi uống, lúc nào cũng được. Uống thường xuyên thì khí lưu thông, bụng dạ thư thái, tiêu lạnh tích lâu ngày, điều hoà tỳ vị.

 Quyển mười — Các loại thang

 Hồi hương thang

 Chữa nguyên tạng (thận — gốc rễ khí lực của cơ thể theo Đông y) khí suy yếu lạnh lẽo, vùng rốn bụng trướng đầy, (… ) đau như kim châm (thiếu chữ (?)), không thiết ăn uống; mọi chứng lãnh khí đều chữa được cả. (Lại (… ) (thiếu chữ (?))).

 Thành phần: hồi hương bỏ đất, sao, sáu cân; xuyên luyện tử (quả cây xoan đất Tứ Xuyên, hành khí, giảm đau) rửa sạch, sao; trần bì, mỗi vị hai cân; cam thảo sao, bảy cân; muối rang (thiếu liều lượng (?)).

 Các vị trên tán bột. Mỗi lần dùng một tiền, pha như pha trà mà uống. Uống thường xuyên thì làm ấm bên trong, bổ thêm khí, thông thoáng vùng ngực, ăn ngon.

 Quyển mười — [Các bài thuốc mới thêm vào niên hiệu Bảo Khánh]

 Hồi hương thang

 Chữa giống bài Hồi hương thang ở trước.

 Thành phần: bạch chỉ không qua lửa; nhục quế không qua lửa, mỗi vị hai lạng; cát cánh sấy, ba mươi lạng; hồi hương; cam thảo, đều sao, mỗi vị sáu (thiếu chữ (?)).

 Các vị trên tán bột. Mỗi lần dùng một tiền, cho chút muối, pha nước sôi uống trước bữa ăn. Uống thường xuyên thì bụng dạ thư thái, bổ khí, ấm dạ dày.

 Quyển mười — [Các bài thuốc mới thêm vào niên hiệu Bảo Khánh]

 Đàn hương thang

 Chữa tinh thần không sảng khoái, đầu choáng mắt hoa, tim hồi hộp, bứt rứt, ý chí không vững.

 Thành phần: xuyên khung không qua lửa; bạch chỉ không qua lửa, mỗi vị hai lạng; cát cánh sấy, ba mươi lạng; đàn hương không qua lửa, ba lạng; cam (thảo) (thiếu chữ (?)).

 Các vị trên tán bột mịn. Mỗi lần dùng một tiền, cho chút muối, pha nước sôi uống. Điều hoà bên trong, khí lưu thông, yên tâm thần, vững ý chí, đầu óc mắt mũi tỉnh táo.

 Quyển mười — [Các bài thuốc mới thêm vào niên hiệu Bảo Khánh]

 Súc sa thang

 Chữa mọi chứng lãnh khí, ngực bụng đau như kim châm, ngực tức nghẹn, sườn bụng trướng đầy, nôn ọe, buồn nôn, ăn uống nhạt nhẽo, tỳ vị (… ) bị tổn thương nhiều (?), nôn mửa không dứt.

 Thành phần: sa nhân không qua lửa; cam thảo sao, mỗi vị mười hai lạng (một bản ghi mỗi vị hai lạng); cát cánh sấy, sáu mươi lạng; vỏ cây đinh hương (thiếu chữ (?)).

 Các vị trên tán bột mịn. Mỗi lần dùng một tiền, cho chút muối, pha nước sôi uống trước bữa ăn. Uống thường xuyên thì tiêu khí ứ trệ, thông thoáng vùng ngực, khoẻ tỳ vị, ăn ngon, cầm nôn.

 Quyển mười — [Các bài thuốc mới thêm vào niên hiệu Bảo Khánh]

 Hồ tiêu thang

 Chữa tỳ vị bị nhiễm lạnh, vùng ngực không thông, ngực bụng đau, nôn ọe, buồn nôn. Uống thường xuyên thì ấm tỳ vị, trừ lạnh, khí lưu thông.

 Thành phần: hồng đậu (có lẽ là hồng đậu khấu, quả cây riềng lớn, ấm bụng (?)); nhục quế không qua lửa, mỗi vị một lạng; hồ tiêu sáu lạng; can khương sấy, ba lạng; cát cánh sấy, ba mươi lạng; cam (thảo) (thiếu chữ (?)).

 Các vị trên tán bột mịn. Mỗi lần dùng một tiền đầy, cho chút muối, pha nước sôi uống, lúc nào cũng được.

