Thiên 2 — Quyển 2 — Án gian tình

 Quyển hai

 Loại án gian tình (các vụ án về tư thông, gian dâm)

 Quan Đại tuần họ Trần xử vụ cưỡng dâm giết người. (Đại tuần: chức quan được triều đình phái đi tuần tra một vùng thay mặt nhà vua, có quyền xét lại các vụ án.)

 Trương Thời Mậu là nhà giàu ở huyện Hấp, phủ Huy Châu, của cải hàng vạn. Ông sinh được con trai là Học Lễ. Học Lễ mê chuyện trăng hoa, rất thích cưỡi ngựa rong ruổi, dáng vẻ tuấn tú thanh nhã, tài trí hơn người. Đầu xuân, cha bảo Học Lễ mời thầy mở lớp học ở trang trại, cách nhà hơn hai mươi dặm. Thầy trò từ biệt Mậu lên đường đến trường, đi qua một nơi tên là Liễu Đường. Ở đó có người dân tên Đặng Khôi, thường vay bạc của Mậu để đi buôn. Tình cờ thấy thầy trò Học Lễ đi qua cửa, Khôi vui vẻ mời vào nhà.

 Lúc vào cửa, Học Lễ thấy cửa buồng của Khôi khép hờ. Qua khe cửa, chàng thấy vợ Khôi là Dụ thị, mặt hoa da phấn, đẹp hơn cả Tây Thi (mỹ nhân nổi tiếng thời Xuân Thu) năm xưa, sánh được với Phan phi (sủng phi nổi tiếng xinh đẹp của vua Đông Hôn hầu thời Nam Tề) thuở trước. Tay nàng thon thả như mầm lan mới nhú, mày cong cong như lá liễu mới rủ. Học Lễ nhìn thấy thì hồn bay lên trời, phách tan ngoài chín tầng mây, lòng dạ rối bời như khỉ chuyền cành, ngựa phi nước đại, không sao kìm giữ được. Khôi tiếp đãi cung kính, chia chỗ ngồi chủ khách, bày tiệc theo thứ bậc, món ngon rượu tốt, thầy trò uống say rồi mới từ biệt. Đến trường, Học Lễ chẳng còn bụng dạ nào học kinh sử. Muốn gặp lại nàng một lần mà không có cớ, ngày đêm chỉ nhớ vợ Khôi.

 Ngày tháng trôi qua, thoắt đã đến tiết Thanh minh. Khôi cùng mẹ đi cúng mộ cha, chỉ còn một mình Dụ thị ở nhà. Ở Đông Nguyên có gã trai trẻ tên Chương Bát, từ lâu đã thèm muốn Dụ thị, nhưng vì mẹ chồng nàng ở nhà nên chưa tiện. Tình cờ giữa đường gặp mẹ con Khôi đi cúng, hắn đoán nhà không còn ai, bèn đi thẳng đến, định gian dâm với người vợ. Dụ thị giữ trinh tiết không theo, mắng lớn: "Đồ côn đồ vô liêm sỉ, sao dám làm thế này! Chồng tao về nhất định không tha cho mày đâu." Nàng chạy vào bếp, Chương Bát đuổi theo vào tận bếp, Dụ thị vẫn mắng không ngớt. Chương Bát nghĩ bụng: "Con mụ này không theo, chồng nó về ắt sẽ kể, khó tránh rắc rối." Thấy trong buồng có nhiều đồ trang sức và quần áo, hắn lại nghĩ: "Chi bằng giết đi để bịt miệng, nhân tiện lấy luôn của cải." Hắn lấy một con dao sắc trong bếp, đuổi lên nhà trước giết chết nàng, rồi vào buồng vơ lấy quần áo, trang sức, chạy ra phía sau, men theo núi mà về.

 Hôm ấy, vì thầy giáo xin về cúng giỗ nên cha sai đầy tớ đem ngựa đón Học Lễ về. Sắp đến Liễu Đường, Học Lễ sai đầy tớ An Phúc gánh rương áo đi trước, còn mình cầm cương đến thẳng cửa nhà Khôi, xuống ngựa, buộc ngựa ở cửa, mong được gặp mặt Dụ thị một lần. Chàng gọi Khôi từ phòng khách vào đến nhà chính, chỉ thấy người vợ máu me đầm đìa, chết dưới đất. Học Lễ sợ đến hồn vía lên mây, vội ra lên ngựa đi ngay. Lúc ấy Chương Bát vẫn còn trên núi, nhìn thấy rõ ràng.

 Mẹ con Khôi về nhà, thấy vợ chết dưới đất, cả hai kinh hãi ngất đi, hồi lâu mới tỉnh. Con nói với mẹ: "Hôm nay không biết ai đến nhà mình, có lẽ cưỡng dâm không được nên giết chết." Vào buồng chỉ thấy trâm thoa quần áo mất sạch. Khôi hỏi khắp nơi không ai biết, bèn đi trình báo với Hàn Phúc là người trông coi địa phương Tây Nguyên, bảo trưởng Lý Trung (bảo trưởng: người đứng đầu một "bảo", đơn vị tổ chức dân cư trong làng xã), và Chương Bát ở Đông Nguyên, mời họ đến nhà khám xét cho rõ.

 Chương Bát nói: "Hôm nay tôi chặt củi trên núi, thấy Trương Học Lễ đến cửa nhà anh xuống ngựa, buộc ngựa ở cửa rồi đi vào. Nửa ngày mới ra, vội vàng quất ngựa chạy. Chắc chắn là hắn, không còn nghi ngờ gì." Khôi hỏi: "Anh thấy có rõ không?" Chương Bát nói: "Việc lớn thế này, sao dám nói bậy! Quả thật đúng như vậy. Nhưng nhà Thời Mậu giàu có, chỉ có một con trai, anh cứ khiêng xác đến tận nhà, họ quyết không chịu để anh báo quan đâu. Lấy được nghìn lạng vàng, chẳng hay sao!" Khôi nói: "Tôi chỉ muốn rửa oan cho vợ, không có ý đòi bạc." Mọi người đều nói: "Phải. Vả lại nhà họ Trương đông gia nhân, nếu bị họ cướp xác đi thì mất chứng cứ, chỉ nên báo quan."

 Khôi bèn viết đơn kiện lên huyện rằng: "Người đứng đơn Đặng Khôi, dân huyện này, tuổi tác có ghi trong sổ, kiện về việc gian dâm giết người. Tên ác bá Trương Học Lễ dâm đãng trăng hoa, gian dâm không ai bằng. Hắn nhìn trộm thấy vợ tôi là Dụ thị trẻ đẹp, trăm mưu nghìn kế tìm cách gian dâm. Rình lúc mẹ con tôi đi cúng mộ cha, hắn phi ngựa đến nhà, ôm ghì cưỡng dâm. Vợ tôi trinh tiết không theo, hắn cầm dao đâm chết, cướp đi trâm thoa quần áo. Người hàng xóm Chương Bát chứng kiến là thật, đã trình báo người trông coi địa phương Hàn Phúc và bảo trưởng Lý Trung khám xét rõ. Tội ác ngập trời, oan tình chìm đáy biển. Xin quan anh minh như trời xanh khám nghiệm, theo pháp luật xử bắt đền mạng, để giữ ngay cương thường (đạo lý làm người và trật tự trên dưới). Ngậm máu khẩn thiết kêu oan."

 Quan huyện là Thẩm Mậu Tu, con người nóng nảy hà khắc, tính rất cứng rắn cố chấp. Xem đơn, hỏi lời khai một lượt, ông giận dữ nói: "Giữa ban ngày mà dám gian dâm giết người, thói đời biến loạn quá lắm!" Lập tức sai Phó Quý, Vương Vinh khẩn tốc bắt về tra xét nặng.

 Hôm ấy Học Lễ vội về, sắc mặt khác hẳn, gặp cha mẹ thì lặng thinh, vào buồng ngồi buồn bã. Cha mẹ nghĩ con ở trường đã lâu, gọi tỳ nữ bày rượu cùng uống. Thấy con buồn bã không vui, cha mẹ hỏi nguyên do, nhưng chàng vẫn không dám nói. Chiều tối hôm sau, Mậu đang đi dạo trước cửa, thấy hai bộ khoái (lính bắt người của nha môn) đến thẳng nhà. Mậu kinh ngạc hỏi: "Nhà tôi không có chuyện gì, các vị công sai đến nhà có việc gì?" Công sai đưa trát cho xem. Mậu xem xong sững sờ, liền hỏi con. Học Lễ kể thật với cha. Trong nhà liền bày rượu và thức ăn tiếp đãi công sai.

 Hôm sau, Học Lễ viết đơn biện bạch rằng: "Người đứng đơn biện bạch Trương Học Lễ, dân huyện này, biện về việc bị vu cáo vô căn cứ. Tôi theo nghiệp nho, nhà vốn trong sạch. Oan ức là vì Đặng Khôi năm trước vay bạc vốn của cha tôi chưa trả, muốn quỵt mà không có cớ. Năm nay tôi ở trang trại học tập, tình cờ đi qua đất của tên ác ấy. Ngày mùng tám tháng này, tôi cưỡi ngựa qua cửa, nào biết vợ hắn bị ai giết, hắn bịa đặt là tôi gây ra, mưu đồ dọa nạt lừa tiền. Tình cảnh thảm thiết tối trời. Huống chi cưỡi ngựa đâu phải cách đi gian dâm, ban ngày đâu phải lúc gian dâm? Khẩn xin quan tra xét, thẩm vấn kỹ những người liên quan, để tôi khỏi bị lừa gạt hãm hại. Kính trình."

 Quan huyện nhận đơn biện, cũng hỏi kỹ một lượt, liền bắt nguyên cáo, bị cáo, người làm chứng cùng những người liên quan, chọn ngày khám nghiệm tử thi. Chỉ thấy dưới cổ một nhát dao, dưới sườn một nhát dao, vết máu vẫn còn. Ông Thẩm gọi Hàn Phúc, Lý Trung đến hỏi: "Hai người ở gần, ắt biết rõ việc Học Lễ giết người đàn bà, hãy nói rõ ra." Hai người thưa: "Hôm ấy buổi sáng tiểu nhân ra đồng cày, nhà lại bị một cái khe núi ngăn cách; buổi chiều về thì Khôi đến trình báo khám xác, việc ấy là thật, còn tình tiết bên trong thì Chương Bát biết."

 Ông Thẩm hỏi: "Chương Bát, ngươi biết Học Lễ giết người thế nào?" Chương Bát thưa: "Tiểu nhân chặt củi ở núi sau, thấy Học Lễ cưỡi ngựa đến cửa nhà Khôi, xuống ngựa vào nhà. Nửa ngày mới ra, lên ngựa vội đi. Không phải người nào khác, gian dâm giết người là thật." Ông Thẩm bảo Học Lễ: "Theo lời Chương Bát thì chính là ngươi, không nghi ngờ gì. Khai thật ra để khỏi chịu hình phạt." Học Lễ thưa: "Tiểu nhân khá hiểu sách vở, khá biết lễ phép, đâu chịu làm việc trái lương tâm này? Hôm ấy tiểu nhân đến nhà Khôi thì người đàn bà đã bị giết rồi. Nếu tiểu nhân đến để gian dâm thì sao dám cưỡi ngựa; đã cưỡi ngựa đến thì sao dám giết người? Chương Bát làm chứng gian."

