Thiên 8 — Quyển 8 — Chữa tạp bệnh, nhọt sưng, gãy chấn thương

 Quyển tám — Chữa các bệnh tạp (những bệnh lặt vặt, không xếp được vào các nhóm bệnh lớn)

 Kỳ Bà vạn bệnh hoàn (viên thuốc chữa muôn bệnh mang tên Kỳ Bà, một danh y Ấn Độ thời Đức Phật)

 Thuốc chữa bảy loại tích khối (khối cứng tích tụ trong bụng, cạnh sườn), năm loại điên bệnh (bệnh động kinh, rối loạn thần trí), mười loại chú ngỗ (bệnh do tà khí, tức khí độc gây bệnh từ ngoài vào người, khiến đột nhiên đau đớn, ngất lịm, có thể lây từ người này sang người khác), bảy loại phi thi (bệnh phát đột ngột, tim bụng đau như dao đâm, khó thở; người xưa cho là do tà khí bay vào người), mười hai loại cổ độc (chứng bệnh do trúng chất độc của loài trùng độc nuôi để hại người, hoặc do giun sán nặng, gây đau bụng, bụng chướng, nôn ra máu), năm loại hoàng bệnh (bệnh vàng da), mười loại thủy bệnh (bệnh phù thũng do nước ứ đọng trong người), tám loại đại phong (bệnh phong hủi và các chứng phong nặng), mười hai loại (chữ thiếu) tý (?) (chứng tê bại, đau nhức do khí huyết bị bế tắc).
 Thuốc cũng chữa phong xâm vào đầu khiến mắt mờ mịt; chữa thượng khí (khí nghịch lên trên gây hen suyễn) và ho; trong họng (khò khè, không) nằm được (?); ăn uống mà không nuôi được da thịt; khí ở ngũ tạng (năm tạng: tâm, can, tỳ, phế, thận, tức tim, gan, lá lách, phổi, thận) bị ứ trệ; tích tụ (khối u cục hình thành trong bụng) không tan; bế tắc không thông; tim bụng chướng đầy, lan đến ngực lưng rồi chảy vào tứ chi; hoặc bụng xóc lên tim và hoành cách (vùng cơ hoành, ranh giới giữa ngực và bụng) (?) khiến khí đầy tức, lúc yên lúc phát, mười năm, hai mươi năm không khỏi.
 Thuốc chữa năm loại hạ lỵ (tiêu chảy, kiết lỵ), cam trùng (giun sán gây chứng cam ở trẻ: gầy còm, bụng to) và các loại giun sán. Thuốc chữa lạnh nóng ở trên ở dưới; đàm ẩm (đờm và nước đọng ứ trong cơ thể) tích lâu ngày khiến người ngủ nhiều, gầy mòn không sức, bệnh ngấm vào tận xương tủy, sinh ra ăn uống vào là nôn ngược, lưng chân mỏi đau, tứ chi nặng nề, không đi lâu, đứng lâu được.
 Phụ nữ do sinh đẻ mà khí lạnh vào tử tạng (tử cung), không thông, máu ứ trong bào (dạ con) lạnh và đọng lại, chảy ra không hết, thường đau đớn thành bệnh, hoặc vì thế mà không sinh đẻ được nữa. Thuốc cũng chữa các bệnh trẻ con như tai đỏ (?), điếc, nghẹt mũi.
 Uống thuốc này thì lấy ba viên làm một tễ (một liều). Uống không quá ba liều thì muôn bệnh đều hết, không kể xiết tên bệnh (?). Bệnh ngược (sốt rét): trước khi lên cơn uống một viên; chưa khỏi thì uống thêm như trước.

 Thược dược (rễ cây thược dược), nhục quế (vỏ quế dày; bỏ vỏ thô ngoài), xuyên khung (thân rễ cây khung cùng ở Tứ Xuyên; không để gặp lửa), xuyên tiêu (hạt tiêu Tứ Xuyên, tức hoa tiêu; bỏ hạt đen bên trong và bỏ những quả không nứt miệng, sao qua cho ra hết hơi dầu), can khương (gừng khô; bào, tức vùi tro nóng hoặc rang lửa to cho cháy xém mặt ngoài), phòng (chữ thiếu) (?), phục linh (một loại nấm mọc ở rễ cây thông; thủy phi, tức nghiền trong nước rồi gạn lấy phần mịn) (?), bồ hoàng (phấn hoa cây cỏ nến; sao qua), tiền hồ (một loại rễ cây làm thuốc; bỏ cuống), đại kích (một loại rễ cây có độc, gây tiêu chảy mạnh; cắt vụn, sao), đình lịch (hạt cây đình lịch; sao), xạ hương (chất thơm lấy từ túi xạ của hươu xạ; nghiền), tế tân (rễ cây tế tân; bỏ mầm), hùng hoàng (một khoáng chất màu vàng cam có độc; thủy phi), chu sa (khoáng chất màu đỏ chứa thủy ngân; thủy phi), (chữ thiếu)… ngô công (con rết; loại đủ mười hai đốt, bỏ đầu, chân, nướng) (?), nguyên thanh (một loài sâu cánh cứng màu xanh có độc; dùng hai mươi tám con), thạch tích dịch (thằn lằn đá; bỏ đầu, đuôi, chân, nướng, dài bốn tấc).
 Các vị trên tán bột mịn, cho các vị đã nghiền riêng vào trộn đều, luyện mật ong làm viên to bằng hạt đậu nhỏ. Nếu trẻ dưới một tuổi có bệnh thì cho bà vú uống hai viên cỡ hạt đậu nhỏ, cũng lấy việc nôn ra hoặc đi ngoài làm mức. Bệnh mới mắc và bệnh phát đột ngột thì uống nhiều; bệnh tích lâu ngày thì uống ít. Uống thường xuyên thì lấy mức phân hơi lỏng làm chuẩn.
 Bệnh đột ngột như sắp chết: uống một, hai viên, cho nôn ra hoặc đi ngoài thì khỏi. Đột nhiên trúng ác (trúng phải tà khí, ngã vật ra bất tỉnh) mà cấm khẩu (miệng cắn chặt): uống hai viên, chiêu bằng một hợp (đơn vị dung tích xưa, bằng một phần mười thăng) nước tương (nước cơm để chua), đi ngoài được là khỏi. Ngũ chú (năm loại bệnh chú ngỗ), quỷ thích (đau nhói như bị ma quỷ đâm), khách ngỗ (chứng kinh sợ vì gặp người lạ, vật lạ, sinh ra nôn, đau bụng, co giật): uống hai viên.
 Nam nữ mắc tà bệnh (bệnh rối loạn tâm thần như bị ma ám), lúc hát lúc khóc, bụng to như có mang: uống hai viên, ngày ba lần, đêm một lần, uống xen giữa các bữa ăn. Cổ độc nôn ra máu, bụng đau như dao đâm: uống hai viên, không khỏi thì uống thêm. Sốt rét: trước khi lên cơn uống một viên, chưa khỏi thì uống thêm. Những người có đàm ẩm: uống ba viên. Lãnh tích (khối tích tụ do lạnh): uống ba viên, ngày ba lần, đều uống xen giữa bữa, thường làm cho phân hơi lỏng. Túc thực (thức ăn cũ đọng lại không tiêu): uống hai viên, cho đi ngoài. Trưng hà tích tụ (các loại khối u cục trong bụng): uống hai viên, ngày ba lần.
 Co rút căng cứng, tim bụng chướng đầy, đau vùng tim: uống ba viên. Khí nghịch lên gây nôn ọe, ngực đầy không nằm được: uống hai viên, không khỏi thì uống thêm. Lỵ nặng: uống hai viên, ngày ba lần. Cam thấp (chứng lở loét ở hậu môn do giun sán ăn): uống hai viên, lại lấy một viên to bằng hạt hạnh nhân hòa với hai hợp giấm, bơm vào hậu môn. Thủy bệnh: uống ba viên, ngày hai lần, uống xen giữa bữa, khỏi thì thôi; người yếu thì cách ngày uống một lần. Đau đầu sợ lạnh: uống hai viên, rồi cho ra mồ hôi. Thương hàn (bệnh sốt do cảm phải khí lạnh từ ngoài) và thiên hành (dịch bệnh lây lan theo mùa): uống hai viên, ngày ba lần, uống xen giữa bữa.
 Tiểu tiện không thông: uống hai viên, không khỏi thì hôm sau uống lại. Đại tiện không thông: uống ba viên, lại nhét một viên vào hậu môn thì thông. Tai điếc, tai (chữ thiếu, có lẽ là chảy mủ) (?): lấy bông bọc thuốc thành cục to bằng hạt táo, nhét vào tai. Chảy máu cam: uống hai viên. Ung thũng (nhọt sưng to), đinh thũng (nhọt đinh, nhọt nhỏ chân sâu, rất độc), nhọt đã vỡ: đặt vào một viên to bằng hạt vừng, mỗi ngày đắp một lần, chân nhọt cũng tự ra. Chạm phải nhọt đinh làm chảy máu: hòa thuốc với mỡ lợn mà bôi; có lỗ thì nhét vào lỗ, sẽ khỏi.

 Lại sang (lở loét như hủi, ghẻ lở nặng): rửa bằng nước vo gạo để chua xong, lấy thuốc hòa mỡ lợn mà đắp. Lậu sang (vết rò, vết loét có lỗ rỉ mủ lâu không lành) có lỗ: nhét một viên vào lỗ, rồi hòa thuốc với mỡ lợn đắp lên trên. Trĩ: bôi thuốc lên que quấn bông (?), nhét vào lỗ, mỗi ngày thay một lần, khỏi thì thôi. Tràng nhạc (hạch nổi thành chuỗi ở cổ): hòa thuốc với giấm bôi lên, sẽ khỏi. Hắc lào, lác: lấy vải chà cho rỉ nước, hòa thuốc với giấm bôi lên, mỗi ngày thay một lần, khỏi thì thôi.
 Ngực, lưng, thắt lưng, mạng sườn sưng: hòa thuốc với giấm đắp lên chỗ sưng, mỗi ngày thay một lần, lại uống hai viên. Các loại lãnh sang (lở loét do lạnh) nhiều năm không khỏi: hòa thuốc với giấm mà bôi. Bị gai độc đâm: nhét một viên vào lỗ vết thương là khỏi. Rắn độc cắn: nhét chút thuốc vào chỗ bị cắn; nếu độc đã vào bụng, bứt rứt như muốn tắt thở thì uống ba viên. Ong đốt: đắp chút thuốc là khỏi.
 Các bệnh của phụ nữ, nhau thai không ra: uống hai viên. Trẻ con kinh giản (động kinh, co giật): uống một viên to bằng hạt gạo, bôi lên đầu vú cho trẻ mút, xem trẻ lớn nhỏ mà thêm bớt. Trẻ con bị khách ngỗ: uống một viên to bằng hạt gạo, hòa với sữa bôi lên đầu vú cho trẻ mút, tự liệu chừng mà dùng. Bọ cạp đốt: đắp chút thuốc là khỏi. Trẻ con bú sữa không tiêu, tim bụng chướng đầy: uống một viên to bằng hạt gạo, bôi lên đầu vú cho trẻ mút, sẽ khỏi.

 Quyển tám — Chữa các bệnh tạp

 Thần ứng hoàn (viên thuốc công hiệu như thần)

 Chữa thận kinh (đường kinh mạch thuộc thận, nơi khí huyết của thận lưu thông) bị suy kém, phong lạnh thừa cơ xâm vào, lưng đau như gãy, đau lan lên sống lưng, cúi ngửa không thuận, xoay trở cũng khó; hoặc do lao lực quá sức làm hại thận, hoặc do nằm chỗ lạnh ẩm, khí đất làm tổn thương lưng, hoặc do ngã rơi tổn thương, hoặc do phong hàn (khí gió và khí lạnh gây bệnh) lưu lại trong người giao tranh với chính khí — đều làm đau lưng, đều chữa được cả.
 Uy linh tiên (rễ cây uy linh tiên; bỏ đất, hai mươi lạng — lạng là đơn vị cân xưa), đương quy (rễ cây đương quy), nhục quế (bỏ vỏ thô; mỗi thứ mười lạng). Các vị trên tán bột, lấy rượu nấu với bột mì thành hồ để làm viên, to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống mười lăm viên, chiêu bằng rượu ấm hoặc nước sắc tiểu hồi hương, uống trước bữa ăn. Phụ nữ thì chiêu bằng nước sắc quế tâm (phần lõi thơm của vỏ quế), tăng dần tới hai mươi viên. Phụ nữ có thai không được uống. Kiêng uống trà.

 Quyển tám — Chữa các bệnh tạp

 Tập hiệu hoàn (viên thuốc gom các công hiệu)

 Chữa chứng do tạng phủ (các cơ quan nội tạng) hư yếu, hoặc ăn nhiều đồ ngọt béo, khiến giun đũa quấy động, tim bụng đau quặn, khi phát thì nổi thành cục, chạy lên chạy xuống, trong bụng nóng bứt rứt, miệng nôn ra nước dãi — đó chính là giun cắn, nên uống thuốc này. Nếu nhiều năm không khỏi, uống thuốc này cũng khỏi. Lại chữa hậu môn ngứa đau.

