Thiên 16 — Phẩm 16 – Ví dụ mặt trăng

 Kinh Đại Bát-nê-hoàn (tức kinh Đại Bát Niết-bàn; "Bát-nê-hoàn" là sự diệt độ trọn vẹn, dứt hẳn mọi khổ đau và sinh tử), phẩm Thí dụ mặt trăng, thứ mười sáu.

 Phật lại bảo Ca-diếp (vị Bồ-tát thưa hỏi trong kinh này): Thiện nam tử (người nam hiền lành, cách Phật gọi người nghe pháp), như khi mặt trăng không hiện thì người ta cho là trăng lặn, tất cả dân chúng đều nghĩ là trăng lặn; ở phương khác trăng hiện ra thì dân chúng phương ấy đều cho là trăng mọc. Nhưng mặt trăng ấy không lặn cũng không mọc; vì có núi Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo, mặt trời mặt trăng xoay quanh núi ấy) che nên mới hiện ra có mọc có lặn. Cũng vậy, Như Lai (danh hiệu của Phật), bậc Ứng cúng (bậc đáng được trời người cúng dường), Đẳng chính giác (bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn), ở đại thiên thế giới (một nghìn triệu thế giới hợp lại, tức một vũ trụ lớn) hoặc ở Diêm-phù-đề (châu ở phía nam núi Tu-di, tức thế giới loài người chúng ta), nương nhờ cha mẹ mà hiện ra sinh làm con; người Diêm-phù-đề đều nghĩ là [Như Lai] sinh ra. Lại ở Diêm-phù-đề hiện ra Bát-nê-hoàn, các chúng sinh ở đây đều nghĩ là diệt mất. Thật ra Như Lai không sinh không diệt.

 Lại nữa, thiện nam tử, như mặt trăng ở phương khác hiện tròn đầy, chúng sinh phương ấy đều nghĩ là trăng tròn; ở Diêm-phù-đề này hiện ra trăng non mới mọc, dân chúng ở đây nghĩ là trăng mới mọc, rồi dần dần lớn lên cho đến khi tròn thì nghĩ là trăng tròn. Nhưng mặt trăng ấy không thêm không bớt; vì có núi Tu-di nên hiện ra có thêm có bớt. Như Lai, bậc Ứng cúng, Đẳng chính giác cũng như vậy: có khi ở Diêm-phù-đề hiện ra Nê-hoàn (Niết-bàn) thì các chúng sinh đều nghĩ là diệt mất; có khi ở Diêm-phù-đề thị hiện (hiện ra cho người thấy) ra đời như trăng non. Người Diêm-phù-đề nghĩ là đứa trẻ thơ, như trăng mồng ba; hiện đi dạo bước, như trăng mồng bốn; hiện học chữ, như trăng mồng tám; hiện xuất gia, cho đến như trăng tròn; hiện ánh sáng lớn, phá tan vô số ma và bóng tối. Khi hiện Bát-nê-hoàn, thân được trang nghiêm bởi ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp (ba mươi hai tướng chính và tám mươi nét đẹp phụ trên thân Phật), như trăng sáng có các vì sao vây quanh, lặn đi mà không hiện. Người Diêm-phù-đề có khi nghĩ là sinh, có khi nghĩ là diệt; thật ra Như Lai không thêm không bớt, thường như trăng tròn. Vì thế nên biết Như Lai thường trụ (luôn còn mãi).

 Lại nữa, thiện nam tử, như mặt trăng sáng, ai ai cũng thấy; ở khắp các thành ấp, làng xóm, núi đầm, tùy đồ chứa lớn hay nhỏ, trong các chỗ nước ấy đều hiện bóng trăng. Nếu người đi xa trăm nghìn do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, khoảng mười mấy cây số), trăng vẫn luôn đi theo; những người ấy nghĩ: "Đây là mặt trăng cũ theo ta mà đến, hay là một mặt trăng khác?" Người ngu thấy trăng như mặt gương; người bậc giữa thấy trăng như bánh xe; người bậc trên thấy trăng tròn rộng năm do-tuần; còn các chúng sinh khác thì thấy tùy theo sức mình. Mặt trăng sáng Như Lai cũng như vậy, ai cũng thấy, mà các chúng sinh mỗi người đều nghĩ: "Phật Thế Tôn (bậc được thế gian tôn kính) thương ta nên ở nhà ta." Loài súc sinh cũng vậy. Người điếc, mù, câm, ngọng và những người tàn tật, ai cũng cho rằng Như Lai giống hình loại của mình; với đủ thứ tiếng nói, đủ thứ chữ viết, đủ thứ thân hình, ai cũng nghĩ: "Chư Phật Như Lai chỉ nói tiếng của ta, viết chữ của ta, mang thân giống ta, ăn đồ ăn của ta." Lại có người khởi ý tưởng khác, có khi cho là Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát), có khi cho là Duyên giác (người tự quán lẽ nhân duyên mà giác ngộ), có khi cho là người xuất gia theo các đạo khác, có khi cho rằng Như Lai vì ta mà ra đời. Nhưng pháp thân (thân chân lý, thân thật của Phật) Như Lai chân thật, không biến đổi; vì chúng sinh nên dùng thân phương tiện (thân hiện ra một cách khéo léo để dẫn dắt) mà hiện đủ các hình tướng, như cây thuốc hay [chữa được mọi bệnh]. Như Lai cũng vậy, vì chúng sinh mà hiện trăm nghìn biến hóa, thuận theo thế gian. Vì thế Như Lai là pháp thường trụ.

