Sưu thần ký (sách ghi chép chuyện thần tiên, ma quỷ, quái lạ), quyển mười bốn.
Ngày xưa, thời Cao Dương thị (tức vua Chuyên Húc, một vị vua thời thượng cổ), có hai anh em ruột cùng một mẹ sinh ra mà lấy nhau làm vợ chồng. Nhà vua đày họ ra cánh đồng Không Động. Hai người ôm nhau mà chết. Có chim thần lấy cỏ bất tử phủ lên họ. Bảy năm sau, người nam và người nữ sống lại, chung một thân thể, có hai đầu, bốn tay, bốn chân. Đó là họ Mông Song.
Thời Cao Tân thị (tức vua Đế Khốc, một vị vua thời thượng cổ), có một bà lão ở trong cung vua bị bệnh tai đã lâu. Thầy thuốc khều ra chữa, lấy được một con sâu to như cái kén. Bà lão đi rồi, người ta đặt con sâu vào một cái giỏ làm bằng vỏ quả bầu, lấy cái mâm đậy lên. Chốc lát, con sâu ấy hóa thành con chó, lông vằn năm màu. Nhân đó người ta đặt tên nó là Bàn Hồ ("bàn" là cái mâm, "hồ" là quả bầu), rồi nuôi nó.
Bấy giờ giặc Nhung Ngô rất mạnh, nhiều lần xâm lấn biên giới. Vua sai tướng đi đánh mà không bắt được, không thắng được. Vua bèn chiêu mộ khắp thiên hạ: ai lấy được đầu tướng quân Nhung Ngô thì thưởng nghìn cân vàng, phong ấp vạn hộ (ban cho một vùng đất có một vạn hộ dân để hưởng thuế), lại gả con gái nhỏ cho. Sau đó Bàn Hồ ngậm được một cái đầu, mang đến cửa cung vua. Vua xem xét kỹ thì đúng là đầu Nhung Ngô. Phải làm sao đây? Các quan đều nói: "Bàn Hồ là súc vật, không thể ban chức tước, cũng không thể cho lấy vợ. Tuy có công nhưng chẳng có cách gì ban thưởng."
Cô con gái nhỏ nghe vậy, tâu vua: "Đại vương đã đem con hứa với thiên hạ rồi. Bàn Hồ ngậm đầu giặc về, trừ hại cho nước, ấy là mệnh trời khiến như thế, đâu phải do trí khôn sức lực của con chó. Bậc làm vua thì trọng lời nói, bậc bá chủ thì trọng chữ tín. Không thể vì tấm thân nhỏ mọn của một đứa con gái mà bội lời ước đã công bố rõ ràng với thiên hạ, như thế là họa cho đất nước." Vua sợ, bèn nghe theo, cho cô gái đi theo Bàn Hồ.
Bàn Hồ đưa cô gái lên núi phía nam, nơi cây cỏ rậm rạp, không có dấu chân người. Cô gái cởi bỏ xiêm áo, búi tóc theo kiểu đầy tớ, mặc thứ áo gọi là "độc lực" (?) (có lẽ là loại áo ngắn của người làm lụng), theo Bàn Hồ lên núi, vào hang, ở trong một căn nhà đá. Vua thương nhớ con, sai người đi tìm. Hễ đi là trời nổi gió mưa, núi rung chuyển, mây u ám, người đi không ai đến được nơi. Trải khoảng ba năm, cô gái sinh được sáu trai, sáu gái. Bàn Hồ chết, sau đó các con tự kết đôi với nhau, thành vợ chồng. Họ dệt vải bằng vỏ cây, nhuộm bằng hạt cỏ. Họ thích quần áo năm màu, may cắt đều có hình cái đuôi.