 Đại hoàng (rễ cây đại hoàng, có tác dụng tẩy; cắt vụn, sao) mười lăm lạng, mộc hương (rễ cây mộc hương; không để gặp lửa), tân lang (hạt cau), ha lê lặc (quả kha tử; nướng vùi tro nóng, bỏ hạt, ngâm rượu, sấy khô), phụ tử (củ con của cây ô đầu, có độc) (chữ thiếu) (?). Các vị trên tán bột, luyện mật ong làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống ba mươi viên, trước bữa ăn, chiêu bằng nước sắc vỏ quýt; phụ nữ chiêu bằng nước pha giấm.

 Quyển tám — Chữa các bệnh tạp

 Nhũ hương hoàn (viên thuốc có nhũ hương, một loại nhựa cây thơm)

 Chữa các loại trĩ ra máu, cạnh hậu môn mọc thịt thừa, hoặc kết thành hạch sưng đau, hoặc mọc mụn ngứa đau, hoặc đại tiện khó khăn, lòi dom (trực tràng sa ra ngoài hậu môn).

 (Chữ thiếu) ra máu (?), không kể mới hay lâu, và các loại (chữ thiếu, có lẽ là rò hậu môn) (?) có gốc ở tạng phủ, đều chữa được cả.

 Chỉ xác (quả chấp, quả cam chua già; bỏ ruột, sao với cám), mẫu lệ (vỏ hàu; nung lửa), tất trừng già (quả màng tang, một loại hạt cay thơm), nguyên thanh (bỏ đầu, cánh, chân, sao với gạo nếp, khi gạo vàng là được) (chữ thiếu) (?). Các vị trên tán bột, lấy hồ gạo kê làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống mười đến mười lăm viên. Nếu chữa trường phong (chứng đi ngoài ra máu tươi, do phong tà ở ruột) thì chiêu bằng nước trà lạp (trà bánh làm vào tháng chạp). Các loại trĩ thì chiêu bằng nước sắc giới bạch (củ kiệu). Các loại (chữ thiếu) (?) thì chiêu bằng nước sắc mạt sắt. Đều uống trước bữa ăn.

 Quyển tám — Chữa các bệnh tạp

 Giải độc hùng hoàng hoàn (viên hùng hoàng giải độc)

 Giải độc, chữa triền hầu phong (họng sưng đau đột ngột như bị quấn chặt quanh cổ, khó thở, khó nuốt) và cấp hầu tý (họng sưng nghẹt cấp tính), đột nhiên ngã vật, mất tiếng không nói được, hoặc hai hàm răng cắn chặt, bất tỉnh nhân sự.

 Uất kim (củ nghệ uất kim), hùng hoàng (thủy phi; mỗi thứ một phân — phân là đơn vị cân xưa, bằng một phần tư lạng), ba đậu (hạt cây ba đậu, tẩy rất mạnh; bỏ vỏ, ép bỏ dầu, mười bốn hạt). Các vị trên tán bột, lấy giấm nấu với bột mì thành hồ làm viên, to bằng hạt đậu xanh. Chiêu bảy viên bằng nước trà nóng; nôn ra đờm dãi đặc dính thì tỉnh lại ngay, chưa nôn thì uống lại.
 Nếu đến mức như đã chết mà vùng tim vẫn còn ấm, đổ thuốc không vào được, thì dùng dao, thước hoặc thìa sắt cạy miệng ra mà đổ; thuốc xuống được cổ họng thì không ai không sống. Nôn, tả chút ít cũng không sao. Thuốc này lại chữa thượng cách (vùng ngực, phía trên cơ hoành) bị ứ nóng, đờm dãi không thông, họng sưng đau, mắt đỏ, ung nhọt sưng, hết thảy chứng nhiệt độc, đều nên uống. Nếu trẻ con bị họng đỏ sưng, hoặc kinh nhiệt (sốt kèm giật mình co giật) đờm dãi ứ tắc, thì uống hai hoặc ba viên, tùy trẻ lớn nhỏ mà thêm bớt.

 Quyển tám — Chữa các bệnh tạp

 Khắc hiệu bính tử (bánh thuốc công hiệu chắc chắn)

 Chữa hết thảy bệnh ngược (sốt rét), lên cơn có giờ giấc: trước thấy vươn vai ngáp, rồi rét run, cằm và hàm đánh lập cập, trong ngoài đều lạnh; khi rét dọc lưng đã qua (?) thì trong ngoài đều nóng, đầu đau như vỡ, khát muốn uống nước lạnh; hoặc đờm tích trong ngực, bứt rứt đầy tức muốn nôn; hoặc sốt trước rét sau, hoặc rét nhiều sốt ít, hoặc sốt nhiều rét ít, hoặc rét sốt ngang nhau, hoặc chỉ sốt không rét, hoặc chỉ rét không sốt, hoặc mỗi ngày một cơn, hoặc phát một cơn rồi sáu bảy ngày sau mới phát lại — đều chữa được cả.

 Cam thảo (rễ cam thảo, vị ngọt) (chữ thiếu), bột đậu xanh, lá sen (chữ thiếu; mỗi thứ năm lạng), định phấn (phấn chì trắng; nghiền), long não (tinh thể thơm mát lấy từ cây long não; nghiền), xạ hương (nghiền; mỗi thứ nửa lạng), kim (chữ thiếu) (?). Các vị trên tán bột, luyện mật ong nhào trộn, mỗi lạng làm thành hai mươi viên, nặn dẹt, bọc ngoài bằng vàng lá. Mỗi lần dùng một bánh, mài tan với nước giếng mới múc mà uống.

 Bệnh ngày nào cũng lên cơn thì uống trước lúc lên cơn. Bệnh cách một ngày lên cơn một lần thì uống vào đêm của ngày không phát. Bệnh cách mấy ngày mới phát thì uống vào đêm hôm trước. Bệnh phát liên tiếp các ngày thì uống lúc rạng sáng.

 Quyển tám — Chữa các bệnh tạp

 Ô mai hoàn (viên thuốc có ô mai, tức quả mơ hun khói đen)

 Chữa tạng hàn (nội tạng bị lạnh) khiến giun đũa quấy động, chui lên vào vùng cơ hoành, bứt rứt nôn mửa, lúc phát lúc dừng, ăn vào thì nôn, thường tự nôn ra giun — có chứng ấy gọi là hồi quyết (chứng đau bụng dữ dội, chân tay lạnh giá do giun đũa), thuốc này chủ trị. Lại chữa lỵ lâu ngày.

 Ô mai (ba trăm quả), hoàng bá (vỏ cây hoàng bá; nướng), tế tân (bỏ mầm), nhục quế (bỏ vỏ thô), phụ tử (bào, bỏ vỏ và rốn), nhân sâm (chữ thiếu)… (can) khương (gừng khô; bào, mười lạng) (?). Các vị trên giã riêng từng vị, rây, rồi trộn chung lại. Ngâm ô mai trong giấm một đêm, bỏ hạt, đặt dưới năm đấu gạo mà đồ; khi cơm chín thì giã ô mai nhuyễn như bùn, trộn với thuốc cho đều, cho vào cối cùng với mật ong đã luyện, giã hai nghìn chày, làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống mười lăm viên, chiêu bằng nước cơm ấm, uống trước bữa ăn.

 Quyển tám — Chữa các bệnh tạp

 Thần trợ tán (thuốc bột như có thần giúp)

 (Tên cũ là Đình lịch tán) Chữa mười loại thủy khí (phù thũng do nước ứ đọng): mặt, mắt, tứ chi, khắp người đều sưng, lấy tay ấn thấy căng cứng (?), không nằm yên được, bụng to sưng chướng, miệng đắng lưỡi khô, tiểu tiện đỏ và rít, đại tiện không thông.

 Trạch tả (củ cây trạch tả, có tác dụng lợi tiểu; hai lạng), tiêu mục (hạt đen của quả hoa tiêu; một lạng rưỡi), trư linh (một loại nấm ký sinh ở rễ cây; bỏ vỏ đen, hai lạng), hắc khiên ngưu (hạt bìm bìm đen; sao qua, lấy bột, hai lạng rưỡi), đình (lịch) (chữ thiếu) (?). Các vị trên tán bột mịn.
 Mỗi lần dùng ba cọng hành trắng với một chén nước tương, sắc còn nửa chén, cho thêm nửa chén rượu, hòa ba tiền (đơn vị cân xưa, bằng một phần mười lạng) thuốc, uống thật sớm, mặt quay về hướng đông. Chừng khoảng thời gian người ta đi được mười dặm, lấy nước tương và hành trắng nấu cháo loãng, đến khi hành nhừ thì cho năm hợp rượu vào, húp lúc nóng; tùy người húp nhiều ít, nhưng phải húp chừng một thăng (đơn vị dung tích xưa). Không được ăn muối và đồ làm bằng bột mì.
 Từ sáng đến trưa sẽ tiểu ra ba bốn thăng, hoặc đại tiện thông, suyễn dừng, sưng giảm bảy phần, cách một ngày lại uống. Khi bệnh đã khỏi thì phải hết sức tĩnh dưỡng, kiêng muối và chuyện phòng the trong ba năm.

 Quyển tám — Chữa các bệnh tạp

 Lập hiệu tán (thuốc bột công hiệu ngay)

 Chữa hạ tiêu (phần dưới của thân thể, vùng bụng dưới, nơi có thận, bàng quang, ruột) kết nhiệt, tiểu tiện vàng đỏ, tiểu rắt, bí tắc, đau đớn, hoặc ra máu; và cả trường hợp đại tiện lẫn tiểu tiện đều ra máu, cũng nên uống.
 Sơn chi tử (quả dành dành; bỏ vỏ, sao, nửa lạng), bông cù mạch (bông cây cẩm chướng gấm; một lạng), cam thảo (nướng, ba phân). Các vị trên tán bột. Mỗi lần dùng năm đến bảy tiền, một bát nước, cho thêm bảy củ hành còn nguyên rễ, năm mươi sợi bấc đèn, năm đến bảy lát gừng sống, sắc cùng đến khi còn bảy phần mười, uống ấm luôn luôn, không kể giờ giấc.

 Quyển tám — Chữa các bệnh tạp

 Tất thắng tán (thuốc bột ắt thắng bệnh)

 Chữa đàn ông, đàn bà máu chảy bừa tràn ra ngoài: thổ huyết (nôn ra máu), nục huyết (chảy máu mũi), ẩu huyết (ọe ra máu), khạc ra máu.

 Thục can địa hoàng (củ sinh địa đã chế chín rồi phơi khô), tiểu kế (cây ô rô cạn, dùng cả rễ), nhân sâm, bồ hoàng (sao qua), đương quy (bỏ cuống), xuyên khung (chữ thiếu), ô mai (bỏ hạt; mỗi thứ một [lạng]) (?). Các vị trên giã, rây thành bột thô. Mỗi lần dùng năm tiền, một chén rưỡi nước, sắc còn bảy phần, bỏ bã, uống ấm, không kể giờ giấc.

 Quyển tám — Chữa các bệnh tạp

 Điếu trường hoàn (viên thuốc kéo ruột lên, chữa lòi dom)

 Chữa các loại trĩ mới hay cũ, cạnh hậu môn sưng đau, hoặc mọc mụn ngứa, thỉnh thoảng ra máu mủ. Lại chữa trường phong ra máu và lòi dom.
 Qua lâu (quả dưa trời; hai quả, đốt tồn tính — tức đốt cho cháy đen nhưng chưa thành tro, vẫn giữ được tính thuốc), (thích vị) bì (da nhím) (?) (hai cái, chặt vụn, cho vào hũ đốt tồn tính), kê quan hoa (hoa mào gà; chặt vụn, sao qua, năm lạng), hồ đào (lấy nhân mười lăm quả óc chó, chọn loại không chảy dầu, cho vào hũ đốt tồn tính), bạch phàn (phèn chua; phi khô, tức nung cho hết nước), lục phàn (phèn xanh; phi khô), bạch phụ tử (củ cây bạch phụ tử; dùng sống), thiên nam (tinh), (bán) hạ (hai loại củ trừ đờm; mỗi thứ hai lạng) (?).
 Các vị trên tán bột mịn, lấy giấm nấu với bột mì thành hồ làm viên, to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống hai mươi viên, lúc bụng đói và lúc sắp đi ngủ, chiêu bằng rượu ấm. Bệnh nhiều năm không khỏi, uống mười ngày thấy hiệu quả, uống lâu thì dứt hẳn gốc bệnh. Các chứng trường phong nhẹ, mắc trong vòng một hai năm, chỉ uống mười lần là khỏi, không bao giờ tái phát.

 Quyển tám — Chữa các bệnh tạp

 Thạch vi tán (thuốc bột có thạch vi, một loại dương xỉ mọc trên đá)

 Chữa thận khí suy kém, bàng quang có nhiệt, đường tiểu không thông, tiểu rắt nhỏ giọt không thoát, mỗi lần tiểu ít mà đi nhiều lần, vùng rốn và bụng đau quặn, tích lại rồi phát (?), hoặc nước tiểu đục như nước đậu, hoặc tiểu ra sỏi cát — đều chữa được cả.