 Ông Thẩm nổi giận, đập bàn, quát đánh Học Lễ bốn mươi gậy. Học Lễ ngất lịm hồi lâu, phải đổ nước nóng cho tỉnh, vẫn không chịu nhận tội. Ông Thẩm sai cai ngục lấy kẹp (dụng cụ tra tấn kẹp chặt ống chân) ra kẹp. Đau đớn không chịu nổi, Học Lễ đành nhận bừa là cưỡng dâm không được nên đâm chết. Ông lại hỏi: "Trang sức quần áo ở đâu?" Học Lễ thưa: "Thật không có." Ông sai gõ vào đầu kẹp (một cách tra tấn gõ lên kẹp cho đau thêm) (?). Học Lễ thưa: "Nhà tôi trâm thoa quần áo rất nhiều, cớ gì phải cướp đồ của người ta?" Ông Thẩm không nghe, ép buộc nhận tội.

 Rồi phán rằng: "Xét thấy Trương Học Lễ cậy giàu dối trời, làm càn coi thường pháp luật. Dâm dật trái lẽ thường, làm loạn đạo lớn mà không đoái hoài; mưu gian, cưỡng ép giết người, vì tham sắc đẹp mà làm bậy. Rình lúc mẹ con nhà người ta đi cúng mộ, phi ngựa nhanh vào ép cưỡng dâm. Gian dâm không thành thì giết người đẹp chết oan; lòng tham nổi lên lại cướp trâm thoa quần áo mang về nhà. Hàng xóm đều nói là đúng thật, rõ là kẻ hung bạo cực ác. Há chẳng phải xúc phạm Tây Thi (ý nói xâm phạm người đàn bà đẹp) sao? Lẽ ra phải xử ngay; để làm gương răn kẻ ham sắc, định án chờ ngày thi hành. Đợi sau mùa thu đem chém (theo lệ xưa, án tử hình thường thi hành vào mùa thu)."

 Bấy giờ Trần Chủ Đạo làm Đại tuần ở Nam Kinh, tháng bảy đi tuần đến phủ Huy Châu. Trương Thời Mậu viết đơn, chặn ngựa kêu kiện rằng: "Người đứng đơn Trương Thời Mậu, dân huyện Hấp phủ Huy Châu, kiện xin soi rọi nỗi oan, phá bỏ sự vu hãm. Tôi năm nay sáu mươi tuổi, chỉ sinh được Học Lễ. Oan ức là vì năm trước Đặng Khôi vay vốn đi buôn, nhiều năm chưa trả, muốn quỵt mà không có cớ. Tháng ba năm nay vợ hắn bị giết. Con tôi tình cờ từ trường về, cưỡi ngựa qua cửa, hắn bịa đặt là con tôi cưỡng dâm rồi đâm chết, lại đút lót hàng xóm là Chương Bát làm chứng thiên vị. Quan huyện họ Thẩm dùng hình tra tấn trái phép, kẹp ép con tôi nhận tội oan, xử tội đại tịch (tội chết). Nỗi oan như bị úp dưới chậu không thấy ánh sáng, như bị vây trong tường sắt thành đồng, không đường kêu. Khẩn xin quan nổi cơn sấm sét, phá tan cửa oan. Liều chết kêu lên."

 Quan Đại tuần họ Trần là tiến sĩ trẻ tuổi, sáng như gương soi, trong như bình băng ngọc. Ông làm việc tinh tường chăm chỉ, việc nhỏ như sợi lông tơ cũng xét đến. Hình phạt nghiêm mà gọn, việc nhỏ nhặt mấy cũng soi tỏ. Mỗi lần xét án, ông đốt hương khấn trời, nên trong ngục không có người oan, nhiều lần tha cho người vô tội. Ông già kia kêu ba lần không được nhận đơn, khóc lóc thảm thiết. Thấy vậy, ông đoán chắc có oan, liền nhận đơn, giao cho phủ chờ xét. Đại tuần đến phủ, ba năm hôm sau phát lệnh bài bắt người về xét, điều đủ phạm nhân của vụ án cũ ở huyện. Điểm danh xong, thấy Học Lễ dáng người tuấn nhã, có vẻ không phải kẻ ác, ông lớn tiếng gọi: "Ngươi đã đọc sách, sao lại làm điều phi pháp? Đánh nặng bốn mươi."

 Học Lễ thưa: "Xin cho trình bày. Tiểu nhân quả thật oan uổng. Mùa xuân tiểu nhân cùng thầy đến trường, Khôi mời vào uống rượu. Tiết Thanh minh về nhà, tiểu nhân đặc biệt ghé cửa cảm ơn. Nào biết Khôi không có nhà. Tiểu nhân lớn tiếng gọi Khôi, từ phòng khách vào đến nhà chính, chỉ thấy người đàn bà chết dưới đất, không biết vì sao. Kinh hãi vội ra, phi ngựa về. Nếu định gian dâm thì ắt không cưỡi ngựa; đã buộc ngựa trước cửa thì ắt không giết người. Chương Bát cố làm chứng rằng tiểu nhân vào nhà Khôi nửa ngày mới ra, ấy là bị mua chuộc vu hãm. Mong lão gia giơ cao gương sáng, soi tỏ nỗi oan khổ."

 Chương Bát nói: "Việc này là thật. Tiểu nhân chặt củi ở núi sau, thấy Học Lễ vào nhà Khôi nửa ngày mới ra, không có người nào khác đến nhà ấy." Đại tuần thấy người này tướng mạo không lành, bèn giận hỏi: "Người đàn bà bị giết ắt phải kêu la. Ngươi ở trên núi gần sát, lẽ nào không biết?" Chương Bát thưa: "Tiểu nhân có nghe kêu." Đại tuần nói: "Đã nghe kêu, sao không vào xem, lại đợi Đặng Khôi đến trình báo mới nói? Lời này khó tin." Chương Bát cạn lời, không đáp được.

 Đại tuần đang ngờ vực, vừa lúc có một con quạ bay vào trước án, lượn ba vòng kêu lên, mổ một cái vào đầu Chương Bát rồi bay đi. Mọi người đều kinh ngạc. Đại tuần lớn tiếng: "Kẻ giết Dụ thị, cướp của chính là tên giặc nhà ngươi, sao dám làm chứng hãm hại người khác? Đánh nặng bốn mươi, khai thật nhận tội." Hắn không nhận, ông sai kẹp lên, gõ vào đầu kẹp một trăm cái. Hắn vẫn không khai, lại sai kẹp nặng hơn. Chịu không nổi, hắn mới khai: "Là tiểu nhân cưỡng dâm không được, sợ nàng nói với chồng nên giết." Đại tuần hỏi: "Đã là ngươi giết, sao còn hãm hại Học Lễ?" Chương Bát thưa: "Tình cờ Học Lễ đi qua cửa, vào nhà ấy; tiểu nhân lúc đó còn ở núi sau, men núi chạy về. Thật không nên làm chứng ép, hãm oan Học Lễ. Việc này trời cũng không dung, nay gặp ông lớn sáng như trời xanh, tự biết phải đền mạng."

 Đại tuần tra đòi trâm thoa quần áo, hắn không nhận; ông lại sai kẹp, hắn mới khai: "Trâm thoa đã tiêu hết, quần áo vẫn còn." Ông liền sai Nghiêm Hoàn, Lã Phạm dẫn Đặng Khôi đến nhà hắn, lục ra hơn mười bộ áo cũ, Khôi nhận đúng.

 Đại tuần phán: "Dụ thị bị giết, tình thật đáng thương; Học Lễ bị tra tấn, nỗi khổ cũng đáng xót, chẳng phải lỗi của quan sở tại sao! Chương Bát thân làm điều đại ác, đổ vạ cho người khác, dù băm vằm từng tấc cũng chưa đủ tạ tội với thiên hạ. Nhưng việc quạ bay đến mổ có thể làm bằng, theo lẽ trời thì không để lọt lưới; con mắt pháp luật của quan Hiến đài (cách gọi tôn quan ngự sử, quan giám sát) khó mà lừa được, theo phép vua đâu dung kẻ hung bạo! Đền mạng có luật, chém đầu bêu cho mọi người xem. Học Lễ không liên can, theo lệ thả về nhà. Đặng Khôi làm sai, phải chịu hình phạt về tội vu cáo người tội chết (?). Dụ thị trinh tiết, dù chết cũng không theo, nên dựng biển khen ở cổng nhà, để làm gương cho thiên hạ."

 Tôi xét: Lời phán này, nếu không phải người hằng ngày làm việc cảm động được thần minh, lòng thành thấu đến muôn vật, thì có làm được không? Ông Trần vừa thấy dáng vẻ Học Lễ đã biết không phải tội của chàng. Huống chi có con quạ báo ứng, xét một lần là rõ, phép vua thật sáng tỏ! Khen người trinh tiết, trừng trị kẻ hung bạo, phong tục dân có thể vãn hồi, thói đời có thể quay về nẻo chính, đáng gọi là người sáng suốt trong việc xử án vậy!

 Quan huyện họ Lưu dò ra vụ mưu giết chồng.

 Phú Thanh ở phố Tây huyện Hưng An, phủ Quế Lâm, làm nghề khâu da, tuổi đã năm mươi. Vợ là Trần thị còn trẻ đẹp, dâm loạn, không có con. Thanh nuôi con của anh mình là Duy Đức để nhờ cậy lúc tuổi già, lớn lên cưới cho Hứa thị, dung mạo khá kiều diễm. Có hai người huyện Linh Xuyên đến Hưng An làm nghề cây (?), một người tên Lai Tử Long, một người tên Trương Tử Tú, vốn có giao tình cũ với Thanh nên đến ở trọ nhà. Lâu ngày càng thân, hai người nhận vợ chồng Thanh làm cha mẹ nuôi, ra vào không kiêng dè, coi như người thân ruột thịt.

 Tử Long tư thông với Trần thị, rồi Tử Tú cũng vậy. Một hôm chú cháu Thanh về quê khâu da, Tử Long đang cùng Trần thị ân ái thì bị con dâu bắt gặp. Trần thị nói: "Hôm nay bị con này bắt gặp thì không ổn, chi bằng làm nhơ nó luôn để bịt miệng." Chú cháu Thanh đến tối chưa về, Hứa thị ngủ một mình. Tử Long đến mở cửa buồng Hứa thị. Nàng đang ngủ say, Long lên giường ôm lấy gian dâm. Nàng luống cuống, kêu la không chịu. Trần thị vào buồng lấy tay bịt miệng nàng, giúp hắn mặc sức làm chuyện ân ái. Hứa thị bị ép không còn cách nào, đành chịu. Tử Tú cũng ngủ với Trần thị.

