Sưu thần ký, quyển mười một
Hùng Cừ Tử nước Sở đi đêm, thấy một tảng đá nằm, tưởng là hổ đang nằm rình, bèn giương cung bắn. Mũi tên cắm ngập đến tận phần đầu bằng kim loại, lông đuôi tên cũng bị dập nát. Lại gần nhìn xuống, mới biết đó là đá. Ông bắn lại lần nữa thì tên gãy nát, không để lại dấu vết gì. Đời Hán lại có Lý Quảng, làm thái thú (quan đứng đầu một quận) Hữu Bắc Bình, cũng bắn hổ mà hóa ra trúng đá, chuyện cũng giống như vậy.
Lưu Hướng nói: "Lòng thành đến tột bậc thì đến vàng đá cũng phải mở ra, huống chi là người! Mình xướng mà người không họa theo, mình làm mà người không đi theo, ắt trong lòng mình có chỗ chưa trọn vẹn. Người không cần rời chỗ ngồi mà vẫn sửa sang được thiên hạ là vì biết đòi hỏi ở chính mình."
Vua Sở dạo chơi trong vườn thượng uyển, có con vượn trắng ở đó. Vua sai người bắn giỏi bắn nó; tên bắn ra mấy phát, vượn đều chụp lấy tên mà cười. Vua bèn sai Do Cơ (tức Dưỡng Do Cơ, tay thiện xạ nổi tiếng nước Sở). Do Cơ vừa vuốt cây cung, vượn liền ôm lấy thân cây mà kêu gào. Đến thời Sáu nước, Cánh Luy nói với vua Ngụy: "Thần có thể chỉ giương cung không bắn tên mà làm chim rơi xuống." Vua Ngụy hỏi: "Vậy tài bắn có thể đến mức ấy sao?" Luy đáp: "Có thể." Một lát sau, nghe tiếng nhạn bay từ phía đông tới, Cánh Luy giương cung bật dây không, chim liền rơi xuống.
Tề Cảnh công qua sông, ở chỗ dòng Giang và dòng Nguyên, có con giải (loài rùa lớn sống dưới nước) ngoạm con ngựa kéo bên trái của xe, lôi chìm xuống nước. Mọi người đều kinh hãi. Cổ Dã Tử liền rút gươm lặn theo, bơi xiên năm dặm, bơi ngược dòng ba dặm, đến tận chân núi đá Chỉ Trụ (khối đá lớn sừng sững giữa dòng Hoàng Hà), giết chết nó, thì ra là con giải. Ông tay trái cầm đầu giải, tay phải lôi con ngựa lên, nhảy vọt ra khỏi nước như chim én, như thiên nga, ngửa mặt lên trời hét lớn, nước sông vì thế chảy ngược ba trăm bước. Người xem đều tưởng ông là Hà Bá (thần sông).
Can Tương và Mạc Tà nước Sở làm gươm cho vua Sở, ba năm mới xong. Vua giận, muốn giết. Gươm (?) có hai thanh, một thanh đực, một thanh cái. Người vợ khi ấy đang mang thai, sắp sinh. Người chồng dặn vợ: "Ta làm gươm cho vua, ba năm mới xong, vua giận, ta đi chuyến này ắt bị giết. Nếu nàng sinh con trai, khi nó lớn, hãy bảo nó: 'Ra khỏi cửa, nhìn về núi Nam, có cây thông mọc trên đá, gươm ở phía sau.'" Rồi ông mang thanh gươm cái đến gặp vua Sở. Vua giận lắm, sai người xem xét gươm, biết gươm có hai thanh, một đực, một cái; thanh cái đem đến, thanh đực không đem đến. Vua nổi giận, liền giết ông.
Con của Mạc Tà tên là Xích, về sau lớn lên, hỏi mẹ: "Cha con ở đâu?" Mẹ đáp: "Cha con làm gươm cho vua Sở, ba năm mới xong, vua giận, giết đi. Lúc đi, cha con dặn mẹ: 'Bảo con: ra khỏi cửa, đến núi Nam, có cây thông mọc trên đá, gươm ở phía sau.'" Người con bèn ra khỏi cửa, nhìn về phía nam, không thấy núi nào, chỉ thấy trước nhà có cây cột bằng gỗ thông dựng trên tảng đá kê, liền lấy rìu bổ phía sau cột, được gươm. Ngày đêm chàng chỉ nghĩ cách báo thù vua Sở.
Vua mộng thấy một đứa trẻ, khoảng giữa hai lông mày rộng đến một thước, nói muốn báo thù. Vua liền treo thưởng nghìn lạng vàng để bắt. Đứa trẻ nghe tin, bỏ trốn vào núi, vừa đi vừa hát than khóc. Có người khách gặp, hỏi: "Cậu còn nhỏ tuổi, sao lại khóc thảm thiết thế?" Đáp: "Tôi là con của Can Tương và Mạc Tà. Vua Sở giết cha tôi, tôi muốn báo thù." Khách nói: "Nghe nói vua treo thưởng nghìn lạng vàng lấy đầu cậu. Hãy đưa đầu cậu và thanh gươm cho ta, ta sẽ báo thù thay cậu." Đứa trẻ nói: "May mắn lắm thay!" Liền tự cắt cổ, hai tay nâng đầu và gươm dâng cho khách, thân vẫn đứng cứng không ngã. Khách nói: "Ta không phụ cậu đâu." Bấy giờ xác mới ngã xuống.