 Thược dược, bạch truật (củ cây bạch truật), hoạt thạch (một loại khoáng chất trơn mịn), quỳ tử (hạt cây quỳ, tức cây đông quỳ), cù mạch (mỗi thứ ba lạng), thạch vi (bỏ lông), mộc thông (thân cây mộc thông; mỗi thứ hai lạng), vương bất lưu hành (hạt cây vương bất lưu hành), đương (quy) (chữ thiếu) (?). Các vị trên tán bột mịn. Mỗi lần dùng hai tiền, hòa với nước sắc lúa mì mà uống, trước bữa ăn, ngày hai, ba lần.

 Quyển tám — Chữa các bệnh tạp

 Mẫu lệ tán (thuốc bột có vỏ hàu)

 Chữa các chứng hư nhược, suy kém, và bệnh mới mắc khiến thân thể suy kiệt đột ngột, tân dịch (các chất dịch trong cơ thể) không giữ được, người thường tự ra mồ hôi, ban đêm nằm ngủ thì càng nhiều, lâu ngày không dứt, gầy khô gầy đét, tim đập hồi hộp, hay giật mình sợ hãi, hụt hơi, bứt rứt mệt mỏi.

 Hoàng (kỳ) (rễ cây hoàng kỳ; bỏ mầm và đất), ma hoàng căn (rễ cây ma hoàng; rửa sạch), mẫu lệ (ngâm nước vo gạo, chải sạch đất, nung lửa cho đỏ rực; mỗi thứ một lạng). Ba vị trên tán thành bột thô. Mỗi lần dùng ba tiền, một chén rưỡi nước, hơn trăm hạt lúa mì, sắc cùng đến khi còn tám phần, bỏ bã, uống nóng, ngày hai lần, không kể giờ giấc.

 Quyển tám — Chữa các bệnh tạp

 Pháp chế thục ngải (ngải cứu chế theo đúng phép, đã giã nhuyễn)

 Dùng để cứu (đốt ngải trên huyệt cho hơi nóng thấm vào chữa bệnh) trăm bệnh.

 Ngải vàng để lâu năm (không kể nhiều ít, chọn lấy lá cho vào cối, dùng chày gỗ giã nhẹ cho nhuyễn, lấy rây mịn lọc bỏ bã xanh, lại giã lại rây, làm như thế ba lần; lại lấy rây bằng lông đuôi ngựa lọc riêng, rồi giã, rây nữa, đến khi mềm, mịn, vàng nhuyễn là được). Thứ ngải trên dùng để cứu trăm bệnh.
 Người đời cứu ngải phần nhiều không theo phép tắc, chỉ uổng công chịu đau đớn, ít khi khỏi bệnh. Nay từ các sách Thánh huệ phương, Thiên kim phương, Ngoại đài bí yếu (các bộ sách thuốc lớn đời trước) chọn lấy các phép chấm huyệt và đo tấc phân, làm mồi ngải to hay nhỏ, số tráng (mỗi mồi ngải đốt hết gọi là một tráng) nhiều hay ít, chép ở sau đây.

 Phép định tấc phân: lấy đốt thứ hai ngón tay giữa của người bệnh, nam lấy tay trái, nữ lấy tay phải, ở mặt trong, đo khoảng cách giữa hai nếp gấp ngang làm một tấc. Việc lấy huyệt và làm mồi ngải về kích thước đều theo phép này.

 Phép chấm huyệt để cứu: phàm khi chấm huyệt, phải để thân người ngay thẳng, tứ chi không được co quắp; ngồi chấm thì không được cúi hay ngửa, đứng chấm thì không được nghiêng lệch. Khi cứu mà huyệt không đúng thì chẳng ích gì, chỉ đốt cháy thịt, uổng công chịu đau. Nếu ngồi chấm thì ngồi mà cứu; nằm chấm thì nằm mà cứu; đứng chấm thì đứng mà cứu. Làm trái như thế thì cũng không trúng huyệt.

 Phép làm mồi ngải: phàm châm lửa để cứu, phải làm cho chân mồi ngải rộng ba phân, cao cũng ba phân. Nếu nhỏ hơn thế thì không phủ được huyệt, không trúng kinh mạch (các đường vận hành khí huyết trong cơ thể), hơi lửa không đi tới, cũng không trừ được bệnh. Người khỏe mạnh có thể làm to hơn một chút. Trẻ trong vòng một tuổi thì có thể làm to bằng hạt lúa mì.

 Phép châm lửa: từ xưa dùng lửa cứu bệnh thì kiêng tám loại lửa gỗ. Nay không dùng lửa gỗ để cứu người thì không phạm các tai hại, lại trừ được (chữ thiếu) lâu ngày (?). Lấy dầu trong thắp đèn, đốt cọng ngải trên ngọn đèn mà châm cứu; dầu lại làm nhuận vết bỏng do cứu, cho đến khi lành vẫn không đau. Dùng nến sáp càng tốt.
 Lại dùng hỏa châu (hạt cầu trong suốt hội tụ ánh nắng) hứng ánh mặt trời, lấy ngải đỡ ở dưới thì có lửa phát ra; lửa ấy dùng cứu bệnh là tốt nhất. Kế đến là dùng (gương) lửa (?) hứng ánh mặt trời, lấy ngải mồi thì cũng có lửa; lửa ấy cũng tốt.

 Phép chọn giờ châm lửa cứu: đều phải sau giữa trưa mới được châm lửa cứu, vì lúc ấy âm khí chưa tới, cứu thì không lần nào không ăn. Trước trưa, lúc sáng sớm, cốc khí (khí sinh ra từ đồ ăn uống) còn hư, khiến người choáng váng, không thể nằm mà cứu; phải thận trọng, thận trọng. Phép lớn là như thế; còn bệnh cấp gấp thì không theo lệ này.
 Nếu gặp trời âm u sương mù, nổi gió tuyết, bỗng mưa lớn, nắng nóng gay gắt, sấm chớp, cầu vồng thì tạm ngưng. Đợi trời quang tạnh rồi mới châm lửa cứu tiếp. Khi cứu không được ăn quá no, quá đói, uống rượu, ăn đồ sống cứng; lại kiêng lo nghĩ buồn rầu, giận dữ quát mắng, than thở thở dài và hết thảy những điều chẳng lành — kiêng được thì rất tốt.

 Phép chữa vết cứu không phát: phàm cứu ngải chữa bệnh, dù vào mùa xuân, hạ, thu hay đông mà bệnh không đỡ, thì dù số mồi ngải đã đủ, cũng phải làm sao cho vết cứu phát lên, mủ chảy ra thì bệnh mới khỏi. Nếu vết cứu không phát, không ra mủ thì bệnh không khỏi.
 Sách Giáp ất kinh (bộ sách châm cứu cổ) nói: vết cứu không phát thì lấy đế giày cũ hơ nóng mà chườm, ba ngày sẽ phát, mủ ra thì tự khỏi bệnh. Nay dùng ba đến năm cọng hành vỏ đỏ, bỏ phần lá xanh, vùi trong tro nóng (chữ thiếu) cho chín, đập dập, chườm nóng lên vết cứu hơn mười lần, ba ngày vết sẽ tự phát, vỡ ra ngay, mủ ra thì bệnh khỏi.

 Phép dội rửa vết cứu: phàm cứu ngải chữa bệnh, vừa tắt lửa thì dùng hai vị là hành vỏ đỏ và bạc hà sắc lấy nước, dội rửa âm ấm quanh vết cứu chừng một hai tấc, để đuổi phong khí theo miệng vết ra ngoài, lại làm cho kinh mạch lưu thông, không bị ứ trệ dưới vết, tự nhiên vết vỡ ra và bệnh khỏi.
 Nếu vết cứu đã hết nóng và đóng vảy, thì dùng cành đào mọc về hướng đông nam và vỏ đào non hơi xanh, hai vị lượng bằng nhau, sắc lấy nước dội rửa âm ấm vết cứu; hai vị này đặc biệt giữ cho vết cứu khỏi bị các thứ phong xâm vào. Nếu trong vết cứu đen nát, lở loét, thì thêm rau mùi, ba vị lượng bằng nhau sắc nước dội rửa âm ấm, vết cứu tự mọc thịt tốt. Nếu vết cứu đau không chịu nổi, lâu ngày không đỡ, thì thêm hoàng liên (rễ cây hoàng liên, vị rất đắng), bốn vị lượng bằng nhau sắc nước dội rửa, sẽ hiệu nghiệm như thần ngay.

 Phép định số tráng nhiều ít: sách Thiên kim phương nói: "Phàm nói số tráng, nếu là người trai tráng mắc bệnh, gốc bệnh sâu nặng, thì có thể cứu gấp đôi số ghi trong phương; người già, trẻ nhỏ, gầy yếu thì giảm một nửa. Theo phép cứu của Biển Thước (danh y nổi tiếng thời Chiến Quốc), có khi tới năm trăm tráng, một nghìn tráng, đều tùy lúc mà cân nhắc."
 Phép xét chỗ nhân thần ở (nhân thần là thần trong thân người, theo từng ngày âm lịch mà ở các bộ phận khác nhau; ngày nào thần ở đâu thì không được cứu vào chỗ ấy): ngày mồng một ở ngón chân cái; mồng hai ở mắt cá ngoài; mồng ba ở mặt trong đùi; mồng bốn ở thắt lưng; mồng năm ở miệng, lưỡi, họng, lưỡi gà; mồng sáu ở ngón chân út; mồng bảy ở mắt cá trong; mồng tám ở cổ chân; mồng chín ở xương cùng; mồng mười ở lưng và thắt lưng; ngày mười một ở sống mũi; mười hai ở chân tóc; mười ba ở răng; mười bốn ở vị quản (vùng dạ dày); mười lăm ở khắp người; mười sáu ở ngực, vú; mười bảy ở huyệt Khí xung (huyệt ở vùng bẹn); mười tám ở trong bụng; mười chín ở mu bàn chân; hai mươi ở dưới đầu gối.
 Ngày hai mươi mốt ở ngón tay út; hai mươi hai ở huyệt Phục thố (huyệt ở bắp cơ mặt trước đùi); hai mươi ba ở huyệt Can du (huyệt ở lưng, ứng với gan); hai mươi bốn ở kinh thủ dương minh (đường kinh của ruột già, chạy ở tay) và hai bên mạng sườn; hai mươi lăm ở kinh túc dương minh (đường kinh của dạ dày, chạy ở chân); hai mươi sáu ở tay chân; hai mươi bảy ở đầu gối; hai mươi tám ở bộ phận sinh dục; hai mươi chín ở đầu gối, ống chân, thái dương, (chữ thiếu); ba mươi ở từ huyệt Quan nguyên (huyệt dưới rốn ba tấc) xuống tới lòng bàn chân. Những ngày thần ở các chỗ kể trên thì kiêng cứu vào chỗ ấy. Nếu gặp bệnh cấp bách thì không theo lệ này.

 Quyển tám — [Các phương thuốc bổ sung thời Thiệu Hưng] (Thiệu Hưng là niên hiệu của vua Tống Cao Tông, 1131–1162)

 Thường sơn ẩm (thuốc nước có thường sơn, một loại rễ cây chuyên trị sốt rét)

 Chữa bệnh sốt rét. Phàm bệnh sốt rét đều do ngoại tà (tà khí từ bên ngoài vào) trú ở huyệt Phong phủ (huyệt ở gáy, dưới chẩm), lại do đồ sống lạnh làm tổn thương tỳ vị (lá lách và dạ dày, chủ việc tiêu hóa) bên trong; hoặc rét trước sốt sau, hoặc trước (chữ thiếu) (?), hoặc chỉ rét hoặc chỉ sốt, hoặc phát liên tiếp các ngày, hoặc cách ngày phát một cơn.
 Khi rét thì tay chân run lẩy bẩy, khi sốt thì cả người như đốt, đau đầu buồn nôn, (khát muốn) uống nước (?), hơi thở gấp, miệng đắng lưỡi khô, sống lưng mỏi đau, sôi bụng đau bụng; các thuốc khác chữa không được, dần thành lao ngược (sốt rét kéo dài làm suy kiệt) — thuốc này chữa được.
 Tri mẫu (thân rễ cây tri mẫu), xuyên thường sơn (thường sơn đất Tứ Xuyên), thảo quả (quả cây thảo quả), cam thảo (nướng; mỗi thứ hai cân — cân là đơn vị cân xưa, bằng mười sáu lạng), lương khương (củ riềng; hai mươi lạng), ô mai (bỏ nhân, một cân). Các vị trên tán thành bột thô. Mỗi lần dùng ba tiền, một chén nước, năm lát gừng sống, một quả táo, sắc còn bảy phần, bỏ bã, uống ấm.

 Quyển tám — [Các phương thuốc bổ sung thời Thiệu Hưng]

 Đối kim ẩm tử (thuốc nước quý ngang vàng)

 Chứng bệnh chủ trị và phương thuốc xem ở mục Thương hàn.

 Quyển tám — [Các phương thuốc bổ sung thời Thiệu Hưng]

 Thanh tâm liên tử ẩm (thuốc nước hạt sen làm mát tim)

 Chứng bệnh chủ trị và phương thuốc xem ở mục Cố lãnh (bệnh lạnh lâu năm, đã thành tật).