 Từ đó hai người thay phiên nhau: Tử Long ngủ với mẹ chồng thì Tử Tú ngủ với con dâu; Tử Long ngủ với con dâu thì Tử Tú ngủ với mẹ chồng. Chú cháu Thanh ra ngoài nhiều, ở nhà ít, cứ thế hơn một năm, bốn người rất mặn nồng. Không ngờ bị Thanh phát giác, muốn bắt quả tang mà chưa được. Hai người Tử Long nói với Trần thị: "Lão chó đã biết rồi, chi bằng ngầm mưu giết đi, khỏi để hối hận về sau." Trần thị nói: "Không được. Ta với các người làm việc chỉ cần kín đáo một chút. Lão không bắt được thì làm gì được các người!"

 Chú cháu từ quê về được mấy hôm, Thanh bảo Duy Đức: "Nay đã tháng tám, nhà nhà đều thu được lúa mới. Hôm nay mùng một không nên đi, sáng mai dậy sớm, cùng đi các nơi đòi ít lúa về nhà dùng." Sáng hôm sau, ông cùng cháu ra đi, chia hai ngả. Thanh đi Thạch Phường, hơi gần; Duy Đức đi Tân Khanh, hơi xa. Thanh đòi nợ xong trước, chiều hôm sau đã về. Đi đến nửa đường, bất ngờ gặp hai người Tử Long đi làm cây về. Thấy Thanh đến, chúng ghé tai nhau: "Kế trước làm được rồi." Rồi lại gần hỏi: "Cha nuôi về rồi à? Tay nải với ô để chúng con mang cho."

 Đến một chỗ núi vắng, trời đã chạng vạng, hai người lôi Thanh vào một khe núi sâu. Thanh hoảng hốt kêu lớn, chẳng có ai đến. Tử Tú một tay ghì chặt, Tử Long rút ở thắt lưng ra một cái rìu nhỏ, bổ vào đầu một nhát, Thanh chết ngay. Nhưng rìu bị xương sọ kẹp chặt, rút không ra. Chợt gió lay trúc kêu xào xạc, chúng ngờ có người đến, vội đẩy xác cùng cái rìu xuống ao sen. Sợ xác nổi lên, chúng lấy đá lớn đè xuống. Hai người về ngay, tự cho là đắc ý, kể lại với Trần thị.

 Trần thị nghe vậy, gan ruột như nứt ra, bèn nói: "Việc đã xong rồi, tuyệt đối không để con dâu biết, sợ nó ăn nói không cẩn thận, lại tự rước họa." Hai người đều nói: "Lời này rất phải." Trần thị nói: "Nếu Duy Đức về tìm chú thì làm sao?" Tử Tú nói: "Tôi có một kế, nếu bà chịu làm thì đảm bảo không việc gì." Trần thị hỏi: "Kế thế nào?" Tử Tú nói: "Duy Đức về, bà hỏi nó trước. Nếu nó nói không thấy, liền trói nó nộp quan, nói nó mưu giết chú. Nếu nó bị xử tội chết, bà dọn về ở với chúng tôi (?), há chẳng sướng sao!" Trần thị và Tử Long nói: "Kế này rất hay, cứ theo kế mà làm."

 Mùng sáu, Duy Đức về nhà. Trần thị hỏi: "Chú sao không về?" Duy Đức sửng sốt: "Hôm qua con ở Thạch Phường, định rủ chú cùng về, mọi người đều nói chiều mùng ba chú đã về rồi." Trần thị biến sắc, túm lấy Duy Đức giao cho hàng xóm khóa lại, rồi tự đi đánh trống kêu oan. Quan huyện lên công đường, Trần thị dâng đơn kiện rằng: "Người đàn bà đứng đơn Trần thị, kiện về việc phản nghịch giết người. Đứa cháu phản nghịch Phú Duy Đức ba tuổi mất cha. Chồng tôi vì không có con nên nuôi nấng nó thành người, lớn lên cưới Hứa thị cho. Nào ngờ thằng ác phóng đãng phá của, chú nhiều lần trách mắng nặng nên thành thù. Sáng mùng hai tháng này, chú cháu về quê đòi nợ. Nào ngờ đứa cháu ác giữa đường mưu giết chú, vứt xác, ban ngày mà tối trời. Xin quan lớn nghiêm xét, tìm xác, trị theo phép nước. Khẩn thiết kêu."

 Quan huyện là Lưu Sĩ Nghị, cai trị trong sạch sáng suốt, dùng hình không cẩu thả. Thấy đơn liền nhận, sai Uông Thắng, Lý Tiêu lập tức bắt về. Hàng xóm là Tiêu Hoa và lý trưởng (người đứng đầu một "lý", đơn vị hành chính cấp làng) là Từ Phúc cùng giải đến. Quan huyện hỏi: "Chú ngươi nuôi ngươi từ nhỏ, sao dám phụ ơn mưu giết? Xác ở đâu, khai thật ra!" Duy Đức thưa: "Hôm ấy tiểu nhân cùng chú ra đi, nửa đường chia ngả. Tiểu nhân đi Tân Khanh, chú đi Thạch Phường. Chú đòi nợ xong trước, hôm sau đã về. Hôm qua tiểu nhân lại đến Thạch Phường rủ chú cùng về, mọi người đều nói chú đã về ba hôm rồi, có thể bắt họ đến đối chứng. Tiểu nhân từ nhỏ đội ơn dày của chú thím, được nuôi nấng, cưới vợ cho, coi như con đẻ. Thường muốn báo đáp mà chưa được, sao nỡ giết chú? Xin quan xét kỹ."

 Trần thị nói: "Đứa này hư hỏng, phá tán của nhà, giận chú ngăn cấm trách mắng nên mới giết. Xin ông lớn dùng hình nghiêm tra khảo, đòi xác về chôn cất, xử bắt nó đền mạng chú." Quan huyện gọi Tiêu Hoa lên dưới bục hỏi: "Duy Đức xưa nay hạnh kiểm thế nào?" Hoa thưa: "Duy Đức xưa nay đứng đắn, không chút bừa bãi, thờ chú như cha. Còn chuyện phóng đãng bị chú trách mắng, tiểu nhân không dám nói thiên lệch làm oan ai." Quan huyện bảo Hoa quỳ sang một bên, rồi gọi Từ Phúc lên, hạ giọng hỏi: "Duy Đức xưa nay có đứng đắn không?" Lời Từ Phúc đáp ngầm khớp với lời Hoa. Phúc định nói thêm, quan quát dừng, rồi giả giận nói: "Hai ngươi nhận tiền mua chuộc của Duy Đức, lẽ ra mỗi người đánh hai mươi, nể mặt các ngươi già cả... (chỗ này hình như thiếu chữ)."

 Quan huyện biết không phải Duy Đức, trầm ngâm hồi lâu, nảy ra một kế, quát đánh Duy Đức thật nặng. Đánh đến hai mươi thì quát dừng, đóng gông dài vào cổ, rồi nói: "Hạn cho ngươi ba ngày, sai người tìm xác về chôn." Ông sai cai ngục giam lại, cho Trần thị về nhà. Trần thị dập đầu tạ: "Ông lớn sáng suốt như thần, chúc ông đời đời làm công hầu." Mụ mừng không xiết, trở về nhà.

 Quan huyện bãi đường, đợi đến khuya thì mặc thường phục ra ngoài, gọi môn tử (người hầu canh cửa nha môn) đi theo. Đến phố Nam, nghe có người nói: "Ông Lưu xử các việc trước đều sáng suốt, chỉ có hôm nay làm oan Duy Đức nhiều quá!" Sang phố Tây, suốt dọc đường ai cũng nói vậy, không ai khác ý. Quan huyện hỏi môn tử: "Nhà Duy Đức ở đâu?" Môn tử thưa: "Ngay phía trước." Hai người đến thẳng cửa. Các nhà đều đã ngủ yên, chỉ nhà Trần thị còn đèn. Quan huyện nhòm qua khe vách, thấy hai nam hai nữ ngồi chung mâm uống rượu.

 Tử Long cười nói: "Không có kế hay của ta thì sao có hôm nay?" Mọi người cười vui, chỉ Hứa thị không vui nói: "Hay lắm, các người vui sướng thế này; khổ cho chồng tôi vô tội mà chịu hình, lòng các người có yên không?" Tử Long nói: "Chỉ cần ta với nàng được lâu dài hưởng cái vui này, mặc kệ hắn làm gì! Mọi người uống một chén lớn, rồi sớm đi vui vẻ." Trần thị nói: "Người ta bảo ông Lưu sáng suốt, hôm nay xử việc của ta chẳng thấy cao minh gì. Bị ta nói dăm ba câu đã kết án Duy Đức." Tử Long nói: "Chuyện vặt thôi đừng nói nữa." Rồi ôm lấy Hứa thị: "Hôm nay nàng không vui, ta với nàng vui một chút ở đây, giải sầu cho nàng." Hứa thị miệng không nói, trong lòng nổi giận, bèn nói: "Mặt người mũi người, trước đèn trước mặt mọi người, sao làm chuyện ấy được?"

 Trần thị hỏi: "Ông quan hạn ba ngày tìm xác về chôn, các người giấu có kỹ không?" Hai người đáp: "Ném ở chỗ sâu trong ao sen, lấy đá to đè lên, chẳng bao lâu là rữa." Trần thị nói: "Thế thì tốt." Lại uống chén lớn, rồi dọn bát đĩa. Tử Tú hỏi Hứa thị: "Theo nước Tề hay theo nước Sở?" (câu trong sách Mạnh Tử, ý hỏi nàng muốn theo người nào). Nàng không đáp. Hai người tranh nhau ngủ với nàng. Trần thị nói: "Đừng tranh. Kê giường rộng ra, bốn người ngủ chung, quấn quýt vui vầy, há chẳng hay sao?" Đều nói: "Hay." Bèn ngủ chung giường, hưởng hết thú vui trần gian. Nào biết họa đã sinh ngay trong nhà!

 Quan huyện giận dữ về nha, sai môn tử đánh trống điểm binh, mọi người không biết vì sao. Binh lính tề tựu, quan lên kiệu, đích thân đến nhà Duy Đức, vây kín trước sau, phá cửa trước xông vào. Hai người Tử Tú không biết gió từ đâu tới, ngẩng lên thấy toàn quan binh, bèn chạy ra phía sau, bị quan binh phía sau bắt giữ. Quan bắt cả bốn người nam nữ về nha, mỗi người đánh ba mươi, gông khóa giam lại.

 Sáng hôm sau lên công đường, trước hết đưa Duy Đức ra khỏi ngục, hỏi: "Ngươi đi Thạch Phường, dọc đường có ao sen không?" Duy Đức suy nghĩ hồi lâu, thưa: "Chỉ ở Trung Sơn có một khoảnh, ao sen nằm dưới chân núi trong khe sâu." Quan liền mở gông khóa cho Duy Đức, bảo dẫn đường. Ông sai lính lệ, bộ khoái hơn hai mươi người, đích thân lên kiệu đến thẳng nơi ấy, quả nhiên ít dấu chân người. Duy Đức nói: "Ao sen ở đây." Quan nói: "Xác chú ngươi ở trong ao này." Duy Đức vừa nghe đã khóc lớn, nhảy xuống ao. Quan lại sai hai tráng đinh xuống cùng tìm. Đến giữa ao, gặp một tảng đá lớn, quả có xác bị đè dưới đá. Lấy lên được, khiêng lên bờ, thấy xương đầu còn mắc một cái rìu nhỏ. Lấy ra rửa sạch, thấy trên rìu khắc hai chữ "Tử Long", dâng lên quan.