Về sau người mẹ trở về, kể lại với vua. Vua sai sứ đi đón các con trai con gái, lần này trời không mưa nữa (nguyên văn chữ này có lẽ chép nhầm, theo ý câu là "mưa"). Quần áo của họ chật hẹp, lôi thôi (?), tiếng nói líu lo khó hiểu, ăn uống thì ngồi xổm, thích núi rừng mà ghét thành thị. Vua chiều theo ý họ, ban cho núi lớn, đầm rộng, gọi họ là Man Di (tên gọi chung các tộc người sống ngoài vùng đất của người Hán).
Người Man Di bề ngoài ngây ngô mà bên trong khôn lanh, yên lòng với đất đai của mình, coi trọng nếp cũ. Vì họ nhận khí chất khác thường từ mệnh trời, nên triều đình đối đãi họ bằng luật lệ khác thường: làm ruộng, buôn bán đều không phải dùng giấy thông hành qua cửa ải, thẻ bài, giấy tờ đi đường, cũng không phải nộp tô thuế. Họ có ấp riêng, các tù trưởng đều được ban ấn thụ (con dấu chức quan và dải lụa để đeo con dấu, tượng trưng cho quyền chức). Mũ của họ làm bằng da rái cá, lấy ý là họ kiếm ăn dưới nước. Ngày nay chính là người Di ở các quận Lương Hán, Ba Thục, Vũ Lăng, Trường Sa, Lư Giang. Họ dùng cơm tấm trộn cá thịt, gõ vào máng gỗ mà kêu gào để cúng Bàn Hồ; phong tục ấy còn đến ngày nay. Vì thế người đời có câu: "Đùi đỏ, váy quấn ngang, con cháu Bàn Hồ."
Người hầu gái của vua nước Cảo Ly có mang, vua muốn giết. Người hầu gái nói: "Có một luồng khí như quả trứng gà từ trời rơi xuống, vì thế tôi có mang." Sau đó cô sinh con, đứa bé bị vứt vào chuồng lợn, lợn lấy mõm hà hơi cho nó ấm; dời sang chuồng ngựa, ngựa cũng hà hơi cho nó. Nhờ vậy đứa bé không chết. Vua ngờ là con trời, bèn cho mẹ nó đem về nuôi, đặt tên là Đông Minh, thường sai đi chăn ngựa. Đông Minh bắn cung giỏi, vua sợ cậu cướp nước mình nên muốn giết. Đông Minh bỏ chạy, về phía nam đến sông Thi Yểm, lấy cung đập xuống nước. Cá và ba ba nổi lên kết thành cầu, Đông Minh qua sông được. Cá và ba ba liền tản đi, quân đuổi theo không qua được. Đông Minh nhân đó đóng đô, làm vua nước Phù Dư.
Thời xưa, một người cung nữ nước Từ có mang mà đẻ ra quả trứng. Người ta cho là điềm chẳng lành, đem vứt ở bờ nước. Có con chó tên là Hộc Thương ngậm quả trứng mang về. Trứng nở ra một đứa trẻ, về sau làm vua nối ngôi nước Từ. Sau này, khi Hộc Thương sắp chết thì mọc sừng và có chín đuôi, hóa ra thực là một con rồng vàng. Người ta chôn nó trong làng nước Từ; nay vẫn còn thấy mộ chó ở đó.
Đấu Bá Tỷ mồ côi cha từ sớm, theo mẹ về ở nhà bên ngoại. Lớn lên, ông tư thông với con gái của Vân tử (vua nước Vân), sinh ra Tử Văn. Vợ của Vân tử xấu hổ vì con gái chưa lấy chồng mà đã có con, bèn đem đứa bé bỏ vào trong núi. Vân tử đi săn, thấy một con hổ đang cho một đứa bé bú, về kể với vợ. Vợ nói: "Đó là đứa bé do con gái ta tư thông với Bá Tỷ mà sinh ra. Ta xấu hổ nên đem bỏ vào núi." Vân tử bèn đón về nuôi, và gả con gái cho Bá Tỷ. Người nước Sở nhân đó gọi Tử Văn là "Cốc Ô Đồ" (tiếng Sở: "cốc" là bú sữa, "ô đồ" là con hổ, tức "được hổ cho bú"). Tử Văn về sau làm quan đến chức tướng quốc (quan đứng đầu triều đình) nước Sở.
