Quyển năm
Loại án gian dâm, lừa bắt đàn bà
Quan Trương phủ phán trừ bọn sư du phương bắt cóc đàn bà
Trương Tư Đạo làm phủ phán (chức quan phụ tá trong một phủ, chuyên coi việc xét xử án từ) ở phủ Hà Nam. Việc cai trị và xét án của ông trong sạch, gọn gàng; việc gì làm cũng thích đáng. Ông giữ mình cứng cỏi ngay thẳng, tính tình nghiêm khắc. Mềm cũng không nuốt, cứng cũng không nhả (nghĩa là không ức hiếp kẻ yếu, cũng không sợ kẻ mạnh). Cả phủ gọi ông là "phán quan mặt sắt".
Đêm mồng bốn tháng năm, ông mơ thấy một hòa thượng áo vàng đẻ ra hơn mười đứa trẻ sơ sinh. Tỉnh dậy, trong lòng rất ngờ vực. Hôm sau là Tết Đoan Dương (tức Tết Đoan Ngọ, mồng năm tháng năm âm lịch). Ông cùng các đồng liêu là phủ tôn (cách gọi tôn kính quan tri phủ, người đứng đầu phủ) Cao Lăng Vân, đồng tri (chức phó của tri phủ) Thang Minh Bàn, thôi quan (quan coi việc tra xét hình án của phủ) Vạn Bang Ninh ra ngoài thành xem đua thuyền rồng.
Tình cờ có hai người trai (người tại gia làm công quả, theo hầu việc nhà chùa) khiêng một pho tượng gỗ thiền sư mặc áo vàng đi ngang qua trước mặt, phía sau có bốn hòa thượng đi theo. Cả bọn đã đi qua rồi. Phủ phán chợt nhớ ra hòa thượng áo vàng trong giấc mơ đêm qua giống hệt pho tượng thiền sư này. Ông lại nhận thấy trong bốn nhà sư có hai người dáng vẻ không giống đàn ông, bèn sai thuộc hạ mau gọi họ quay lại. Phủ phán đứng trên chỗ cao, thấy bốn nhà sư cứ như rắn bị lôi ngược ra khỏi hang (ý nói ì ra chống cự), không chịu quay lại. Ông lại sai thêm bốn người đi, dặn: "Nếu không chịu quay lại thì cứ túm về gặp ta." Bọn sư thấy thế không tránh được, nghĩ chi bằng quay lại.
Mọi người gọi họ đến. Phủ phán hỏi: "Khiêng pho tượng thần này đi đâu?" Sư đáp: "Khiêng đi các nơi quyên góp, xin bố thí." Phủ phán hỏi: "Các ngươi có biết tụng kinh không?" Sư đáp: "Đó là việc bổn phận của người làm sư, sao lại không biết?" Phủ phán nói: "Biết tụng kinh thì tốt. Người đâu, dẫn họ vào nha môn. Hôm nay là Tết Đoan Ngọ, ta có lời nguyện cũ, năm nào đến ngày này cũng phải mời sư tụng kinh." Sư nói: "Tụng kinh chỉ cần hai người. Xin cho tiểu tăng ghé một quán trọ đặt tổ sư xuống, hai người ở lại quán lo hương khói, còn hai người vào phủ tụng kinh." Phủ phán nói: "Thêm người cũng lo được, tổ sư đều là thần cả. Cứ khiêng luôn vào để thờ lễ là được, cần gì phải ghé quán."
Hai nhà sư lúng túng chần chừ. Phủ phán liền sai người hầu đưa họ vào nha môn chờ, lại ngầm dặn người hầu canh giữ, không được để chạy mất, ai làm trái sẽ bị đánh nặng ba mươi roi. Mọi người đều vâng lệnh đi. Quan phủ doãn (tức tri phủ Cao) cười nói: "Thật ngu quá! Ta với ông làm quan, phải bỏ đạo Phật theo đạo Nho, cớ sao lại tự đi theo tà đạo?" Phủ phán đáp: "Tôi có việc trong lòng, mai sẽ thưa lại."
Xem đua thuyền xong, chiều tối ông về nha, hỏi: "Các nhà sư đâu?" Bọn họ đều ra quỳ chào. Dập đầu xong, phủ phán hỏi: "Các ngươi tên gì?" Một người tên Thanh Hư, một người tên Ngộ Hư; hai người kia tên Liễu Trần và Liễu Tục. Phủ phán nói: "Thanh Hư, Ngộ Hư, các ngươi tụng kinh ở sảnh giữa này; Liễu Trần, Liễu Tục, các ngươi tụng kinh ở phòng đọc sách." Ông sai người hầu lấy hương nến đốt lên cho họ, ai nấy tụng kinh.
Phủ phán nghe Thanh Hư, Ngộ Hư tụng kinh rành rọt, còn Liễu Trần, Liễu Tục thì chẳng tụng được kinh nào, chỉ có mấy câu thần chú, tụng suốt cả đêm, mà giọng nghe ra hoàn toàn là giọng đàn bà. Đêm ấy, phủ phán lại mơ thấy giấc mơ hôm trước, tỉnh dậy nghĩ thấy rất lạ. Trời sáng, ông ra phòng đọc sách, xem kỹ pho tượng thiền sư một lượt, lấy tay nhấc thử thì thấy tượng tuy to mà rất nhẹ.
Ông bèn gọi Liễu Trần, Liễu Tục đến hỏi: "Hai ngươi đi tu mấy năm rồi?" Liễu Trần đáp: "Đi tu ba năm." Phủ phán nói: "Đã đi tu ba năm, sao lại không biết tụng kinh? Mỗi đứa đánh mười roi." Hai người hết lời xin tha. Phủ phán nói: "Hai ngươi không phải đàn ông, cớ sao lại làm sư? Hay là bị lừa bắt đi chăng?"
Liễu Trần khai: "Thiếp là Chu thị, người huyện Lâm Vũ, chồng tên Sầm Thọ, nhà ở một thôn hẻo lánh. Bốn người kia đến nhà xin ngủ nhờ, chồng thiếp hết lời từ chối, bọn chúng bèn đặt tượng tổ sư xuống, nhất định đòi ở lại. Chồng thiếp bất đắc dĩ phải cho ở. Bốn đứa thắp đèn ngồi lặng, đợi đến canh ba thì lấy ra dao giới (con dao nhỏ nhà sư mang theo người) và nến dầu, xông vào phòng. Chồng thiếp dậy xem thì bị chúng bắt giết. Thiếp có đứa con ba tuổi, chúng cũng giết nốt. Mẹ chồng thiếp bảy mươi sáu tuổi cũng chết dưới dao bọn giặc trọc. Chúng ép thiếp gian dâm, thiếp nhất định không theo, nhưng bị mấy tên giặc cậy mạnh cưỡng bức, không cho tự quyết, cạo trọc tóc thiếp, khoác áo sư lên người, ép đi theo chúng lang thang khắp nơi. Chúng lại phóng lửa đốt nhà cửa của thiếp. Thiếp mấy lần muốn tự tử, nhưng một là chúng kè kè bên cạnh không rời, hai là thù chồng chưa báo. Hôm nay may được gặp vị quan thanh liêm như trời xanh, xin ngài trừ hại báo thù cho, sống chết thiếp cũng mang ơn."