 Quan hỏi: "Đây là tên ai?" Duy Đức thưa: "Là tên người lão gia bắt đêm qua." Lại hỏi: "Hai người ấy là thân thích gì với nhà ngươi?" Duy Đức thưa: "Là con nuôi của chú." Quan khám rõ vết thương, về huyện đưa bốn người ra, quát đánh Tử Long, Tử Tú mỗi người bốn mươi, bắt khai nhận. Chúng không nhận, quan ném cái rìu xuống: "Cái này của ai?" Hai người hoảng sợ, lặng thinh. Quan quát kẹp lên. Hai người nhìn nhau, đau đớn không chịu nổi, mới khai: "Tiểu nhân tư thông với Trần thị, bị ông ấy phát giác, sợ về sau gặp họa nên giết." Quan nói: "Các ngươi đã biết gian tình bị phát giác là họa, há không biết họa giết người còn lớn hơn sao?" Đánh nặng thêm bốn mươi, gông khóa giam vào ngục nặng.

 Quan bảo Trần thị: "Chồng ruột mà nỡ mưu hại, lại hậu đãi người ngoài, ấy là lòng dạ gì?" Trần thị thưa: "Không phải việc của tiểu phụ, đều do hai người ấy mưu giết, tôi mới vừa biết." Quan nói: "Đã biết thì phải tự thú trước, sao còn muốn đẩy Duy Đức vào chỗ chết? Ngươi nói ông Lưu không sáng suốt, bị ngươi nói dăm ba câu là qua mặt được. Con đàn bà hư hỏng đáng ghét này, đánh thêm ba mươi."

 Quan lại bảo Hứa thị: "Ngươi cũng cùng mưu hại chồng, lòng sao nỡ vậy?" Hứa thị thưa: "Việc này thật không cùng mưu. Trước là mẹ chồng tư thông với họ, ép buộc tôi để bịt miệng, tôi không thể không theo. Về sau hai người ấy bày kế mưu giết, tiểu phụ hoàn toàn không biết. Xin ông lớn xét tình tha tội!" Quan nói: "Lúc đầu quả là mẹ chồng ép buộc, nhưng sau đó lẽ ra phải báo cho chồng biết, thì ắt không có ngày nay. Dù không cùng mưu, cũng đã nhẫn nhịn chiều theo, nên giảm một bậc mà định tội."

 Rồi cầm bút phán: "Xét thấy Thái (?) Tử Long và Trương Tử Tú bội nghĩa hung ngoan, đã gian dâm vợ người lại giết luôn người ấy, lòng dạ như sói lang, đáng xử đại tịch (tử hình). Con mụ hung ác Trần thị dâm loạn hại lẽ, đã ép con dâu lại hãm hại cháu, tính như rắn độc, đáng xử lăng trì (hình phạt tử hình nặng nhất, xẻo thịt từng miếng cho đến chết). Lúc đầu thì cái rìu mắc trong xương làm chứng, sau thì uống rượu tự khai, ấy quả là sự ứng nghiệm của lẽ trời rõ ràng. Còn Hứa thị, phận bị mẹ chồng ép, tính lẳng lơ như nước chảy hoa trôi, đầu thì cự tuyệt sau thì chiều theo, nỡ để chồng chịu chết, giảm một bậc, xử tội giảo (tử hình bằng cách thắt cổ). Duy Đức không liên can, nên thả về."

 Tôi xét: Lời phán này, nếu không phải người giỏi dò hỏi, xét đoán thì không làm được. Ông Lưu trước giả vờ định tội người cháu để kẻ gian yên lòng, rồi dò ra sự thật mà vạch tội, ấy là không cần tra hỏi mà chúng tự khai. Thảo nào người trong huyện đều khen là xử án như thần!

 Quan huyện họ Bành xử vụ gian phu tức giận giết người.

 Lâm Hùng ở huyện Hiếu Cảm, phủ Đức An, sung làm tinh binh (lính tinh nhuệ) của huyện. Vợ là Triệu thị, dung nhan tuyệt đẹp, đa tình trăng hoa, tư thông với Lý Phùng Xuân ở phố Nam. Đầu tháng mười đến phiên Hùng canh cổng thành. Triệu thị đoán tối ấy chồng ắt ngủ lại trên thành, bèn hẹn Phùng Xuân tối đến. Đến tối, Triệu thị dọn cơm cho Hùng ăn trước. Hùng ăn xong đi canh thành. Phùng Xuân đợi đến lúc hoàng hôn thì đến chỗ hẹn. Triệu thị đã sắp sẵn rượu và đồ nhắm đợi từ lâu, thấy hắn đến thì mừng: "Rượu hâm lâu rồi, sao đến muộn thế?" Phùng Xuân nói: "Vừa đúng lúc đấy."

 Hai người dắt tay vào buồng, ngồi trên giường uống rượu, thân mật yêu đương, chẳng điều gì không làm. Mỗi lần rót, mỗi người uống một nửa; hứng lên thì ôm nhau ân ái, hết hứng lại uống rượu đùa cợt, đến canh hai mới thôi. Triệu thị dọn rượu đi, rồi lên giường ngủ.

 Không ngờ Hùng ngủ trên lầu thành đến nửa đêm thì nổi hứng, lại thêm hơi lạnh buốt, nghĩ vợ ở nhà chắc cũng lạnh, bèn bảo bạn canh: "Đêm nay trời lạnh, chắc quan không ra đâu. Các anh canh giữ cẩn thận, tôi về nhà ngủ; tối mai anh về, tôi canh thay." Bạn canh nói: "Đi thì đi, nhưng về sớm nhé." Hùng vâng rồi về.

 Triệu thị và Phùng Xuân say rượu ngủ say. Hùng gõ cửa, lại sợ vợ giật mình, chỉ khẽ gọi. Phùng Xuân giật mình tỉnh trước, đẩy Triệu thị dậy. Nhà chỉ có một cửa, hai người cuống quýt không ra được. Triệu thị đành lên tiếng đáp để giữ chồng ở ngoài, rồi lấy chăn đệm bông bảo Phùng Xuân trải ra nằm dưới gầm giường, sau đó mới ra mở cửa. Hùng vào, thong thả nói: "Sao ngủ say thế? Tôi gọi cửa mãi mà nàng chẳng biết." Triệu thị giận: "Đã thế sao không về sớm? Nửa đêm canh ba làm tôi lạnh cóng phải ra mở cửa." Hùng nói: "Tôi vì sợ lạnh, nghĩ nàng cũng lạnh, nên về ngủ cùng thôi."

 Triệu thị vội lên giường, quay mặt vào vách mà ngủ. Hùng lấy tay kéo vợ đòi ân ái. Triệu thị gạt đi không chịu: "Người lạnh ngắt thế này, sao lại chạm vào da thịt người ta?" Hùng nói: "Người tôi lạnh thật, không nên áp vào nàng." Hai người nằm cách nhau. Một lúc sau người Hùng hơi ấm lên, lại gần đòi ân ái, nài nỉ ba bốn lần. Triệu thị mắng: "Tôi đang muốn ngủ, cứ lải nhải mãi, làm người ta không nhắm mắt được." Hùng lại im lặng ngủ.

 Triệu thị thấy trời hửng sáng, gọi Hùng liền mấy tiếng: "Trời sáng rồi, dậy mau, dậy mau." Hùng dậy nhìn, nói: "Trời chưa sáng hẳn, muốn vui một lần rồi đi." Triệu thị nhất định không chịu. Hùng thấy không được, khoác áo dậy. Sợ vợ lạnh chân, chàng vào bếp lấy lồng lửa (lò sưởi nhỏ đựng than), đặt vào trong chăn vợ, còn dặn: "Trời lạnh, đừng dậy sớm kẻo trúng gió." Rồi đóng cửa đi.

 Thấy chồng đi rồi, Triệu thị vội gọi Phùng Xuân lên giường ngủ, lại nói: "Đáng ghét, cái đồ trời đánh lại mò về, làm anh rét suốt đêm, lòng em áy náy quá." Người Phùng Xuân lạnh, Triệu thị áp người vào, kề má vào, nắm tay, gác chân đè lên, mân mê dương vật hắn rồi tự đưa vào âm hộ mình, trăm kiểu làm điệu, nghìn cách chiều chuộng. Nghĩa khí trong lòng Phùng Xuân nổi lên, hắn nghĩ: "Con mụ này không phải người tốt! Luận tài mạo ta không bằng Hùng, luận dịu dàng ta không bằng Hùng; chồng nó thương yêu nó đến thế, mà nó đối với chồng chẳng chút tình ý. Ta cũng chỉ đến thế thôi, nó lại chiều chuộng ta thế này." Hắn bèn phắt định dậy. Triệu thị ôm chặt, đòi làm cho xong chuyện phòng the. Phùng Xuân bất đắc dĩ làm cho xong.

 Triệu thị nói: "Em chưa hết hứng, sao anh dậy sớm thế, chẳng lẽ trách em tiếp anh không chu đáo?" Phùng Xuân cứ dậy mặc áo. Vạt áo vướng vào thanh yêu đao (dao đeo ở thắt lưng) treo đầu giường, kêu lên một tiếng. Xuân hỏi: "Cái gì kêu thế?" Triệu thị đáp: "Yêu đao." Phùng Xuân cầm đao trong tay, quát: "Con đàn bà vô tình hư hỏng, ta giết mày!" Triệu thị tưởng hắn đùa. Không ngờ Phùng Xuân chém một nhát xuống, nàng tránh không kịp, đầu rơi theo lưỡi đao. Giết Triệu thị xong, Phùng Xuân vội chạy về nhà, hơi thở dần ổn lại thì hối hận không kịp. Nghĩ việc này ắt bị lộ, hắn bèn trốn đi nơi khác.

 Nhà Hùng thuê người hàng xóm phía đông là Từ Loan gánh nước. Sáng hôm ấy Loan gánh nước đến nhà Hùng, gọi: "Chị Lâm ơi, mở cửa." Không ai đáp. Thấy cửa tuy khép mà chưa cài then, anh đoán chị ta ngủ say, bèn đẩy cửa vào, đổ nước vào chum trong bếp, rồi khép cửa đi ra.

 Lúc ấy Bành Đồng Khôi mới nhậm chức, làm việc rất nghiêm cẩn sáng suốt. Tờ mờ sáng ông đã lên công đường, các cổng thành giao khóa; đến giữa buổi sáng bãi đường, mọi người mới dám giải tán. Hùng về nhà, thấy vợ chưa dậy, gọi không thưa. Vào buồng thấy một cái đầu lăn dưới đất, máu tươi đầy giường, chàng sợ hãi cuống cuồng, ôm vợ khóc lớn. Hàng xóm bốn bên hốt hoảng đến xem, lại thấy nước mới trong bếp. Hùng nói: "Đây ắt là Từ Loan cưỡng dâm không được nên giết." Người xem chậc lưỡi, ai nấy đều than thở.