Người thiếp của Tề Huệ công (vua nước Tề) là Tiêu Đồng Thúc Tử được vua cho hầu hạ, rồi có mang. Vì thân phận thấp hèn, bà không dám nói ra; khi đi lấy củi thì sinh ra Khoảnh công ngoài đồng, lại không dám nuôi. Có con mèo rừng đến cho bú, và con chim cắt lấy cánh che chở. Có người trông thấy, nhặt về nuôi, nhân đó đặt tên là Vô Dã. Đó chính là Khoảnh công.
Viên Kiếm (?) là một thủ lĩnh người Khương (một tộc người ở miền tây Trung Hoa). Thời nhà Tần, ông bị bắt làm nô lệ, sau trốn đi được. Người Tần đuổi theo gấp, ông trốn vào trong hang. Người Tần đốt hang, thì có một cái bóng giống như con hổ đến che chở cho ông, nhờ thế ông không chết. Người Khương cho ông là thần, tôn lên làm vua. Về sau bộ tộc của ông ngày càng đông đúc, hưng thịnh.
Thời Hậu Hán, vợ của Đậu Phụng, thái thú (quan đứng đầu một quận) quận Định Tương, sinh con trai là Vũ, đồng thời sinh ra một con rắn. Phụng đem con rắn thả ra ngoài đồng. Đến khi Vũ lớn lên, nổi tiếng tài giỏi khắp trong nước. Khi mẹ mất, sắp đem chôn mà chưa hạ huyệt, khách khứa đang tụ họp, thì có một con rắn lớn từ trong bụi cỏ ở rừng bò ra, đi thẳng đến dưới quan tài, nằm sát đất, ngóc đầu lên rồi cúi xuống, lấy đầu đập vào quan tài, máu và nước mắt cùng chảy, dáng như đau đớn thương xót, một lúc mới bỏ đi. Người thời ấy biết đó là điềm lành của họ Đậu.
Trong niên hiệu Vĩnh Gia đời Tấn Hoài đế (khoảng năm 307–313), có một bà lão họ Hàn thấy một quả trứng lớn ngoài đồng, mang về ấp, nở ra một đứa bé, đặt tên là Quyết Nhi. Đứa bé vừa lên bốn tuổi thì Lưu Uyên (thủ lĩnh người Hung Nô, tự xưng vua thời ấy) đắp thành Bình Dương mãi không xong, bèn chiêu mộ người giỏi xây thành. Quyết Nhi ra ứng mộ, rồi hóa thành con rắn, bảo bà lão rắc tro đánh dấu theo đường mình bò, và nói với bà: "Cứ theo vệt tro mà đắp thành, thì thành có thể dựng xong ngay." Quả nhiên đúng như lời. Lưu Uyên lấy làm lạ. Con rắn bèn chui vào một hang núi, chừa ra ngoài mấy tấc đuôi. Sứ giả chém đứt đuôi, bỗng có dòng suối từ trong hang tuôn ra, tụ lại thành ao, nhân đó gọi là ao Kim Long (ao Rồng Vàng).
Trong niên hiệu Vĩnh Xương đời Tấn Nguyên đế (năm 322), có người đất Kỵ Dương tên là Nhậm Cốc, đang cày ruộng thì nghỉ dưới gốc cây. Bỗng có một người mặc áo lông chim đến gian dâm với anh, rồi không biết đi đâu mất. Cốc từ đó có mang. Nhiều tháng sau, sắp sinh, người mặc áo lông chim lại đến, lấy dao rạch ở phía dưới bộ phận sinh dục, lấy ra một con rắn con, rồi bỏ đi. Cốc từ đó thành hoạn quan (người đàn ông bị mất khả năng sinh dục, làm việc hầu hạ trong cung). Anh đến cửa cung tự trình bày sự việc, được giữ lại trong cung.