 Quyển tám — [Các phương thuốc mới thêm thời Bảo Khánh] (Bảo Khánh là niên hiệu của vua Tống Lý Tông, 1225–1227)

 Hòe giác hoàn (viên thuốc có quả hòe)

 Chữa năm loại trường phong đi ngoài ra máu: máu ra trước phân gọi là ngoại trĩ; máu ra sau phân gọi là nội trĩ; ruột già không co lên được gọi là thoát giang (lòi dom); (chữ thiếu) thịt lồi lên như núm vú gọi là cử trĩ (?); trên đầu có mụn như núm vú gọi là (chữ thiếu). Đều chữa được cả.

 Hòe giác (quả cây hòe; bỏ cành, cuống, sao, một cân), địa du (rễ cây địa du), đương quy (ngâm rượu một đêm, sấy), phòng phong (rễ cây phòng phong; bỏ cuống), hoàng cầm (rễ cây hoàng cầm), chỉ xác (chữ thiếu) (?). Các vị trên tán bột, lấy rượu nấu hồ làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống ba mươi viên, chiêu bằng nước cơm, không kể giờ giấc. Thuốc này chữa giun nhỏ trong vết lở do trường phong, mót rặn ra máu mủ, làm hết ngứa đau, tiêu sưng cục, đuổi thấp độc (khí ẩm thấp sinh độc), uống lâu thì dứt hẳn gốc bệnh.

 Quyển tám — [Các phương thuốc mới thêm thời Bảo Khánh]

 Thắng kim hoàn (viên thuốc quý hơn vàng)

 Chữa hết thảy bệnh sốt rét, lên cơn có giờ giấc, đều do ngoại tà trú trong tạng phủ, đồ sống lạnh làm tổn thương tỳ vị bên trong: hoặc rét trước sốt sau, (hoặc sốt trước) rét sau (?), hoặc rét nhiều sốt ít, hoặc rét ít sốt nhiều, hoặc chỉ sốt không rét, hoặc chỉ rét không sốt, hoặc phát liên tiếp các ngày, hoặc cách ngày phát một cơn rồi ba năm ngày sau lại phát.
 Khi rét thì tay chân run lẩy bẩy, khi sốt thì cả người nóng như lửa, đau đầu buồn nôn, bứt rứt khát nước uống nhiều, hơi thở gấp, họng khô (?), sống lưng mỏi đau, sôi bụng đau bụng, hoặc đờm tụ trong ngực, bứt rứt đầy tức muốn nôn — đều chữa được cả.

 Tân lang (bốn lạng), thường sơn (ngâm rượu, đồ, sấy; một cân). Các vị trên tán bột, lấy nước nấu hồ bột mì làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống ba mươi viên, vào tối hôm trước ngày lên cơn, lúc sắp ngủ, nuốt với rượu lạnh rồi đi ngủ ngay, không được ăn uống đồ nóng như trà, canh…; đến cuối canh tư (khoảng ba giờ sáng) lại nuốt mười lăm viên với rượu lạnh.
 Kiêng ăn mọi thứ canh nóng, cháo nóng; buổi trưa có thể ăn cháo ấm, đến tối mới được ăn đồ nóng. Kiêng mọi thứ đồ sống lạnh, cá tanh. Một phương khác dùng xuyên thường sơn mười sáu lạng tán bột, lấy lòng trắng mười lăm quả trứng gà làm viên. Chứng bệnh chủ trị và cách uống y như trên.

 Quyển tám — [Các phương thuốc mới thêm thời Thuần (Hựu)] (?) (Thuần Hựu là niên hiệu của vua Tống Lý Tông, 1241–1252)

 Trường phong hắc tán (thuốc bột đen chữa trường phong)

 Chứng bệnh chủ trị giống bài Trường phong hắc tán ở mục Tả lỵ (tiêu chảy, kiết lỵ).

 Kinh giới (cây kinh giới; đốt, hai lạng), chỉ xác (bỏ ruột; hai lạng, một lạng đốt, một lạng sao mà dùng) (?), loạn phát (tóc rối của người; đốt), hòe hoa (hoa hòe; đốt), hòe giác (đốt) (chữ thiếu) (?). Đem các vị cần đốt cho chung vào bình sứ, trát kín bằng bùn vàng, đốt cho còn giữ lại ba phần tính thuốc, lấy ra để hết hơi lửa, rồi cùng cam thảo và chỉ xác giã, rây thành bột.

 Mỗi lần cho hai tiền thuốc vào một chén nước, sắc còn bảy phần, uống ấm lúc bụng đói; hòa với rượu ấm mà uống cũng được.

 Quyển tám — [Các phương thuốc mới thêm thời Thuần (Hựu)]

 Thần ứng hắc ngọc đan (viên thuốc đen như ngọc, công hiệu như thần)

 Chứng bệnh chủ trị và phương thuốc xem ở mục Tả lỵ.

 Quyển tám — [Các phương thuốc danh tiếng của nhiều nhà do ông Ngô giữ chức Trực các (một chức quan văn ở các điện các trong cung) bổ sung]

 Bị cấp hoàn (viên thuốc để sẵn phòng lúc cấp cứu)

 Chữa mọi bệnh đột ngột ở tim bụng, trúng ác, khách ngỗ, tim bụng chướng đầy, đột nhiên đau như dao đâm, thở gấp, cấm khẩu.

 Can khương (bào, một lạng), ba đậu (bỏ vỏ, bỏ dầu, nghiền), đại hoàng (mỗi thứ hai lạng). Các vị trên tán bột, luyện mật ong làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống ba viên, chiêu bằng nước ấm, không kể giờ giấc.

 Quyển tám — [Các phương thuốc danh tiếng của nhiều nhà do ông Ngô giữ chức Trực các bổ sung]

 Thanh giải độc hoàn (viên thuốc xanh giải độc)

 Chữa người lớn, trẻ con ngũ tạng tích nhiệt, khí độc bốc lên, ngực bứt rứt, họng sưng đau, mắt đỏ, ung nhọt sưng, đầu mặt khô, hai má mọc mụn, tinh thần hoảng hốt, tim hồi hộp rối loạn, ngồi nằm không yên; và trúng nắng độc, mặt đỏ người nóng, trong lòng bứt rứt không yên (?).

 Hàn thủy thạch (một loại khoáng chất tính lạnh; nghiền), thạch cao (nghiền; mỗi thứ mười sáu lạng), thanh đại (bột chàm xanh; tám lạng). Các vị trên nghiền mịn như phấn, cho thanh đại vào trộn đều, lấy bảy cái bánh hấp hòa nước làm viên, to bằng hạt khiếm thực (hạt súng).
 Mỗi lần uống một viên, sau bữa ăn, hòa tan với nước giếng mới múc mà uống; hoặc nhai kỹ, chiêu bằng nước gừng sống cũng được. Nếu trúng các thứ độc thì đều nên uống. Lại chữa trẻ con kinh phong (co giật) sốt từng cơn, đờm dãi ứ tắc, ngực bứt rứt, má đỏ, khát nhiều, ngủ không yên: trẻ ba tuổi mỗi lần uống nửa viên, tùy theo tuổi mà thêm bớt.

 Quyển tám — [Các phương thuốc danh tiếng của nhiều nhà do ông Ngô giữ chức Trực các bổ sung]

 Thốn kim hoàn (viên thuốc quý như tấc vàng)

 Chữa nguyên dương (dương khí gốc, nguồn sức ấm và sinh lực của cơ thể) hư yếu, hàn khí xông lên, bàng quang và tiểu trường (ruột non) sưng đau, hoặc đau ở vùng tim và mạng sườn, kéo xuống bụng dưới, liền tới bộ phận sinh dục, người sợ lạnh, đau quặn thắt.

 Chử thực tử (quả cây dó giấy), xuyên luyện tử (quả xoan Tứ Xuyên; sao, mỗi thứ một lạng rưỡi), ba đậu (sao, bảy hạt), toàn yết (bọ cạp nguyên con; sao, bốn mươi con), đương quy (bỏ cuống) (chữ thiếu) (?). Các vị trên tán bột mịn, dùng rượu đã ngâm đương quy nấu hồ bột mì trộn làm viên, to bằng hạt khiếm thực. Lúc bụng đói, nuốt hai đến ba viên với rượu ấm hoặc nước muối, uống liền hai lần.

 Quyển tám — [Các phương thuốc danh tiếng của nhiều nhà do ông Ngô giữ chức Trực các bổ sung]

 Đoạt mệnh đan (viên thuốc giành lại mạng sống)

 Chữa tiểu trường sán khí (chứng sa đì, thoát vị, gây sưng đau bìu dái và bụng dưới) mắc lâu năm hay mới mắc, sa lệch một bên, đau co rút, dưới rốn đau thắt đến mức bứt rứt rối loạn; và ngoại thận (bìu dái, tinh hoàn) sưng cứng, ngày càng ẩm ướt ngứa ngáy, gãi thành lở loét.

 Ngô thù du (quả cây ngô thù du, vị cay nóng; bỏ cành cuống, một cân: bốn lạng ngâm rượu, bốn lạng ngâm giấm, bốn lạng ngâm nước nóng, bốn lạng ngâm nước tiểu bé trai, mỗi phần ngâm một đêm, rồi cùng sấy khô), trạch tả (bỏ tro đất, hai lạng). Các vị trên tán bột mịn, lấy rượu nấu hồ bột mì làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống năm mươi viên, lúc bụng đói, trước bữa ăn, nuốt với nước muối hoặc rượu.

 Quyển tám — [Các phương thuốc bí truyền đã được kinh nghiệm của các cục thuốc, bổ sung thêm]

 Thù du nội tiêu hoàn (viên thuốc có ngô thù du, làm tiêu bệnh từ bên trong)

 Chữa thận kinh hư yếu, bàng quang bị tà khí xâm vào giao tranh, kết thành hàn sán (chứng sa đì do lạnh) và âm (chữ thiếu, có lẽ là bìu dái sưng to) (?), lệch về một bên, hỏa bốc lên (?), vùng rốn và bụng đau, da (chữ thiếu) mọc mụn lở loét, thỉnh thoảng chảy nước vàng, lưng chân nặng nề, ống chân sưng đầy, đi lại khó nhọc. Uống thuốc này thì bệnh tiêu từ bên trong, không làm động đến tạng phủ (không gây tiêu chảy).

 (Chữ thiếu) trần bì (vỏ quýt để lâu), đào nhân (nhân hạt đào), huyền hồ sách (củ cây huyền hồ), xuyên luyện tử, mộc hương) (?), sơn thù du (quả cây sơn thù; giã, bỏ hạt, lấy thịt sao qua), cát cánh (rễ cây cát cánh; ngâm nước một ngày một đêm rồi vớt ra, sao lửa nhỏ đến khô là được), bạch tật lê (quả cây tật lê; sao, bỏ gai), xuyên ô (củ ô đầu Tứ Xuyên, có độc; bào, bỏ vỏ và rốn), nhục quế (bỏ vỏ thô), tiểu hồi (loại theo thuyền buôn từ nước ngoài đến, đãi bỏ cát sỏi, sấy khô), vỏ thực thù du (một loại thù du ăn được; rửa rượu, sấy), (chữ thiếu) (bỏ ruột, sao với cám) (?), trần bì (bỏ phần trắng bên trong). Các vị trên tán bột, lấy rượu nấu hồ làm viên to bằng hạt ngô đồng. Chiêu ba mươi viên bằng rượu ấm, uống trước bữa ăn.

 Quyển tám — [Các phương thuốc bí truyền đã được kinh nghiệm của các cục thuốc, bổ sung thêm]

 Xạ hương đại kích hoàn (viên thuốc có xạ hương và đại kích)

 Chữa âm (chữ thiếu) sưng chướng (?), hoặc tiểu trường khí (chứng sa đì) gây đau.

 Hồ lô ba (hạt cây cỏ cà ri; sao, bốn lạng), đại kích (bỏ vỏ, sao vàng, nửa lạng), xạ hương (nghiền riêng, một tiền), tiểu hồi (loại theo thuyền buôn từ nước ngoài đến), xuyên (luyện tử) (chữ thiếu… sấy khô mà dùng) (?), phụ tử (chữ thiếu) (?).
 Các vị trên tán bột, riêng để lại xuyên luyện tử; dùng một hai thăng rượu ngon, bảy củ hành trắng dài ba bốn tấc, nấu xuyên luyện tử cho mềm, bỏ hạt lấy thịt, trộn với thuốc giã đều, làm viên to bằng hạt ngô đồng. Lúc bụng đói, chiêu năm bảy viên đến mười viên bằng rượu ấm; chiêu bằng nước gừng cũng được. Khi cơn đau từng đợt nổi lên thì chiêu mười lăm viên bằng rượu nóng có gừng sao.

 Quyển tám — [Các phương thuốc bí truyền đã được kinh nghiệm của các cục thuốc, bổ sung thêm]

 Tam bạch tán (thuốc bột ba vị trắng)

 Chữa bàng quang uất nhiệt (nhiệt bị dồn nén bên trong), phong thấp (khí gió và khí ẩm gây bệnh) thừa cơ xâm vào, bìu dái sưng chướng, đại tiện và tiểu tiện không thông.