Phủ phán hỏi: "Liễu Tục, còn ngươi vì sao lại theo chúng?" Liễu Tục đáp: "Tiểu phụ là Phàn thị, người huyện Tân Hóa, chồng là Tiết Vinh, vì đi làm ăn xa, ba năm không có tin tức. Nhà ở nơi hẻo lánh trong núi. Chú chồng là Tiết Quý, tháng bảy năm ngoái đi tìm chồng tôi chưa về, trong nhà chỉ gọi em trai tôi là Phàn Tân đến trông nom. Đến tháng mười một, thím tôi là Ngô thị đang mang thai năm tháng. Ban ngày có ba tên giặc trọc khiêng tượng tổ sư đến nhà quyên góp, thím tôi nhờ chúng xin quẻ xăm. Bọn giặc trọc nhân dịp dò hỏi, thím tôi nói thật hết. Nghe vậy, chúng biết trong nhà không có đàn ông. Tối hôm ấy, lúc chập tối, năm tên đến nhà xin nghỉ nhờ. Phàn Tân ra xem thì bị chúng giết chết. Chúng cưỡng hiếp chị em dâu chúng tôi; không theo thì đều bị khống chế. Hiếp xong, chúng mổ bụng thím tôi lấy thai, giấu vào trong bụng tượng tổ sư. Chúng cạo đầu tôi, ép đi theo lang thang. Mấy lần tôi muốn đi kiện lên quan, nhưng bọn chúng không rời nửa bước. Nay gặp được vị quan thanh liêm, may được ngài trừ kẻ hung ác, rửa oan cho. Huống chi bọn giặc này gây hại khắp nơi, không chỉ một nhà một người. Hễ thấy thôn vắng có đàn bà mang thai là lấy cớ xin ngủ nhờ, rồi giết mà lấy thai, thậm chí có khi giết mấy mạng người mới lấy được một cái thai."
Phủ phán hỏi: "Chúng lấy những cái thai này làm gì?" Người đàn bà đáp: "Có thể chữa những bệnh lạ, bán được giá như vàng." Phủ phán lui khỏi công đường, sai người hầu bắt giữ hai nhà sư và hai người trai. Ông lại sai người hầu mở pho tượng thiền sư ra xem, thì thấy thân tượng làm bằng khung nan tre dán giấy, bên trong rỗng, quả nhiên có giấu hơn mười cái thai nhi. Phủ phán nói: "Hai thằng trọc này, theo lẽ trời đáng phải giết." Ông lập tức quát đánh mỗi đứa bốn mươi roi, lại bảo hai người trai: "Lũ chúng mày cớ sao giúp chúng làm ác? Cũng đáng xử tội chết. Còn hai người đàn bà thì đưa về nhà mẹ đẻ để lấy chồng khác."
Phủ phán làm xong bản án, trình lên cấp trên rằng: Xét được bọn sư giặc Thanh Hư, Ngộ Hư không tuân theo phép Phật, mượn tiếng đi quyên góp mà lang thang ngoài vòng phép tắc; bỏ hết giới luật, tha hồ phạm mười điều ác mà tàn hại thôn quê. Giết mẹ chồng, giết chồng, ép Chu thị mặc áo đen, cạo tóc; giết em trai, mổ bụng thím, ép Phàn thị trôi dạt như cỏ bồng cành khô. Ban ngày vào thôn xóm dò xét thực hư như lính đi tuần dò la (?); ban đêm đến nhà người, mổ bụng lấy thai dễ như dốc túi. Người mẹ mang thai có tội gì mà đến nỗi này? Bào thai còn non có tội gì mà phải chịu thế? Lòng lương thiện mất sạch; niệm từ bi tiêu tan hết. Phép vua nghiêm ngặt, mùa thu này đem xử tử hình; phép cõi âm lạnh lùng nghiêm khắc (?), sau khi chết còn phải vào cối xay cối giã, lên núi dao (các hình phạt nơi địa ngục). Hai người trai Như Giác, Như Chân cùng bàn mưu giúp kẻ ác, tiếp tay làm điều sai, theo lệ được giảm một bậc, thi hành tội thắt cổ. Hai người đàn bà bị lừa bắt là Chu thị, Phàn thị, thân bị nhơ nhuốc nhục nhã, nhưng một lòng muốn rửa oan, cho giải về quê cũ, ở vậy hay tái giá đều tùy ý.
Bản án trình lên, quan tri phủ phục sự tinh tường của ông, tự nhận mình không bằng. Án trình lên cấp trên, viện trên phê trả xuống, liền xử bốn tên hung ác trước dân chúng; còn Chu thị, Phàn thị thì làm giấy tờ giải về nhà. Chồng Chu thị trở về (?), hai người lại sống với nhau đến già; Phàn thị được cha nhận về, gả cho người khác nương tựa suốt đời. Về sau, quan tri phủ tiến cử lên cấp trên, bảo lãnh cho Trương phủ phán được cất nhắc lên chức cao. Từ đó dân Hà Nam truyền miệng cho nhau, đến nay vẫn còn ca ngợi đức của ông.
Quan Tằng chủ sự xử bọn hòa thượng gian dâm, lừa bắt đàn bà
Tằng Kiệt, người phủ Kiến Xương, tỉnh Giang Tây, làm chủ sự (chức quan cấp dưới làm việc trong các bộ của triều đình) ở Nam Kinh. Lúc đi nhậm chức, gặp đúng mùa nắng nóng. Đi qua địa giới Trì Châu, có một ngôi chùa tên Thiên Phúc, sư trong chùa hơn trăm người. Các quan lại qua lại đều ghé vào chơi. Ông Tằng vì có bệnh nên vào chùa tạm dưỡng bệnh. Hòa thượng ra cổng chùa đón, mời vào phương trượng (phòng ở của sư trụ trì), sau đó bày rượu thức ăn khoản đãi. Tối đến, đưa ông sang phòng dành cho quan khách ở dãy nhà phía đông nghỉ. Ông Tằng ghét tiếng tụng kinh ồn ào ở thiền phòng đối diện, bèn sai người nhà dời sang phòng quan khách ở dãy nhà phía tây, phía trên có lầu cao.
Đêm ấy trăng sáng như ban ngày. Ông Tằng một mình lên lầu ngắm cảnh, bỗng thấy hai nhà sư khiêng một hòm đựng thức ăn, trong có rượu thịt, đi qua trước lầu vào vườn sau. Ông dừng chân quan sát, chỉ thấy nhà sư đi vào một gian nhà tranh, lắc cái chuông đặt dưới đất, có người ở dưới đón lấy rượu và thức ăn. Ông sợ nhà sư quay lại, nên tránh ra xa nấp dưới bóng cây. Đợi sư đi rồi, ông vào nhà tranh xem kỹ, thấy bên trong có tấm ván đậy, nhẹ nhàng mở ra xem thì thấy mấy người đàn bà xinh đẹp ở dưới. Bỗng tay ông lỡ chạm vào chuông, bên dưới có người nói: "Ăn chưa xong, lát nữa lên lấy." Ông Tằng ừ một tiếng rồi đậy lại, sợ có sư đến, vội vã bước nhanh ra. Không ngờ cổng đã bị khóa từ bên ngoài, ông đành nấp sát bóng cây.