Khách mang đầu đến gặp vua Sở, vua mừng lắm. Khách nói: "Đây là đầu của một dũng sĩ, nên đem nấu trong vạc nước sôi." Vua làm theo. Nấu đầu ba ngày ba đêm mà không nát. Cái đầu nhảy vọt lên khỏi nước sôi, trợn mắt (?) giận dữ. Khách nói: "Đầu đứa trẻ này không nát, xin nhà vua đích thân đến nhìn, ắt nó sẽ nát." Vua liền đến gần nhìn. Khách vung gươm chém vua, đầu vua rơi xuống nước sôi; khách cũng tự chém đầu mình, đầu lại rơi xuống nước sôi. Ba cái đầu cùng nát, không còn phân biệt được. Người ta bèn chia nước và thịt trong vạc ra mà chôn, nên gọi chung là "Mộ Ba Vua". Nay ở địa giới huyện Nghi Xuân, phía bắc Nhữ Nam.
Thời Hán Vũ Đế, Giả Ung người Thương Ngô làm thái thú Dự Chương, có phép thần. Ông ra khỏi địa giới đi đánh giặc, bị giặc giết, mất đầu, vẫn lên ngựa quay về doanh trại, mọi người đều chạy đến xem. Từ trong ngực Ung phát ra tiếng nói: "Đánh trận bất lợi, bị giặc làm bị thương. Các ông xem có đầu tốt hay không đầu tốt?" Viên lại khóc lóc đáp: "Có đầu thì tốt." Ung nói: "Không phải thế, không đầu cũng tốt." Nói xong thì chết.
Thái thú Bột Hải là Sử Lương ưa thích (?) một cô gái, đã hứa lấy làm vợ mà rồi không thành. Lương giận, giết cô, chặt đầu đem về, ném vào gầm bếp, nói: "Phải cho lửa thiêu đi." Cái đầu nói: "Sứ quân (tiếng gọi tôn kính quan thái thú), thiếp đã theo ngài, nào ngờ lại đến nông nỗi này." Về sau Lương mộng thấy cô nói: "Trả lại đồ của ngài." Tỉnh dậy, thấy những thứ trước kia mình tặng cô như dải túi thơm, trâm vàng.
Thời Chu Linh vương, Trường Hoằng bị giết, người đất Thục cất giữ máu ông, ba năm sau máu hóa thành ngọc bích (loại ngọc màu xanh biếc).
Hán Vũ Đế đi tuần về phía đông, chưa ra khỏi ải Hàm Cốc thì có một vật chắn đường, mình dài mấy trượng, hình dạng giống trâu, mắt xanh, con ngươi sáng rực, bốn chân cắm vào đất, cựa quậy mà không dời đi. Trăm quan đều kinh hãi. Đông Phương Sóc bèn xin lấy rượu tưới vào nó. Tưới mấy chục hộc (hộc: đơn vị đo dung tích, khoảng mười đấu) thì vật ấy tan biến. Vua hỏi duyên cớ. Sóc đáp: "Vật này tên là Hoạn, do khí lo âu sinh ra. Chỗ này ắt là đất làm ngục thời Tần, nếu không thì là nơi tụ tập của tù nhân bị bắt làm khổ sai. Rượu làm người ta quên lo, cho nên tiêu được nó." Vua nói: "Ôi! Người học rộng biết nhiều mà đến mức này sao!"
Đời Hậu Hán, Lượng Phụ, tự Hán Nho, người Tân Đô thuộc Quảng Hán. Lúc trẻ làm viên lại phụ tá, đến một bát nước cũng không nhận của ai; khi làm tòng sự (viên quan giúp việc cho thứ sử), việc lớn việc nhỏ đều làm chu đáo, các quan quận huyện đều phải kiêng nể. Bấy giờ mùa hè khô hạn, thái thú tự phơi mình giữa sân mà trời vẫn không mưa. Phụ với chức ngũ quan duyện (viên quan phụ tá cao cấp ở quận) ra ngoài cầu đảo thần núi thần sông, tự thề rằng: "Phụ là cánh tay đắc lực của quận, mà không biết can ngăn, dâng lời trung, tiến cử người hiền, gạt bỏ kẻ ác, làm cho trăm họ êm hòa; đến nỗi trời đất bế tắc không giao hòa, muôn vật khô cháy, trăm họ ngóng trông mà không biết kêu ai, tội ấy hoàn toàn ở Phụ. Nay quan thái thú tự xét mình, tự trách mình, phơi mình giữa sân, sai Phụ đến tạ tội, cầu phúc cho dân; lòng thành tha thiết đến thế mà chưa cảm động được trời. Nay Phụ dám tự thề: nếu đến giữa trưa không mưa, xin lấy thân mình đền cái tội bất tài." Rồi chất củi, định tự thiêu. Đến giữa trưa, khí núi chuyển màu đen, sấm nổi lên, mưa lớn đổ xuống, cả quận đều được thấm nhuần. Người đời vì thế khen ông là chí thành.