 Bạch khiên ngưu (hạt bìm bìm trắng; hai lạng), tang bạch bì (vỏ rễ cây dâu; sao qua), bạch truật, mộc thông (bỏ mấu đốt), trần bì (bỏ phần trắng; mỗi thứ nửa lạng). Các vị trên giã thành bột mịn. Mỗi lần dùng hai tiền, hòa với nước gừng mà uống, lúc bụng đói; chưa thấy công hiệu thì uống tiếp. Uống thường xuyên giúp dẫn thông những thứ ứ đọng mà không làm hại khí của các tạng.
 Quyển thứ tám — [Các bài thuốc bí truyền đã được kiểm nghiệm của các cục, thêm vào tiếp] (cục: các cơ quan bào chế và bán thuốc của triều đình nhà Tống).

 Hồ lô ba hoàn (hoàn: thuốc viên tròn).

 Chữa cho người lớn và trẻ em các chứng: tiểu trường khí (chứng đau bụng dưới lan xuống bìu, giống thoát vị bẹn), bàn trường khí (ruột như cuộn lại, đau quặn), bôn đồn khí (cảm giác có luồng khí từ bụng dưới xông ngược lên ngực, lên họng như con lợn chạy, gây đau và ngột ngạt), sán khí (chứng đau ở bụng dưới và bìu, thường do thoát vị). Cũng chữa thiên trụy (một bên bìu sa xuống, sưng to) và sưng bộ phận sinh dục; bụng dưới nổi khối như quả trứng, đau không chịu nổi; hoặc đau xoắn thắt quanh rốn, đâm chích; buồn nôn, bứt rứt rối loạn. Các chứng ấy thuốc này đều chữa được.

 Hồ lô ba (hạt cây cỏ cà ri; sao; một cân), Ngô thù du (quả nhỏ vị cay nóng; rửa bằng nước sôi mười lần, sao; mười lạng), Xuyên luyện tử (quả cây xoan vùng Tứ Xuyên; sao; một cân hai lạng), Đại ba kích (rễ cây ba kích loại to) (phần ghi cách chế và các vị sau bị mất chữ (?)).

 Các vị trên tán thành bột mịn, lấy rượu nấu bột mì thành hồ, trộn làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống mười lăm viên, lúc bụng đói, nuốt với rượu ấm. Trẻ em uống năm viên, chiêu bằng nước sắc tiểu hồi hương.

 Quyển thứ tám — Chữa mụn nhọt sưng tấy, chấn thương gãy xương.

 Vân mẫu cao (cao: thuốc dạng sệt để dán hoặc bôi; vân mẫu: khoáng chất mica).

 Chữa mọi bệnh mụn nhọt sưng tấy, chấn thương gãy xương.

 Thục tiêu (hạt tiêu vùng Thục, tức Tứ Xuyên; bỏ hạt và bỏ những quả còn ngậm miệng, sao nhẹ cho rịn dầu) (?), Bạch chỉ (rễ cây bạch chỉ), Một dược (nhựa cây một dược; nghiền), Xích thược dược (rễ thược dược đỏ), Nhục quế (vỏ quế; bỏ lớp vỏ thô), Đương quy (rễ cây đương quy) (sau chỗ này các chữ bạch liễm, chi, nhân sâm, bì bị rời rạc, không rõ (?)), Cao lương khương (củ riềng; mỗi vị nửa lạng (?)), … bạch bì (?), Thủy ngân (đợi cao đông lại thì cho vào… (?)), Bá diệp (lá trắc bá; không dùng loại hái gần đường; nghiền; mười bốn lạng) (?), Hoàng kỳ (rễ cây hoàng kỳ; bỏ phần đầu rễ).

 Trong các vị trên, trừ tám vị là vân mẫu, tiêu thạch (diêm tiêu), kỳ lân kiệt (nhựa cây huyết giác, màu đỏ như máu), một dược, xạ hương (chất thơm lấy từ túi xạ của hươu xạ), nhũ hương (nhựa cây nhũ hương), hoàng đan (bột chì đỏ) và diêm hoa (muối tinh) được nghiền riêng, các vị còn lại đều thái nhỏ cỡ hạt đậu. Dùng dầu trong đã nói ở trên ngâm các vị đã thái trong đồ sứ bảy ngày, đậy kín.

 Sau đó sắc bằng văn hỏa (lửa nhỏ, dịu), khuấy không ngừng tay, ba lần đặt lên lửa, ba lần nhấc xuống. Mỗi lần đặt lên, đợi sôi lăn tăn khắp mặt thì nhấc xuống, đợi hết sôi lại đặt lên; làm như vậy ba lần. Đợi đến khi bạch chỉ, phụ tử (củ con của cây ô đầu) và các vị tương tự ngả màu vàng thì được, đừng để cháy đen. Dùng bông hoặc vải mới vắt bỏ bã, rồi đổ lại vào nồi, đặt lên lửa nấu tiếp.

 Sau đó cho hoàng đan và tám vị nghiền riêng vào, dùng que tre bằng gỗ liễu khuấy không ngừng tay cho đến khi cao đông lại. Để một lúc lâu cho màu biến đổi, lại đặt lên nấu tiếp. Nhỏ một ít vào nước, thấy đông kết lại mà không dính tay là được. Trước hết hơ nóng một đồ sứ, nóng rồi thì đổ thuốc vào… (phần cuối chữ bị hỏng, không đọc được (?)).

 Quyển thứ tám — Chữa mụn nhọt sưng tấy, chấn thương gãy xương.

 Tiểu tê giác hoàn (viên nhỏ có sừng tê giác).

 Chữa trường ung (ổ mủ trong ruột, như viêm ruột thừa mưng mủ), nhũ ung (nhọt mưng mủ ở vú), phát bối (nhọt độc lớn mọc ở lưng), và mọi khối sưng độc. Uống vào thì khối sưng tiêu tan thành nước.

 Ba đậu (hạt cây ba đậu, gây tẩy mạnh; hai mươi hai hạt, bỏ vỏ, màng và mầm, sao cho ra hết dầu, nghiền mịn), Đại hoàng (rễ cây đại hoàng, có tác dụng tẩy; đồ chín, sấy khô; một lạng một phân), Tê giác (sừng tê giác; ba… (?)), Đương quy (bỏ phần đầu rễ).

 Các vị trên tán bột mịn, cho ba đậu vào trộn đều, nhào với mật ong đã luyện, làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống ba viên với nước ấm. Nếu đi ngoài hai, ba lần thì ăn cháo nguội để cầm lại. Nếu không đi ngoài thì tăng lên bốn, năm viên. Lúc mới uống thì lấy việc đi ngoài thông khoái làm mục đích, sau giảm dần số viên, đến khi phân hơi nhão là vừa. Người già, trẻ nhỏ tùy ý tăng giảm.

 Khi khối sưng đã tiêu và đại tiện đã điều hòa thì thôi. Nếu đi ngoài ra nước vàng, thấy chỗ sưng hơi nhăn lại, đổi màu, đó là dấu hiệu sắp tiêu. Mọi khối sưng độc đều tiêu từ bên trong, hiệu nghiệm như thần, khó nói hết. Kiêng: mì nóng, tỏi, thịt lợn, măng lau, cá, rong biển, cải trắng, đồ sống lạnh, đồ ăn dẻo dính.

 Quyển thứ tám — Chữa mụn nhọt sưng tấy, chấn thương gãy xương.

 Hà thủ ô tán (tán: thuốc dạng bột).

 Chữa phong độc ở tỳ và phế xông lên. Tỳ, phế là hai tạng theo y học cổ truyền: tỳ lo tiêu hóa, phế lo hô hấp và làm chủ da lông. Phong độc là chất độc do "phong" gây ra; "phong" là một tác nhân gây bệnh, hay làm ngứa và di chuyển khắp nơi.

 Bệnh khiến khắp mình nổi hắc lào, ghẻ ngứa, hoặc nổi ẩn chẩn (mẩn ngứa như mề đay), gãi thành vết lở; vai lưng co cứng mỏi mệt, da thịt dày cộm nứt nẻ; phong khí xông lên, đầu mặt mọc mụn lở. Thuốc cũng chữa các chứng phong như tử điến (mảng da tím), bạch điến (lang trắng, bạch biến) và tê dại lâu ngày.

 Kinh giới tuệ (bông kinh giới), Mạn kinh tử (quả cây mạn kinh; bỏ vỏ trắng), Hà bì thảo (?) (bỏ đất), Uy linh tiên (rễ cây uy linh tiên; rửa sạch), Hà thủ ô, Phòng phong (rễ cây phòng phong; bỏ đầu rễ và chỗ chẻ nhánh). Các vị trên mỗi thứ năm cân, giã, rây thành bột. Mỗi lần uống một tiền (khoảng 3–4 gam), sau bữa ăn, hòa với rượu ấm mà uống; dùng nước sôi cũng được.

 Quyển thứ tám — Chữa mụn nhọt sưng tấy, chấn thương gãy xương.

 Hoa bì tán (thuốc bột vỏ cây bạch dương).

 Chữa phong độc ở tạng phế, khắp mình nổi mụn lở, ghẻ, cùng ẩn chẩn ngứa ngáy, gãi thành vết lở. Cũng chữa mụn do phong trên mặt và mụn trứng cá ở phụ nữ.

 Hạnh nhân (nhân hạt mơ; bỏ vỏ và đầu nhọn, dùng một bát nước, nấu trong nồi bạc nhỏ có quai, đợi nước cạn còn khoảng một nửa thì lấy ra để khô), Kinh giới tuệ (…), Cam thảo (rễ cam thảo) (…) (phần ghi liều lượng và các vị khác bị mất (?)).

 Các vị thuốc trên, trừ hạnh nhân, còn lại đều giã, rây thành bột. Đem hạnh nhân nghiền riêng cho thật mịn, rồi cho bột các vị kia vào dần dần, nghiền cho đều. Mỗi lần uống hai tiền, sau bữa ăn, hòa với rượu ấm, ngày uống ba lần. Ai bị ghẻ lở nặng thì mỗi ngày uống nhiều lần.

 Quyển thứ tám — Chữa mụn nhọt sưng tấy, chấn thương gãy xương.

 Thái Nhạc hoạt huyết đan (đan: thuốc viên quý; hoạt huyết: làm máu lưu thông).

 Chữa cho đàn ông, đàn bà bị thương bên ngoài, tổn hại bên trong, bị chó cắn, sâu bọ đốt, bị lừa húc ngã, ngã ngựa, tay chân gãy dập, mọi chứng đau nhức, (đau) bụng và vùng tim (?). Cũng chữa liệt nửa người (bên trái bại, bên phải yếu), đau chạy khắp nơi không cố định, nhọt sưng, trĩ và rò hậu môn.

 Phụ nữ bị khí lạnh vào bụng, mạch máu không thông; sau khi sinh còn sót huyết hôi xấu, vú sưng đau, đau quặn do huyết khí ứ trệ: đều nên uống thuốc này.

 Loạn phát (tóc rối; rửa sạch bằng nước bồ kết, hai cân, phơi khô, dùng hai cân dầu vừng trong, cho vào chảo sao, thường xuyên lấy tay vê thử, thấy giòn tơi như rêu thì…) (?), (Tạo) giác thích (gai bồ kết; loại to bằng cánh tay…) (?), … thán (than; loại tốt, nghiền mịn, bôi lên thỏi mực, bôi hết thì dùng… khí, chừng hai lần thổi cơm) (?), một nửa… (?) (đoạn này mất nhiều chữ).

 Sáu vị trên tán bột, cho vào cao nhũ hương, nhào trộn rồi giã ba nghìn chày, làm viên to bằng viên bi. Nếu cao nhũ hương ít thì cho thêm hồ bột mì nấu với giấm. Người đau nặng mỗi lần uống một viên, người đau nhẹ uống nửa viên.

 Dùng một chén rượu không pha tro và một mẩu nhũ hương cỡ hạt đậu: trước hết mài tan hết nhũ hương, sau mài tan hết viên thuốc, đun sôi ba đến năm dạo, lúc sắp đi ngủ uống ấm, rồi nằm nghiêng sao cho chỗ đau áp xuống giường. Nếu muốn ra mồ hôi thì đắp chăn áo, đồng thời lấy thuốc xoa lên chỗ bị thương.

 Kiêng mọi thứ đồ ăn làm động phong (những thức ăn dễ làm bệnh do phong bộc phát, như đồ tanh, đồ cay nóng). Phụ nữ uống để chữa các bệnh phụ khoa thì thêm một tiền bột đương quy, sắc uống theo cách trên. Người có thai không được uống.

 Quyển thứ tám — Chữa mụn nhọt sưng tấy, chấn thương gãy xương.

 Ngọc long cao.

 Xoa trừ phong, làm hết đau, tiêu sưng, hóa giải chất độc. Chữa mọi chứng chấn thương gãy xương, mụn nhọt sưng tấy.

 Qua lâu (quả cây qua lâu; một quả to, bỏ vỏ), Hoàng lạp (sáp ong vàng; một lạng rưỡi), Bạch chỉ (nhặt sạch, thái; nửa lạng), Ma du (dầu vừng; loại trong và nguyên chất; sáu lạng), … (bỏ) đầu nhọn (?), Thăng ma (rễ cây thăng ma), Hoàng … (?) (phần này mất chữ).