Một lát sau, bốn năm nhà sư mở cổng vào, đi thẳng đến gian nhà tranh. Ông Tằng rón rén bước ra ngoài. Về lầu được một lúc, lại thấy ba nhà sư đi vào, đến khuya vẫn chưa ra. Ông Tằng cũng đi ngủ. Ông suy nghĩ đến sáng, xem dùng kế gì để trừ bọn này. Sáng sớm, ông tự viết một tờ công văn khẩn cấp niêm phong kín, sai người đem đến phủ Trì Châu nộp. Tri phủ Trương Nhật Hanh nhận được công văn, liền điều một toán quân lính, kéo thẳng đến chùa Thiên Phúc.
Ban đầu bọn sư tưởng là người Nam Kinh cử đến đón quan chủ sự Tằng. Mấy nhà sư ra cổng chùa xem, thấy người đông như kiến, phía sau là quan lớn Trì Châu, mấy nhà sư ra cổng đón từ xa. Quân lính dần dần tiến đến gần, vây kín chùa mấy vòng. Quan tri phủ vào gặp quan chủ sự, chào hỏi xong thì bắt hết sư trong chùa; trong đó có hơn ba mươi tên đánh mở đường qua quân lính mà chạy trốn ra ngoài.
Quan chủ sự chỉ chỗ cửa hầm, đưa mấy người đàn bà lên, hỏi: "Các người vì sao lại ở đây?" Những người đàn bà đáp: "Bọn sư đều giỏi chữa bệnh, nhà ai có người ốm thường mời đến chữa, không lần nào không khỏi. Vì thế chúng ra vào các nhà không ai phải tránh. Chúng lại có bùa thiêng, hễ dính vào người thì dù là người đàn bà liêm khiết, trinh tiết, cương liệt đến đâu, cuối cùng cũng mê muội mà chìm vào dục vọng. Cho nên có người tự trốn theo đến đây, có người bị chúng dụ dỗ đến đây. Một khi đã vào chốn này, bọn sư ngày đêm thay phiên nhau ngủ cùng, hối cũng không kịp. Hôm nay may được gặp vị quan thanh liêm như trời xanh, nhưng chúng tôi đều chẳng còn mặt mũi nào, chỉ còn một cái chết mà thôi."
Hai ông Tằng, Trương cho những người đàn bà đều về nhà: ai có chồng thì về nhà chồng, ai chưa chồng thì cho cha mẹ lĩnh về. Ông sai quân lính đốt chùa, mặt khác sai người truy bắt đồng bọn còn sót.
Ông xét xử bọn sư rằng: Xét được bọn sư chùa Thiên Phúc là Viên Minh, Viên Tịch và đồng bọn, gửi thân nơi cửa Phật mà không theo giáo lý nhà Phật; mượn nghề thầy mo, thầy thuốc để ra vào nhà người; để lòng vào dâm dục, phá phách giới luật nhà thiền, cậy bùa phép mà dụ dỗ làm mê đàn bà. Đêm khuya lừa bắt về, giấu sâu trong hầm đất. Chìm đắm trong biển dục, ngày đêm thay nhau hưởng lạc; mê luyến chốn tạo nghiệp, ngày sau lần lượt rơi xuống Phong Đô (địa ngục). Bộ ta dò hỏi đã có bằng chứng thật. Bọn sư đã nhận tội, phủ sở tại lo truy bắt, tuần xét. Những người đàn bà bị dụ dỗ, ai bằng lòng nhận về thì lại về nhà chồng; ai không bằng lòng thì nhà quan bán đi để răn dân. Chùa chiền chứa chấp gian dâm thì đốt sạch thành tro; sư sãi lừa bắt đàn bà thì đều đem xử theo hình luật.
Lời tác giả: Việc này thật là nhờ ông Tằng giỏi quan sát, cũng là vì tội ác của bọn sư đã đầy, lại thêm thần minh giáng phạt, nên mới đến nông nỗi ấy. Nếu không, sao chỉ ngủ một đêm mà tra ra được tội ác giấu kín mấy năm trời? Hôm sau gửi công văn để quan phủ cùng đến bắt, đó càng thấy chỗ cao kiến của ông. Nếu ông coi thường, không tính toán mà tự đi bắt, ắt sẽ khiến chúng nổi loạn, tai họa đâu phải nhỏ! Trừ được bọn hung ác này, dân được hưởng phúc vô cùng, từ đó tiếng tăm ông Tằng vang khắp kinh thành.
Loại án uy hiếp, bức bách
Quan Yến đại tuần mơ thấy rồng vàng quấn cột
Trình Văn Hoán, giám sinh (học trò theo học ở Quốc tử giám, trường học cao nhất của triều đình) người huyện Phụng Hóa, phủ Ninh Ba, lấy vợ là Lý Ngọc Lan, ba mươi tuổi vẫn chưa có con. Hai vợ chồng thành tâm ăn chay ba năm, thường đến các chùa, các đạo quán dâng hương, cầu con nối dõi. Mỗi lần đi chùa thì gà gáy đã dậy, không dùng kiệu ngựa, không mang đầy tớ, hai vợ chồng thành tâm dắt tay nhau đi bộ, đến xế chiều mới về. Các chùa gần đó từ lâu đều đã dò xét hành tung của họ.
Ngày hai mươi bốn tháng ba, sau gà gáy, trăng sáng rõ, hai vợ chồng tắm gội rồi đi sớm, đến chùa Khánh Vân dâng hương. Chùa này có hơn trăm sư, rất giàu có, ruộng liền bờ nối thửa, nhà cửa cao ngất tận mây. Sư phần nhiều dâm dục, tha hồ làm càn. Sáng hôm ấy, sư nấu bếp ra mở cổng chùa, thấy vợ chồng Văn Hoán thong thả đi tới, vội báo sư cả, sư cả dậy ra đón. Vợ chồng vào chùa, lạy Phật tổ, lễ Bồ tát, rồi được mời vào phương trượng (phòng ở của sư trụ trì), đãi cơm chay. Sau đó họ đi xem gác kinh và các cảnh đẹp, rồi mỏi mệt về ngồi ở phương trượng. Văn Hoán bỗng thấy trong người không khỏe, tựa bàn mà ngủ. Ngọc Lan ngồi bên cạnh.
Có một nhà sư tên Như Không, thấy Ngọc Lan mặt đẹp như hoa như trăng, khiến hắn động lòng ham muốn, lại thấy Văn Hoán đang ngủ, bèn lại gần trêu ghẹo. Ngọc Lan vốn tính trinh liệt, mắng lớn: "Thằng trọc vô học, ta là người thế nào mà mày dám to gan như vậy!" Văn Hoán bị đánh thức, Như Không lẩn đi. Văn Hoán hỏi duyên cớ, Ngọc Lan nói: "Vừa rồi có một thằng lừa trọc thấy chàng ngủ mệt, đến gần trêu ghẹo, bị thiếp mắng mấy câu mới chạy vào trong." Văn Hoán trong lòng nóng giận, nói: "Thằng trọc này khinh ta quá lắm!" rồi lớn tiếng chửi mắng: "Ngày mai lên huyện, nhất định phải trừ thằng giặc này mới hả cơn giận."