 Quyển mười — [Các bài thuốc nổi tiếng của nhiều nhà do Ngô Trực Các bổ sung]

 Qua tỳ thang

 Chữa tỳ vị khó chịu, say rượu từ hôm trước còn đọng lại, nôn ra nước chua, ngực bụng trướng đau, không thiết ăn uống, nhiễm lạnh tiêu chảy; đều nên uống.

 Thành phần: dầu vừng bốn lạng; lương khương mười lăm lạng; hồi hương sao, bảy lạng rưỡi; cam thảo mười một lạng bảy tiền rưỡi.

 Các vị trên cùng với một cân muối rang sao chung, tán bột mịn. Mỗi lần dùng một tiền, pha nước sôi uống. Uống thường xuyên thì khí thông khoan khoái, giải say rượu rất tốt, ăn uống ngon miệng.

 Quyển mười — [Các bài thuốc nổi tiếng của nhiều nhà do Ngô Trực Các bổ sung]

 Tiểu lý trung thang

 Chữa tỳ vị không điều hoà (nguyên văn chép "trung hoà", có lẽ chép sai (?)), hàn trúng vào bên trong rồi xông ngược lên, ngực sườn đầy tức, ngực bụng đau (thiếu chữ (?)), uống rượu quá độ, đờm nghịch lên, buồn nôn, hoặc có lúc trướng do suy yếu, vùng ngực bế tắc không thông, ăn uống giảm sút, hụt hơi, gầy mệt. Thuốc làm ấm bên trong, đuổi nước, trừ thấp. Lại chữa ruột dạ dày lạnh ẩm, tiêu chảy như rót nước (?), trong bụng sôi như sấm, hoắc loạn (chứng nôn mửa và tiêu chảy dữ dội, phát đột ngột) vừa nôn vừa đi ngoài, tay chân lạnh giá, hung tý (chứng ngực tức đau, khó thở) đau vùng tim, khí nghịch lên, khí kết lại; đều chữa được cả.

 Thành phần: thương truật ngâm nước vo gạo, sấy, năm lạng; gừng tươi năm cân; cam thảo dùng sống, mười lạng; muối rang, mười lăm lạng.

 Các vị trên thái vụn, cùng nghiền, ướp một đêm, sấy khô, nghiền thành bột mịn. Mỗi lần dùng một tiền, pha nước sôi, uống lúc đói.

 Quyển mười — [Các bài thuốc nổi tiếng của nhiều nhà do Ngô Trực Các bổ sung]

 Bạch mai thang

 Chữa trúng nhiệt (bị nóng bức xâm nhập vào trong), ngũ tâm phiền táo (lòng bàn tay, lòng bàn chân và vùng ngực nóng bứt rứt), hoắc loạn nôn mửa, miệng khô, bứt rứt khát, tân dịch không thông.

 Thành phần: bạch mai (quả mơ ướp muối phơi khô có muối kết trắng) đập vỡ, hai mươi chín cân; đàn hương mười bốn lạng; cam thảo mười ba cân rưỡi; muối rang mười lăm cân.

 Các vị trên tán bột. Mỗi lần dùng một tiền, mài gừng tươi cho vào, uống với nước giếng mới múc. Nếu sau khi uống rượu bị nôn khan, buồn nôn, lưỡi rít, thì pha như trà mà uống.

 Quyển mười — [Các bài thuốc nổi tiếng của nhiều nhà do Ngô Trực Các bổ sung]

 Tam bội thang

 Chữa tỳ vị không điều hoà (nguyên văn chép "trung hoà" (?)), ngực tức đầy, ăn uống không tiêu, nôn ọe, buồn nôn, hoặc hoắc loạn nôn mửa, ngực bụng đau như kim châm, ruột sôi, đi ngoài ra cả thức ăn chưa tiêu (?).

 Thành phần: nhân thảo đậu khấu hai lạng; cam thảo một lạng; gừng tươi; muối rang, mỗi vị năm lạng.

 Các vị trên trộn đều, cho vào đồ sứ ướp một đêm, sấy khô, tán bột. Pha nước sôi uống.

 Quyển mười — [Các bài thuốc bí truyền đã nghiệm qua của các cục thuốc, được thêm vào tiếp theo]

 Thiết loát thang (thang "bàn chải sắt")

 Chữa khí của dạ dày không điều hoà, ngực bụng đau, uống rượu quá độ, nôn ọe, buồn nôn, đau vùng tỳ, phiên vị (ăn vào rồi lại nôn ra), bên trong nhiễm gió lạnh, ruột sôi, tiêu chảy (… ) (thiếu chữ (?)), khí huyết đau như kim châm; đều chữa được cả.