 Lấy dầu ngâm các vị trên bảy ngày, rồi chắt dầu ra (?). Trước hết luyện dầu cho thơm chín, để nguội, cho các vị thuốc vào, đun lửa nhỏ đến khi ngả màu vàng, lọc bằng lụa bỏ bã. Cho vào nồi bằng bạc hoặc bằng đá, thêm sáp ong, xạ hương và tùng chi (nhựa thông), nấu một lúc, rồi đựng vào hộp sứ.

 Mỗi lần dùng một ít, phết mỏng lên vải lụa mà dán. Nếu đầu mặt bị hắc lào ngứa do phong, mụn nhọt sưng đau, đều bôi rồi xoa cho nóng, dùng nhiều lần. Nếu trong tai, mũi mọc cục thịt thừa, lấy sợi giấy vê chấm thuốc vào mỗi ngày, đến một tháng thì khỏi. Nếu chữa vết lở do cứu (đốt ngải trên huyệt để chữa bệnh) và lở loét ở trẻ em (?), bôi vào còn làm mờ sẹo, hiệu nghiệm như thần.

 Quyển thứ tám — Chữa mụn nhọt sưng tấy, chấn thương gãy xương.

 Hoa nhụy thạch tán (hoa nhụy thạch: một loại đá khoáng có vân như nhụy hoa, dùng cầm máu).

 Chữa mọi vết thương do dao kiếm, mũi tên đâm trúng, do đánh đập, va ngã, do mèo chó cắn, thậm chí nguy đến chết: lập tức rắc thuốc vào vết thương, (vết thương hóa ra) nước (vàng) (?), lại rắc thuốc thì sống lại, không còn đau nữa.

 Nếu tổn thương bên trong, máu tràn vào tạng phủ (các cơ quan bên trong cơ thể), thì hâm nóng nước tiểu của bé trai, thêm chút rượu, hòa một (tiền thuốc) mà uống, lập tức có hiệu quả.

 Nếu bị trâu húc lòi ruột mà ruột chưa rách, phải nhanh chóng nhét ruột vào, lấy phần sợi mịn ở đầu vỏ rễ dâu làm chỉ, khâu da bụng lại, rồi rắc thuốc lên đường khâu. Nếu không có vỏ rễ dâu thì dùng sợi gai sống cũng được. Không được băng bịt kín miệng vết thương, sợ sinh mủ máu. Nếu vết thương khô thì lấy nước bọt làm ẩm.

 Phụ nữ sau khi sinh huyết hôi ra không hết, bị huyết mê, huyết vựng (ngất lịm, choáng váng do mất máu hoặc huyết xấu xông lên), huyết xấu xông lên tim, thai chết trong bụng, nhau thai không ra đến mức nguy chết: lấy nước tiểu bé trai hòa một tiền thuốc mà uống, sẽ tống ra vật xấu như miếng gan lợn, suốt đời không mắc các bệnh huyết phong, huyết khí (các bệnh phụ khoa do huyết bị phong tà hoặc ứ trệ). Nếu trên cơ hoành có máu ứ thì sẽ nôn ra, hoặc theo nước tiểu mà ra, hiệu nghiệm ngay.

 Lưu huỳnh (loại màu đẹp, trong sạch; giã thành bột thô; bốn lạng), Hoa nhụy thạch (giã thành bột thô; một lạng).

 Hai vị trên trộn cho đều. Trước hết lấy giấy bột trộn với đất sét dẻo trát kín một cái vò sành vừa đủ chứa thuốc. Đợi đất khô thì cho thuốc vào, trát đất kín miệng, đặt trong lồng sấy cho khô và nóng thấu, rồi đặt lên một viên gạch vuông. Trên gạch viết chữ bát quái và ngũ hành (bát quái: tám quẻ tượng trưng cho trời, đất, sấm, gió, nước, lửa, núi, đầm; ngũ hành: năm yếu tố kim, mộc, thủy, hỏa, thổ).

 Dùng một xứng than (?) (xứng: đơn vị cân lớn) xếp vây kín quanh vò. Từ giờ Tỵ, giờ Ngọ (khoảng từ 9 giờ sáng đến 1 giờ chiều), nhóm lửa từ dưới, để lửa cháy dần lên tới đỉnh; có than rơi xuống thì gắp ngay đặt lại lên trên, cứ thế qua một đêm cho đến khi lửa nguội, than cháy hết. Lại để thêm một đêm cho vò nguội hẳn, lấy thuốc ra nghiền mịn, rây bằng rây lụa thật mịn, đựng vào hộp sứ, dùng theo cách nói trên.

 (Hình vẽ: Đồ hình Ngũ hành Bát quái.)

 Quyển thứ tám — [Các bài thuốc thêm vào thời Thiệu Hưng] (Thiệu Hưng: niên hiệu vua Tống Cao Tông, 1131–1162).

 Hóa nùng bài nùng nội bổ thập tuyên tán (thuốc bột mười vị, làm mủ chín, đẩy mủ ra và bồi bổ bên trong).

 (Còn gọi là Thác lý thập bổ tán (?)) Chữa mọi chứng ung thư và mụn nhọt (ung: nhọt sưng đỏ nóng, nổi nông; thư: nhọt sâu, cứng, khó vỡ — không phải bệnh ung thư theo nghĩa ngày nay). Nhọt chưa thành mủ thì nhanh chóng tan, đã thành mủ thì nhanh chóng vỡ, đẩy mủ ra, thịt hoại tự rụng, không phải dùng dao rạch. Uống thuốc xong cơn đau giảm ngay, hiệu nghiệm như thần.

 Hoàng kỳ (loại ở Miên Thượng là tốt nhất; cỡ một nửa như thân mũi tên (?), dài hai, ba thước, đầu không chẻ nhánh; rửa sạch, cắt khúc dài một tấc, đập dập, xé thành sợi, tẩm nước muối cho thấm, đựng trong chén, đặt lên nồi nước sôi đồ chừng một lần thổi cơm, sấy khô, rồi cùng các vị khác tán thành bột mịn; một lạng).

 Nhân sâm (loại của nước Tân La, tức bán đảo Triều Tiên; lát có màu tía… là thật) (?), (Quế: dùng loại cuộn mỏng, không được hơ lửa), Xuyên khung (rễ cây khung cùng; loại từ đất Xuyên là tốt nhất, nay nhiều người dùng loại Phủ khung củ to; rửa sạch, thái, sấy), Phòng phong (chọn loại mới, thơm; rửa sạch, thái, sấy) (một số vị khác bị mất chữ (?)).

 Mười vị trên, chọn thuốc cốt phải tinh, đều làm sạch, phơi, sấy thật khô rồi mới cân. Trừ quế tâm (phần lõi vỏ quế), các vị đều giã chung, rây thành bột mịn, rồi cho quế vào trộn đều. Mỗi lần uống từ ba tiền tăng dần đến năm, sáu tiền, hòa với rượu nóng, ngày đêm đều uống vài lần, uống càng nhiều càng tốt. Uống đến khi miệng vết lở liền lại, uống thêm càng tốt, để bổ chỗ đã hao tổn trước và ngăn bệnh tái phát về sau.

 Người không uống được rượu thì sắc đặc nước mộc hương (rễ cây mộc hương) mà chiêu thuốc, nhưng không bằng sức của rượu. Hoặc ai uống được ít rượu thì cố gắng thỉnh thoảng hòa với rượu, đồng thời dùng nước mộc hương để giải rượu, công hiệu cũng không kém dùng rượu.

 Nói chung ung thư phát ra đều do khí huyết ngưng trệ, phong độc ứ kết mà thành. Nếu không chữa sớm thì bên ngoài làm hoại da thịt, bên trong xâm vào tạng phủ, tác hại rất lớn. Vừa thấy dấu hiệu thì uống ngay, tăng gấp đôi số lần uống, uống đến say thì hiệu quả càng nhanh.

 Thuốc làm tan phong độc, thông kinh lạc (các đường vận hành khí huyết khắp cơ thể theo y học cổ truyền), đẩy mủ, cắt cơn đau, làm lên da non và mọc thịt. Tính thuốc ôn hòa, người già, trẻ nhỏ, phụ nữ, con gái chưa chồng đều uống được.

 Quyển thứ tám — [Các bài thuốc thêm vào thời Thiệu Hưng].

 Một dược giáng thánh đan.

 Chữa bị đánh, va ngã, trật sái, gân đứt xương gãy, co rút đau đớn, không co duỗi được. Cũng chữa vinh vệ hư yếu (vinh: khí chạy trong mạch, nuôi dưỡng cơ thể; vệ: khí chạy ngoài mạch, bảo vệ cơ thể chống tà khí), bên ngoài bị phong chạy khắp nơi xâm nhập, gân xương lỏng lẻo (?), da thịt đau như kim châm, vai lưng co cứng, thân thể mỏi mệt, chân tay kém sức.

 Tự nhiên đồng (khoáng vật pyrit, màu như đồng; nung trong lửa, nhúng giấm mười hai lần, nghiền thành bột rồi thủy phi — tức nghiền trong nước, lấy phần bột mịn lắng xuống — rồi sấy khô), Xuyên ô đầu (củ cái cây ô đầu vùng Tứ Xuyên; dùng sống, bỏ vỏ và rốn củ), Cốt toái bổ (thân rễ cây tổ phượng; (?) chế, bỏ lông), Bạch thược dược (rễ thược dược trắng), Một dược (nghiền riêng), Nhũ hương (nghiền riêng), Đương quy (rửa, sấy; mỗi vị một lạng), Sinh can địa hoàng (củ sinh địa phơi khô), Xuyên khung (mỗi vị một… (?)).

 Các vị trên đều dùng sống, tán bột mịn, lấy nước cốt gừng tươi và mật ong lượng bằng nhau luyện chín, trộn làm viên, mỗi lạng làm bốn viên. Mỗi lần uống một viên, đập vụn, dùng nửa chén nước và nửa chén rượu, thêm chút tô mộc (gỗ cây vang), cùng sắc còn tám phần, bỏ tô mộc, uống nóng lúc bụng đói, trước bữa ăn.

 Quyển thứ tám — [Các bài thuốc mới thêm thời Bảo Khánh] (Bảo Khánh: niên hiệu vua Tống Lý Tông, 1225–1227).

 Thiên kim lậu lô thang (thang: thuốc sắc lấy nước uống).

 Chữa ung thư, phát bối, đan độc (bệnh da nổi mảng đỏ như son, nóng rát, lan nhanh), khối sưng độc, nhiệt độc theo dịch bệnh thời khí phát ra màu đỏ, tràng nhạc (hạch nổi thành chuỗi ở cổ, thường do lao) mới phát, đầu mắt đỏ đau, sưng đau đột ngột.

 Mọi loại lở loét độc không rõ tên, dù thấy khó chịu chỉ chút ít cũng không được coi thường, phải gấp rút uống thuốc này thì đều tiêu từ bên trong, không còn (?)… Ung thư đã thành mủ thì phải đẩy mủ ra: uống thuốc này cho đến khi hết mủ.

 Lậu lô (rễ cây lậu lô; bỏ đầu rễ), Ma hoàng (thân cây ma hoàng; bỏ rễ và đốt), Thăng ma (thái), Xích thược dược (thái sống), Hoàng cầm (rễ cây hoàng cầm; bỏ vỏ), Cam thảo (thái sống) (mười ba lạng).

 Các vị trên phủ trở (cắt hoặc giã thành mảnh thô, như kiểu nhai vụn). Mỗi lần dùng bốn tiền, hai chén nước, sắc còn một chén, lọc bằng vải sa bỏ bã, uống nóng lúc bụng đói, trước bữa ăn, đến khi đi ngoài thông khoái là được.

 Người bệnh nên tự cân nhắc thêm bớt liều mà uống, hiệu nghiệm ngay.

 Quyển thứ tám — [Các bài thuốc mới thêm thời Bảo Khánh].

 Hoạt cơ tán.

 Chữa phong tà (tác nhân gây bệnh là phong) lưu lại trong da thịt, khắp mình ngứa ngáy, sinh ghẻ lở; cũng chữa phong độc ở tỳ phế xông lên, khắp người ghẻ lở nứt nẻ, khô (ráp) lâu ngày không khỏi. Các chứng ấy đều chữa được.

 Tiễn thảo (cỏ tiễn thảo; bảy lạng, không hơ lửa), Khinh phấn (bột thủy ngân chế, màu trắng nhẹ; một tiền). Các vị trên tán bột mịn. Vết lở ướt thì rắc bột khô vào; vết lở khô thì hòa thuốc với dầu vừng mà đắp.

 Quyển thứ tám — [Các bài thuốc mới thêm thời Bảo Khánh].

 Thần hiệu thác lý tán (thác lý: đẩy độc từ trong ra ngoài).

 Chữa ung thư, phát bối, trường ung, nhũ ung, sưng độc không rõ tên, sưng nóng (?) đau nhức, sợ lạnh, sốt cao, giống như thương hàn (bệnh do khí lạnh từ bên ngoài xâm nhập, gây sốt, sợ lạnh, đau mình); người hư yếu cũng đều chữa được.