 Hùng viết đơn kiện lên huyện rằng: "Người đứng đơn Lâm Hùng, kiện về việc gian dâm giết người, biến cố lớn. Tôi sung tinh binh huyện này, thuê Từ Loan gánh nước. Nào ngờ tên ác rình biết đêm qua tôi canh thành chưa về, sáng nay gánh nước đến nhà, thấy vợ tôi là Triệu thị chưa dậy, cưỡng dâm không được, rút đao chém chết. Thân và đầu lìa hai nơi, tình cảnh thảm thiết tối trời. Nước mới trong bếp có thể làm chứng. Xin quan theo pháp luật trừng trị, xử bắt đền mạng vợ tôi, kẻ sống người chết đều đội ơn. Kính trình."

 Quan huyện họ Bành nhận đơn, liền sai Đặng Cương, Uông Phúc lập tức bắt đến. Loan làm đơn biện bạch rằng: "Người đứng đơn biện bạch Từ Loan, biện về việc bị oan. Tôi nghèo không có kế sinh nhai, gánh nước thuê kiếm sống. Sáng nay gánh nước đến nhà Hùng, gọi không ai đáp. Tôi đổ nước vào bếp rồi đi làm việc khác. Nào biết ai giết vợ hắn, hắn lại bịa đặt hãm hại người yếu thế. Ban ngày mà tối trời, xin quan phá nỗi oan, gỡ sự vu hãm, để tôi khỏi chịu họa oan. Kính trình."

 Quan huyện nhận đơn biện. Hùng bẩm: "Xin quan lớn đến nhà tiểu nhân khám xác." Quan lên kiệu đến nhà, sai gọi ngỗ tác (người khám nghiệm tử thi của nha môn) khiêng xác ra trước nhà, khám ở chỗ sáng, quả thấy thân và đầu lìa hai nơi. Ngỗ tác bẩm: "Trong âm hộ còn tinh dịch." Khám xét rõ ràng, quan hỏi sơ qua nguyên cáo và bị cáo rồi dẫn về nha.

 Ông Bành nghĩ bụng: "Nếu cưỡng dâm không được mà giết, sao còn tinh dịch; nếu đã thuận theo thì ắt không giết. Đại để không phải hai người ghen tuông vì gian tình, thì là hai kẻ tranh nhau mà giết chăng?" Ông hỏi Hùng trước: "Vợ ngươi có quan hệ với ai bên ngoài không?" Hùng thưa: "Vợ tôi tính rất trinh tiết, không quan hệ với ai bên ngoài." Lại hỏi: "Nhà ngươi có ai lui tới không?" Hùng thưa: "Không có người ngoài nào lui tới, chỉ có Từ Loan sáng nào cũng gánh nước qua lại." Loan thưa: "Sáng nay tiểu nhân gọi cửa không ai thưa, đoán là ngủ say. Lại thấy cửa chưa cài then, liền gánh nước vào bếp, đổ vào chum rồi ra. Tiểu nhân vào buồng còn không dám, sao dám giết người?" Quan dùng hình sơ qua, Loan không nhận, bèn giam lại.

 Quan lên kiệu tự đi khấn Thành hoàng (vị thần bảo hộ thành trì, trông coi việc thiện ác của dân trong vùng): "Triều đình sai tôi cai trị dân một huyện; Thượng đế sắc phong ngài làm chủ họa phúc một vùng. Nay vợ Lâm Hùng là Triệu thị bị người giết, thần ắt biết tên kẻ ấy, xin báo cho rõ, để không hãm oan người vô tội. Như vậy chẳng những phép vua sáng tỏ, mà thần minh cũng tỏ sự linh ứng. Kính sắm lễ hương, thành tâm khấn cầu." Khấn xong về nha. Đêm ấy quan nằm mộng, thấp thoáng có người nói: "Kẻ giết vợ Hùng là người cùng lúc với đào và hạnh." Tỉnh dậy, ông nghĩ kỹ: "Chẳng lẽ là họ Lý? Hoa đào hoa hạnh nở thì hoa lý cũng nở (chữ Lý nghĩa là cây mận, ba loài hoa này cùng nở vào mùa xuân); 'người cùng lúc' có lẽ tên là Xuân (mùa xuân)? Ắt là Lý Xuân, không còn nghi ngờ!"

 Sáng hôm sau lên công đường, ký tên đóng ấn xong, quan gọi Hùng hỏi: "Gần nhà ngươi có ai tên Lý Xuân không?" Hùng thưa: "Gần nhà không có." Quan hỏi: "Phố khác thì sao?" Hùng nghĩ một lúc, thưa: "Chỉ ở phố Nam có Lý Phùng Xuân, cũng khá quen biết tiểu nhân." Quan nói: "Kẻ giết vợ ngươi chính là người này." Liền sai Vương Anh, Hồ Thắng trói tay bắt về. Hai công sai đến nhà, người nhà nói hắn ra đi từ sáng qua, chưa thấy mặt. Họ về nha bẩm lại. Quan hỏi: "Nhà hắn có người thân không?" Hùng thưa: "Có cha là Lý Cung, em là Lý Thành Thực." Quan nói: "Bắt ngay cha và em hắn đến." Công sai lập tức bắt đến.

 Lý Cung thưa: "Cha con tiểu nhân làm lụng vất vả kiếm ăn, không làm điều trái. Được quan bắt đến, không biết vì sao?" Quan nói: "Con trưởng ngươi là Lý Phùng Xuân giết Triệu thị, trốn đi đâu, khai thật ra!" Cung thưa: "Con trưởng tôi ra đi từ hôm qua, không nói đi đâu. Huống chi việc giết Triệu thị không có tang chứng, đơn của Lâm Hùng cũng không có tên con tôi, sao biết là nó? Nhà không có trọng phạm, sao lại bắt cả nhà?" Quan giận: "Con ngươi giết người bỏ trốn mà ngươi còn già mồm!" Quát đánh Lý Thành Thực ba mươi, giam Lý Cung làm con tin, nói: "Hạn cho ngươi ba ngày bắt hung thủ về."

 Thành Thực thưa: "Nếu không phải anh tôi giết thì sớm muộn ắt về; nếu đúng là anh giết thì quyết không về. Xin ban một tờ trát truy bắt và hai công sai, tiểu nhân xin đi cùng truy bắt. Nới hạn mấy tháng may ra bắt được; nếu hạn ba ngày thì quyết không được." Quan theo lời bẩm, sai tinh binh Vương Anh, Hồ Thắng cầm trát truy bắt, hạn một tháng về báo, rồi cho Hùng về khâm liệm vợ.

 Thành Thực cùng công sai cầm trát dò tìm nửa tháng, qua ba huyện mà không thấy tung tích, lại đến Tùy Châu. Họ nghỉ ở một quán rượu, ba người uống rượu trên lầu. Đêm ấy Phùng Xuân cũng đến quán xin ngủ nhờ. Chủ quán nói: "Anh đi một mình thì lên phòng trên lầu." Thành Thực nhận ra giọng Phùng Xuân, biết hắn sắp lên lầu, bèn giấu đèn đi. Phùng Xuân cầm đèn lên lầu, từ xa soi thấy em mình và bộ khoái, quay người định chạy xuống lầu, thì thấy trong bóng tối Triệu thị túm chặt lấy mình. Phùng Xuân nhất thời hoảng hốt, luôn miệng kêu: "Oan gia đến rồi, chạy không thoát!"

 Thành Thực cầm đèn lại gần, bộ khoái khóa xích sắt vào hắn. Thành Thực kể hết việc trước cho anh nghe. Phùng Xuân nói: "Ta tự làm thì tự chịu, sao lại để liên lụy em và cha? Mai về nhà vào ngục đền mạng. Đây là oan gia báo trước (?). Thấy hai vị, ta định xuống lầu chạy trốn, trong bóng tối rõ ràng Triệu thị níu lại. Nếu không thì ta cũng chạy mất rồi." Rồi hắn gọi chủ quán bán rượu thịt đãi công sai. Hôm sau cùng về, mấy ngày thì đến huyện. Công sai và Thành Thực giải nộp vào buổi chầu sớm, trả lại trát.

 Quan nói: "Lý Phùng Xuân, ngươi vì cớ gì chém Triệu thị, khai thật nhận tội để khỏi phải dùng hình cụ." Phùng Xuân thưa: "Nguyên Triệu thị vốn tư thông với tiểu nhân. Tối ấy đến phiên Lâm Hùng canh thành, Triệu thị hẹn tiểu nhân đến. Hoàng hôn tôi đến chỗ hẹn, Triệu thị bày rượu cùng uống, tiếp đãi hết sức ân cần. Canh hai đi ngủ. Khoảng canh ba, tiểu nhân trong mơ nghe Lâm Hùng gọi cửa, vội đẩy Triệu thị dậy. Hai người cuống quýt không có cách ra, Triệu thị trải đệm bảo tiểu nhân nằm dưới gầm giường rồi mới ra mở cửa.

 Triệu thị thấy chồng về thì lạnh nhạt hờ hững, Hùng ba lần đòi ân ái mà ba lần không chịu, tiểu nhân đã thấy giận. Khi trời hửng sáng, ả vội giục Hùng dậy. Hùng lại đòi ân ái, rốt cuộc vẫn không được. Hùng dậy, sợ vợ lạnh chân, lại lấy lồng lửa đặt vào trong chăn, còn dặn đừng dậy sớm kẻo trúng gió. Đối đãi dịu dàng biết bao! Hùng đi rồi, Triệu thị gọi tôi lên giường ngủ cùng, thấy tôi lạnh thì ôm ủ cho ấm, trăm cách chiều chuộng. Lương tâm tiểu nhân trỗi dậy, nghĩa khí nổi lên, muốn dậy về, ả cố giữ lại, đòi làm cho xong chuyện phòng the. Bất đắc dĩ làm xong rồi dậy. Tình cờ khoác áo vướng vào cây đao đầu giường nhà ấy, nhất thời nổi giận, rút đao chém, hối không kịp. Tiểu nhân tự làm tự chịu, đáng phải đền mạng, sao dám liên lụy cha và em? Xin quan thả người vô tội, tiểu nhân chết muôn lần cũng không dám từ!"

 Ông Bành phán: "Xét thấy Triệu thị dâm tình trăng hoa, không biết cái hay của việc nâng mâm ngang mày (điển vợ Lương Hồng kính trọng chồng, mỗi lần dâng cơm đều nâng mâm ngang mày), chỉ biết bỡn cợt tư tình, cái chết của ả vốn chẳng đáng thương xót. Lý Phùng Xuân lòng dạ cương (một chữ bị mất) mạnh mẽ, chỉ biết điều bất nghĩa là trái lẽ, mà không biết phép quan nghiêm như lò lửa; Triệu thị dù đáng chết, hắn cũng không được tự tiện giết. Vả lại Triệu thị dù làm điều bất nghĩa, gian phu cũng không có quyền giết. Vì vậy nếu chiếu luật mà xét tình thì xử chém hơi nặng; xét cái tâm mà định luật thì xử giảo (thắt cổ) là thích hợp.