 Lại nữa, thiện nam tử, như khi La-hầu A-tu-la (vua A-tu-la tên là La-hầu; A-tu-la là loài thần hiếu chiến, tương truyền che lấp mặt trời mặt trăng gây ra nhật thực, nguyệt thực) nắm lấy mặt trời mặt trăng, các chúng sinh cho là nó ăn trăng; khi nó buông trăng ra thì cho là nhả trăng. Nó che ánh trăng, thế gian không thấy thì nghĩ là trăng bị ăn; nó buông trăng ra, thế gian thấy lại thì cho là nhả trăng. Nhưng mặt trăng ấy dù ẩn hay hiện, thật không thêm bớt. Như Lai, bậc Ứng cúng, Đẳng chính giác cũng như vậy. Như Điều-đạt (tức Đề-bà-đạt-đa, người em họ của Phật, nhiều lần mưu hại Phật) làm thương tổn thân Phật, gây nghiệp vô gián (tội nặng nhất, phải đọa địa ngục Vô gián chịu khổ không ngừng) v.v., cho đến bọn nhất-xiển-đề (kẻ đã đoạn mất căn lành, không tin nhân quả, rất khó cứu độ), đều là vì các chúng sinh đời sau mà hiện ra việc làm tổn thương thân Phật, phá pháp, phá Tăng; còn pháp thân Như Lai thật không bị tổn hoại. Dù cho hàng ức trăm nghìn thiên ma (ma vương ở cõi trời, chuyên phá hoại người tu đạo) cũng không thể cắt đứt Pháp, phá hoại Tăng. Vì thế pháp thân Như Lai chân thật, không có tổn hoại; hiện ra tướng tổn hoại là để thuận theo thế gian. Ví như hai người đánh nhau, tùy mức thương tổn mà định tội nặng nhẹ; chư Phật Như Lai cũng như vậy, hiện ra tướng bị tổn hoại để nêu rõ tội vô gián, nhằm chế định phép luật, răn dạy đời sau.

 Lại nữa, thiện nam tử, ví như thầy thuốc giỏi khéo dạy con học nghề thuốc, nhận biết các cây thuốc: rễ, thân, hoa, lá, mùi, vị, màu sắc, hình dạng, đều khiến con hiểu rõ. Sau khi thầy qua đời, người con nối nghiệp, giỏi biết phép chữa bệnh. Chư Phật Như Lai cũng như vậy, biến hóa đủ cách để chữa trị chúng sinh: hiện ra [những kẻ phạm] tội ngũ nghịch (năm tội ác nặng nhất: giết cha, giết mẹ, giết bậc A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá sự hòa hợp của Tăng), phỉ báng kinh pháp, cho đến bọn nhất-xiển-đề, đều là hóa hiện ra, vì đời sau; để sau khi [Phật] Bát-nê-hoàn, các tỳ-kheo (người xuất gia thọ giới đầy đủ) thuận theo kinh và luật đúng như lời Như Lai nói, biết tội nặng nhẹ mà tự răn giữ.

 Lại nữa, thiện nam tử, như ở nhân gian sáu tháng mới có một lần nguyệt thực, còn chư thiên ở trên thì ngày nào cũng thấy trăng bị ăn, hoặc thấy trăng bị ăn chỉ trong chốc lát. Vì sao? Vì ngày tháng ở cõi trời dài, ở nhân gian ngắn. Chư Phật Như Lai cũng như vậy: có khi [người ta] cho là sống lâu, như sáu tháng mới có một lần thực; có khi [thấy] chỉ trong chốc lát đã Bát-nê-hoàn. Như Lai không bị hàng ức trăm nghìn loại phiền não ma (phiền não như con ma phá hoại người tu), ấm ma (thân tâm do năm nhóm yếu tố hợp thành gây chướng ngại như ma), tử ma (cái chết như con ma), tự tại thiên ma (ma vương ở cõi trời Tha hóa tự tại) phá hoại, mà hiện ra vô số lần sinh để thuận theo thế gian. Thọ mạng của Như Lai thật không có hạn lượng. Vì thế Như Lai là pháp thường trụ.

 Lại nữa, thiện nam tử, ví như trăng sáng thì tất cả chúng sinh đều yêu thích; Như Lai, bậc Ứng cúng, Đẳng chính giác cũng như vậy, chúng sinh ưa pháp đều yêu thích.

