Thiên 13 — Phẩm 13 – Tính Như Lai

 Kinh Đại Bát-nê-hoàn (tức kinh Đại Bát Niết-bàn; "Bát-nê-hoàn" là sự diệt độ trọn vẹn, dứt hẳn mọi khổ đau và sinh tử), phẩm Như Lai tính, thứ mười ba.

 Bồ-tát (người tu hạnh giác ngộ, nguyện cứu độ mọi chúng sinh) Ca-diếp (vị Bồ-tát thưa hỏi trong kinh này) lại bạch Phật: Thưa Thế Tôn (bậc được thế gian tôn kính, tức Phật), Như Lai (danh hiệu của Phật) có ngã (cái tôi chân thật, thường còn); vậy trong hai mươi lăm hữu (hai mươi lăm cõi tồn tại mà chúng sinh trôi lăn trong sinh tử) là có hay không có ngã? Phật bảo Ca-diếp: Ngã chân thật chính là Như Lai tính (bản tính Như Lai, tức tính Phật ẩn sẵn trong mỗi chúng sinh). Nên biết tất cả chúng sinh đều có, chỉ vì chúng sinh bị vô số phiền não (những tâm xấu như tham lam, giận dữ, si mê làm rối loạn và trói buộc con người) che lấp nên nó không hiện ra.

 Ví như trong nhà người nghèo có kho châu báu mà người ấy không biết. Bấy giờ có một người giỏi nhận biết của báu nói với người nghèo: "Anh làm việc cho tôi, tôi sẽ cho anh tiền của, báu vật." Người nghèo đáp: "Tôi không đi được. Vì sao? Vì trong nhà tôi vốn có kho châu báu, không thể bỏ mà đi." Người kia lại nói: "Anh thật ngu, không biết chỗ của báu. Cứ làm việc cho tôi, tôi sẽ cho anh châu báu dùng không bao giờ hết." Người nghèo bèn nghe theo. Sau đó người kia đào châu báu trong nhà anh ra trao cho. Người nghèo vui mừng, cho là chuyện lạ hiếm có, biết người ấy thật đáng nương cậy. Tất cả chúng sinh cũng như vậy: ai nấy đều có Như Lai tính, nhưng bị vô số phiền não che lấp, chìm khuất nên không tự biết. Như Lai dùng phương tiện (cách khéo léo tùy hoàn cảnh để dẫn dắt) khuyến dụ, mở bày giáo hóa, khiến họ biết thân mình có Như Lai tính mà vui mừng tin nhận.

 Lại nữa, này thiện nam tử (người nam hiền lành, cách Phật gọi người nghe pháp), ví như người mẹ sinh con, con còn nhỏ thì bị bệnh. Thầy thuốc khéo léo pha thuốc hay bằng tô (váng sữa), sữa và thạch mật (đường phèn) cho đứa trẻ uống, rồi dặn người mẹ: "Cẩn thận đừng cho con bú; đợi thuốc tiêu hết rồi hẵng cho bú." Người mẹ lại lấy thuốc đắng bôi lên vú; đứa trẻ muốn bú, ngửi thấy mùi thuốc đắng liền bỏ đi. Biết thuốc đã tiêu, người mẹ mới rửa vú cho con bú. Như vậy đó, thiện nam tử, vì muốn khuyến dụ giáo hóa chúng sinh nên lúc đầu Như Lai nói với chúng sinh rằng với tất cả pháp (mọi sự vật, hiện tượng) đều phải tu hạnh vô ngã (quán rằng không có cái tôi). Khi tu vô ngã thì trừ được ngã kiến (cái thấy chấp có cái tôi); trừ ngã kiến rồi thì vào Nê-hoàn (Niết-bàn). Vì muốn trừ cái ngã theo thế tục nên Như Lai nói lời dạy bí mật mang tính phương tiện là "không phải ngã"; sau đó mới nói về Như Lai tính, đó gọi là cái ngã chân thật vượt ra ngoài thế gian.

 Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: Thưa Thế Tôn, khi người mới sinh ra thì trí tuệ còn ít; dần dần lớn lên thì trí cũng theo đó mà sáng ra. Nếu có ngã thì trước sau lẽ ra phải như một; vì trí tuệ ấy dần dần tăng, nên biết là không có ngã. Lại nữa, ngã thì lẽ ra không có sinh tử; mà nay có sinh tử, nên biết là không có ngã. Nếu tất cả đều có Như Lai tính thì lẽ ra không có khác biệt; vậy mà nay hiện có trưởng giả (người giàu có, có địa vị), phạm chí (người thuộc dòng tu sĩ Bà-la-môn), sát-lợi (dòng vua chúa, quan võ), cư sĩ (người tại gia), chiên-đà-la (hạng người bị coi là thấp hèn nhất trong xã hội Ấn Độ xưa)…; các loài chúng sinh do nghiệp khác nhau nên mang thân không giống nhau. Nếu chúng sinh có Như Lai tính thì lẽ ra phải bằng nhau; mà nay không bằng nhau, nên biết không có Như Lai tính. Nếu thật có Như Lai tính thì lẽ ra không ai giết hại, trộm cắp, làm đủ thứ nghiệp ác. Nếu chúng sinh có Như Lai tính thì người điếc phải nghe được, người mù phải thấy được, người câm phải nói được. Nếu mỗi người đều có Như Lai tính thì nó ở chỗ nào? Trong cái thân do nhiều thứ hợp lại, có đủ các màu xanh, vàng, đỏ, trắng, nó ở một chỗ hay ở khắp trong thân?