Hà Sưởng, người quận Ngô, lúc trẻ thích đạo thuật, sống ẩn dật. Làng gặp đại hạn, người và vật đều tiều tụy. Thái thú Khánh Hồng sai hộ tào duyện (viên quan coi việc hộ khẩu, ruộng đất trong quận) mang danh thiếp đến thăm, dâng ấn và dây đeo ấn, nhờ ông tạm giữ chức coi huyện Vô Tích. Sưởng không nhận. Lui ra, ông than rằng: "Trong quận có tai họa, sao có thể cứ ôm đạo mà ở ẩn được!" Rồi lặn lội đến huyện, dừng ở nhà Minh Tinh (?), châu chấu cùng ấu trùng châu chấu đều chết hết, Sưởng liền lánh đi. Về sau được tiến cử vào khoa phương chính (khoa tuyển người ngay thẳng) và chức bác sĩ (học quan dạy kinh sách ở triều đình), ông đều không nhận, chết ở nhà.
Đời Hậu Hán, Từ Hủ, tự Kính Khanh, người Do Quyền đất Ngô, lúc trẻ làm ngục lại (viên lại coi việc xử án), giữ phép rõ ràng công bằng. Khi ông làm huyện lệnh Tiểu Hoàng, các huyện lân cận bị nạn châu chấu lớn, ngoài đồng không còn ngọn cỏ sống, nhưng bay qua địa giới Tiểu Hoàng thì châu chấu bay vụt đi, không đậu xuống. Thứ sử (quan giám sát một châu) đi tuần các nơi trong địa hạt, trách Hủ cai trị không tốt. Hủ bỏ quan, châu chấu liền theo đó kéo đến. Thứ sử xin lỗi, mời ông trở về nha môn, châu chấu liền bay đi.
Vương Nghiệp, tự Tử Hương, thời Hán Hòa Đế làm thứ sử Kinh Châu. Mỗi lần đi tuần các nơi trong địa hạt, ông đều tắm gội, ăn chay, cầu khấn trời đất xin mở mang giúp đỡ tấm lòng ngu muội của mình, đừng để mình làm oan uổng trăm họ. Ở châu bảy năm, đức ân lan khắp, những việc hà khắc gian ác không xảy ra, trên núi không còn sói lang. Ông chết ở sông Tương, có hai con hổ trắng cúi đầu, cụp đuôi, nằm canh giữ bên cạnh. Đến khi linh cữu đưa đi, hổ theo qua khỏi địa giới châu rồi bỗng biến mất. Dân cùng nhau dựng bia, gọi là "Mộ Hổ Trắng sông Tương".
Thời Ngô, Cát Tộ làm thái thú Hành Dương. Trong quận có một khúc gỗ lớn nằm ngang dòng nước, hay làm yêu quái. Trăm họ lập miếu thờ, người đi đường cúng tế thì khúc gỗ chìm xuống; nếu không cúng thì khúc gỗ nổi lên, thuyền đi qua sẽ bị đâm vỡ. Tộ sắp mãn nhiệm, bèn sắm sửa nhiều rìu búa, định trừ cái họa cho dân. Hôm sau sẽ đến nơi, thì đêm ấy nghe trên sông ầm ầm như có tiếng người. Đến xem thì khúc gỗ đã dời đi, trôi xuôi mấy dặm, dừng lại trong vịnh. Từ đó người đi đường không còn nạn chìm thuyền. Người Hành Dương dựng bia cho Tộ, ghi rằng: "Lấy đức ngay thẳng cầu đảo giải trừ, cây thần phải dời đi."
Tăng Tử theo Trọng Ni (tức Khổng Tử) ở nước Sở, bỗng thấy trong lòng xao động, xin về, hỏi mẹ. Mẹ nói: "Mẹ nhớ con, nên cắn ngón tay." Khổng Tử nói: "Lòng hiếu của Tăng Sâm, tinh thành cảm thông xa đến muôn dặm."
Chu Sướng tính nhân từ, lúc trẻ rất hiếu thảo, sống một mình với mẹ. Mỗi lần anh ra ngoài, mẹ muốn gọi thì thường tự cắn tay mình, Sướng liền thấy tay đau mà về. Viên trị trung tòng sự (viên quan phụ tá coi văn thư ở châu) không tin. Đợi lúc Sướng ở ngoài ruộng, sai mẹ cắn tay, Sướng liền về ngay. Năm Nguyên Sơ thứ hai, Sướng làm Hà Nam doãn (quan đứng đầu vùng kinh đô Lạc Dương). Bấy giờ mùa hè đại hạn, cầu đảo lâu ngày không ứng. Sướng thu nhặt chôn cất hơn vạn bộ xương của những người chết nơi đất khách bên thành Lạc Dương, lập mộ chung cho họ, lập tức mưa lớn đổ xuống.