 Lâm Hùng tuy biết đối đãi tử tế với vợ mà không nhận ra sự thật (?), lại vu cáo người vô tội, lại không giữ việc công canh phòng, ấy là tự ý bỏ chức vụ, nên xử nhẹ tội trượng (hình phạt đánh bằng gậy). Theo luật lấy lời khai: Lý Cung quản thúc con không nghiêm, nhưng vì đã sáu mươi tuổi nên miễn xử. Từ Loan và Thành Thực vô tội, đều được thả về yên ổn với gia đình."

 Tôi xét: Lời phán này tinh tường sáng suốt, phân giải điều khó một cách rõ ràng. Lúc đầu khám thấy tinh dịch, biết không phải cưỡng dâm rồi giết; sau cảm được thần báo mộng, đoán ra họ tên hung thủ thật. Nhờ vậy kẻ chết không còn ôm hận, người sống mang ơn, tình thuận lý đúng, sao có thể nói là không thỏa đáng.

 Quan huyện họ Lã xử vụ vu cáo gian dâm để quỵt nợ.

 Lỗ Tắc là nhà giàu ở huyện Lư Khê, phủ Thần Châu, nhà dư của đem cho vay. Người nào nghèo túng quá không trả nổi, ông không ép ngặt. Lúc lâm chung, giấy nợ đầy hộp, ông dặn hai con: "Cả đời ta cho vay, giấy nợ ở cả đây. Có người đã trả vốn mà chưa trả lãi, có người trả được nửa vốn, có người chưa trả gì, sổ ghi rõ ràng. Nhiều năm chưa xong, đều vì ta thương họ nghèo mà không ép. Sau này nếu có người mắc nợ (?) tự mang đến trả, lãi dù thiếu cũng trả lại giấy nợ cho họ; ai không đến trả thì cứ để đó, không được ép đòi, kẻo để lại hối hận." Hai con vâng lời. Khi cha mất, hai người không đổi cách làm của cha, cẩn thận giữ lời dặn.

 Sau đó con trưởng cũng mất. Con thứ là Lỗ Thông, người chất phác đôn hậu, khảng khái có chí, giúp kẻ yếu đỡ người nguy, việc làm hợp đạo nghĩa. Ông sinh ba con trai, con trưởng là Minh Tá, dáng vẻ khác thường, tài năng khí tiết hơn người, lòng dạ quang minh, độ lượng rộng rãi. Mỗi khi bỏ của giúp người túng quẫn, người ta không coi là ơn, Minh Tá cũng không so đo; thậm chí có kẻ đối xử ngang ngược, rốt cuộc cũng chẳng hại được, Minh Tá vẫn coi như không. Tấm lòng chàng còn dày hơn cả cha ông.

 Có người trong họ là Lỗ Bội, cưới vợ là Hùng thị, vốn là chị em họ bên dì với mẹ của Đức. Gia sản sa sút, Bội làm nghề bẫy chim trĩ, mỗi lần ra ngoài hoặc một tháng, hoặc hai tháng. Hùng thị ở nhà, gạo không đủ qua đêm, bếp lạnh bụi phủ. Mẹ Đức thường giúp lúa gạo, cho vay bạc, dồn lại đến hàng chục lạng. Một hôm Hùng thị bệnh mất, để lại con là Lỗ Nghi mới chín tuổi. Bội đem nhà tổ bán cho người trong họ, gửi con ở nhà cậu, rồi trốn lên phủ thành ở rể.

 Được ba năm, vợ ghét Bội không lo làm ăn, lại có hành vi như "người nước Tề" (điển trong sách Mạnh Tử: người nước Tề đi xin ăn đồ cúng ở nghĩa địa rồi về khoe với vợ là được nhà giàu mời, ý nói hèn hạ, giả dối), bèn bỏ và đuổi Bội đi, rồi ôm đàn tỳ bà sang thuyền khác (tức đi lấy chồng khác). Bội không tranh được, về ở trọ Thủy Đông. Không có nghề nhất định, khi thì thả chim cốc bắt cá ở khe lạch, khi thì bẫy trĩ ngoài đồng. Con là Lỗ Nghi lớn lên chút, khi thì bán củi ngoài chợ, khi thì làm thuê cho nhà giàu.

 Bội chán lao lực, đổi nghề, học tinh thông môn tinh bình (thuật xem số mệnh theo năm tháng ngày giờ sinh). Một hôm rảnh rỗi, ông đem số của Nghi ra đoán, thấy có chút quý khí (dấu hiệu sau này sẽ hiển đạt), bèn cho con đi học. Bội thì ra ngoài xem số để lấy tiền nuôi con ăn học. Nghi thường không đủ ăn mặc, bạn học không nỡ thấy hắn đói, nhường cơm cho ăn, nhường áo cho mặc. Mấy năm sau, việc học sắp thành. Hắn khẩn khoản xin người trong họ gom con em lại cho mình dạy vỡ lòng. Hắn khúm núm như kẻ tôi tớ, luồn cúi trước người, không chút khí tiết của kẻ sĩ. Khổ sở dành dụm tiền dạy học hơn mười năm, chỉ được hai mươi lạng. Cha bảo con: "Con bốn mươi tuổi rồi, có thể đem bạc này cưới vợ nối dõi." Nghi đáp: "Vâng vâng."

 Ở vùng gần là Phong Khê có người đàn bà tên Trần thị, con của một tỳ nữ đã qua tay ba họ (?), lấy người nông dân Ban Ngọc làm chồng. Nghi thường đến đó, thấy người đàn bà này dung mạo hết sức kiều diễm, dễ bẻ như cành liễu điệu đà ở Chương Đài (phố ở Trường An nơi có nhiều ca kỹ, ý nói người dễ dãi); tính lại lắm trăng gió, dễ hái như hoa tàn bên đường. Hai bên mặn nồng, bèn tư thông, thề làm vợ chồng. Người trong họ ngăn không được, rốt cuộc hắn cưới ả về nhà.

 Trần thị về nhà họ Lỗ được nửa năm, thấy Minh Tá anh tuấn, nhiều lần muốn tư thông. Nhưng Minh Tá tính vốn ngay thẳng, nghiêm nghị khó lay, nhiều lần làm trái ý ả, nên ả hơi oán. Được hơn một năm, Trần thị không hiền, tính hung dữ dần lộ ra, không kính bề trên, có món ngon thì tự hưởng, chỉ đem rau cơm dâng bề trên. Nghi đắm say dâm ái, không kiềm chế được vợ. Bội giận, ăn chay trường, thề không ăn đồ béo ngọt của con và dâu. Mẹ Đức tuổi gần trăm, rất ghét kẻ bất hiếu, đến nhà trách mắng. Trần thị thẹn mà hận, nhân đó tung lời không hay đến tai mẹ Đức. Bà giận, đến nhà đòi món nợ cũ.

 Cha con Bội cãi càn. Trước đưa ra Đảng chính (người đứng đầu một "đảng", đơn vị dân cư trong làng) phân xử, mọi người đều nói theo lẽ công thì nên trả vốn (?). Bội chỉ lấy cớ năm tháng đã lâu để gạt đi, nói đã trả cho Đức rồi (?). Đức nói: "Anh đã nói đã trả, thì lạy trời ba ngày, ta không lấy một đồng." Bội nhất định không lạy, hai nhà cãi nhau to. Tình cờ quan Bổ sảnh (quan phụ trách việc bắt trộm cướp ở huyện) (?) trên đường về nha đi qua đó, Đức đưa đơn trình. Quan phê giao cho bậc tôn trưởng và Đảng chính thay mặt đòi.

 Nghi tự biết đuối lý khó chống, bàn với Trần thị, định vu cho Minh Tá tội gian dâm để gạt món nợ. Phía tây nhà Nghi có trường học, Minh Tá thường đến đó chuyện trò. Hôm sau chàng tình cờ đi qua cửa, đang định vào trường, thì Trần thị đứng ở cửa vẫy tay gọi. Minh Tá tưởng có việc gì, chưa kịp nói chuyện, không ngờ Nghi từ phía sau túm lấy, giải đến anh họ hắn là Lỗ Phú, nói Minh Tá cưỡng dâm vợ hắn. Sáng hôm sau, hai bên đều viết đơn kiện lên huyện.

 Đơn rằng: "Người đứng đơn Lỗ Đức, kiện về việc vu cáo lừa đảo. Tên ác Lỗ Bội vay của mẹ tôi chín lạng bạc ròng là tiền dưỡng già. Vợ chết, hắn trốn lên phủ thành ở rể, hàng xóm có thể làm chứng. Sau về ở trọ Thủy Đông, khất lần năm tháng. Năm ngoái con hắn là Lỗ Nghi gian dâm rồi cưới vợ của Ban Ngọc là Trần thị, cầm cố nhà rồi về lại trong họ (?). Mẹ tôi đến đòi theo lẽ thì không trả, lại dung túng con dâu xô mẹ tôi ngã ngất. Đơn đã trình Bổ sảnh, được phê giao Đảng chính đòi trả. Hắn cậy mạnh cãi càn, đuối lý khó chống. Con tôi tình cờ đi qua cửa, hắn bịa chuyện túm lấy nói gian dâm vợ hắn, anh giải em làm chứng, sắp sẵn tay chân. Khẩn xin quan phá lời vu, đòi lại tiền dưỡng già, trị theo phép nước, làm sáng luân thường. Kính trình."

 Đơn rằng: "Người đứng đơn Lỗ Nghi, kiện về việc cường hào ác bá lừa đảo. Kẻ giàu trong làng là Lỗ Đức dung túng con là Minh Tá, ỷ thế ngang ngược hoang dâm, rình lúc tôi đi dạy học, vào nhà ôm lấy cưỡng dâm chị dâu mình. Tôi về bắt gặp, cùng túm nhau giải đến người hàng xóm Lỗ Phú. Hắn muốn lừa mà không có cớ, bèn đem giấy tờ cũ chồng chất (?) đút lót Đảng chính để ép người nghèo, lại mua chuộc mà bịa đơn trình Bổ sảnh (?). Xin xét rõ chuyện gian dâm và oán giận; thiết nghĩ phận chị dâu em chồng rất nghiêm, cưỡng dâm là tội nặng, nay hắn lại làm trái phép hại dân. Khẩn xin quan đích thân trừng trị, trừ hại yên dân. Kính trình."

 Lúc ấy Lã Trí Hối người Nam Kinh mới nhậm chức, nhận cả hai đơn. Xét sơ một lượt, quan nói: "Khó dựa vào lời hai người tự nói, phải phát lệnh bài bắt chính phạm vụ gian và người làm chứng mới xét được." Liền sai lý trưởng bắt đủ những người liên quan. Quan hỏi: "Lỗ Phú là hàng xóm sát vách, ai đúng ai sai, nói cho công bằng." Phú thưa: "Quán của tiểu nhân gần nhà Nghi, chỉ nghe tiếng kêu la, ra cửa thấy Lỗ Nghi và Minh Tá túm nhau ra ngoài cửa, giải đến tiểu nhân. Còn chuyện mờ ám bên trong thì không dám nói bừa."