Chuyện xưa kể rằng: thời thái cổ, có một người đàn ông đi xa đánh trận, trong nhà không còn ai khác, chỉ có một cô con gái và một con ngựa đực do cô tự tay chăm nuôi. Sống cô quạnh nơi hẻo lánh, cô nhớ cha, bèn đùa với con ngựa: "Mày mà đón được cha tao về, tao sẽ lấy mày làm chồng." Con ngựa nghe lời ấy, liền giật đứt dây cương chạy đi, đến thẳng chỗ người cha. Người cha thấy ngựa thì vừa mừng vừa sợ, liền cưỡi lên. Con ngựa nhìn về phía mình chạy đến, hí lên buồn thảm không thôi. Người cha nói: "Con ngựa này tự dưng lại như thế, ở nhà ta có chuyện gì chăng!" Ông vội cưỡi ngựa trở về.
Vì thấy con vật có tình cảm khác thường, ông cho ăn cỏ đầy đủ, chăm sóc chu đáo. Nhưng con ngựa không chịu ăn. Mỗi lần thấy cô gái ra vào, nó liền lúc mừng lúc giận, chồm lên đá đạp, như thế không phải một lần. Người cha lấy làm lạ, lén hỏi con gái. Cô gái kể hết cho cha nghe, và nói: "Chắc là vì chuyện ấy." Người cha nói: "Đừng nói ra, sợ làm nhục gia đình. Con tạm đừng ra vào nữa." Rồi ông nấp sẵn, dùng nỏ bắn chết con ngựa, lột da đem phơi ở sân.
Người cha đi vắng, cô gái cùng cô bạn hàng xóm đùa nghịch chỗ tấm da, lấy chân đá vào nó mà nói: "Mày là súc vật, lại muốn lấy người làm vợ à! Chuốc lấy cảnh bị giết lột da thế này, sao tự làm khổ mình vậy!" Nói chưa dứt lời, tấm da ngựa bỗng vùng dậy, cuốn lấy cô gái mà đi. Cô bạn hàng xóm hoảng sợ, không dám cứu, chạy về báo với cha cô. Người cha về tìm, thì đã mất dấu. Mấy ngày sau, tìm thấy giữa cành một cây lớn: cô gái và tấm da ngựa đều đã hóa thành con tằm, đang nhả tơ trên cây. Kén của nó sợi to, dày, khác hẳn tằm thường. Một người đàn bà hàng xóm lấy về nuôi, thu hoạch gấp mấy lần. Nhân đó gọi cây ấy là cây "tang" (cây dâu). "Tang" nghĩa là mất (chữ "tang" chỉ cây dâu đọc giống chữ "tang" nghĩa là mất mát, tang tóc). Từ đó dân chúng tranh nhau trồng dâu, chính là thứ người đời nay đang nuôi. Gọi là "tằm dâu", tức là giống còn sót lại của loài tằm thời xưa.
Xét: sách Thiên quan (phần chép về thiên văn trong bộ Sử ký) viết: "Sao Thần là sao ngựa" (sao Thần: một chòm sao trên trời mà người xưa cho là ứng với loài ngựa). Sách Tằm thư (sách dạy nuôi tằm) viết: "Khi mặt trăng ở chỗ sao Đại Hỏa thì tắm trứng tằm" (sao Đại Hỏa: tên một chòm sao, nằm cùng khu vực trên trời với sao Thần; ý nói đến mùa ấy thì bắt đầu ủ trứng tằm). Như vậy tằm và ngựa cùng chung một khí. Sách Chu lễ (sách chép quy chế quan chức và lễ nghi nhà Chu) viết: chức quan coi ngựa có nhiệm vụ cấm nuôi tằm lứa thứ hai (?) (tằm lứa thứ hai là tằm nuôi thêm lần nữa trong cùng một năm). Lời chú giải nói: "Không vật gì có thể cả hai cùng lớn mạnh; cấm nuôi tằm lứa thứ hai là vì nó làm hại ngựa." Theo lễ nhà Hán, hoàng hậu tự tay hái lá dâu để cúng thần tằm, gọi thần là "Uyển Dũ phu nhân, Ngụ thị công chúa". Công chúa là tiếng gọi tôn quý dành cho con gái. Uyển Dũ phu nhân là người đầu tiên nuôi tằm. Vì thế đời nay có người gọi tằm là "con gái", ấy là lời còn truyền lại từ thời xưa.