Chẳng mấy chốc cả bọn sư đều biết, sợ anh ta lên huyện tố cáo, liền bàn riêng với nhau: "Vợ chồng này vào chùa từ sáng sớm, không ai trông thấy, chi bằng giết đi để trừ họa về sau. Huống chi con mụ này ăn nói đáng ghét, cứ giam nó lại một chỗ, lâu ngày không sợ nó không theo." Bàn xong, chúng ra bắt. Như Không cầm dao định giết. Văn Hoán thấy chúng đông người, mình ít không địch nổi. Lại có mấy tên sư lôi kéo Ngọc Lan vào phòng khác định hiếp, Ngọc Lan chết cũng không chịu theo. Một nhà sư ngăn lại: "Thong thả đã, lúc này nó đâu chịu theo ngay? Hãy giam nó vào phòng riêng, đối đãi thật hậu, về sau ắt sẽ chịu theo. Con mụ này tính cương liệt, ép ngay một lúc, e nó tự hại mình." Cả bọn nghe theo, giam nàng vào một gian tĩnh thất (phòng yên tĩnh để tu thiền).
Văn Hoán bị bọn sư định giết, tự nghĩ khó thoát, bèn nói: "Ta một mình ở trong chùa, khác nào miếng thịt trên thớt. Các người đã cướp vợ ta, ta nghĩ các người cũng chẳng tha ta, vậy xin để ta tự chết có được không?" Như Không nói: "Không được. Phải giết ngay mới trừ được họa." Trong bọn có một lão sư thấy lời anh ta đáng thương, bèn nói: "Nay hắn đã vào chùa rồi thì chạy đâu cho thoát, cứ giam vào tĩnh thất, cho hắn ba ngày thong thả tự chết cũng được." Cả bọn bèn nghe theo, đưa anh ta đến một gian tĩnh thất ít người lui tới, bốn bề là tường cao dựng đứng. Bọn sư đưa cho anh một gói thạch tín, một sợi dây thừng, một con dao nhỏ, dặn: "Tùy ngươi dùng." Rồi khóa cửa bỏ đi.
Văn Hoán tự nghĩ tuy lúc này được hoãn chết, nhưng rốt cuộc không thoát khỏi lưới trời này. Trong phòng không có ghế băng gì cả, anh đành dựa vào chân cột mà ngồi. Bình sinh anh thích tụng Tam Quan kinh (bộ kinh Đạo giáo thờ ba vị thần Thiên quan, Địa quan, Thủy quan), nghe nói kinh có thể giải nạn, bèn miệng niệm không ngừng.
Đêm ấy, Yến Tư Khổng làm án viện (tức tuần án ngự sử, quan được triều đình cử đi thay vua tuần xét, xét lại án từ và kiểm soát quan lại một tỉnh, còn gọi là đại tuần) tỉnh Chiết Giang, đi tuần qua Ninh Ba để sang Thai Châu, nghỉ đêm ở trạm dịch Bạch Kiệu. Ông mơ thấy hai vị tướng sứ đến gặp, nói: "Chúng tôi vâng lệnh của Tam Quan, mời ngài đến chơi chùa Khánh Vân." Quan đại tuần hỏi: "Từ đây đến chùa ấy đường bao xa?" Tướng sứ đáp: "Hơn năm mươi dặm." Quan đại tuần đi cùng họ, đến một cổng chùa, ngẩng lên nhìn thấy tấm biển chữ vàng đề: "Chùa Khánh Vân do vua sắc phong". Vào chùa đi xem khắp nơi, đến một gian tĩnh thất, trong chẳng có gì, chỉ giam một con rồng vàng, quấn quanh chân cột. Chốc lát ông tỉnh dậy, nghĩ bụng: "Giấc mơ rất kỳ lạ, trong ấy ắt có duyên cớ."
Sáng sớm ông lên công đường, dịch thừa (viên quan nhỏ coi trạm dịch) vào chào. Quan đại tuần hỏi: "Ở đây có chùa Khánh Vân không?" Dịch thừa đáp: "Chùa Khánh Vân cách đây sáu mươi dặm, chùa rất rộng lớn, sư rất giàu có." Quan đại tuần hỏi: "Sư bao nhiêu người?" Dịch thừa đáp: "Chỉ khoảng trăm người." Quan đại tuần nói: "Hôm nay ta muốn đến đó chơi một chuyến." Liền phát lệnh bài, lên ngựa, đi thẳng đến cổng chùa. Bọn sư ra đón. Quan đại tuần vào chùa, nghĩ kỹ thấy cảnh vật y hệt như trong giấc mơ. Đi sâu vào trong xem khắp bốn phía, đều là những chỗ đã đi qua trong mơ. Qua một gác kinh, rẽ vào ngõ nhỏ bên trái, đến một gian tĩnh tâm trai. Lại vào một gian phòng nhỏ, bên cạnh có một cửa khóa, giống hệt chỗ đêm qua thấy rồng.
Quan đại tuần sai lấy chìa mở ra xem. Sư bẩm: "Gian này từ các đời tổ trước đến nay không ai dám mở." Quan đại tuần hỏi: "Vì sao không mở?" Sư đáp: "Tương truyền bên trong giam yêu tà." Quan đại tuần nói: "Làm gì có chuyện đó! Trong này dù có yêu tà, hôm nay ta cũng nhất định phải mở ra xem. Có họa thì ta chịu." Sư nhất định không mở, ông sai quân lính chặt cửa xông vào, quả thấy một người đói lả nằm dưới chân cột. Ông vội sai đỡ dậy, đổ nước nóng cho uống mới tỉnh. Ông truyền lệnh ra ngoài vây chặt bốn phía. Không ngờ lúc quan đại tuần chặt cửa thì những tên biết chuyện đã trốn đi năm sáu mươi người. Quân lính ở ngoài thấy sư chạy vội vàng, không biết duyên cớ, trong lòng nghi ngờ, chỉ bắt được một hai chục tên. Một lát sau nghe trong có lệnh truyền ra vây chùa, thì chỉ còn bắt được lão sư và sư con ba mươi người.
Quan đại tuần cho Văn Hoán ăn uống, một lúc lâu anh mới nói được, kể rằng: "Học trò là giám sinh Trình Văn Hoán, người huyện Phụng Hóa. Ba mươi tuổi chưa có con, vợ chồng sáng sớm vào chùa dâng hương. Đến trưa mỏi mệt ngủ thiếp đi, vợ học trò ngồi bên, nào ngờ thằng trọc Như Không thừa lúc học trò ngủ mà trêu ghẹo vợ học trò. Vợ học trò mắng làm học trò tỉnh giấc, học trò cãi lại làm bọn trọc nổi giận, cầm dao định giết. Học trò hết lời van xin được tự chết, chúng mới đưa vào chỗ này, cho một sợi dây thừng, một con dao nhỏ, một gói thạch tín, nhịn đói đã hai ngày. Học trò ngày thường thích tụng Tam Quan kinh, ngồi ở đây miệng tụng lòng niệm. Hôm nay may được đại nhân cứu, như cha mẹ tái sinh."