Vương Tường, tự Hưu Trưng, người Lang Da, rất hiếu thảo, cha mẹ ruột mất sớm. Mẹ kế họ Chu không hiền, nhiều lần gièm pha, vì thế ông bị cha ghét bỏ, thường bị sai dọn chuồng trâu. Khi cha mẹ ốm, ông không cởi áo tháo đai mà chăm sóc. Mẹ kế thường thèm cá tươi, lúc ấy trời rét, nước đóng băng, Tường cởi áo định đục băng tìm cá, thì băng bỗng tự tan, hai con cá chép nhảy lên, ông cầm về. Mẹ kế lại thèm chim sẻ vàng nướng, lại có mấy chục con chim sẻ vàng bay vào trong màn, ông lại đem dâng mẹ. Người trong làng kinh ngạc than phục, cho là lòng hiếu cảm động trời đất mà nên.
Vương Diên rất hiếu thảo. Mẹ kế họ Bốc có lần giữa mùa đông thèm cá tươi, sai Diên đi tìm mà không được, bà đánh anh đến chảy máu. Diên đi dọc sông Phần, gõ vào băng mà khóc, bỗng có một con cá dài năm thước nhảy lên mặt băng, Diên đem về dâng mẹ. Họ Bốc ăn mấy ngày không hết. Từ đó bà tỉnh ngộ, thương yêu Diên như con đẻ.
Sở Liêu mất mẹ sớm, thờ mẹ kế rất hiếu thảo. Mẹ kế bị nhọt sưng, dung mạo ngày càng tiều tụy. Liêu tự mình từ từ mút nhọt cho mẹ, máu mủ ra hết, đến đêm bà ngủ yên được. Bà mộng thấy một đứa bé nói với mình: "Nếu được ăn cá chép thì bệnh sẽ khỏi, có thể sống lâu. Bằng không thì chẳng bao lâu sẽ chết." Bà tỉnh dậy kể cho Liêu nghe. Lúc ấy là tháng mười hai, nước đóng băng, Liêu bèn ngửa mặt lên trời than khóc, cởi áo lên băng mà nằm. Có một đứa bé đến đập vỡ (?) chỗ Liêu nằm, băng bỗng tự mở ra, một đôi cá chép nhảy lên. Liêu đem về dâng mẹ, bệnh liền khỏi, bà sống đến một trăm ba mươi ba tuổi. Ấy là lòng hiếu tột bậc cảm động thần trời, nên ứng nghiệm rõ ràng như vậy. Chuyện này giống chuyện Vương Tường, Vương Diên.
Thịnh Ngạn, tự Ông Tử, người Quảng Lăng. Mẹ là họ Vương, vì bệnh mà mù mắt, Ngạn tự mình hầu hạ nuôi dưỡng. Mẹ ăn, ông đều tự tay đút cho. Mẹ bệnh lâu ngày, đến nỗi đứa hầu gái nhiều lần bị đánh đập. Đứa hầu căm giận, nghe Ngạn tạm đi vắng, bèn bắt con sùng (ấu trùng bọ hung) nướng cho bà ăn. Bà ăn thấy ngon, nhưng ngờ là vật lạ, giấu đi để đưa Ngạn xem. Ngạn thấy, ôm mẹ khóc thảm thiết, ngất đi rồi tỉnh lại. Mắt mẹ bỗng sáng ra, từ đó khỏi bệnh.
Nhan Hàm, tự Hoằng Đô. Chị dâu thứ của ông là họ Phàn, vì bệnh mà mù mắt. Thầy thuốc kê đơn, cần mật trăn, tìm kiếm khắp nơi mà không có cách nào được. Hàm lo buồn than thở mãi. Một hôm ban ngày ông ngồi một mình, bỗng có một đứa bé mặc áo xanh, chừng mười ba mười bốn tuổi, cầm một cái túi xanh trao cho Hàm. Hàm mở ra xem thì là mật rắn. Đứa bé lững thững ra khỏi cửa, hóa thành con chim xanh bay đi. Có mật, thuốc làm xong, bệnh chị dâu liền khỏi.
Quách Cự người Long Lự, có thuyết nói là người huyện Ôn thuộc Hà Nội. Anh em ba người, cha mất sớm. Tang lễ xong, hai người em đòi chia của, có hai nghìn vạn tiền, hai em mỗi người lấy một nghìn vạn. Riêng Cự cùng mẹ ở nhà trọ, hai vợ chồng làm thuê để nuôi mẹ. Ở được một thời gian, vợ sinh con trai. Cự nghĩ nuôi con thì vướng việc phụng dưỡng mẹ, đó là một; người già có miếng ăn lại thích chia cho cháu, làm bớt phần ăn của mình, đó là hai. Bèn ra đồng đào đất định chôn con, thì gặp một tấm đá đậy, bên dưới có một nồi vàng, trong có chữ son viết: "Hiếu tử Quách Cự, một nồi vàng, ban cho ngươi." Từ đó tiếng tăm ông vang khắp thiên hạ.