 Nghi thưa: "Minh Tá rình lúc tôi dạy học ở trường, đến nhà ép vợ tôi gian dâm. Vợ tôi trinh tiết không theo nên giằng co lâu. Tiểu nhân tình cờ từ trường về, nghe vợ kêu, vào thấy thì túm lấy, giải đến Lỗ Phú." Minh Tá thưa: "Phú không có chức trách gì trong làng, lại không phải bậc tôn trưởng, mà là người thân ruột thịt của hắn. Sao không giải đến người khác mà chỉ giải đến người anh họ của hắn? Rõ là làm chứng thiên vị, a dua với nhau. Huống chi cha tôi đã trình đơn đòi nợ, hai nhà vốn đã là kẻ thù! Dù tôi có dại đến mấy, sao dám gian dâm vợ kẻ thù? Không có lẽ ấy. Vả lại cửa nhà hắn ở ngay đường lớn, cũng không có lẽ nào giữa ban ngày lại gian dâm ngoài cửa. Toàn là lời dối trá, khó thoát khỏi gương soi của quan."

 Trần thị thưa: "Tiểu phụ đang ở trong cửa, Minh Tá xông vào ôm lấy cưỡng dâm. Tôi không theo nên kêu la, may gặp chồng về hắn mới buông tay. Không thì suýt vào miệng hổ rồi!" Quan cười: "Chồng ngươi về đúng lúc khéo thế! Con mụ đê tiện vô liêm sỉ này, kẹp tay (hình phạt kẹp ngón tay) thật mạnh vào. Đã nói nhà gần đường lớn, kêu la sao không ai khác biết? Khai thật!" Trần thị bị kẹp không chịu nổi, mới thưa: "Chuyện cưỡng dâm không có, gạt nợ là thật."

 Quan hỏi: "Nợ mấy năm rồi?" Minh Tá thưa: "Có giấy nợ gốc làm chứng." Quan xem giấy, bấm đốt tay thấy đã hơn ba mươi năm, bèn nói: "Năm tháng lâu quá rồi, quyết không có lẽ đòi gắt." Nghi thưa: "Bạc này qua tay cha tôi, đã trả hai lần." Minh Tá nói: "Đã trả hai lần, sao không lấy lại giấy nợ?" Nghi nói: "Lúc ấy cha anh thoái thác là mất rồi." Minh Tá nói: "Đã thoái thác là mất, trả bạc sao không có biên nhận?" Nghi cạn lời, bèn lảng sang: "Cha tôi chưa trả thì sao đợi đến hôm nay mới đòi?" Minh Tá nói: "Cha anh có bữa sáng không bữa tối (?), cái ăn hằng ngày còn khó, sao nỡ mở miệng đòi nợ? Sau đó lại bán nhà trốn lên phủ thành, người còn không thấy mặt, biết đòi ai?"

 Quan nói: "Hai người không cần tranh cãi, việc đã rõ rồi. Vay nợ chưa trả là đúng, nhưng vì đã lâu năm thì không đòi. Lẽ trời rõ ràng, đời này không trả thì đợi kiếp sau luân hồi làm trâu ngựa mà trả." Minh Tá thưa: "Nợ thì đành phó cho lẽ trời, nhưng Lỗ Nghi có lỗi dung túng vợ xô bà nội tôi ngã ngất. Trên dưới đã có phận định, xin lão gia làm sáng luân thường, trị theo phép nước, giữ vững cương thường." Quan nói: "Lỗ Nghi có lỗi dung túng vợ, lại có lỗi vu cáo gian dâm, đánh nặng hai mươi để làm sáng phong hóa. Trần thị có lỗi khinh và đánh bề trên, giao về từ đường (nhà thờ họ) trừng phạt, để phân rõ trên dưới."

 Rồi cầm bút phán: "Vay nợ mà quỵt nợ là thói thường của người nghèo; cho vay thì phải chịu bỏ nợ, xưa nay vẫn có lời dạy. Thế mà gian dâm trước rồi cưới sau, vốn đã trái phép nước; vu gian để quỵt nợ, ấy là lương tâm đã chìm đắm. Lỗ Nghi tự bắt gian, chồng bắt kẻ gian vốn là lẽ thường! Nhưng sao không bắt gian trong buồng mà lại bắt gian ở trước cửa? E rằng chuyện giữa ban ngày khó đem so với chuyện 'dứt dải mũ' (điển: Sở Trang Vương mở tiệc đêm, đèn tắt, có người kéo áo mỹ nhân, nàng giật đứt dải mũ hắn; vua bảo mọi người cùng dứt dải mũ để không ai bị lộ — chuyện ấy xảy ra trong bóng tối).

 Trần thị tự xưng bị ôm cưỡng dâm mà kêu la, là để tỏ tiết hạnh của mình! Nhưng sao không giữ trọn với một chồng mà lại đi lấy chồng thứ hai? E rằng cái thân coi như món hàng quý để bán ấy khó mà tranh đẹp với những người như cô gái hái dâu (điển nàng La Phu hái dâu, giữ tiết cự tuyệt quan lớn). Lỗ Bội vay bạc của cha Đức đã lâu năm, quyết không đòi gắt; nhưng lưới trời lồng lộng không để lọt, ắt có báo ứng luân hồi, làm chó ngựa cũng không từ được! Lỗ Nghi vu cho Minh Tá gian dâm; người nhà ấy đang đòi nợ, vốn là kẻ thù của hắn, ắt chàng không làm việc ấy, điều này soi xét rõ ràng không mờ. Nên theo lệ vu cáo, xử tội trượng (đánh bằng gậy), lấy lời khai; giấy nợ đem đốt để dứt mối kiện. Còn Trần thị đánh bề trên, nhà đã có từ đường, giao tộc trưởng trừng phạt rồi báo lại."

 Tôi xem Lỗ Nghi, khi thì nói người ta cưỡng dâm vợ mình, khi lại nói người ta ép bán vợ mình, ấy là coi vợ như món hàng quý, coi người như canh bạc dốc vốn cuối cùng, đúng là kẻ chăm chăm vì lợi. Hễ có chút lợi cho mình thì danh dự đạo nghĩa cũng không đoái hoài. Ngay kẻ ngu phu ngu phụ còn biết danh phận phải ngay chính; huống chi Lỗ Nghi đứng lạm trong hàng người có học, lại cam làm việc cầm thú này. Việc ấy mà nhịn được thì việc gì không nhịn được! Còn Minh Tá nhất thời bị vu, như ngọc đẹp, chút vết nhỏ mọn (?) sao làm ố được! Tuy vậy, bị kiện về tội cưỡng dâm, sao bằng kiện về chuyện quỵt nợ thì danh nghĩa còn hơn!

 Năm sau, Lỗ Bội bệnh chết. Đêm ấy Lỗ Đức mơ thấy Bội đi vào chuồng trâu. Sáng sớm dậy ra xem, trâu đẻ một con nghé đực, trên lưng có bốn chữ: "Bội trả nợ Đức." Đức cười: "Báo ứng nhanh thật!" Người trong làng đều khen là chuyện lạ. Vụ án này ông Lã phân tích lẽ phải, suy xét tình người, xét một lần là rõ, tuy không có gì lạ, nhưng lại thấy được cái lạ của sự báo ứng nhà trời, dường như trời cùng một lòng với quan. Vì thế chép lại để răn thiên hạ: có lỗi thì sửa, không có thì càng cố gắng, chớ đi theo vết xe đổ này.

 Quan huyện họ Tăng xử vụ bốn người cưỡng dâm.

 Dương Chính, dân huyện Long Môn, phủ Quảng Châu, gia tài rất giàu. Ông sinh con là Kế Tổ, cậy của làm càn, mặc sức gian dâm, kết giao với ba tên côn đồ chơi gái cờ bạc, tên là Hoạt Xảo, Thông Phương, Cao Trí. Nhân cha ốm, không thể về trang trại cho vay lúa, tá điền ở trang giục mấy lần, Chính bất đắc dĩ sai con về trang cho vay lúa thay mình. Kế Tổ vâng lệnh, có đầy tớ và ngựa theo, đi thẳng đến trang phía nam cho vay lúa.

 Mấy hôm sau hơi rảnh, hắn ra ngoài dạo chơi. Tình cờ gặp hai người phụ nữ, chừng hai mươi tuổi, từ xa đi lại, trang điểm nhạt, áo trơn, tự nhiên thanh nhã, ngắm không chán mắt, thật đẹp lòng. Hắn hỏi người trong trang: "Đây là vợ nhà ai?" Người trong trang đáp: "Là nhà Lưu Thắng ở sau núi. Người đi trước là em gái, người đi sau là vợ, tên Liễu thị." Kế Tổ hỏi: "Đi đâu về thế?" Đáp: "Chồng chị ấy đi buôn xa, hai năm chưa về, nên thường xuống miếu Quan Vương (miếu thờ Quan Vũ) phía dưới xin xăm (rút thẻ để đoán việc lành dữ)." Kế Tổ hỏi: "Nhà có người thân nào không?" Đáp: "Không. Nhà chỉ thuê một người làm cày cấy, đêm nào cũng gọi cô em chồng đến ngủ cùng." Kế Tổ hỏi: "Cô em chồng lấy ai?" Đáp: "Đã lấy Trương Thăng ở thôn trước." Kế Tổ nói: "Anh đi hỏi họ xem, nhà nếu thiếu bạc thóc, bao nhiêu cũng được, ta cho vay." Người trong trang nói: "Trương Thăng khá giàu, dù có thiếu thì ắt tự giúp. Vả lại nhà họ cũng sung túc, cần gì phải cầu người?"

 Đêm ấy Kế Tổ nhớ nhan sắc hai người, không ngủ được. Hôm sau ăn cơm xong, hắn cầm một nén bạc chừng mười lạng, đến nhà ấy ghẹo gian dâm. Hai người giữ trinh tiết không theo, nghiêm mặt mắng nhiếc, định gọi hàng xóm. Kế Tổ thấy không xong, phẩy tay áo bỏ ra. Nghĩ mãi không ra kế, hắn sai đầy tớ Thiêm Khánh đi mời ba người Hoạt Xảo đến trang. Ba người theo đầy tớ, chạng vạng thì đến. Hắn sai người trong trang bày rượu.

 Uống đến ngà ngà, Hoạt Xảo hỏi: "Hôm nay được gọi đến, có điều gì sai bảo?" Kế Tổ nói: "Hôm nay có một việc làm ta mất hứng quá, nên mời ba vị cùng bày một kế." Mọi người nói: "Việc gì, mau nói đi." Kế Tổ nói: "Hôm qua dạo chơi, tình cờ gặp vợ và em gái Lưu Thắng đi lễ thần qua đây, cả hai đều đẹp tuyệt. Sáng nay ta đem một nén bạc đến nhà, chỉ mong một cuộc vui. Chẳng những không chịu, lại còn bị mắng nhiếc thậm tệ, thật trái ý ta." Thông Phương nói: "Việc này dễ lắm." Kế Tổ nói: "Anh có kế hay gì, xin chỉ cho." Phương nói: "Đêm nay đợi đến canh ba, hai người hò hét ở núi sau, hai người vào cửa trước, bắt hai người đàn bà ấy, đem vào hốc núi, tha hồ muốn làm gì thì làm, có khó gì đâu?" Mọi người hùa theo: "Kế này rất hay."