 Nhẫn đông thảo (dây kim ngân; bỏ cuống), Hoàng kỳ (bỏ đầu rễ; mỗi vị năm lạng), Đương quy (một lạng hai tiền), Cam thảo (nướng; tám lạng). Các vị trên tán bột mịn. Mỗi lần dùng hai tiền, một chén rưỡi rượu, sắc còn một chén. Bệnh ở phần trên cơ thể thì uống sau bữa ăn, bệnh ở phần dưới thì uống trước bữa ăn. Một lát sau uống tiếp lần thứ hai, giữ bã để đắp bên ngoài. Nhọt chưa thành mủ thì tiêu từ bên trong, đã thành mủ thì vỡ ngay.

 Quyển thứ tám — [Các bài thuốc mới thêm thời Thuần Hựu] (Thuần Hựu: niên hiệu vua Tống Lý Tông, 1241–1252).

 Hồng ngọc tán.

 Làm khép miệng vết lở, mọc da thịt, hết đau, trừ nước dịch hôi. Không kể bệnh mới mấy ngày hay đã nhiều năm, đều chữa được.

 Hàn thủy thạch (một loại khoáng thạch tính lạnh; nung bằng lửa than cho đỏ rực, để nguội nghiền mịn; hai lạng), Hoàng đan (bột chì đỏ; nửa lạng). Hai vị trên nghiền chung cho mịn, rắc khô vào miệng vết lở, sau đó dán Vạn kim cao. Mỗi ngày thay một lần, thay hai lần càng tốt.

 Quyển thứ tám — [Các bài thuốc mới thêm thời Thuần Hựu].

 Vạn kim cao.

 Chữa ung thư, phát bối, các loại mụn nhọt, ngã từ trên cao, bị đánh đập, va ngã tổn thương, đầu gối và chân mọc mụn lở, lở loét ống chân lâu năm (?), năm loại trĩ và rò hậu môn, mọi thứ lở loét độc: đều chữa được.

 Long cốt (hóa thạch xương động vật cổ), Miết giáp (mai ba ba), Khổ sâm (rễ cây khổ sâm), Ô tặc ngư cốt (mai mực), Hoàng bá (vỏ cây hoàng bá), Thảo ô đầu (củ ô đầu mọc hoang), Hoàng liên (thân rễ cây hoàng liên), Trư nha tạo giác (quả bồ kết loại nhỏ cong như răng lợn), Hoàng cầm, Bạch liễm (rễ cây bạch liễm), Bạch cập (củ cây bạch cập), Mộc miết tử nhân (nhân hạt gấc), Đương quy (rửa, sấy), Hậu phác (vỏ cây hậu phác; bỏ lớp vỏ thô), Xuyên khung, Hương bạch chỉ, Một dược (nghiền riêng), Cành hòe, Cành liễu (đều dùng nửa cân).

 Các vị trên, trừ hoàng đan, đem các vị khác cùng cho vào dầu trong nồi bạc hoặc nồi đá, đun lửa nhỏ đến khi ngả màu đỏ tía, vớt bỏ xác thuốc. Rồi cho một nửa lượng hoàng đan vào dầu, khuấy không ngừng tay cho hơi đen, lại cho phần hoàng đan còn lại vào, khuấy không ngừng tay; phải nấu lửa nhỏ cho đến khi đen tía, nhỏ xuống nước không tan và không dính tay.

 Sau đó cho thêm riêng một chút hoàng đan, nấu thêm vài dạo sôi. Nếu cao cứng thì thêm chút dầu, lấy việc không dính tay làm chuẩn. Khi dùng, tùy vết lở to nhỏ mà phết lên giấy để dán.

 Quyển thứ tám — [Các bài thuốc nổi tiếng của các nhà do quan Trực các họ Ngô bổ sung] (Trực các: chức quan văn trong các viện học sĩ thời Tống).

 Tiếp cốt tán (thuốc bột nối xương).

 Chữa ngã từ trên cao, ngã ngựa (?), chấn thương gãy xương, gân đứt xương vỡ, đau không chịu nổi. Thuốc nối xương nối gân, hết đau, làm máu lưu thông.

 Định phấn (phấn chì trắng), Đương quy (mỗi vị một tiền), Bằng sa (hàn the; một tiền rưỡi). Các vị trên tán bột mịn. Mỗi lần uống hai tiền, hòa với nước sắc tô mộc. Uống xong thì thường xuyên uống nước tô mộc.

 Quyển thứ tám — [Các bài thuốc nổi tiếng của các nhà do quan Trực các họ Ngô bổ sung].

 Cấp phong tán.

 Chữa các loại vết lở lâu ngày hay mới, phá thương trúng phong (bệnh uốn ván do vết thương nhiễm độc): cổ cứng, lưng thẳng đờ, lưng ưỡn cong ngược ra sau, cấm khẩu không nói được, chân tay co giật, mắt trợn ngược, (trong họng có tiếng đờm) sôi (?).

 Đan sa (chu sa, khoáng thủy ngân sunfua màu đỏ; một lạng), Thảo ô đầu (ba lạng, một nửa dùng sống, một nửa đốt tồn tính — đốt cháy bên ngoài mà vẫn giữ tính thuốc bên trong — rồi nhúng vào giấm gạo cho nguội), Xạ hương (nghiền). Các vị trên tán bột mịn, trộn đều. Bị phá thương phong thì lấy một chén nhỏ rượu hòa nửa tiền thuốc mà uống, hiệu nghiệm như thần. Nếu cần lấy đầu mũi tên ra, trước hết uống nửa tiền thuốc hòa với một chén rượu, rồi lấy thuốc dán lên vết thương do tên.

 Quyển thứ tám — [Các bài thuốc nổi tiếng của các nhà do quan Trực các họ Ngô bổ sung].

 Du điều lập hiệu tán (thuốc bột hòa dầu, công hiệu ngay).

 Chữa ghẻ ướt lan rộng, chảy nước loét khắp mình, nổi nhiều bọng nước, gãi thì chảy nước, nốt nhỏ như hạt kê, ngứa đau khó chịu, da thịt mãi không khỏi (?).

 Nị phấn (khinh phấn), Lục phàn (phèn xanh), Hoàng bá (nướng nhẹ, nghiền mịn), Lưu huỳnh (nghiền mịn; các vị lượng bằng nhau). Các vị trên tán bột mịn, trộn đều, hòa với dầu sống mà bôi.

 Quyển thứ tám — [Các bài thuốc nổi tiếng của các nhà do quan Trực các họ Ngô bổ sung].

 Đạo trệ tán (thuốc dẫn chỗ ứ trệ ra ngoài).

 Chữa bị vật nặng đè ép, hoặc ngã từ trên cao xuống, làm nóng trong ngũ tạng (?), nôn ra máu, đi ngoài ra máu, máu chảy không cầm được; hoặc máu ứ ở bên trong, thở gấp, hơi ngắn.

 Đương quy, Đại hoàng. Hai vị lượng bằng nhau, sao rồi tán bột. Mỗi lần dùng hai tiền, hòa với rượu ấm mà uống, không kể giờ giấc.

 Quyển thứ tám — [Các bài thuốc nổi tiếng của các nhà do quan Trực các họ Ngô bổ sung].

 Như thánh tán.

 Chữa phong độc ở tạng phế phát ra ngoài da, khí huyết ngưng tắc, sinh ghẻ ngứa, gãi thì da bong lên đóng vảy, lan rộng dần không khỏi (?). Thuốc này làm máu lưu thông, nhuận da, làm tan phong tà, hết ngứa.

 Xà sàng tử (hạt cây xà sàng; nửa lạng), Hoàng liên (bỏ rễ con; ba phân), Hồ phấn (phấn chì; kết thành hạt như cát (?); một lạng), Thủy ngân (cùng với hồ phấn nhỏ nước vào nghiền cho đen) (?). Các vị trên trộn với dầu vừng sống cho loãng trơn. Mỗi lần dùng thuốc, trước lấy nước cơm chua có muối rửa sạch vết lở, sau bôi thuốc; khô thì thay ngay. Chỉ ba đến năm lần là khỏi.

 Quyển thứ tám — [Các bài thuốc nổi tiếng của các nhà do quan Trực các họ Ngô bổ sung].

 Tân lang tán (tân lang: hạt cau).

 Chữa ung thư, mụn nhọt sau khi vỡ mủ, bên ngoài bị gió lạnh xâm nhập, sưng (nóng) (?) kết cứng, mủ nước trong loãng, chảy mãi không dứt, bên trong thớ thịt rỗng hư hoại (?), mép vết lở khô căng, thịt lành không mọc. Cũng chữa lở loét độc và rò lâu ngày (?), dây dưa không khỏi, và lở loét ống chân (?) do thấp độc dồn xuống, chảy nước loét không khép miệng.

 Tân lang, Hoàng liên (bỏ rễ con, thái), Mộc hương (các vị lượng bằng nhau). Các vị trên tán bột mịn. Mỗi lần dùng thì rắc khô lên vết lở.

 Quyển thứ tám — [Các bài thuốc nổi tiếng của các nhà do quan Trực các họ Ngô bổ sung].

 Bạt độc tán (thuốc bột hút độc ra).

 Chữa đan độc ở trẻ em: màu da biến đổi, hoặc bám ở chân tay, hoặc ở ngực lưng, chạy khắp không cố định, sưng nóng đau nhức. Thuốc hút độc, tiêu sưng, giảm đau (?).

 Thạch cao (ba lạng), Cam thảo, Hoàng bá (mỗi vị một lạng), Hàn thủy thạch (bảy lạng). Các vị trên tán bột mịn. Mỗi lần dùng thì hòa với nước, thỉnh thoảng lấy lông gà quét lên. Hòa với nước cốt thân chuối thì càng tốt.

 Quyển thứ tám — [Các bài thuốc nổi tiếng của các nhà do quan Trực các họ Ngô bổ sung].

 Hổ phách cao.

 Chữa tràng nhạc ở cổ gáy, hoặc mọc dưới nách, lúc đầu như quả mơ, sưng kết cứng, dần dần nối nhau như chuỗi hạt, không tiêu cũng không vỡ; hoặc thủng lỗ chảy nước không dứt, lâu ngày khó khỏi, dần thành bệnh rò (?). Đều chữa được.

 Hổ phách (nhựa cây hóa thạch; một lạng), Mộc thông (thân dây mộc thông), Quế tâm, Đương quy, Bạch chỉ, Phòng phong, Tùng chi (nhựa thông), Chu sa (nghiền), Mộc miết (hạt gấc; bỏ vỏ; mỗi vị nửa lạng).

 Các vị thuốc trên, trước hết lấy năm vị hổ phách, đinh hương (nụ hoa đinh hương), quế tâm, chu sa, mộc hương giã, rây thành bột. Các vị còn lại đều thái nhỏ, ngâm dầu một đêm, cho vào nồi đun lửa nhỏ, đợi bạch chỉ vàng sém thì lọc ra. Tiếp đó cho bột tùng chi vào, lọc bỏ bã, lại để lắng cho dầu trong, đổ lại vào nồi đun lửa nhỏ, cho một cân hoàng đan vào, dùng que gỗ liễu khuấy không ngừng tay cho đến khi đen.

 Nhỏ vào nước thấy thành hạt tròn không tan, xem độ cứng mềm vừa phải, thì cho bột hổ phách và các vị kia vào khuấy đều, đựng trong đồ sứ. Mỗi lần dùng, xem vết to nhỏ, hơ lửa (?) rồi phết đều lên giấy mà dán.

 Quyển thứ tám — [Các bài thuốc nổi tiếng của các nhà do quan Trực các họ Ngô bổ sung].

 Đan sâm cao (đan sâm: rễ cây đan sâm, màu đỏ).

 Chữa vú sưng, nhũ ung, độc khí phát lên làm sưng đỏ nóng, dần thành đau như đâm chích; cũng chữa hạch ở vú kết cứng không tiêu tan. Làm thông thuận kinh lạc bị ứ trệ.

 Đan sâm, Xích thược dược, Bạch chỉ (các vị lượng bằng nhau). Các vị trên thái nhỏ, ngâm rượu ba đêm, cho thêm nửa cân mỡ lợn, đun nhỏ lửa đến khi bạch chỉ ngả vàng, lọc bỏ bã, cho thêm một lạng sáp ong vàng. Mỗi lần dùng một ít, bôi nhiều lần.

 Quyển thứ tám — [Các bài thuốc nổi tiếng của các nhà do quan Trực các họ Ngô bổ sung].

 Thần hiệu đương quy cao.

 Chữa bỏng nước sôi, bỏng lửa mới bắt đầu nổi bọng nước, nhiệt độc lan rộng, sưng đỏ đau nhức, độc khí ứ thịnh, thối rữa thành mủ. Thuốc làm khép miệng vết bỏng, trừ nhiệt độc, hết đau.

 Đương quy, Hoàng lạp (mỗi vị một lạng), Ma du (bốn lạng). Các vị trên, trước đun dầu, cho đương quy vào đến khi cháy đen thì bỏ bã, tiếp cho sáp ong vào khuấy nhanh, để nguội, đựng vào hộp sứ. Mỗi lần dùng, phết lên mảnh vải cũ mà dán.