Lưu Ân ở Tân Hưng, tự Trường Thịnh, bảy tuổi mất cha, đau buồn tiều tụy quá mức lễ thường, để tang ba năm chưa từng nhoẻn miệng cười. Ông thờ bà cố họ Vương. Có lần đêm mộng thấy người bảo: "Dưới bờ rào phía tây có thóc." Tỉnh dậy đào lên, được mười lăm chung thóc (chung: đơn vị đo dung tích lớn thời xưa), có chữ khắc: "Bảy năm thóc trăm thạch (thạch: đơn vị đo dung tích, khoảng mười đấu), ban cho hiếu tử Lưu Ân." Từ đó ăn bảy năm mới hết. Đến khi bà họ Vương mất, hai vợ chồng đau buồn gầy rạc, suýt nguy đến tính mạng. Lúc linh cữu còn đang quàn, nhà hàng xóm phía tây bị cháy, gió thổi rất mạnh, vợ chồng Ân đập đầu bên linh cữu gào khóc, lửa bèn tắt. Về sau có hai con chim cưu trắng đến làm tổ trên cây trong sân nhà.
Dương công Bá Ung (?), người huyện Lạc Dương, vốn làm nghề môi giới buôn bán, tính rất hiếu thảo. Cha mẹ mất, chôn ở núi Vô Chung, ông bèn ở lại đó làm nhà. Núi cao tám mươi dặm, trên không có nước, ông gánh nước làm nước uống miễn phí ở đầu dốc, người qua đường đều được uống. Ba năm sau, có một người đến uống, đưa cho ông một đấu sỏi đá, bảo đến chỗ đất cao bằng phẳng tốt lành có đá mà trồng, nói: "Ngọc sẽ mọc ra trong đó." Dương công chưa vợ, người ấy lại nói: "Về sau ngươi sẽ lấy được vợ tốt." Nói xong thì biến mất. Ông bèn đem đá đi trồng. Mấy năm, thỉnh thoảng ông đến xem, thấy hạt ngọc mọc trên đá, không ai biết.
Có cô gái họ Từ, con nhà dòng họ danh giá ở Hữu Bắc Bình, rất có nết hạnh, người đương thời đến hỏi cưới phần nhiều không được nhận lời. Dương công bèn thử đến hỏi cưới, nhà họ Từ cười cho là gàn dở, bèn nói đùa: "Đem được một đôi ngọc bích trắng đến thì sẽ cho cưới." Ông đến ruộng trồng ngọc, được năm đôi ngọc bích trắng, đem làm sính lễ. Nhà họ Từ kinh ngạc lắm, bèn gả con gái cho ông. Thiên tử nghe chuyện lấy làm lạ, phong ông làm đại phu (một bậc quan trong triều). Người ta bèn dựng ở bốn góc chỗ trồng ngọc bốn cột đá lớn, mỗi cột cao một trượng (trượng: đơn vị đo dài bằng mười thước), khoảnh đất ở giữa rộng một khoảnh (khoảnh: đơn vị diện tích, bằng một trăm mẫu thời xưa) gọi là "Ruộng Ngọc".
Hành Nông, tự Phiêu Khanh, người Đông Bình, mồ côi từ nhỏ, thờ mẹ kế rất hiếu thảo. Có lần ông ngủ nhờ nhà người khác, gặp mưa gió sấm sét, nhiều lần mộng thấy hổ cắn chân, Nông gọi vợ cùng ra sân, dập đầu ba lạy. Nhà bỗng đổ sập, đè chết hơn ba mươi người, chỉ có vợ chồng Nông thoát nạn.
La Uy, tự Đức Nhân, tám tuổi mất cha, thờ mẹ rất hiếu thảo. Mẹ bảy mươi tuổi, trời rét lắm, ông thường lấy thân mình nằm ủ ấm chiếu rồi mới mời mẹ nằm vào chỗ ấy.
Vương Bầu, tự Vĩ Nguyên, người Doanh Lăng thuộc Thành Dương. Cha là Nghi bị Văn Đế giết. Bầu dựng lều ở cạnh mộ, sớm tối thường đến mộ lạy quỳ, vịn cây bách khóc lóc thảm thiết, nước mắt dính vào cây, cây vì thế mà khô héo. Mẹ ông vốn sợ sấm; mẹ mất rồi, mỗi khi có sấm, ông liền ra mộ nói: "Bầu ở đây."
Trịnh Hoằng đổi làm thái thú Lâm Hoài. Người trong quận là Từ Hiến đang có tang, hết lòng thương xót, có chim cưu trắng làm tổ bên cửa. Hoằng tiến cử ông làm hiếu liêm (danh hiệu tiến cử người hiếu thảo, liêm khiết ra làm quan). Triều đình gọi ông là "Chàng Cưu Trắng".