Hậu Nghệ (người anh hùng bắn cung thời thượng cổ) xin được thuốc bất tử của Tây Vương Mẫu (nữ thần ở núi Côn Lôn). Vợ ông là Hằng Nga lấy trộm thuốc rồi chạy lên mặt trăng. Lúc sắp đi, Hằng Nga nhờ Hữu Hoàng bói bằng cỏ thi (một loại cỏ, người xưa dùng thân cây để gieo quẻ bói). Hữu Hoàng xem quẻ rồi nói: "Tốt. Nhẹ nhàng bay bổng, người con gái về nhà chồng (nguyên văn "quy muội", tên một quẻ trong Kinh Dịch, nghĩa là em gái đi lấy chồng), một mình đi về phương tây. Gặp trời tối tăm mù mịt, chớ sợ, chớ hoảng. Về sau sẽ rất thịnh vượng." Hằng Nga bèn gửi thân lên mặt trăng, hóa thành con cóc.
Con gái của Thiên đế (vua trời) ở núi Thiệt Đóa chết đi, hóa thành một loài cỏ lạ, lá xum xuê, hoa màu vàng, quả giống quả tơ hồng. Vì thế ai ăn loài cỏ lạ ấy thì luôn được người khác yêu mến.
Cách huyện Huỳnh Dương hơn trăm dặm về phía nam có núi Lan Nham, dựng đứng cao nghìn trượng. Trên núi thường có một đôi hạc, lông trắng muốt, sớm tối bay đậu bên nhau như hình với bóng. Tương truyền: "Xưa có hai vợ chồng ở ẩn trên núi này mấy trăm năm, hóa thành đôi hạc, bay qua bay lại không dứt." Bỗng một sớm, một con hạc bị người ta giết hại, con kia năm nào cũng kêu thương thảm thiết. Đến nay tiếng kêu vẫn vang động khắp núi non hang hốc, không ai biết đã trải bao nhiêu năm.
Có một người đàn ông ở huyện Tân Dụ, quận Dự Chương, thấy trong ruộng có sáu, bảy cô gái, ai cũng mặc áo lông, anh không biết đó là chim. Anh bò rạp tới, lấy được chiếc áo lông mà một cô đã cởi ra, đem giấu đi, rồi đi về phía bầy chim. Bầy chim đều bay đi, riêng một con không bay được. Người đàn ông lấy cô làm vợ, sinh được ba người con gái. Về sau người mẹ sai con gái hỏi cha, biết chiếc áo giấu dưới đống lúa, liền tìm được, mặc vào rồi bay đi. Sau đó bà lại trở về đón ba người con gái, các con cũng bay đi được.
Thời Hán Linh đế, mẹ của một người họ Hoàng ở Giang Hạ tắm trong chậu nước, lâu không đứng dậy, thì ra đã hóa thành con giải (loài ba ba rất lớn). Người hầu gái hoảng hốt chạy đi báo. Đến khi người nhà tới nơi, con giải đã bò vào vực sâu. Về sau thỉnh thoảng nó lại hiện ra. Lúc trước khi tắm, bà có cài một cây trâm bạc, cây trâm vẫn còn trên đầu con giải. Vì thế họ Hoàng nhiều đời không dám ăn thịt giải.