 Phật bảo Ca-diếp: Ví như nhà vua có một lực sĩ mang hạt châu ma-ni (ngọc báu quý, tương truyền trừ được độc và bệnh) có thể trừ đau đớn do chất độc, buộc trên đầu. Khi giao chiến với nước địch, lực sĩ bị đối phương đánh trúng (?), hạt châu ma-ni lún vào trong thân, máu thịt và da phủ lên, thế là mất hạt châu. Tìm không thấy, anh ta cho là đã mất. Bấy giờ có một thầy thuốc giỏi đến chữa bệnh. Lực sĩ nói với thầy thuốc: "Tôi có hạt châu báu, rồi bỗng đánh mất, tìm khắp nơi không biết ở đâu. Nên biết của báu là vật không bền, như bọt nước, chóng sinh chóng diệt, giả dối như trò ảo thuật." Anh ta cứ thế mãi cho là đã mất châu. Thầy thuốc đáp: "Hạt châu không mất, đừng nghĩ là mất. Lúc anh đánh nhau, hạt châu lọt vào trong thân, máu thịt và da phủ lên nên không thấy." Người kia không tin, nói với thầy thuốc: "Trong máu thịt chỗ nào có hạt châu? Đó chỉ là lời nói suông." Thầy thuốc liền lấy hạt châu ra cho anh ta. Được châu rồi, người ấy mới tin hiểu biết của thầy thuốc thật kỳ lạ.

 Tất cả chúng sinh cũng như vậy, ai nấy đều có Như Lai tính; nhưng vì gần gũi ác tri thức (bạn xấu, thầy tà dẫn đi sai đường) mà khởi lòng dâm dục, giận dữ, ngu si, rơi vào ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), cho đến đi khắp hai mươi lăm hữu, mang đủ loại thân. Hạt châu ma-ni Như Lai tính chìm trong vết thương phiền não dâm, giận, si nên không biết ở đâu. Họ đối với cái ngã thế tục mà tu tưởng vô ngã, không hiểu lời dạy bí mật mang tính phương tiện của Như Lai, vị thầy thuốc giỏi, nên khởi tưởng không có ngã mà không biết được cái ngã chân thật. Do đó Như Lai lại dùng phương tiện, khiến dập tắt vô số phiền não đang bừng cháy, mở bày làm hiển lộ Như Lai tính.

 Lại nữa, thiện nam tử, ví như ở núi Tuyết (tức dãy Hi-mã-lạp-sơn) có một vị thuốc ngọt quý tên là Thượng vị (vị cao nhất). Khi chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chính pháp) chưa ra đời thì thuốc ấy ẩn khuất không hiện. Những người bệnh đều tìm đến chỗ có thuốc, đào đất chôn ống để hứng nước thuốc; có người được vị ngọt, có người được vị đắng, có người được vị cay, có người được vị chua, có người được vị mặn, có người được vị nhạt. Những người bệnh được các vị ấy mà không được thứ thuốc Thượng vị chân thật, vì đào đất không sâu, do phúc đức mỏng. Nhờ sức phúc đức của chuyển luân thánh vương, khi vua ra đời thì liền có được thứ thuốc Thượng vị chân thật. Như vậy đó, thiện nam tử, Như Lai tính [hiện ra] nhiều thứ vị, bị vô số phiền não ngu si che lấp, nên chúng sinh không có được Như Lai tính là vị cao nhất, mà do đủ thứ nghiệp nên mang thân ở khắp nơi.

 Như Lai tính ấy không thể bị giết hại. Những người chết đi gọi là thọ ngắn; còn Như Lai tính gọi là thọ chân thật, không đứt không hoại, cho đến khi thành Phật. Như Lai tính không bị hại, không bị giết; chỉ có cái thân nuôi dưỡng (thân xác nhờ ăn uống mà lớn lên) là có bị hại, bị giết. Như những người bệnh kia làm các nghiệp tà, chịu đủ thứ quả báo, làm sát-lợi, làm phạm chí, cho đến sinh tử trong hai mươi lăm hữu, là vì không có được Như Lai tính chân thật.

 Lại nữa, thiện nam tử, như người đào đất tìm kim cương báu (thứ đá quý cứng nhất, không gì phá được), tay cầm đục bén đục đất đá cứng đều vỡ vụn, duy chỉ kim cương là không gì chặt đứt được. Như Lai tính cũng như vậy, gươm bén của thiên ma (ma vương ở cõi trời, chuyên phá hoại người tu đạo) không làm tổn thương được. Chỉ có cái thân nuôi dưỡng bị tổn hại, chứ không phải Như Lai tính. Vì thế nên biết Như Lai tính không bị hại, không bị giết. Đó là lời dạy quyết định của Như Lai, là khế kinh phương đẳng (kinh điển Đại thừa, nói giáo lý rộng lớn, bình đẳng) vừa là cam lộ (nước cam lồ, thứ thuốc bất tử của chư thiên) vừa là thuốc độc.

 Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: Thưa Thế Tôn, khế kinh phương đẳng vừa là cam lộ vừa là thuốc độc, ý nghĩa nhắm đến điều gì? Phật bảo Ca-diếp: Thiện nam tử, nay ông hãy lắng nghe kỹ, ta sẽ nói cho ông. Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ (bài tụng bằng thơ trong kinh):

 Có người ăn cam lộ / mà được sống lâu như tiên;

 Có người uống cam lộ / hại mạng mà chết yểu.

 Có người vì uống thuốc độc mà chết, / có người nhờ uống thuốc độc mà sống.

 Cam lộ ấy là trí tuệ không ngăn ngại của Ma-ha-diễn (phiên âm chữ Phạn Mahāyāna, tức Đại thừa — "cỗ xe lớn", giáo pháp cứu độ khắp mọi người). Thuốc độc ấy cũng là trí tuệ không ngăn ngại của Ma-ha-diễn. Giống như đề hồ (tinh chất ngon nhất chế từ sữa), tô, dầu, thạch mật: ăn vào không tiêu thì gọi là thuốc độc, ăn vào tiêu được thì gọi là cam lộ. Chúng sinh không có trí, không hiểu lời dạy bí mật của Đại thừa phương đẳng, thì đối với người ấy gọi là thuốc độc. Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát) và Duyên giác (người tự quán lẽ nhân duyên mà giác ngộ) an trụ trong pháp Đại thừa, cùng các Bồ-tát là bậc anh hùng trong loài người, thì gọi là cam lộ. Ví như bò sữa tuy màu lông khác nhau mà sữa cùng một vị. Như vậy, Ca-diếp, nên biết pháp tính Như Lai là chỗ nương tựa của các Bồ-tát đã thành bậc vô úy (không còn sợ hãi gì); tính ấy và tính của ta đều cùng một vị. Lúc ấy Bồ-tát Ca-diếp liền nói kệ:

 Nay con quy y (quay về nương tựa) Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng), / Như Lai tính rất sâu xa;

 Như Lai tạng (kho Như Lai: tính Phật ẩn chứa trong thân mỗi người) nơi chính thân mình, / Phật, Pháp, Tăng là ba ngôi ấy.

 Người quy y như thế / gọi là chỗ nương tựa cao nhất.

 Bấy giờ Thế Tôn lại vì Ca-diếp mà nói kệ:

 Kẻ không biết Tam bảo / sao gọi là biết quy y?

 Nghĩa nương tựa còn chưa rõ, / làm sao biết Phật tính?

 Nếu đã quy y Phật / là điều tốt lành an ổn nhất,

 Thì lại vì nhân duyên gì / mà còn quy y Pháp?

 Quy y Pháp / ấy là ý tưởng của tâm mình;

 Lại vì nhân duyên gì / mà quy y chúng Tăng?

 Không tin rằng quy y Phật / là điều quyết định chân thật,

 Thì Tam bảo và Như Lai tính / do đâu mà biết hết được?

 Sao chưa biết nghĩa / mà đã khởi ý đoán định trước?

 Phật, Pháp, Tăng tỳ-kheo (người xuất gia thọ giới đầy đủ) / là bậc thang của Tam bảo (?);

 Giống như chưa mang thai / mà đã tưởng sinh con;

 Suy nghĩ như thế / chỉ thêm rối loạn mê lầm,

 Như người đuổi theo tiếng vang trong hư không, / xa lìa bậc ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia giữ giới, quy y Tam bảo) chân chính.

 Hãy siêng năng tìm phương tiện / [hiểu] nghĩa quyết định của Đại thừa;

 Như Lai thuận theo mà nói / khiến ông trừ lưới nghi ngờ.

 Bồ-tát Ca-diếp lại nói kệ:

 Theo phép ưu-bà-tắc, / người quy y Phật

 Đối với tất cả thiên thần / không khởi ý quy y;

 Theo phép ưu-bà-tắc, / người quy y Pháp

 Không dùng cách giết hại sinh vật / để làm lễ cúng tế trái phép;

 Theo phép ưu-bà-tắc, / người quy y Tăng

 Không đến các đạo tà / mà cầu ruộng phúc (người hay nơi đáng cúng dường, cúng vào thì sinh phúc như gieo hạt vào ruộng).

 Vì thế quy y Tam bảo / là trừ ba điều trái phép của thế tục;

 Phép ba quy y này / cũng là do Như Lai nói:

 "Ta xưa nhờ pháp này / nay được chỗ an ổn;

 Các ông cũng nên thực hành, / rốt cuộc sẽ đến chỗ ta.

 Con đường bình đẳng như thế, / các ông theo đó mà đi

 Thì mau thoát mọi khổ / và mê lầm luân hồi sinh tử."

 Như Lai tính / cũng do Thế Tôn nói ra;

 Con và các chúng sinh / cùng có Như Lai tính này.

 Con đường thuận theo của chư Phật / chúng con đều do đó mà đi;

 Cho đến các ma, các trời / cũng có cam lộ này,

 Rốt cuộc đều giống như chư Phật, / lìa các cõi hữu, thành bậc tôn quý Mâu-ni (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc thánh vắng lặng).