Quan đại tuần cười nói: "Nếu vậy thì thần quả có linh thiêng! Hôm qua ta mơ thấy hai vị tướng sứ, nói vâng lệnh Tam Quan mời ta đến chơi chùa này. Ta theo sứ đi chơi, thấy trong phòng này có rồng vàng quấn cột. Sáng nay đến đây, những cảnh đã trải qua trong mơ không sai mảy may. Hiền khế (cách quan gọi thân mật người học trò, người hậu bối) được cứu, chính là quả báo tốt từ việc thiện ngày thường. Phu nhân của hiền khế nay ở đâu?" Văn Hoán đáp: "Bị bọn sư bắt đi, nay không biết ở chỗ nào."
Quan đại tuần tra khảo bọn sư, chúng khai rằng: "Người đàn bà ấy hôm đó không chịu theo, cả bọn giấu nàng vào tĩnh thất, đãi rượu ngon hậu hĩnh, định dụ dỗ để sau này chịu theo. Nàng không hề ăn uống gì, rồi tự thắt cổ chết, đã chôn dưới gốc cây ở vườn sau." Quan đại tuần sai người đào lên. Văn Hoán khóc thương, đau đớn khác thường. Quan đại tuần khuyên can: "Tiết liệt của phu nhân thật đáng khen, nên tâu lên xin vua ban biển khen." Bọn sư già và nhỏ đều bị đánh tám mươi trượng rồi bắt hoàn tục; còn những tên khỏe mạnh bày mưu thì không phân đầu sỏ hay tòng phạm, đều đem giết hết.
Ông xét xử rằng: Xét được bọn dâm tăng chùa Khánh Vân là Kiếp Không, Như Không và đồng bọn, lòng ác hừng hực như hố lửa, không đoái gì đến phép của Phật Thích Ca; lòng chìm đắm trong sắc dục, chẳng theo quy củ nhà Phật. Giám sinh Trình Văn Hoán đi khắp các chùa dâng hương, bị chúng dò xét hành tung đã lâu. Anh đưa vợ là Lý thị đi lễ thần cầu con, bị chúng thèm muốn vì nhan sắc xinh đẹp. Lòng dạ như vượn chạy ngựa phi (dục vọng buông thả không giữ được), thừa lúc chồng ngủ mà trêu ghẹo vợ; lời mắng chửi làm chúng nổi giận độc ác mà muốn giết chồng. Anh van xin tha khỏi lưỡi dao, mong được thong thả. Trong một lúc chia rẽ đôi chim loan phượng, trong khoảnh khắc chia lìa đôi uyên ương (ý nói chia cắt vợ chồng). Giữ Lý thị trong thiền phòng, đãi trăm món ngon; giam Văn Hoán trong phòng tối, cho ba con đường chết (thuốc độc, dây thừng, dao).
Tiết liệt thay Lý thị, không chịu uống nước suối Đạo Tuyền (điển xưa: Khổng Tử khát cũng không uống nước suối mang tên "Đạo", tức "trộm"; ý nói giữ mình trong sạch, không chịu ô uế), lòng thà tự thắt cổ; hiền lành thay Văn Hoán, không chịu cam chết mà miệng tụng chân kinh. Lúc ngủ vào canh khuya, có tướng sứ cảm động đến mời đi chơi chùa sư; tinh thần bay bổng trong mộng, thấy rồng vàng quấn bên chân cột. Vì vậy đến chùa dạo chơi, thấy giống hệt cảnh trong mơ; vào trong tuần xét, chặt mở cửa phòng giam. Văn Hoán thoát cơn nguy được cứu, có tài đáng được trọng dụng; Lý thị tự thắt cổ giữ trọn tiết, nên ban biển khen ngợi. Kiếp Không, Như Không và đồng bọn ép gian làm hại mạng người, theo luật phải chém đầu bêu lên. Già trẻ cả chùa a dua làm ác, che giấu điều sai, xử tội đánh trượng rồi cho về nhà. Chùa chiền đốt bỏ, tiền của ruộng nương sung công.
Xử xong, đem Kiếp Không, Như Không và đồng bọn sáu mươi người chém đầu trước dân chúng. Bọn già trẻ chịu đánh trượng rồi về nhà. Quan đại tuần lại trách Văn Hoán rằng: "Hiền khế hiểu rõ kinh sách thánh hiền, con cái là do duyên phận từ trước: nếu số có con thì không cần lễ Phật cũng tự sinh con quý; nếu số không có con thì dù có cầu thần, làm sao được? Huống chi vợ chồng hiền khế đi sớm về tối, cũng chẳng phải thể thống của người có học. Từ nay về sau nên cố gắng, đừng mê lầm làm càn nữa (?)." Văn Hoán vâng dạ tạ lỗi. Quan đại tuần cho lĩnh thi thể về khâm liệm chôn cất, nhà quan cấp quan tài và tiền ăn, dựng bia trước mộ, biển đề "Mộ người hiền nữ trinh liệt", lập miếu để thờ cúng.
Về sau Văn Hoán từ Nam giám (Quốc tử giám ở Nam Kinh) đỗ liên tiếp, làm quan đến thị lang (chức phó của thượng thư, người đứng đầu một bộ), không lấy vợ chính nữa, chỉ lấy một người thiếp, sinh được hai con trai, thì điềm rồng vàng mới thấy là không sai! Người có học ra vào, quý ở chỗ giữ thể thống; vợ chồng Văn Hoán đi sớm như vậy, thật là khinh nhờn thể thống quá lắm, đến nỗi bị dâm tăng làm nhục. Nếu không nhờ ngày thường ăn ở tốt làm cảm động thần linh mà báo mộng cho quan đại tuần, thì hai vợ chồng ắt đã chết dưới bàn tay độc ác rồi. Việc của Văn Hoán đủ làm tấm gương răn cho những người đàn bà con gái nhà lương thiện không giữ nề nếp, lén đi chơi chùa chiền. Người đời há chẳng nên lấy đó làm gương sao?
Loại án trừ yêu tinh
Quan tri phủ Trịnh khấn thần trừ tinh rắn
Ở vùng đồng nội Nhạc Châu có một ngôi miếu cổ, lưng tựa sông, mặt hướng núi, sông đầm hiểm trở. Cỏ tranh vàng, cỏ xanh mọc ngút tầm mắt. Cây cổ thụ cao ngất trời che kín mặt trời, không biết bao nhiêu mà kể. Trong đó có con rắn yêu, ẩn trong thân cây khô, ăn thịt người không đếm xuể. Thân nó to như cái thùng, dài hơn mười trượng, lưỡi như lưỡi dao sắc (?), mắt như chuông đồng, mưa gió thường nổi lên trên mình nó. Người ta đều sợ mà thờ cúng nó; ai đi qua cũng phải dâng lễ vật súc vật dưới gốc cây mới qua lại được. Nếu không thì mưa gió ập đến, mây mù tối mịt, gần trong gang tấc cũng không thấy gì, rồi người liền mất tích. Tình trạng như thế đã nhiều năm.