 Đêm ấy họ uống rượu, đợi đến canh ba, bốn người giấu người trong trang, lén ra ngoài. Kế Tổ và Hoạt Xảo hò hét ở núi sau, Thông Phương và Cao Trí xông cửa trước vào. Người làm thuê không biết gì, dậy xem, hai tên liền trói người làm, quăng xuống đất, không cho ra kêu. Chúng vào buồng nhưng chỉ bắt được một mình Liễu thị. Không ngờ Trương Thăng vì nhà có việc, chạng vạng đã đón vợ về. Bốn tên bắt Liễu thị đem vào một chỗ hốc bằng trong núi, thay nhau làm nhục, mỗi tên hai lần. Liễu thị đau đớn không chịu nổi. Đến hửng sáng, bốn tên tản đi. Kế Tổ vô ý đánh rơi một cái khăn tay ở bên cạnh.

 Sáng hôm sau, hàng xóm mới biết nhà Liễu thị bị cướp. Mọi người vào xem, cởi trói cho người làm, rồi báo cho Trương Thăng. Vợ chồng Thăng đến xem, tìm khắp nơi không thấy. Tìm đến hốc núi, chỉ nghe tiếng rên rỉ kêu khổ. Hai người lại gần nhìn, thấy nàng không che nổi thân, không cử động được. Trương Thăng cõng về. Liễu thị không nói được, chỉ lấy tay vỗ bụng. Cô em chồng hiểu ý, biết là tinh dịch đàn ông quá nhiều làm trướng bụng, bèn lấy đòn gánh ép nhẹ, đẩy hết ra. Cô đổ nước nóng cho uống, hồi lâu nàng hơi tỉnh mới nói được.

 Cô em chồng hỏi: "Sao lại ra nông nỗi này?" Liễu thị xấu hổ không nói. Hỏi mãi, nàng mới nói: "Đêm qua canh ba, hai người xông cửa vào. Tôi tưởng là giặc, đứng dậy định chạy, chưa kịp mặc áo. Hai người vào buồng bắt tôi lên núi. Bốn người cưỡng dâm, không cho tôi chống cự." Cô hỏi: "Bốn người ấy chị có nhận ra không?" Liễu thị nói: "Dưới trăng mờ, nhận không rõ." Trương Thăng nhặt được cái khăn tay, mở ra xem, thấy có một tờ sổ nhỏ, ghi tên các hộ nợ lúa. Hỏi khắp nơi mới biết Kế Tổ đang ở trang cho vay lúa. Vợ Thăng biết chuyện, bèn bảo chồng: "Sáng hôm qua Kế Tổ cầm một nén bạc đến nhà cầu gian dâm, bị em mắng đuổi đi. Chắc hắn không cam lòng, tối đến tụ tập côn đồ đến bắt người cưỡng dâm. May em không ở đó, không thì cũng khó thoát!"

 Trương Thăng viết đơn kiện lên huyện rằng: "Người đứng đơn Trương Thăng, kiện về việc cưỡng dâm suýt chết người. Tên ác bá Dương Kế Tổ là kẻ phong lưu lãng tử, cậy giàu hoang dâm ngang ngược, có bạc nên to gan, gian dâm trái lẽ thường. Khinh anh vợ tôi đi xa, hắn đến nhà ném bạc ghẹo gian chị dâu tôi là Liễu thị. Chị giữ trinh tiết không theo, gọi hàng xóm, mắng đuổi hắn ra. Tên ác bèn cấu kết bè bốn người, nửa đêm đốt đuốc xông vào nhà, bắt chị đem vào hốc núi, thay nhau gian dâm đến gần chết. Sáng hôm sau tìm được thì mạng sống như sợi tơ treo. Khăn tay hắn đánh rơi còn làm chứng. Hàng xóm bốn bên đều kinh hãi. Xin quan theo pháp luật trừng trị, diệt kẻ ác, yên người lành. Kính trình."

 Quan huyện là Tăng Duy, trong sạch như nước, xử đoán trôi chảy như dòng chảy… Ông nhận đơn, sai lính Tôn Bính, Ngụy Hanh đi bắt. Kế Tổ làm đơn biện bạch rằng: "Người đứng đơn biện bạch Dương Kế Tổ, biện về việc bị kẻ thù gán oan. Tôi xưa nay giữ phép, cẩn thận như bưng bát nước đầy. Oan vì năm trước Trương Thăng tranh mua nhà ở trang với cha tôi, mưu gian không thành, nghiến răng thù hận mà không có cớ. Tôi tình cờ đánh rơi khăn tay, hắn bày bẫy dối trá, bịa lời kiện cáo để làm kinh động quan trên. Khẩn xin quan phá nỗi oan, ngăn tai họa. Kính trình."

 Quan nhận đơn biện, bắt nguyên cáo và bị cáo đến nghe xét, lại bắt hàng xóm là Tiêu Hưng cùng mấy người khác đến hỏi: "Các ngươi ở gần, có biết rõ việc này không?" Hưng thưa: "Việc đêm ấy tiểu nhân hoàn toàn không biết. Sáng hôm sau dậy đi qua cửa, chỉ nghe người làm thuê kêu la. Mọi người vào xem, thấy người làm bị trói dưới đất, liền cởi trói, báo cho Trương Thăng, vợ chồng Thăng sang xem. Tìm đến hốc núi mới thấy Liễu thị, không đi đứng được. Có cái khăn tay rơi bên cạnh là thật, ngoài ra không biết, không dám nói bừa."

 Quan nói: "Bên cạnh có khăn rơi, trong khăn lại có sổ sách của Kế Tổ, ắt là hắn, không còn nghi ngờ." Kế Tổ thưa: "Tiểu nhân đánh rơi cái khăn này trên đường từ ba hôm trước, không hề lên núi. Huống chi một người sao vừa trói người vừa bắt người được? Đều là kẻ thù cũ vu hãm." Thăng nói: "Ban ngày rõ ràng là anh ném bạc ghẹo gái, hai người đàn bà kêu mắng anh mới bỏ ra. Tối ấy nhà bị cướp mà không mất của, lại có khăn tay làm chứng rành rành. Nếu là giặc cướp thì ắt phải cướp của, sao lại chỉ gian dâm đàn bà? Xin lão gia dùng hình nghiêm tra ra đồng bọn để rửa nỗi oan này."

 Quan quát đánh Kế Tổ thật nặng hai mươi gậy, bắt nhận tội. Kế Tổ vẫn khéo léo cãi như trước. Quan sai giam cả nguyên cáo lẫn bị cáo, cho hàng xóm về, rồi kín đáo dặn cai ngục: "Ngươi canh cửa ngục cẩn thận, rình xem có kẻ ngoài nào đến thăm Kế Tổ không. Nếu có người đến, không cho gặp, bắt ngay đến gặp ta, mai ta thưởng; nếu để lộ tin hay nhận tiền thả người, đánh sáu mươi gậy và đuổi việc." Cai ngục thưa: "Không dám."

 Quan bãi đường, cai ngục ngồi canh. Chẳng bao lâu có ba người đến trước cửa ngục gọi Kế Tổ. Cai ngục đóng cổng ngoài, lính lệ canh công đường cùng ra, túm lấy ba người, giải vào công đường, gõ mõ báo. Quan lên công đường, cai ngục bẩm: "Bắt được ba người, đều đến thăm Kế Tổ." Quan nói: "Ba ngươi cùng gian dâm Liễu thị, Kế Tổ đã khai ra rồi. Ta đang định phát lệnh bài đi bắt, các ngươi lại tự đến, thật khéo." Ba người mặt cắt không còn hột máu, không dám nhìn nhau (?). Hoạt Xảo thưa: "Ba tiểu nhân không hề làm, sao hắn khai bừa?" Quan nói: "Kế Tổ nói nếu không có ba ngươi thì một mình hắn ắt không làm nổi việc này. Khai thật ra!" Ba người thưa: "Hắn tự làm, sao lại đổ cho chúng tôi?"

 Quan thấy lời lẽ lảng tránh, sai đánh mỗi người hai mươi để lấy cung. Ba người chưa khai, quan sai kẹp lên, đưa ra xa dưới hành lang, rồi cho lấy hai người Kế Tổ và Trương Thăng trong ngục ra. Kế Tổ thấy ba người đang bị kẹp, trong lòng hoảng sợ. Quan gọi lên mắng: "Rõ ràng tên giặc nhà ngươi cưỡng dâm Liễu thị, ta đã xét ra ba người này là đồng bọn. Chúng đã khai nhận, nói là ngươi gọi chúng đến, chẳng phải việc của chúng, nên ta cho kẹp chúng." Kế Tổ vẫn cãi không thôi, quan lại sai kẹp. Kế Tổ sợ hình phạt, mới khai: "Hôm ấy tiểu nhân dại dột đến nhà ấy ném bạc, bị mắng đuổi ra, bèn gọi ba người đến bàn. Kế là do Thông Phương bày ra, xin lão gia nhẹ hình." Quan hỏi: "Hai người nào vào nhà bắt người ra?" Kế Tổ thưa: "Thông Phương, Cao Trí bắt ra, bốn người cùng gian dâm."

 Quan gọi ba người kia lên công đường đối chứng, nói: "Ba ngươi lúc trước bảo hắn khai bừa, nay Kế Tổ đã khai rõ, các ngươi đều khai hết ra." Bốn người nhìn nhau, không có lời nào chống chế, đành nhận tội.

 Quan phán: "Xét thấy Dương Kế Tổ là kẻ lãng tử phóng túng, cậy giàu hoang dâm, chẳng biết phép quan nghiêm như lò lửa; ỷ có tay chân, bắt người đàn bà để gian dâm dễ như thò tay vào túi lấy đồ. Bọn côn đồ Hoạt Xảo đã không hết lòng khuyên điều phải, lại còn giúp làm điều sai; lũ Thông Phương, Cao Trí đã không nói lời can ngăn như thuốc đắng chữa bệnh, lại còn bày mưu chiều theo dục vọng. Đốt đuốc xông vào nhà, trói người làm dưới đất; phá cửa bắt người, thay nhau gian dâm Liễu thị trong núi. Phá hoại kỷ cương, tội cưỡng dâm không thể khoan dung; không phân chủ mưu hay tòng phạm, đều xử đại tịch (tử hình) để răn kẻ cậy sức gian dâm."

 Tôi xét: Ông Tăng hiểu sâu lòng người. Nếu không giam lại thì sao bắt được đồng bọn; nhờ không cho hai bên gặp nhau nên mới lừa ra được sự thật. Có thể gọi là người khéo xét xử vậy!

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video