 Thành phần: hương phụ tử (củ cỏ gấu, hành khí, giảm đau) sáu lạng; cát cánh một cân rưỡi; cam thảo một cân; can khương nửa cân; nhục quế bỏ vỏ ngoài sần sùi, bốn lạng; hồi hương (thiếu liều lượng (?)).

 Các vị trên trừ nhục quế ra, cùng sao, (rồi cùng) tán bột mịn. Mỗi lần dùng một tiền, cho chút muối, pha nước sôi uống. Uống thường xuyên thì khí thông khoan khoái, lúc nào cũng được.

 Quyển mười — [Các bài thuốc bí truyền đã nghiệm qua của các cục thuốc, được thêm vào tiếp theo]

 Khoái thang (có lẽ thiếu chữ trong tên (?))

 Rất hay chữa tỳ vị suy yếu lạnh lẽo, bị tổn thương do rượu và đồ ăn, ngực khó chịu, nôn ọe, buồn nôn, ợ chua, nôn ra nước, miệng nhạt, lưỡi rít, không thiết ăn uống (thiếu chữ (?)); nên uống.

 Thành phần: cam thảo nướng tẩm, mười tám lạng; can khương nướng, hai cân rưỡi; gạo kê sao, ba mươi lạng; cát cánh sao, ba cân.

 Các vị trên cùng với một trăm hai mươi tiền muối rang tán thành bột mịn. Mỗi lần dùng một tiền, pha nước sôi uống trước bữa ăn.

 Quyển mười — Các loại hương (hương đốt để xông thơm)

 Phân tích hương

 Thành phần: trầm hương (gỗ cây trầm đã kết nhựa thơm) thái vụn, hai mươi lăm lạng; tiên hương (một loại trầm phẩm chất thấp hơn); đàn hương thái vụn, ngâm nước trà xanh, sao vàng; giáp hương (nắp vảy của một loài ốc biển, dùng giữ mùi hương) nấu bằng lửa than hai ngày, (… ) với mật ong và rượu mỗi thứ mười lạng (thiếu chữ (?)); long não (tinh thể thơm của cây long não) nghiền, ba lạng; mai hoa não (long não loại tinh thể mỏng như cánh hoa mai) nghiền, hai lạng.

 Các vị trên, trừ các vị phải nghiền riêng, tán bột mịn; lấy mười lạng mật ong luyện, trộn cùng các vị đã nghiền riêng, đốt theo cách thông thường.

 Quyển mười — Các loại hương

 Nha hương (hương dùng ở công đường)

 Thành phần: giáp hương (cách chế như trên); trầm hương thái vụn; tiên hương thái vụn, mỗi vị sáu lạng; long não nghiền; xạ hương nghiền, mỗi vị chín lạng; nha tiêu (một loại diêm tiêu tinh thể) (… ) hương (thiếu chữ (?)).

 Các vị trên tán bột, cho các vị đã nghiền riêng vào, dùng mật ong nhào trộn cho đều, đốt theo cách thông thường.

 Quyển mười — Các loại hương

 Giáng chân hương

 Thành phần: tử đàn hương (gỗ đàn hương đỏ tía) thái vụn, ba mươi lạng, lấy một lạng bột trà Kiến (trà vùng Kiến Châu, nay thuộc Phúc Kiến) pha nước sôi làm ướt, trộn đều, sao lửa nhỏ, đừng để cháy, sao đến khi hết mùi (?) thì thôi; bạch mao (hương) (rễ cỏ tranh thơm) (… ) không dùng bã, nấu cạn thành sương trắng sạch (?); vỏ cây đinh hương; hoắc hương (thiếu chữ (?)).

 Các vị trên tán bột, cho các vị đã nghiền riêng vào, nhào trộn với mật ong luyện, đốt theo cách thông thường.

 (Phần thành phần bị chép lệch chỗ (?)): huyền sâm (rễ cây huyền sâm) nhặt sạch, mỗi vị năm lạng; hương bạch chỉ (bạch chỉ thơm); hoắc hương thái vụn, mỗi vị ba lạng; hương phụ tử nhặt sạch; cam tùng (rễ cây cam tùng thơm) nhặt sạch, mỗi vị mười (thiếu chữ (?)).

 Quyển mười — Các loại hương

 Thanh viễn hương

 Thành phần: giáng chân hương (gỗ cây giáng hương thơm, loại dây leo màu tía); linh lăng hương (cỏ thơm linh lăng); mao hương (cỏ tranh thơm), mỗi vị sáu lạng; vỏ cây đinh hương (thiếu liều lượng (?)).

 Các vị trên tán bột, nhào trộn với mật ong luyện, dùng theo cách thông thường.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video