 Bấy giờ Thế Tôn lại vì Ca-diếp mà nói kệ lần nữa:

 Ông chớ như Thanh văn / trí tuệ non dại như trẻ thơ;

 Chỉ có một chỗ quy y, / nên biết chẳng phải có ba.

 Con đường bình đẳng như thế, / Phật, Pháp, Tăng cùng một vị;

 Vì diệt tà kiến ngu si / nên lập ra ba pháp này.

 Nay nếu ông muốn thị hiện (hiện ra cho người thấy) / việc thuận theo thế gian,

 Thì nên theo lời dạy này / mà quy y Tam bảo.

 Nếu người quy y Phật / tức là quy y ta;

 Quy y bậc Đẳng chính giác (bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn, tức Phật), / chính giác ấy ta đã đạt được.

 Quy y mà phân biệt [thành ba] / thì làm rối Như Lai tính;

 Nên đối với Như Lai / khởi tâm bình đẳng;

 Chắp tay cung kính lễ / tức là lễ tất cả Phật.

 Ta đối với các chúng sinh / là chỗ nương tựa chân thật nhất,

 Vì pháp thân (thân chân lý, thân thật của Phật) thanh tịnh mầu nhiệm / ta đã đầy đủ.

 Nếu lễ tháp xá-lợi (tháp thờ di cốt của Phật) / thì nên kính lễ ta;

 Ta đối với các chúng sinh / là ngôi tháp chân thật nhất,

 Cũng là xá-lợi thật, / vì thế nên kính lễ.

 Nếu quy y Pháp / thì nên quy y ta,

 Vì pháp thân thanh tịnh mầu nhiệm / ta đã đầy đủ;

 Ta đối với các chúng sinh / là Pháp chân thật nhất.

 Nếu quy y chúng Tăng / cũng nên quy y ta;

 Tất cả các chúng khác / đều được Tăng của Phật thu nhận;

 Ta đối với các chúng sinh / là Tăng chính giác cao nhất,

 Với loài chúng sinh không có mắt, / ta làm cho họ sinh ra con mắt đạo.

 Vì thế chúng Thanh văn / và Tăng Duyên giác

 Đều được Tăng Như Lai thu nhận; / quy y nơi đây là chân thật nhất.

 Phật bảo Ca-diếp: Đúng vậy, thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn, tu hạnh đã cao) nên nghĩ thế này: dù cho [mình] có tích tụ điều bất thiện và sự vô tri, vẫn nên biết rằng "ta có Phật tính". Như người tráng sĩ khi ra trận nên biết: "Ta là tướng trong quân, là chỗ nương cậy của mọi người." Ví như vương tử khi đã làm thái tử thì nên tự biết: "Ta đứng trên tất cả các vương tử, sẽ nối ngôi vua, làm chỗ nương tựa chân thật cho các vương tử", trọn không khởi tâm tự cho mình thấp kém. Thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, lập ý chí cứng như kim cương, vượt lên trên ba pháp kia; như vị vương tử ấy thành tựu sự không sợ hãi, đối với ba pháp mà lìa mọi ý tưởng phân biệt. Như Lai là cao nhất, như tướng đỉnh đầu (chỏm thịt nhô cao trên đỉnh đầu Phật, gọi là nhục kế) là bậc nhất. Chẳng phải Phật, chẳng phải Pháp, chẳng phải Tăng tỳ-kheo; các sai biệt ấy chỉ như những bậc thang. Vì làm chỗ nương cho thế gian, để độ thế gian, nên đối với pháp chân thật mà thị hiện nhiều cách, lập ra ba pháp để dẫn dụ giáo hóa chúng sinh mê muội vô tri, khiến họ vào trí tuệ sâu sắc, sắc bén của Đại thừa. Bồ-tát Ca-diếp lại nói kệ:

 Biết nghĩa chân thật này / mà vẫn hỏi Như Lai,

 Là vì muốn làm hiển lộ / sự dũng mãnh, lìa nhơ của Bồ-tát.

 Lành thay, Thế Tôn đã nói / những hạnh mà Bồ-tát làm,

 Trí sâu sắc, sắc bén của Đại thừa / như trí tuệ kim cương đã được tôi luyện.

 Lành thay, Thế Tôn đã nói / để an lập các Bồ-tát;

 Như Lai đã khéo hiển bày, / nay con cũng sẽ như vậy.

 Tất cả các loài chúng sinh / đều nên tự quán xét:

 Như Lai tạng trong thân mình / chính là ba nơi quy y.

 Tất cả các loài chúng sinh / tin nhận kinh này,

 Dù đã lìa phiền não / hay còn chưa lìa dục,

 Đều nên quay về / kho mầu nhiệm Như Lai nơi chính thân mình.

 Chỉ đó là quy y chân chính, / không hai cũng không ba.

 Vì sao như vậy? / Vì Thế Tôn đã phân biệt rộng rằng

 Mỗi người tự thân đều có / kho mầu nhiệm Như Lai.

 Vì biết nghĩa này / nên không còn quy y theo ba nữa.

 Ta đã là chỗ nương tựa chân thật / cho tất cả thế gian,

 Vì Pháp và Tăng tỳ-kheo / đều được thu nhận cả.