Thời Hán, ở Đông Hải có một người con dâu hiếu thảo, nuôi mẹ chồng rất cẩn thận. Mẹ chồng nói: "Con dâu nuôi ta vất vả, ta đã già rồi, còn tiếc gì mấy năm tàn, mà làm lụy người trẻ mãi." Bèn tự thắt cổ chết. Con gái bà đi báo quan: "Chị dâu giết mẹ tôi." Quan bắt giam người con dâu, tra khảo tàn nhẫn, người con dâu không chịu nổi đau đớn, đành nhận bừa tội. Bấy giờ Vu công làm ngục lại, nói: "Người đàn bà này nuôi mẹ chồng hơn mười năm, tiếng hiếu ai cũng biết, chắc chắn không giết người." Thái thú không nghe. Vu công tranh cãi không được, ôm hồ sơ vụ án khóc ở phủ rồi bỏ đi. Từ đó trong quận khô hạn, ba năm không mưa. Sau có thái thú mới đến, Vu công nói: "Người con dâu hiếu thảo không đáng chết, thái thú trước giết oan, tai họa là vì thế." Thái thú lập tức đích thân đến tế mộ người con dâu, lại dựng biểu nêu khen ở mộ, trời liền mưa, năm ấy được mùa lớn.
Các bậc già cả kể lại: "Người con dâu hiếu thảo tên là Chu Thanh. Lúc Thanh sắp chết, trên xe chở một cây sào tre dài mười trượng, treo năm lá phướn. Nàng thề trước mọi người: 'Nếu Thanh có tội, cam chịu bị giết, máu sẽ chảy xuôi xuống; nếu Thanh chết oan, máu sẽ chảy ngược lên.' Hành hình xong, máu nàng màu xanh vàng men theo cây tre treo phướn chảy ngược lên đến tận ngọn, rồi lại men theo phướn chảy xuống."
Ở Kiền Vi có Thúc Tiên Nê Hòa, con gái tên là Hùng. Năm Vĩnh Kiến thứ ba, Nê Hòa làm công tào (viên quan phụ tá coi việc nhân sự, xét công lao) của huyện. Huyện trưởng Triệu Chỉ sai Nê Hòa mang công văn đến yết kiến thái thú quận Ba. Tháng mười, ông đi thuyền, đến ghềnh Thành (?) thì rơi xuống nước chết, không tìm được xác. Hùng đau đớn gào khóc, không thiết sống, dặn em là Hiền cùng phu nhân (?) phải chăm chỉ tìm xác cha, nếu tìm không được thì chị sẽ tự gieo mình xuống nước mà tìm. Lúc ấy Hùng hai mươi bảy tuổi, có con trai là Cống năm tuổi, Thế ba tuổi. Nàng bèn làm cho mỗi đứa một túi thơm thêu, đựng vàng ngọc, vòng xuyến, đeo sẵn cho hai con, tiếng khóc gào không dứt miệng, anh em họ hàng thầm lo lắng.
Đến ngày mười lăm tháng mười hai, vẫn không tìm được xác cha, Hùng đi thuyền nhỏ đến chỗ cha rơi xuống, khóc mấy tiếng rồi gieo mình xuống nước, xoáy nước cuốn chìm xuống đáy. Nàng hiện về báo mộng cho em rằng: "Đến ngày hai mươi mốt, chị sẽ cùng cha nổi lên." Đến hẹn, quả như trong mộng, nàng cùng cha ôm nhau nổi lên mặt sông. Huyện trưởng dâng biểu báo lên thái thú quận là Túc Đăng (?), thái thú trình lên thượng thư (cơ quan trong triều chuyển tấu chương lên vua), bèn sai hộ tào duyện dựng bia cho Hùng, vẽ hình nàng, để người đời biết đến lòng hiếu tột bậc.
Vợ của Nhạc Dương Tử ở Hà Nam, không biết là con gái nhà ai. Nàng tự mình chăm chỉ nuôi mẹ chồng. Có lần gà nhà khác lạc vào vườn, mẹ chồng lén giết làm thịt ăn. Người vợ ngồi trước đĩa thịt gà không ăn mà khóc. Mẹ chồng lấy làm lạ hỏi duyên cớ. Nàng đáp: "Con tự đau lòng vì nhà nghèo, khiến bữa ăn phải có thịt của người khác." Mẹ chồng bèn bỏ món ấy đi. Về sau có tên trộm muốn làm nhục nàng, bèn bắt mẹ chồng trước. Người vợ nghe tin, cầm dao chạy ra. Tên trộm nói: "Bỏ dao xuống. Theo ta thì được toàn mạng; không theo ta thì ta giết mẹ chồng ngươi." Người vợ ngửa mặt lên trời than, cắt cổ mà chết. Tên trộm cũng không giết mẹ chồng. Thái thú nghe chuyện, bắt giết bọn trộm cướp, ban lụa cho người vợ, và chôn cất nàng theo đúng lễ.
Dữu Cổn, tự Thúc Bao. Trong khoảng niên hiệu Hàm Ninh có dịch lớn, hai người anh của ông đều chết, anh thứ là Tỳ lại nguy kịch. Khí dịch đang lúc dữ dội, cha mẹ và các em đều ra ở bên ngoài, chỉ mình Cổn ở lại không đi. Các chú bác anh em ép ông đi, ông nói: "Cổn tính không sợ bệnh." Rồi tự mình nâng đỡ chăm sóc anh, ngày đêm không ngủ, lúc rảnh lại vỗ về linh cữu mà khóc thương không ngớt. Như thế hơn mười tuần (tuần: mười ngày), dịch đã lui, người nhà mới trở về. Tỳ khỏi bệnh, Cổn cũng không sao.