Khoảng niên hiệu Hồng Hy (niên hiệu vua Minh Nhân Tông, năm 1425), Trịnh Tông Khổng mới được cử làm phủ doãn (quan đứng đầu một phủ, tức tri phủ) phủ Đăng Châu. Bọn thư lại (nhân viên giữ sổ sách giấy tờ ở nha môn) ra đón từ xa, phủ phục dập đầu đón quan. Phủ doãn nói: "Làm phiền các ngươi phải đi xa thế này." Mọi người thưa: "Chúng con một là theo phận sự phải đón xa, hai là muốn báo trước để quan lớn biết: địa phương chúng con, bên cạnh đường cái quan có một ngôi miếu cổ, trong thân cây khô có tinh rắn ẩn nấp, ăn thịt người không biết bao nhiêu mà kể. Ai biết thì đem lễ vật súc vật đến cúng ở chỗ đó mới qua lại được, mới giữ được mạng. Nếu không thì mưa gió ập đến, mây mù tối mịt, gần trong gang tấc cũng không thấy gì, rồi người liền mất tích." Phủ doãn cười lớn: "Làm gì có chuyện đó!"
Qua hai ngày, đường đi ngang qua dưới miếu, ông quả nhiên không bày lễ cúng, cứ thản nhiên đi qua. Đi chưa được mấy dặm, gió lớn nổi lên, cát bay đá chạy, mây đen sương mù từ phía sau ùn ùn kéo tới. Ngoảnh đầu lại thấy quân lính mặc giáp rất đông, kẻ đuổi theo dường như có đến vạn kỵ binh, ông tự nghĩ chắc chết. Lúc chưa đỗ đạt, phủ doãn từng tụng Ngọc Xu kinh (bộ kinh Đạo giáo về vị thần chủ sấm sét). Thấy tình thế đã gấp, ông vừa đi vừa tụng, không ngớt miệng. Chốc lát mây tan gió lặng, trời đất sáng sủa, quân kỵ đuổi theo không còn nữa. Ông vừa vặn giữ được mạng.
Ông đến Nhạc Châu nhậm chức, các quan huyện doãn (quan đứng đầu một huyện) và quan lại lớn nhỏ vào chào. Chào hỏi xong, ông ngồi trò chuyện với các huyện doãn, nhắc đến chuyện trong thân cây khô ở miếu cổ có con rắn lớn thành tinh, ăn thịt người vô số: "Hôm trước thư lại, quân dân bản phủ ra cửa ải đón ta, báo cho biết việc này, ta không tin chút nào. Đến chỗ ấy, đi chưa được mấy dặm, quả có gió dữ mưa to, ngoảnh lại như thấy nghìn vạn kỵ binh đuổi theo. Ta nghĩ ắt bị chúng hại, may mà giữ được mạng. Xin hỏi các vị quan huyện hiền tài, yêu quái này hoành hành, dân không sống nổi, phải làm thế nào để diệt trừ? Một là vì nước trị dân, hai là vì dân trừ hại, đều là phận sự chúng ta phải làm."
Các huyện doãn thưa: "Chúng tôi là thuộc quan cấp dưới, đức mỏng hạnh kém, không có cách gì trị được. Nay may có quan phủ đảm nhận chức lớn, khiến gió trong lành khắp bốn biển, đức có thể khiến hổ phải bỏ đi qua sông, có thể làm gió đổi chiều, có thể dập tắt lửa (điển Lưu Côn đời Hán: làm quan có đức, hổ cõng con vượt sông bỏ đi; gặp cháy, ông hướng về lửa lạy thì gió đổi chiều, lửa tắt), chẳng thua đức chính của Lưu Côn, có thể sánh với mười điều lạ của Nguyên Quy (?), lo gì yêu quái này không trốn biệt!" Nói xong, vái chào mà từ biệt.
Hôm sau, phủ doãn lên công đường, gọi trai gái già trẻ trong thành, đều phải thành tâm ăn chay giữ mình, tắm gội, mang hương, "theo ta đến lễ Thành hoàng (vị thần coi giữ thành trì và dân chúng một vùng)". Ba ngày sau, phủ doãn viết sớ khấn trước án thờ rằng:
Thần uy linh mà có cảm ứng, nên yêu nghiệt phải lẩn tránh; công hiển hách khôn lường, xưa nay vẫn nổi tiếng hay ứng nghiệm. Nghĩ rằng tôi đến nhậm chức ở Nhạc Châu, thương dân đen bị tai họa lạ thường; ngài giữ chức thần Thành hoàng, giữ lòng công chính mà xua đuổi yêu tinh trong cõi. Xin hiển hiện thần thông lớn, ngưỡng trông ơn rộng khắp (?). Lời tự đáy lòng thành khẩn dâng lên, mong ngài tâu lên Ngọc đế. Bảo vệ đám dân ngu muội này, diệt trừ con quái vật loài rắn độc kia. Không hại không tai, người sống vui mà người chết yên; giáng phúc giáng lành, đất nước yên ổn mà dân chúng được nuôi dưỡng.
Thành hoàng thấy phủ doãn dẫn trai gái già trẻ thành tâm ăn chay, đến lễ trước mặt, huống chi Trịnh Tông Khổng bình sinh chính trực, quỷ phải phục, thần phải kính, lại là sao Văn Khúc (vì sao chủ về văn chương) giáng thế, bèn tâu lên Ngọc đế, kể rõ từng việc tinh rắn hại dân. Ngọc đế liền sai thiên binh cùng năm vị đại thần Sấm sét đến thân cây khô ở miếu cổ Đăng Châu đánh chết tinh rắn, không được chậm trễ lệnh. Thiên binh cưỡi ngựa cầm giáo, thần Sấm vung lửa cầm búa, cùng ùa đến chỗ ấy. Lập tức trời tối đất đen, mưa to như trút, gió mạnh dữ dội, chớp lóe sáng rực. Dân trong phủ huyện sợ hãi không biết chạy đi đâu. Chốc lát chỉ nghe một tiếng sét nổ rung đất, tinh rắn đã bị đánh chết.
Một lúc sau, trời quang sáng sủa, mọi người xôn xao bàn tán: "Chắc là đức của quan Trịnh cảm động trời đất nên đánh chết tinh rắn." Mọi người đến xem, quả thấy con rắn lớn bị đứt làm hai khúc, xương người (?) chất thành đống. Họ báo cho phủ doãn, phủ doãn cùng mọi người thân đến xem, ai trông thấy cũng kinh hãi. Phủ doãn sai đốt con rắn đi, đốt một ngày một đêm mới thành tro. Thế là dân Đăng Châu nhà nhà chúc mừng, nơi nơi vui vẻ, đều nói: "Nếu không nhờ quan Trịnh thành tâm cảm thần, đức lớn động trời, sao được như thế!"
Cấp trên nghe biết đức lớn của quan Trịnh thông với thần minh, lòng trung thành cảm động trời đất, ơn huệ thấm đến muôn dân, có công trừ hại cho dân, bèn ban thưởng khen ngợi để tỏ rõ việc tốt của ông. Chưa đầy một năm, cấp trên thấy tài đức ông đáng dùng việc lớn, đổi sang làm phủ doãn phủ Tế Nam, một phủ lớn. Bô lão và dân chúng Đăng Châu không nỡ để ông đi sớm, mọi người đều đến chỗ quan đại tuần họ Tô, dâng tờ khải xin giữ ông lại, rằng:
Việc xin giữ lại vị quan tốt để yên dân đen, che chở địa phương. Bản phủ nằm ở một góc biên giới, đường thông ba tỉnh; thuế má thì kém vùng Hưu Ninh, Hấp huyện (?), còn binh đao đói kém thì đứng đầu miền đông nam. May nhờ quan Trịnh như cha mẹ dân, lòng hiền hòa dễ gần, dốc sức lo cai trị. Từ khi mới đến nhậm chức, việc đầu tiên là diệt yêu ma; sau đó, lúc rảnh rỗi gảy đàn (điển Mật Tử Tiện đời Xuân Thu chỉ gảy đàn mà huyện vẫn yên trị), vẫn luôn hỏi han nỗi khổ của dân.