 Thanh văn, Bích-chi-phật (tức Duyên giác, bậc tự giác ngộ không cần thầy) / đều nên kính lễ

 Các vị Bồ-tát này, / vì họ đang hướng thẳng đến đạo Đại thừa.

 Như Lai tính như thế / là không thể nghĩ bàn,

 Vì đầy đủ ba mươi hai tướng / và tám mươi vẻ đẹp (ba mươi hai tướng tốt chính và tám mươi nét đẹp phụ trên thân Phật).

 Phật bảo Ca-diếp: Lành thay, lành thay, thiện nam tử! Các Bồ-tát nên học trí tuệ sâu sắc, sắc bén như thế. Lại nữa, thiện nam tử, ta sẽ nói thêm về việc đi vào Như Lai tạng. Liền nói kệ:

 Có ngã thường còn / thì trọn không phải trải qua khổ nạn;

 Nếu không có ngã / thì tu phạm hạnh (hạnh trong sạch, giữ giới của người tu) là uổng công.

 [Nói] tất cả pháp vô ngã / ấy gọi là thuyết đoạn diệt (chủ trương cho rằng chết là hết, mọi thứ dứt mất hẳn);

 Nói ngã thường còn / ấy là thuyết kế thường (chủ trương chấp có cái thường còn bất biến).

 [Nói] tất cả pháp vô thường / ấy là thuyết đoạn diệt;

 [Nói] tất cả pháp là thường / ấy là thuyết thường còn.

 Tất cả pháp là khổ / ấy là thuyết đoạn diệt; / tất cả pháp là vui / ấy là thuyết kế thường.

 Với tất cả mà tu tưởng thường / thì mau rơi vào thuyết đoạn diệt;

 Với tất cả mà tu tưởng vô thường / thì mau rơi vào tưởng thường.

 Ví như con sâu đo (?), / bám được chỗ thứ nhất liền vươn sang chỗ thứ hai;

 Người tu tưởng thường như thế / thì mau rơi vào đoạn diệt;

 Nếu tu đoạn diệt / cũng mau rơi vào tưởng thường.

 Thí dụ nói như vậy là: / được một lại tìm cái khác.

 Tùy từng pháp riêng mà tu quán khổ / thì nói về phần bất thiện;

 Tùy từng pháp riêng mà tu quán vui / thì nói về phần thiện;

 Tùy từng pháp riêng mà tu quán vô ngã / là đối với vô số phiền não;

 Tùy từng pháp riêng mà tu quán thường còn / là đối với Phật tính và Niết-bàn;

 Tùy từng pháp riêng mà tu quán vô thường / thì là thân không bền chắc;

 Tùy từng pháp riêng mà tu quán thường / là đối với Như Lai và Tam bảo

 Cùng sự giải thoát bình đẳng; / đó là chân thật của các pháp.

 Điều Như Lai nói / không giống thí dụ kia;

 Nên biết Như Lai lìa hai bên, / đứng ở giữa mà nói pháp;

 Thấy chấp thường và thấy đoạn diệt, / cả hai đều lìa bỏ.

 Kẻ phàm ngu ở thế gian / mê lầm trước lời Phật nói,

 Ví như người bệnh gầy yếu / uống ngay nhiều tô một lúc mà mê loạn.

 [Chấp] có và không làm tăng bệnh, / ví như người bệnh nặng

 Bốn đại (bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió cấu tạo nên thân) tăng giảm lẫn nhau / mà không hòa hợp đều đặn;

 Đàm (đờm dãi ứ đọng) tăng mãi không dừng, / yếu tố gió nổi lên thiêu đốt;

 Gió và đàm đã chống trái nhau, / nước dãi nước bọt cũng tăng thêm;

 Không hòa hợp như thế / cả thân phát cuồng loạn.

 Thầy thuốc giỏi khéo chữa bằng phương thuốc, / thuận theo mà làm yên bốn thứ,

 Trừ diệt mọi bệnh, / vui vẻ, toàn thân mạnh khỏe.

 Bốn đại như rắn độc, / vô số phiền não là bệnh hoạn;

 Thầy thuốc giỏi khéo chữa bằng phương thuốc, / tính bình đẳng được an ổn.

 Tính bình đẳng ấy / gọi là Như Lai tạng.

 Được nghe về Như Lai tính / thì lìa khỏi mọi cõi,

 Thường trụ không biến đổi, / không bám vào có, không, v.v.

 Kẻ phàm ngu nói càn, / không hiểu lời dạy vi mật (sâu kín, bí mật).

 Như Lai vì chúng sinh / phương tiện nói thân là khổ;

 Kẻ phàm ngu không hiểu / cho rằng thân ta là đoạn diệt.

 Người trí hiểu chân đế (chân lý tuyệt đối), / không gộp chung mà nhận tất cả,

 Biết được trong thân ta / có hạt giống an vui.

 Nghe ta vì chúng sinh / phương tiện nói vô thường,

 Kẻ phàm ngu cho rằng thân ta / như đồ gốm vỡ của thợ gốm;

 Người trí hiểu rõ, / không gộp chung mà nhận tất cả,

 Biết được thân ta có / hạt giống pháp thân mầu nhiệm.