Xá nhân (người hầu cận trong nhà vua chúa) của Tống Khang vương là Hàn Bằng lấy vợ họ Hà, rất đẹp, Khang vương cướp lấy. Bằng oán hận, vua bắt giam, kết tội phải làm thành đán (hình phạt khổ sai, ban ngày canh giặc, ban đêm đắp thành). Người vợ lén gửi thư cho Bằng, nói lời bóng gió: "Mưa dầm dề, sông rộng nước sâu, mặt trời mọc ngay giữa lòng." Rồi vua bắt được thư, đưa cho tả hữu xem, không ai hiểu ý. Bề tôi là Tô Hạ đáp: "'Mưa dầm dề' là nói buồn rầu và nhớ nhung. 'Sông rộng nước sâu' là không thể qua lại. 'Mặt trời mọc ngay giữa lòng' là trong lòng đã quyết chí chết." Chẳng bao lâu Bằng tự sát.
Người vợ bèn lén làm cho áo mình mục đi. Vua cùng nàng lên đài cao, nàng liền gieo mình xuống, tả hữu níu lại, nhưng áo rách không giữ được, nàng chết. Nàng để lại thư buộc ở thắt lưng: "Vua muốn thiếp sống, thiếp muốn được chết, xin ban xương cốt cho thiếp được chôn chung với Bằng." Vua giận, không nghe, sai người trong làng chôn riêng, hai mộ nhìn nhau. Vua nói: "Vợ chồng các ngươi yêu nhau không thôi, nếu làm được cho hai mộ hợp lại thì ta không ngăn." Chỉ qua một đêm, có hai cây tử (loại cây gỗ lớn) mọc ở đầu hai ngôi mộ, mười ngày sau đã to đầy một ôm, thân cong lại gần nhau, rễ quấn nhau ở dưới, cành đan nhau ở trên. Lại có đôi chim uyên ương, một trống một mái, thường đậu trên cây, sớm tối không rời, quấn cổ nhau kêu buồn bã, tiếng kêu làm người ta xúc động. Người nước Tống thương xót, bèn gọi cây ấy là "cây tương tư". Cái tên "tương tư" (nhớ thương nhau) bắt đầu từ đó. Người phương nam nói chim ấy chính là hồn phách của vợ chồng Hàn Bằng. Nay ở Tuy Dương có thành Hàn Bằng, bài ca dao về họ đến nay vẫn còn.
Cuối đời Hán, thái thú quận Linh Dương là Sử Mãn có con gái, đem lòng yêu viên thư tá (viên lại chép văn thư) dưới quyền cha. Nàng bèn lén sai thị tỳ lấy nước thừa mà viên thư tá rửa tay đem về uống, rồi có mang. Sau đó sinh con, đến khi đứa bé biết đi, thái thú sai bế ra, để nó tự tìm cha. Đứa bé bò thẳng vào lòng viên thư tá. Viên thư tá đẩy nó ngã xuống đất, đứa bé hóa thành nước. Gạn hỏi đến cùng, biết rõ chuyện trước, thái thú bèn gả con gái cho viên thư tá.
Phía tây Bà Dương có gò Vọng Phu (gò trông chồng). Xưa người trong huyện là Trần Minh hứa hôn với cô gái họ Mai, chưa cưới thì có yêu quái giả làm người đến đón cô dâu đi. Minh đến hỏi thầy bói, thầy bói phán: "Đi về phía tây bắc năm mươi dặm mà tìm." Minh làm theo, thấy một cái hang lớn, sâu thăm thẳm không thấy đáy. Dùng dây thả người xuống, tìm được người vợ. Minh bảo vợ lên trước, nhưng người hàng xóm Minh dẫn theo là Tần Văn lại không kéo Minh lên. Người vợ bèn thề giữ trọn chí, lên đỉnh gò này mà trông chồng, nhân thế đặt tên gò.
Đời Hậu Hán, Đặng Nguyên Nghĩa ở Nam Khang, cha là Bá Khảo làm thượng thư bộc xạ (quan phó đứng đầu Thượng thư đài, cơ quan xử lý chính sự trong triều). Nguyên Nghĩa về quê, vợ ở lại thờ mẹ chồng rất cẩn thận. Mẹ chồng ghét nàng, nhốt vào phòng trống, bớt xén cơm nước, nàng gầy gò tiều tụy, ngày càng kiệt sức, nhưng trước sau không một lời oán thán. Bấy giờ Bá Khảo lấy làm lạ hỏi, con của Nguyên Nghĩa là Lãng, lúc ấy mới mấy tuổi, nói: "Mẹ không ốm, chỉ khổ vì đói thôi." Bá Khảo rơi nước mắt nói: "Nào ngờ chính mẹ chồng lại gây ra tai họa này!" Bèn cho nàng về nhà mình, lấy chồng khác, làm vợ Hoa Trọng.