Ông đi xem việc cày cấy, hỏi chuyện mùa màng, thấy dân đói như chính mình đói; xét án cẩn thận việc hình, lo việc công như việc nhà. Việc hòa giải không đòi tiền giấy; tiền chuộc tội đều ghi vào sổ báo lên rõ ràng. Sửa sang kho thóc của làng xã để phòng mất mùa bốn mùa; cứu giúp người nghèo thiếu, khiến người già trẻ nhỏ khỏi phải lưu lạc. Thuế lương chia hạn mà thu, dân đều thấy tiện; việc sai phái phu dịch đều chỉ định ngay giữa công đường, nên nha lại khó bề gian dối. Cắt bớt hơn trăm lính và người làm dư thừa (?), làng xóm không bị quấy nhiễu; bắt được hơn chục tên cướp ẩn nấp, xóm làng không còn lo cháy lo cướp. Treo biển ở cửa nhà để răn kẻ ngang ngạnh, bọn gian xảo như cáo chuột đều im; sai lính lệ bắt phạm nhân có phép tắc (?), bọn nha dịch còn tác oai được đâu! Cấm giết trâu mà các khoản phạt về trâu đều miễn bỏ (?); thông việc buôn muối mà các tệ về muối đều trừ sạch. Các lệ tiền lót tay thường lệ đều bỏ hết, các hàng quán không bị bổ thuế.
Tiết tháo trong sạch như băng trong bình ngọc, vượt hẳn người làm quan đời nay; ơn huệ như sương ngọt trên cột đồng (cột đồng hứng sương của vua Hán Vũ Đế), nối được các vị quan tốt đời xưa. Lại còn vui lòng nuôi dạy người tài, chấn hưng trường học. Học trò như được thấm mưa đúng lúc, người người như ngồi giữa gió xuân. Khắp nơi vang tiếng đàn tiếng hát (chỉ cảnh học hành, giáo hóa thịnh), học trò giỏi đầy cửa. Trẻ nhỏ may được nương mẹ hiền, con em mừng được thầy giỏi.
Được hưởng đức chính chưa bao lâu, đã nghe tin sắp đổi đi nơi khác. Bụi xe về sắp tung lên, như xe của Khấu Tuân khó mà giữ lại (điển đời Hán: dân xin vua cho mượn quan Khấu Tuân thêm một năm). Ngày ông vỗ về chúng tôi được bao lâu đâu, mà lòng trông cậy nương tựa thì rất tha thiết. Lòng muốn níu càng xe thật nặng, ý muốn nằm chắn bánh xe thật vội (ý nói muốn giữ quan ở lại). Huống chi nay đói kém liên tiếp kéo đến, giặc cướp tung hoành ở các vùng lân cận; nếu không dựa vào ông như dựa vào bức trường thành, làm sao giữ được yên ổn (?)!
May gặp ngài là bậc quan lớn đi tuần đến quận ấp, cúi xin ngài thương lo trước thời thế biến đổi, xét theo lòng dân, tâu những việc chính tốt của ông lên nhà vua (nơi chín lớp cửa cung), cử người khác đi nhận chức kia; để ông được làm ngôi sao phúc cho một vùng, mãi giữ yên cho dân (?). Không những dân đen được sống lại, mà giới học trò cũng được mừng. Kính dâng tờ khải.
Quan đại tuần Tô phê: "Tri phủ Trịnh tài đức vẹn toàn, có công trừ hại. Phủ Đăng Châu nhỏ, đáng đổi đến phủ lớn, nếu không thì phí bậc tài lớn. Nhưng sao nhậm chức mới một năm mà được lòng dân khắp nơi như vậy. Bô lão níu càng xe, dân đen nằm chắn bánh, thấp thoáng có phong thái của Ban Siêu, Cảnh Cung (các danh tướng đời Hán được lòng dân nơi mình trấn giữ) (?); nếu không phải người giỏi vỗ về nuôi dưỡng dân thì không được như thế. Nên theo ý dân, tạm châm chước để giữ trọn tình."
Quan Tằng huyện doãn xử trừ tinh rệp gỗ
Ở huyện Long An, phủ Nam Ninh, tỉnh Quảng Tây, phạm nhân bị giam trong ngục, có người quá nửa năm thì chết, có người quá hai tháng thì chết, có người quá nửa tháng thì chết, nhiều không kể xiết. Huyện doãn họ Trương đến nhậm chức, không biết trong ngục có tinh quái, chỉ cho là bọn lính coi ngục ăn tiền mà hại chết phạm nhân, đem tra khảo bằng hình phạt nặng, đã chết hai tên lính ngục.
Sau có huyện doãn họ Tằng, làm quan trong sạch, ngay thẳng, liêm khiết, sáng suốt, xử án như thần. Đến nhậm chức chưa được một tháng, có người kiện án mạng, ông cho giam phạm nhân trọng tội vào ngục. Chưa quá ba ngày, phạm nhân lại chết trong ngục. Đêm ấy, lính tuần ngục bẩm báo phạm nhân đã chết. Huyện doãn Tằng nói: "Lúc ta chưa rời triều đình đã nghe có chuyện này, nay quả nhiên đúng thật." Ông nửa tin nửa ngờ. Sáng hôm sau, ông thành tâm khấn Thành hoàng (vị thần coi giữ thành trì và dân chúng một vùng). Ba ngày sau, Thành hoàng báo mộng, nói trong ngục có một tinh quái ở dưới hang đất.
Sáng hôm sau ông lên công đường, sai lính lệ đào lớp đất trong ngục lên. Một luồng mùi hôi xông vào mũi nồng nặc, quả thấy một hầm rệp gỗ trong đó, nhiều không kể xiết. Trong đám ấy có một con lớn, thân to bằng cái đĩa sành, khắp mình tỏa ánh sáng, ai thấy cũng kinh hãi. Huyện doãn Tằng sai lính lệ đem chảo dầu ra rán, con lớn con nhỏ đều rán chết cả. Thế là dân huyện Long An đều khen quan huyện Tằng thật là thần nhân. Cấp trên nghe biết, đều cấp bài khen thưởng. Sau ông được thăng ba bậc. Dân làm bài ca rằng:
Quan Tằng ngồi công đường, chính sự trong sạch, thu thuế nhẹ, bớt hình phạt. Yêu tà trốn biệt, kẻ gian ác lạnh lòng. Nha lại và dân đều nghiêm chỉnh, vừa sợ vừa kính. Công đường xử án sáng như gương, quỷ thần cũng kinh sợ. Dân ngậm cơm mà vui, vỗ bụng mà mừng (ý nói được no đủ yên ổn). Quan thăng ba bậc, đức cảm động không nhỏ. Ngục tù trừ được nghiệt, người bị oan mang ơn. Nổi danh khắp bốn biển, chính sự tốt đẹp hưng thịnh.