 Nghe ta vì chúng sinh / phương tiện nói "không phải ngã",

 Kẻ phàm ngu cho rằng Phật pháp / hoàn toàn không có ngã và cái thuộc về ngã;

 Người trí hiểu rõ / không phải tất cả đều là lời nói theo tên gọi giả tạm,

 Nên không mê lầm đối với / pháp tính chân thật thanh tịnh của Như Lai.

 Nghe Phật vì chúng sinh / phương tiện nói giáo lý "không",

 Kẻ ngu không hiểu, / cho rằng [Phật] nói mọi thứ đều dứt mất;

 Người trí hiểu rõ, / không gộp chung mà nhận tất cả,

 Biết pháp thân Như Lai / thường còn, không biến đổi.

 Nghe ta vì chúng sinh / phương tiện nói giải thoát,

 Kẻ ngu cho rằng thân Phật / giải thoát rồi thì tiêu mất hết;

 Người trí hiểu rõ / không phải mọi sự qua lại đều dứt hết;

 Như Lai, vị sư tử trong loài người, / tự tại một mình dạo bước.

 Ta vì chúng sinh nói / vô minh (si mê, không thấy rõ chân lý) làm duyên cho các hành (những tạo tác của thân, miệng, ý);

 Kẻ phàm ngu không hiểu / cho đó là hai pháp;

 Người trí hiểu rõ / minh (sáng suốt) và vô minh tuy khác,

 Nhưng nơi pháp giải thoát chân thật / thì không có hai tướng.

 Các hành làm duyên sinh ra thức (tâm nhận biết, phân biệt), / kẻ phàm ngu cho là hai;

 Người trí biết hành và duyên / tuy hai mà chẳng hai.

 Mười điều thiện và mười điều ác, / kẻ phàm ngu chạy theo tướng hai;

 Người trí hiểu rõ / tuy hai mà chẳng hai.

 Có tội và không tội, / kẻ phàm ngu cho là hai;

 Người trí hiểu rõ / tự tính (bản chất vốn có) thì chẳng hai.

 Tướng sạch và không sạch, / kẻ phàm ngu cho là hai;

 Người trí hiểu rõ / tự tính thì chẳng hai.

 Làm và không làm, / [ta] nói về tất cả các pháp;

 Kẻ phàm ngu không hiểu / cho đó là hai pháp;

 Người trí hiểu rõ / tự tính thì chẳng hai.

 Nói tất cả các pháp / chia thành phần khổ và phần vui;

 Kẻ phàm ngu không hiểu / cho đó là hai pháp;

 Người trí hiểu rõ / tự tính thì chẳng hai.

 Ta vì chúng sinh nói / tất cả các hành là vô thường;

 Kẻ phàm ngu không hiểu / gộp luôn cả Như Lai tính mà tu quán vô thường;

 Người trí hiểu rõ / tự tính thì chẳng hai.

 Ta vì chúng sinh nói / tất cả pháp vô ngã;

 Kẻ phàm ngu không hiểu / cho rằng Phật nói không có ngã;

 Người trí hiểu tự tính: / ngã và không phải ngã chẳng hai.

 Vô lượng vô số Phật / đều nói về Như Lai tạng này;

 Ta cũng nói kinh / Tích Tụ Tất Cả Công Đức:

 Ngã và không phải ngã chẳng hai; / các ông hãy khéo nhận lấy và giữ gìn.

 Thiện nam tử, hãy nhớ đến kinh Tích Tụ Tất Cả Công Đức. Ta nói kinh lớn Bát-nhã Ba-la-mật (trí tuệ đưa người sang bờ giác ngộ) là không hai; kinh ấy nói như vậy: ngã và không phải ngã chẳng hai. Ví như từ sữa ra lạc (sữa chua), từ lạc ra sinh tô (váng sữa sống), từ sinh tô ra thục tô (váng sữa đã nấu chín), từ thục tô ra đề hồ. Các thứ ấy trước sau là một, hay từ chỗ khác đến? Nếu là một thì phải giữ nguyên như vốn có (?); nếu sữa chính là lạc thì nay lúc còn là sữa lại không có hình tướng của lạc. Như vậy là do nhân duyên lần lượt sinh ra nhau, chứ không phải vì đã có sẵn mà nói là lần lượt. Nếu từ chỗ khác đến thì chúng ở đâu? Lúc còn là sữa đâu thấy lạc v.v. từ chỗ khác đến. Tất cả các phần ấy đều có tự tính của đề hồ, chỉ vì bị các lỗi che lấp nên hiện thành các phần khác nhau. Bò ăn phải đồ hư thì sữa có hơi máu; bò ăn cỏ ngọt thì sữa ngọt thơm; bò ăn cỏ đắng thì sữa có vị đắng. Dưới chân núi Tuyết có thứ cỏ ngọt béo, bò ăn cỏ ấy thì [sữa] thành ngay đề hồ, không có màu nào khác. Nên biết như bò ăn cỏ nhiều vị thì [sữa] có nhiều màu khác nhau. Pháp không hai của minh và vô minh cũng như vậy: do lỗi của nghiệp mà minh chuyển thành vô minh. Tất cả pháp thiện và bất thiện đều không có hai. Vì thế nên biết Như Lai tính như đề hồ kia, tự tính vốn trong sạch, chỉ vì lỗi của phiền não nên hiện ra các tướng khác nhau.