 Quyển thứ tám — [Các bài thuốc nổi tiếng của các nhà do quan Trực các họ Ngô bổ sung].

 Nị phấn cao.

 Chữa phong tà, nhiệt độc bám vào và xung đột ở da, mình mọc mụn lở, ngứa đau bất chợt; cũng chữa ghẻ lớn thành lở loét, sưng đỏ đau nhức, chảy nước lan rộng không dứt. Thuốc hút nhiệt độc, hết đau, mọc da thịt, khép miệng vết lở, hiệu nghiệm như thần.

 Trư chi (mỡ lợn đã rán; sáu lạng), Tùng chi (nửa lạng), Nị phấn, Hồ phấn, Hoàng liên (tán bột), Cam thảo (tán bột; mỗi vị một lạng). Các vị trên, trước lấy mỡ lợn đun tùng chi, tiếp cho hai lạng sáp ong vàng vào, lọc bỏ bã, sau đó cho nị phấn cùng bốn vị kia (?) vào, khuấy đều, đổ vào đồ sứ. Mỗi lần dùng một ít mà bôi, ngày thay ba, bốn lần.

 Quyển thứ tám — [Các bài thuốc nổi tiếng của các nhà do quan Trực các họ Ngô bổ sung].

 Ô xà cao (ô xà: rắn ráo đen).

 Chữa phong tà, độc khí từ ngoài bám vào da, hun đốt thành sưng, nổi lên không cố định chỗ, chạy qua lại, lúc lúc phát ngứa đau; hoặc phong độc thịnh thành lở loét, sưng đỏ nhiều mủ, mép vết lở căng cứng. Hễ là sưng do phong thì đều chữa được.

 Ngô thù du, (Cảo) bản (rễ cây cảo bản), Độc hoạt (rễ cây độc hoạt), Tế tân (rễ cây tế tân), Bạch cương tàm (con tằm chết cứng do nấm; bỏ tơ, bỏ mỏ, sao), Bán hạ (củ cây bán hạ), Thục tiêu (bỏ hạt, sao), Phòng phong (bỏ vỏ… (?)) (một số vị bị mất chữ (?)).

 Các vị trên thái nhỏ, dùng hai cân mỡ lợn tháng chạp đã rán, đun bằng lửa nhỏ, đợi bạch chỉ chuyển màu đỏ đen là được, lọc qua bông bỏ bã, cho sáp vào, đựng trong đồ sứ. Mỗi lần dùng, lấy một ít xoa cho nóng, ngày ba lần.

 Quyển thứ tám — [Các bài thuốc nổi tiếng của các nhà do quan Trực các họ Ngô bổ sung].

 Hòe bạch bì cao (vỏ trắng cây hòe).

 Chữa các loại trĩ trong, trĩ ngoài, sưng thành cục kết cứng, hoặc ngứa bất chợt, hoặc đau không chịu nổi, hoặc quanh hậu môn mọc mụn lở, đỏ nát, loét lan, cục trĩ lâu ngày không tiêu tan.

 Hòe bạch bì, Luyện thực (quả xoan; mỗi vị năm lạng), Cam thảo, Bạch chỉ (mỗi vị hai lạng), Xích tiểu đậu (đậu đỏ nhỏ; hai hợp — hợp là đơn vị dung tích, bằng một phần mười thăng), Đào nhân (nhân hạt đào; sáu mươi hạt), Đương quy (…) (?).

 Bảy vị trên phủ trở, dùng một cân mỡ lợn đã rán, đun lửa nhỏ đến khi bạch chỉ vàng là thuốc thành. Mỗi lần dùng xoa lên chỗ lở, ngày dùng hai lần.

 Quyển thứ tám — [Các bài thuốc nổi tiếng của các nhà do quan Trực các họ Ngô bổ sung].

 Thần tiên thái nhất cao.

 Chữa tám loại ung thư (?), mọi thứ lở loét độc, nhọt mềm, không kể đã lâu năm hay mới, đã thành mủ hay chưa thành mủ, dán vào là có hiệu quả.

 (Bị) chó (cắn) (?), bỏng nước sôi hay lửa, bị dao rìu chém: đều có thể vừa uống vừa dán. Phát bối thì trước lấy nước ấm rửa vết lở, lau khô, dùng mảnh vải (dán thuốc), (lại) uống một viên với nước (?).

 Bệnh huyết khí thì uống với rượu mộc thông. Khí hư ra trắng hoặc đỏ thì uống với rượu đương quy. Ho, họng bị bế tắc, triền hầu phong (họng sưng nghẹt như bị quấn chặt, khó thở, khó nuốt), cùng mọi chứng mắt đỏ do phong, thì dán vào huyệt Thái dương (chỗ lõm ở hai bên thái dương), rồi uống với nước sắc chi tử (quả dành dành). Bị đánh đập, va ngã tổn thương thì dán thuốc, đồng thời uống với nước sắc vỏ quýt.

 (Đau) lưng (gối) (?) thì uống với nước muối. Khạc ra máu thì uống với nước sắc vỏ rễ dâu. Các chứng rò thì trước lấy nước muối rửa các vết lở, mụn nhọt, rồi tùy to nhỏ mà phết thuốc lên giấy (dán), (lại) uống một viên.

 Thuốc lăn viên to bằng quả anh đào, lấy bột vỏ hến làm áo bọc ngoài. Thuốc có thể cất giữ mười năm không hỏng, càng để lâu càng mạnh, hiệu nghiệm như thần, không thể (nói hết) (?).

 Huyền sâm (rễ cây huyền sâm), Bạch chỉ, Xuyên đương quy (bỏ đầu rễ), Nhục quế (bỏ vỏ thô), Đại hoàng, Xích thược dược, Sinh can địa hoàng (mỗi vị một lạng). Các vị trên thái nhỏ, ngâm vào hai cân dầu vừng: mùa xuân năm ngày, mùa hè ba ngày, mùa thu bảy ngày, mùa đông mười ngày. Lọc bỏ bã, nấu dầu cho vừa độ, tiếp cho một cân hoàng đan vào, đến khi nhỏ dầu vào nước không tan là được.

 Quyển thứ tám — [Các bài thuốc bí truyền đã được kiểm nghiệm của các cục, thêm vào tiếp].

 Bổ tổn đương quy tán (thuốc bột đương quy bồi bổ chỗ tổn thương).

 Chữa ngã ngựa, rơi từ trên xe, bị đánh, bong gân cổ tay, gãy cánh tay, kêu la không dứt. Uống thuốc này thì chỉ trong khoảnh khắc hít thở đã không còn đau dữ dội, xương sẽ liền lại với nhau, hiệu nghiệm như thần.

 Trạch lan (cây mần tưới; đã chế), Phụ tử (nướng trong tro, bỏ vỏ và rốn củ; mỗi vị một phân), Đương quy (sao), Thục tiêu (sao cho rịn dầu), Cam thảo (nướng), Quế (…) (?). Các vị trên tán bột mịn. Mỗi lần uống hai tiền, hòa với rượu ấm, ngày uống ba lần. Kiêng rong biển, cải trắng, hành sống, thịt lợn, nước lạnh.

 Quyển thứ tám — [Các bài thuốc bí truyền đã được kiểm nghiệm của các cục, thêm vào tiếp].

 Phục nguyên thông khí tán.

 Chữa mụn nhọt, ung thư mới bắt đầu sưng đỏ (?), mới phát đau, hoặc đã vỡ mủ hay chưa vỡ; cũng chữa tiểu trường khí, thận ung (nhọt mưng mủ ở vùng thận), hạch sưng ở bẹn (?), đùi gối mọc mụn lở, và chứng xuy nhũ ở phụ nữ (vú sưng đau do tắc sữa).

 Bạc thượng hồi hương (tiểu hồi hương nhập bằng đường biển; sao), Xuyên sơn giáp (vảy con tê tê; thái, sao với bột vỏ hến rồi bỏ bột đi; mỗi vị hai lạng), Nam mộc hương (mộc hương phương nam; không hơ lửa; một lạng rưỡi), Diên hồ (sách) (củ cây diên hồ sách) (…) (?).

 Các vị trên tán bột mịn. Mỗi lần uống một tiền đầy, hòa với rượu nóng. Bệnh ở phần trên cơ thể thì uống sau bữa ăn, bệnh ở phần dưới thì uống trước bữa ăn. Người không uống rượu thì hòa với nước sắc nam mộc hương mà uống.

 Quyển thứ tám — [Các bài thuốc bí truyền đã được kiểm nghiệm của các cục, thêm vào tiếp].

 Bài nùng thác lý tán.

 Chữa mọi thứ mụn nhọt, ung độc, cùng trường ung, nhọt thư ở lưng, hoặc sưng đỏ mà chưa vỡ, hoặc đã vỡ mà mủ máu không tan, đau đớn không chịu nổi. Cũng chữa nhũ ung ở phụ nữ và mọi khối sưng độc: đều nên uống.

 Địa ngô công (cỏ rết đất), Xích thược dược, Đương quy, Cam thảo (các vị lượng bằng nhau). Các vị trên tán bột mịn. Mỗi lần uống hai tiền, hòa với rượu ấm, không kể giờ giấc.

 Quyển thứ tám — [Các bài thuốc bí truyền đã được kiểm nghiệm của các cục, thêm vào tiếp].

 Thăng ma hòa khí ẩm (ẩm: thuốc uống).

 Chữa ghẻ lở mọc ở chân tay, mông và đùi đau ngứa thất thường, thậm chí sợ lạnh phát sốt, đau như đâm chích, chảy nước lan rộng, phù nề.

 Bộ phận sinh dục ẩm ướt, ngứa, tai ù, mắt đau: đều chữa được.

 Can khương (gừng khô), Thục chỉ xác (quả chỉ xác đã chế chín; mỗi vị nửa tiền), Can cát (củ sắn dây khô), Thục thương truật (củ thương truật đã chế), Cát cánh (rễ cây cát cánh), Thăng ma (mỗi vị một lạng), Đương quy, Thục bán hạ (bán hạ đã chế), Phục linh (nấm phục linh mọc ở rễ thông) (…) (?).

 Các vị trên thái thô. Mỗi lần dùng bốn tiền đầy, một chén rưỡi nước, ba lát gừng, mười lăm sợi đăng tâm (ruột cây bấc), sắc còn bảy phần, bỏ bã, uống trước bữa ăn.

 Quyển thứ tám — [Các bài thuốc bí truyền đã được kiểm nghiệm của các cục, thêm vào tiếp].

 Ngũ hương liên kiều thang (thuốc sắc năm vị thơm và liên kiều).

 Chữa mọi thứ hạch độc, tràng nhạc, ung thư, khối sưng độc. (Lấy từ sách "Tam nhân phương".)

 Trầm hương (gỗ trầm; không hơ lửa), Nhũ hương (không hơ lửa, nghiền), Cam thảo (dùng sống), Bạc thượng thanh mộc hương (thanh mộc hương nhập bằng đường biển; không hơ lửa; mỗi vị một phân), Liên kiều (quả cây liên kiều), (…) hồ (?) (hoặc (dùng loại mọc ở) đất… lạng) (?), Đại hoàng (đồ chín…) (?).

 Các vị trên phủ trở. Mỗi lần dùng bốn tiền đầy, hai chén nước, đun lấy hơn một chén, bỏ bã, lấy tám phần (?) nước trong, uống nóng lúc bụng đói. Hơn nửa ngày mà chưa đi ngoài thì uống thêm một lần, đến khi đi ngoài ra vật độc xấu là được. Uống trước khi vết lở mọc thịt cũng không hại, để bẻ gãy khí nhiệt độc.

 Bài gốc có trúc lịch (nước cốt tre non hơ lửa) và mang tiêu (muối khoáng có tác dụng tẩy), nhưng sợ người cứng nhắc không biết cân nhắc, nên bỏ đi; người hiểu biết nên tự thêm bớt.

 Bài Ngũ hương liên kiều thang có rất nhiều bản, nên lấy bản trong "Tam nhân phương" làm chuẩn; nay chép kèm cả bài trong "Lý thị phương" (sách thuốc của họ Lý).

 Bài của họ Lý: dùng nhũ hương, cam thảo, mộc hương, trầm hương, liên kiều, xạ can (củ cây rẻ quạt), thăng ma, mộc thông, tang ký sinh (cây tầm gửi trên cây dâu), độc hoạt, mỗi vị ba phân; đinh hương nửa lạng. Ai táo bón thì thêm ba phân đại hoàng. Họ Lý không dùng đại hoàng là vì sợ người hư yếu, người già uống không hợp, nên lúc dùng mới tùy trường hợp mà thêm bớt.

 Lại một bài khác: thanh mộc hương ba phân; tang ký sinh hai phân; trầm hương, mộc thông, sinh hoàng kỳ, đại hoàng mỗi vị một lạng, ngâm rượu, nướng trong tro; xạ hương hai tiền; nhũ hương, hoắc hương (cây hoắc hương), xuyên thăng ma, liên kiều mỗi vị nửa lạng; kê thiệt hương (đinh hương mẹ, tức quả đinh hương) ba phân. Bài này giống bài trong "Tam nhân phương" và "Lý thị phương", chỉ thêm kê thiệt hương và hoắc hương mà thôi.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video