Loại án trừ hại
Quan Chung phủ doãn xử hổ dữ hại người
Vùng Quảng Tây có rất nhiều hổ dữ, ra vào thành đàn, hễ động là vồ người. Ở làng Sùng Chính, phủ Nam Ninh, có bà lão Tạ thị, con trai con dâu đều chết, chỉ còn đứa cháu mồ côi là Bảo Đỉnh mới một tuổi. Bà Tạ nuôi nấng được mười tám năm, thì cháu tình cờ lên núi kiếm củi bị hổ ăn mất. Bà lão khóc than ngày đêm. Có người hàng xóm tên Phú Bích chuyên nghề viết đơn từ kiện tụng, thấy bà Tạ khóc lóc, bảo: "Quan lớn bản phủ là Chung Duy Tân trong sạch như nước, giỏi xử những vụ án không đầu mối. Bà đã bị hổ làm hại cháu, tôi viết cho bà một lá đơn, đến trước công đường quan lớn mà kiện, xem ông ấy xử thế nào." Bà lão lấy bút nghiên, Phú Bích viết lá đơn rằng:
Người đàn bà đứng đơn kiện là Ngô A Tạ (vợ nhà họ Ngô, họ gốc là Tạ), kiện về việc thú dữ nuốt mất cháu mồ côi. Tôi không may, sớm mất chồng; con trai con dâu lần lượt qua đời, để lại đứa cháu côi mới một tuổi. Tôi vất vả nuôi nấng, cháu mới nên người. Ngày mồng năm tháng này, cháu vào núi kiếm củi về đun nấu, nào ngờ con hổ dữ nhe nanh giương vuốt, vồ sống đứa cháu côi. Hại tôi lúc sống ai nuôi cơm ăn hằng ngày, lúc chết ai lo cúng giỗ! Tình cảnh thảm thiết thấu trời, nỗi oan khổ che lấp cả mặt trời. Khẩn xin ngài dùng phép trời diệt trừ, trừ hại cho dân được yên. Kính đơn kiện.
Chung phủ doãn nhận đơn, khẽ cười nói: "Người thì có thể dùng hình phạt, còn hổ thì trị thế nào?" Bà lão vừa khóc vừa van: "May được gặp quan lớn thanh liêm như trời xanh, xin ngài mở lòng trắc ẩn, rủ lòng từ bi, xử con hổ tội chết để giải nỗi oan này." Phủ doãn định không nhận đơn, nhưng người đàn bà cứ khóc lóc mãi, ông nghĩ bụng: "Nghe nói Xã lệnh (vị thần thổ địa coi giữ một làng xã) cai quản hổ, chi bằng ra trát sai Xã lệnh bắt hổ về tra tội." Bèn nói: "Bà hãy đứng dậy về đi, ba ngày sau đến nghe xử."
Ông sai phòng phụ trách làm lệnh bài, lệnh bài viết: Phủ Nam Ninh, về việc thú dữ nuốt mất cháu mồ côi. Căn cứ đơn của Ngô A Tạ làng Sùng Chính kiện việc trên, nay ra trát này, giao cho Xã lệnh làng ấy đến bắt các thủ phạm. Giờ Thìn (khoảng 7 đến 9 giờ sáng) ngày mồng chín đến hầu xử, không được chậm trễ. Trát này phải đến nơi. Ngày mồng sáu tháng tư. Trên đây sai ty Xã lệnh thi hành.
Phòng phụ trách trình lệnh bài lên, đóng ấn, ký áp xong, sai người đem trát dán ở đàn thờ Xã lệnh làng Sùng Chính rồi đốt đi. Sáng ngày mồng chín, phủ doãn lên công đường, chỉ thấy một đàn hổ từ cửa nam vào thành. Người ngoài phố sợ hãi đóng cửa, còn hổ thì con nào cũng cúi đầu. Đến trước phủ, lính gác cửa vào bẩm: "Hôm trước lão gia sai Xã lệnh bắt hổ, hôm nay quả có hơn mười con hổ dữ đã chờ trước phủ." Phủ doãn sai cho tất cả vào công đường nghe xử. Lính truyền lời: "Hổ phạm vào công đường nghe xử." Cả đàn hổ đều cúi đầu vào công đường, phủ phục dưới thềm.
Phủ doãn cho Tạ thị cùng có mặt nghe xử, nói: "Các ngươi ở núi sâu, vô cớ vồ ăn đứa cháu côi của Tạ thị, khiến bà lão lúc sống không ai nuôi, lúc chết không ai chôn. Theo phép phải xử đền mạng. Con nào không có tội thì tự ra về núi, thủ phạm thì phủ phục phía trước nhận tội chịu hình." Cả đàn hổ quay về phía một con hổ trán trắng, vằn vàng mà cắn liên tiếp vào mình nó, gầm gừ. Phủ doãn hỏi: "Thủ phạm phải chăng là con trán trắng?" Cả đàn dập đầu rồi đi ra, chỉ có con hổ trán trắng nằm phục phía trước không dám đi. Phủ doãn nói: "Thủ phạm là ngươi, phải chết đền mạng." Con hổ gật đầu rồi phủ phục.
Phủ doãn xử rằng: Xét được con hổ dữ trán trắng ở núi sâu mà nhe nanh giương vuốt, chiếm rừng rậm mà diễu võ dương oai. Vồ ăn người dân, ăn hại gia súc; chặt hết tre núi Nam Sơn để viết tội cũng không hết, tháo hết nước biển Đông để rửa ác cũng không sạch. Nay giết đứa cháu côi của Tạ thị thì bà lão ai nuôi; dứt dòng dõi nhà họ Ngô thì việc thờ cúng tổ tiên ai nối? Giết một người mà lụy đến hai mạng; ăn một đứa con mà dứt nối dõi mấy đời. Tội ác đầy tràn, phải xử tử hình để đền tội. Án mạng người là việc hệ trọng, xử chém đầu.
Phủ doãn xử xong, bảo con hổ: "Hãy ra giữa ngã tư chịu chém trước dân chúng." Con hổ cúi đầu đi ra, phủ phục giữa ngã tư. Ông lại sai đao phủ ra hành hình, nhưng đao phủ không ai dám lại gần. Phủ doãn nói: "Hãy cắm kiếm giữa đường, để nó tự chết." Đao phủ làm theo, cắm kiếm xuống, con hổ liền tự lao vào kiếm mà chết. Phủ doãn sai xẻ xác, treo ở rừng núi cho mọi người thấy. Người trong quận ai nấy truyền tụng, đều cảm động mà hướng thiện.
Cấp trên nghe biết, hai viện (quan tuần phủ và quan tuần án) và ba ty (ba cơ quan cấp tỉnh coi việc hành chính, hình án và quân sự) cùng dâng sớ tâu lên, ông được vượt cấp thăng ba bậc. Từ đó làng xóm yên ổn, hổ sói biệt tăm. Đều là nhờ đức của ông Chung cảm hóa được vậy! Ta nghe Lưu Côn có thể cảm hóa khiến hổ vượt sông lên phương bắc bỏ đi, đã được khen là đức tuyệt vời; mà ông Chung còn khiến được hổ cam lòng chịu chết, càng lạ hơn nữa. Thú dữ còn biết quy thuận giáo hóa, thì dân chúng càng khỏi phải nói; người làm việc cai trị há lại không tu sửa đức để cảm hóa dân sao!
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video