 Ví như người ta nói nước biển lớn mặn, nhưng không phải tất cả nước ấy đều mặn; trong đó cũng có nước tám vị (nước có tám đức tốt như trong, mát, ngọt, mềm…). Ví như núi Tuyết có nhiều cỏ độc, nhưng núi Tuyết ấy vốn có thuốc hay. Thân của tất cả chúng sinh cũng như vậy, bốn đại hòa hợp ví như rắn độc, nhưng trong thân này vốn có Phật tính như thuốc hay kia. Như Lai tính ấy trước sau thường có, không phải do tạo tác mà thành; chỉ vì vô số phiền não ở khoảng giữa tranh nhau nổi lên. Phàm chúng sinh nào muốn cầu thành Phật thì phải trừ vô số kết sử (những trói buộc của phiền não) và tai hoạn. Ví như mùa xuân mây sấm nổi lớn mà chưa mưa, cây cỏ hoa trái đều chưa nảy mầm; đến mùa hạ mưa lớn thì tất cả sum suê. Như Lai tính cũng như vậy, bị vô số kết sử tai hoạn che lấp, nên tuy nghe khế kinh và các tam-muội (trạng thái tâm định, tập trung sâu lặng), vẫn chưa biết Như Lai tính. Vì không biết nên khởi tưởng ngã và không phải ngã. Kinh phương đẳng Đại Bát-nê-hoàn là kho pháp bí mật, được truyền nghe ở thế gian; chúng sinh nghe rồi thì Như Lai tính đều nảy mầm, có thể nuôi lớn nghĩa lớn; vì thế gọi là Đại Bát-nê-hoàn. Như vậy đó, thiện nam tử, chúng sinh nào học kinh phương đẳng Bát-nê-hoàn này thì gọi là đã đền xong ơn Như Lai.

 Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: Hay thay, Thế Tôn! Như Lai tính đối với Thanh văn và Bích-chi-phật là báu vật rất khó thấy, khó được. Phật bảo Ca-diếp: Đúng vậy, đúng vậy, thiện nam tử, ta cũng thường nói là rất khó thấy. Ví như có người bị màng che mắt, không thấy được năm màu. Đến thầy thuốc giỏi chữa màng mắt, thầy bóc đi được một phần nhỏ màng thịt rồi đưa một vật cho xem; người ấy nhìn mà rối loạn, khi bảo là hai, khi bảo là ba; nhìn kỹ hồi lâu mới thấy lờ mờ. Như vậy đó, thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát làm sạch nền tảng tu đạo, thành tựu thập trụ (mười địa vị cao nhất trên đường tu của Bồ-tát), quán xét Như Lai tính chân thật trong thân mình mà còn bị bánh xe vô ngã làm cho mê lầm, huống gì Thanh văn và Bích-chi-phật mà biết được! Nên biết, thiện nam tử, Như Lai tính khó thấy như thế.

 Lại như có người ngửa nhìn chim bay; xa thì không nhận ra là phải hay không phải, mở mắt hết sức mới lờ mờ nhận ra. Bồ-tát thập trụ cũng như vậy, quán Như Lai tính trong thân mình mà còn sinh ý tưởng mê lầm, lâu mới thấy lờ mờ, huống gì Thanh văn và Bích-chi-phật! Lại như người bị đàm tăng nên lạc phương hướng; muốn đến một nơi, tâm nối tâm chuyên chú ghi nhớ mà vẫn lạc đường. Bồ-tát thập trụ cũng như vậy, quán Như Lai tính trong thân mình, chuyên tâm tìm cách mà vẫn còn mê loạn, huống gì Thanh văn và Bích-chi-phật!

 Lại như người đi xa qua đồng hoang, bị nóng khát làm cho rối loạn, xa xa thấy bóng nắng (ảo ảnh do hơi nóng bốc lên giữa đồng) thì có khi cho là nước, có khi cho là rừng cây, có khi bảo là làng xóm. Bồ-tát thập trụ cũng như vậy, quán Như Lai tính trong thân mình cũng sinh ý tưởng mê lầm. Lại ví như có người lên cao nhìn xuống, xa thấy tháp Phật, có khi tưởng là nước, có khi cho là khoảng không, có khi cho là nhà cửa, có khi cho là bóng nắng, núi đá, cây cỏ; tìm cách nhìn kỹ mới biết là tháp. Bồ-tát thập trụ cũng như vậy, quán Như Lai tính trong thân mình còn sinh ý tưởng mê lầm, phải cố hết sức nhìn mới biết được chân thật. Lại như người đi thuyền trên biển lớn, xa thấy thành quách mà sinh ý tưởng mê lầm, có khi cho là khoảng không, có khi bảo là hình bóng của vật gì. Bồ-tát thập trụ cũng như vậy, quán Như Lai tính trong thân mình cũng sinh ý tưởng mê lầm.