Trọng làm tướng tác đại tượng (quan trông coi việc xây dựng cung điện, lăng miếu). Một hôm người vợ ngồi xe của nhà quan ra ngoài, Nguyên Nghĩa đứng bên đường nhìn, nói với người khác: "Đây là vợ cũ của tôi, không có lỗi gì, chỉ vì mẹ tôi đối xử với nàng quá tàn nhẫn, chứ tôi vốn quý trọng nàng." Con nàng là Lãng, khi ấy làm lang (quan hầu cận trong triều); mẹ gửi thư, Lãng đều không đáp, gửi áo quần thì Lãng đem đốt. Người mẹ không để bụng. Bà muốn gặp con, bèn đến nhà thông gia họ Lý, nhờ người lấy cớ khác mời Lãng đến. Lãng đến, thấy mẹ, lạy hai lạy, khóc rồi đứng dậy bỏ đi. Mẹ đuổi theo nói: "Mẹ suýt chết. Tự mẹ bị nhà con ruồng bỏ, mẹ có tội lỗi gì mà con đối xử như thế!" Từ đó mẹ con đoạn tuyệt.
Nghiêm Tuân làm thứ sử Dương Châu, đi tuần các nơi trong địa hạt, nghe bên đường có tiếng đàn bà khóc mà không có vẻ thương xót. Ông hỏi khóc ai. Người ấy đáp: "Chồng bị cháy chết." Tuân sai lại khiêng xác đến, nói chuyện với xác xong, bảo viên lại: "Người chết tự nói không phải bị cháy chết." Bèn bắt người đàn bà, sai người canh xác, nói: "Ắt có oan khuất." Viên lại báo: "Có ruồi bâu ở chỗ đầu." Tuân sai vạch ra xem, thấy một cái dùi sắt đóng xuyên đỉnh đầu. Tra hỏi thì ra người đàn bà vì tư tình mà giết chồng.
Đời Hán, Phạm Thức, tự Cự Khanh, người Kim Hương thuộc Sơn Dương, có tên khác là Phiếm, làm bạn với Trương Thiệu người Nhữ Nam; Thiệu tự là Nguyên Bá. Hai người cùng học ở Thái học (trường học cao nhất ở kinh đô), sau xin về quê. Thức nói với Nguyên Bá: "Hai năm nữa tôi sẽ trở lại, sẽ ghé thăm lạy chào song thân của anh và gặp các cháu nhỏ." Rồi cùng hẹn ngày. Gần đến hẹn, Nguyên Bá thưa đầy đủ với mẹ, xin làm cơm rượu chờ bạn. Mẹ nói: "Xa nhau hai năm, hẹn lời cách nghìn dặm, sao con tin chắc đến thế!" Đáp: "Cự Khanh là người giữ chữ tín, nhất định không sai hẹn." Mẹ nói: "Nếu vậy thì mẹ sẽ cất rượu cho con." Đến hẹn, quả nhiên Thức đến, lên nhà lạy chào, uống rượu, vui vẻ hết mực rồi chia tay.
Về sau Nguyên Bá bị bệnh nằm liệt, rất nặng. Người cùng quận là Đáo Quân Chương và Ân Tử Chinh sớm tối đến thăm nom. Lúc Nguyên Bá sắp mất, than rằng: "Tiếc là không được gặp người bạn sống chết của ta." Tử Chinh nói: "Tôi với Quân Chương hết lòng với anh, nếu chẳng phải bạn sống chết thì anh còn muốn tìm ai nữa?" Nguyên Bá nói: "Hai anh chỉ là bạn lúc sống của tôi thôi. Phạm Cự Khanh ở Sơn Dương mới là người gọi là bạn đến chết." Chẳng bao lâu thì mất.
Thức bỗng mộng thấy Nguyên Bá đội mũ đen, dải mũ rủ xuống, lê dép, gọi: "Cự Khanh! Tôi chết vào ngày ấy, sẽ chôn vào lúc ấy, mãi mãi về nơi suối vàng. Anh chưa quên tôi, có kịp đến không?" Thức choàng tỉnh, buồn thương rơi lệ. Bèn mặc tang phục dành cho bạn bè, nhắm đúng ngày chôn, phi ngựa đến dự. Chưa đến nơi thì đám tang đã đưa linh cữu đi. Đến huyệt, sắp hạ huyệt, mà linh cữu không chịu tiến lên. Mẹ Nguyên Bá vỗ quan tài nói: "Nguyên Bá! Có phải con còn trông đợi ai chăng?" Bèn dừng linh cữu một lúc lâu, thì thấy xe trắng ngựa trắng vừa đi vừa gào khóc mà đến. Mẹ trông thấy, nói: "Đó ắt là Phạm Cự Khanh." Đến nơi, Thức lạy trước linh cữu, nói: "Đi đi, Nguyên Bá! Sống chết khác đường, từ đây vĩnh biệt." Người dự đám tang có đến nghìn người, ai cũng gạt nước mắt. Thức bèn cầm dây kéo linh cữu, linh cữu mới chịu tiến lên. Thức ở lại bên mộ, đắp mộ, trồng cây xong rồi mới đi.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video