Trong niên hiệu Hoàng Sơ nhà Ngụy (khoảng năm 220–226), mẹ của Tống Sĩ Tông ở Thanh Hà, vào mùa hè tắm trong phòng tắm, bảo mọi người trong nhà, lớn nhỏ, ra ngoài hết, chỉ một mình ở trong phòng. Rất lâu, người nhà không hiểu ý bà, nhìn trộm qua lỗ thủng trên vách, thì không thấy thân người, chỉ thấy trong chậu nước có một con ba ba lớn. Mọi người bèn mở cửa, lớn nhỏ ùa vào cả, nhưng nó hoàn toàn không đáp lại người. Cây trâm bạc bà cài từ trước vẫn còn trên đầu nó. Cả nhà cùng nhau canh giữ, khóc lóc mà không biết làm sao. Nó có ý muốn bỏ đi, không thể giữ mãi được. Canh giữ nhiều ngày, mọi người dần lơ là. Nó tự bò ra ngoài cửa, đi rất nhanh, đuổi không kịp, rồi xuống nước. Mấy ngày sau, nó bỗng trở về, đi quanh nhà cửa như lúc còn sống, chẳng nói năng gì rồi lại đi. Người thời ấy cho rằng Sĩ Tông nên làm lễ tang, mặc đồ tang. Sĩ Tông cho rằng hình dạng mẹ tuy đã đổi nhưng sự sống vẫn còn, nên rốt cuộc không làm tang. Chuyện này giống với chuyện mẹ người họ Hoàng ở Giang Hạ.
Năm Bảo Đỉnh thứ nhất đời Tôn Hạo nước Ngô (năm 266), tháng sáu, vào ngày hối (ngày cuối cùng của tháng âm lịch), mẹ của Tuyên Khiên ở Đan Dương, đã tám mươi tuổi, cũng nhân lúc tắm mà hóa thành con giải, giống như mẹ người họ Hoàng. Bốn anh em Khiên đóng cửa canh giữ, đào một cái hố lớn trên nền nhà, đổ nước vào. Con giải xuống hố bơi lội. Trong một, hai ngày, nó luôn vươn cổ nhìn ra ngoài; chờ lúc cửa hé mở, nó liền lăn mình, tự nhảy vào vực sâu, rồi không trở lại nữa.
Trong niên hiệu Kiến An đời Hán Hiến đế (khoảng năm 196–220), một nhà dân ở quận Đông gặp chuyện quái lạ: vô cớ mà chum vại, đồ đựng tự phát ra tiếng ầm ầm, như có người đánh vào. Mâm bàn bày trước mặt bỗng nhiên biến mất; gà đẻ trứng ra là trứng mất ngay. Như thế mấy năm liền, người nhà rất ghét. Họ bèn làm nhiều món ăn ngon, đậy lại, đặt trong một căn phòng, rồi lén nấp ở cửa rình xem. Quả nhiên nó lại đến, phát ra tiếng như trước. Nghe thấy, họ liền đóng cửa lại, đi quanh khắp phòng mà chẳng thấy gì. Họ bèn trong bóng tối lấy gậy đánh khắp nơi. Hồi lâu, ở góc phòng đánh trúng vật gì đó, liền nghe tiếng rên rỉ: "Ối! Ối!" (?), như sắp chết. Mở cửa ra xem, bắt được một ông lão chừng hơn trăm tuổi, nói năng chẳng ăn nhập gì, dáng mạo khá giống loài thú. Họ bèn dò hỏi khắp nơi, thì ở cách đó mấy dặm tìm được nhà ông lão. Người nhà nói: "Ông bị mất tích đã hơn mười năm rồi." Tìm lại được ông, họ vừa thương vừa mừng. Hơn một năm sau, ông lại mất tích. Nghe nói vùng Trần Lưu lại có chuyện quái lạ như thế, người thời ấy đều cho là ông lão này.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video