 Lại ví như vương tử suốt đêm xem ca múa, đến khi ánh mặt trời hiện ra, nhìn người thì mê lầm, thấy người thân lại tưởng là người khác. Bồ-tát thập trụ cũng như vậy, quán Như Lai tính trong thân mình cũng sinh ý tưởng mê lầm. Lại ví như vị đại thần đến chỗ vua bàn bạc việc nước, đêm tối trở về nhà, trong ánh chớp nếu thấy con bò trắng thì sinh ý tưởng mê lầm, có khi cho là nhà cửa, có khi cho là gò mả. Bồ-tát thập trụ cũng như vậy, quán Như Lai tính trong thân mình cũng sinh ý tưởng mê lầm. Lại ví như vị tỳ-kheo giữ giới tự lọc nước sạch, rồi nhìn kỹ lại lần nữa, nếu thấy sợi lông nhỏ thì có khi cho là con trùng, có khi cho là hạt bụi. Bồ-tát thập trụ cũng như vậy, quán Như Lai tính trong thân mình cũng sinh ý tưởng mê lầm. Lại như người nhìn lên đỉnh núi cao, nếu có người đang đi trên đó thì có khi cho là chim thú. Bồ-tát thập trụ cũng như vậy, quán Như Lai tính trong thân mình cũng sinh ý tưởng mê lầm. Như người đau mắt, đêm tối nhìn tranh vẽ, có khi cho là hình người, có khi cho là hình thần, có khi cho là tượng Phật, có khi cho là tượng Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), Phạm Thiên (vua cõi trời Phạm) hay các Bồ-tát. Bồ-tát thập trụ cũng như vậy, quán Như Lai tính trong thân mình cũng sinh ý tưởng mê lầm.

 Như vậy đó, thiện nam tử, Như Lai tính rất sâu, khó thấy, chỉ là cảnh giới của Phật, không phải là điều Thanh văn và Bích-chi-phật có thể biết thấy. Như vậy đó, thiện nam tử, giáo pháp của Như Lai là điều người trí biết được, nên tin nhận.

 Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: Như lời Thế Tôn nói, Như Lai tính rất sâu, mầu nhiệm, những người chỉ có mắt thịt làm sao thấy được? Phật bảo Ca-diếp: Ví như cõi trời Phi tưởng phi phi tưởng (cõi trời cao nhất trong cõi Vô sắc, nơi tâm ở trạng thái chẳng phải có tưởng cũng chẳng phải không có tưởng) chỉ là cảnh giới của Phật, tất cả Thanh văn và Bích-chi-phật làm sao thấy được? Chỉ là họ thuận theo khế kinh của Như Lai, lấy lòng tin làm phương tiện, rồi sau mới quán thấy như vậy. Như vậy đó, thiện nam tử, tất cả Thanh văn và Bích-chi-phật nên đối với kinh phương đẳng Bát-nê-hoàn mà sinh lòng tin, biết thân mình có Như Lai tính. Vì thế nên biết Như Lai tính chỉ là cảnh giới của Phật, không phải của Thanh văn và Bích-chi-phật.

 Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: Thưa Thế Tôn, chúng sinh thế gian đều nói có ngã, nghĩa ấy thế nào? Phật bảo Ca-diếp: Ví như một thuở nọ có hai người làm bạn, một người là vương tử, một người nghèo khó, kết thân qua lại với nhau. Vương tử có một con tê giác đã thuần, người nghèo có thấy nó. Về sau hai người cùng sang nước khác, nghỉ lại qua đêm trong một quán trọ. Người nghèo kia trong giấc mộng kêu lên: "Tê giác đến! Tê giác đến!", tiếng vọng ra ngoài. Có người nghe được, dẫn anh ta đến chỗ vua, tâu đủ với vua những gì đã nghe. Vua liền hỏi: "Tê giác ở đâu?" Người nghèo tâu vua: "Tôi không có tê giác. Người bạn tốt của tôi có, tôi từng thấy nó." Vua lại hỏi: "Hình dạng nó thế nào?" Anh ta lại tâu: "Sừng nó giống sừng dê." Nghe nói vậy, vua bảo người nghèo: "Ngươi cứ về đi. Ở đâu mà có tê giác? Người kia cũng không có, chỉ là nói dối thôi." Thế rồi chuyện "tê giác giống dê" truyền khắp thiên hạ. Không lâu sau vua ấy qua đời; thái tử lên ngôi cũng đi tìm tê giác mà không được. Tiếp đó con của vua này nối ngôi, cũng tìm tê giác như vậy mà không được. Lần lượt truyền nhau, ai cũng luôn tưởng tê giác là dê.

 Cũng thế, khi Bồ-tát ma-ha-tát ra đời, vì chúng sinh nói về ngã chân thật. Kẻ vô tri nghe rằng tất cả chúng sinh đều có Phật tính, mà không biết chân thật của nó, bèn vọng tưởng nói: "Ngã như ngọn đèn nhỏ một tấc nằm trong tim", rồi bàn về ngã, về người, về thọ mạng của các loài chúng sinh; như lời nói trong mộng kia, lần lượt truyền nhau mà đều khởi tà kiến, chấp có cái "ta", đi tìm bản tính của cái "ta", không tìm được ngã thật thì lại nói là không có ngã. Tất cả chúng sinh trong thế gian thường khởi vọng tưởng, chấp có "ta" hoặc tưởng không có "ta". Như vậy đó, thiện nam tử, ta nói Như Lai tính là chân thật nhất. Nếu thế gian nói về ngã mà thuận theo pháp, nên biết đó là đã lìa khỏi thế tục; nên biết đó đều là Bồ-tát biến hóa hiện ra, nói giống như người thế tục.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video