 Lại nữa, thiện nam tử, ví như mặt trời mọc có ba mùa biến đổi khác nhau: xuân, hạ, đông; ngày mùa đông thì ngắn, ngày mùa xuân ở mức giữa, ngày mùa hạ rất dài. Mặt trời Như Lai, bậc Ứng cúng, Đẳng chính giác cũng như vậy, hiện ra ba loại thọ mạng. Vì các chúng sinh và hàng Thanh văn, Duyên giác mà hiện tướng thọ ngắn; những người ấy thấy rồi thì lòng buồn thương than thở: "Lạ thay, sao Như Lai thọ ngắn đến thế!" Vì các Bồ-tát (người tu hạnh giác ngộ, nguyện cứu độ mọi chúng sinh) mà hiện thọ mạng trung bình, hoặc đến một kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài, không đếm được bằng năm tháng) hoặc hơn một kiếp. Chỉ có Phật nhìn Phật thì [thấy] thọ mạng không có hạn lượng.

 Lại nữa, thiện nam tử, lời dạy vi mật (sâu kín, bí mật) của Đại thừa phương đẳng (kinh điển Đại thừa, nói giáo lý rộng lớn, bình đẳng) mà Như Lai nói ra, thị hiện ở thế gian, như rưới cơn mưa pháp lớn. Ở đời sau, chúng sinh nào đem chính pháp thuộc phần Ma-ha-diễn (phiên âm chữ Phạn Mahāyāna, tức Đại thừa) này mở bày cho thế gian, nên biết những người ấy là Bồ-tát thật, như mưa mùa hạ. Như ngày mùa đông nhiều khí lạnh gây bệnh khiến người tổn thọ: hàng Thanh văn, Duyên giác nghe lời dạy vi mật mang tính phương tiện của Phật, nên [Phật] vì họ mà thị hiện quả báo thọ ngắn, như ngày mùa đông. Các Bồ-tát đã thành tựu trí tuệ mầu nhiệm thì [Phật] vì họ mà hiện pháp thường của Như Lai, ví như ngày mùa xuân. Như vậy Như Lai thuận theo thế gian mà hiện thọ mạng theo ba mùa. Ví như các vì sao ban ngày không hiện, nhưng thật ra không mất; cũng vậy, Như Lai cùng các Thanh văn và Bích-chi-phật (tức Duyên giác, bậc tự giác ngộ không cần thầy) cùng ra đời, cùng hiện Nê-hoàn; không phải chỉ riêng tất cả Thanh văn, Duyên giác là vô thường, nên biết họ cũng là pháp thường trụ, như sao ban ngày.

 Lại nữa, thiện nam tử, như khi trời âm u, mặt trời mặt trăng không hiện, kẻ ngu bảo rằng mặt trời mặt trăng đã mất. Khi chính pháp của Như Lai diệt tận, Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng) hiện ra như mất đi cũng như vậy, không phải là mất hẳn. Nên biết Như Lai là pháp thường còn, không biến đổi, không tiêu diệt, không bị các lỗi kia làm nhơ nhuốm.

 Lại nữa, thiện nam tử, như sao Đẩu (?) vào cuối tháng, lúc sau nửa đêm, giữa khoảng sáng và tối, tạm hiện ánh sáng; mọi người vừa thấy thì liền tắt mất. Người ta cho là nó mất mà thật ra không mất. Như vậy đó, thiện nam tử, khi chính pháp của Như Lai diệt tận, các Bích-chi-phật ra đời, mở bày giáo hóa vô số chúng sinh, lập nên chính pháp rồi liền diệt độ; thật ra vẫn thường còn, không mất hẳn, chỉ là các chúng sinh không thể thấy hết.

 Lại nữa, thiện nam tử, ví như mặt trời mọc thì mọi bóng tối đều tan; cũng vậy, thiện nam tử, kinh Ma-ha-diễn Bát-nê-hoàn này ra đời, ai được nghe thì vô số tội nghiệp vô gián đã chất chứa đều tiêu diệt. Như vậy đó, thiện nam tử, cảnh giới rất sâu của kinh Ma-ha-diễn Đại Bát-nê-hoàn này là không thể nghĩ bàn, khéo nói về tính mầu nhiệm của Như Lai. Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân (người nữ hiền lành) nào muốn biết Như Lai là pháp thường trụ, chính pháp không cùng tận, Tăng bảo không diệt, thì nên siêng năng tìm cách tu học kinh này. Ta nói người ấy là đã gần đến địa vị Phật.

 Kinh Đại Bát-nê-hoàn, hết quyển thứ năm.

 Kinh Đại Bát-nê-hoàn, quyển thứ sáu.

 Sa-môn (người xuất gia tu đạo) Pháp Hiển, người đất Bình Dương, đời Đông Tấn, dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video