Thiên 16 — Quyển 16: chuyện ma quỷ

 Sưu thần ký, quyển mười sáu.

 Ngày xưa họ Chuyên Húc (một vị vua thời thượng cổ) có ba người con, chết đi thành dịch quỷ (quỷ gây bệnh dịch). Một người ở sông Giang, làm ngược quỷ (quỷ gây bệnh sốt rét). Một người ở sông Nhược Thủy, làm võng lượng quỷ (loài yêu quái ở sông núi, cây đá). Một người ở trong nhà cửa của người ta, hay làm trẻ nhỏ giật mình sợ hãi, làm tiểu quỷ. Vì thế vào tháng giêng đầu năm, vua sai Phương tướng thị (viên quan đeo mặt nạ dữ tợn, chuyên chủ trì việc trừ tà) dẫn người làm lễ na (lễ múa hò hét để xua đuổi quỷ dịch) khắp nơi để đuổi dịch quỷ.

 Vãn ca (bài hát đưa tang) là khúc nhạc của nhà có tang, là tiếng hát họa theo nhau của những người cầm dây kéo linh cữu. Lời vãn ca có hai chương là "Giới lộ" (sương trên lá hẹ) và "Hao lý" (Hao Lý là tên nơi người xưa tin là chốn hồn người chết trở về). Hai chương này do môn khách (người tài được nuôi trong nhà quyền quý) của Điền Hoành đời Hán làm ra. Điền Hoành tự sát, môn khách thương xót, hát khúc bi ca. Một chương nói người như giọt sương trên lá hẹ, dễ khô, dễ tan. Chương kia nói người chết thì hồn phách về Hao Lý. Vì thế mới có hai chương.

 Nguyễn Chiêm, tự Thiên Lý, xưa nay vẫn giữ thuyết cho rằng không có ma, không ai cãi lại được. Ông thường tự cho rằng lẽ ấy đủ để phân định rõ cõi người chết và cõi người sống. Bỗng có một người khách xưng tên đến thăm. Hỏi han xong, hai người bàn về danh lý (môn lý luận về tên gọi và thực chất, rất thịnh thời Ngụy Tấn). Khách rất có tài biện luận. Chiêm nói chuyện với khách hồi lâu, đến chuyện quỷ thần thì hai bên cãi qua cãi lại rất gay gắt. Khách đuối lý, bèn đổi sắc mặt nói: "Quỷ thần là điều thánh hiền xưa nay đều truyền lại, sao riêng ông lại nói là không có? Chính tôi đây là ma." Nói rồi biến thành hình thù kỳ dị, chốc lát tan biến mất. Chiêm lặng thinh, thần sắc rất khó coi. Hơn một năm sau, ông lâm bệnh mà chết.

 Thi Tục người Ngô Hưng làm Tầm Dương đốc (viên quan chỉ huy quân đóng ở Tầm Dương), giỏi lý luận. Ông có một môn sinh (học trò theo hầu) cũng có kiến giải, thường giữ thuyết không có ma. Bỗng có một người khách mặc áo đen, cổ áo trắng đến, cùng nói chuyện, rồi bàn đến quỷ thần. Cả buổi trời, lời khách đuối dần. Khách bèn nói: "Lời ông khéo nhưng lý chưa đủ. Tôi chính là ma, sao lại bảo không có?" Môn sinh hỏi: "Ma đến làm gì?" Đáp: "Ta được sai đến bắt ông. Hạn của ông hết vào giờ ăn sáng ngày mai." Môn sinh van xin, đau khổ thảm thiết. Ma hỏi: "Có ai giống ông không?" Môn sinh nói: "Viên đô đốc (viên chỉ huy quân) dưới trướng Thi Tục trông giống tôi." Ma bèn cùng anh ta đến, ngồi đối diện với viên đô đốc. Ma lấy từ trong tay ra một cái đục sắt dài hơn một thước, đặt lên đầu viên đô đốc, rồi giơ chày đập. Viên đô đốc nói: "Thấy đầu hơi đau." Rồi cơn đau càng lúc càng dữ, chừng hết một bữa ăn thì chết.

 Tưởng Tế, tự Tử Thông, người đất Bình A nước Sở, làm quan nước Ngụy, giữ chức Lĩnh quân tướng quân (tướng chỉ huy quân bảo vệ kinh đô). Vợ ông nằm mộng thấy đứa con trai đã chết, khóc lóc nói: "Sống chết khác đường. Lúc sống con là con cháu bậc khanh tướng (quan đại thần). Nay ở dưới đất, con làm ngũ bá (lính hầu chạy việc sai vặt) ở Thái Sơn (núi Thái Sơn, nơi người xưa tin là chốn cai quản hồn người chết), tiều tụy khốn khổ không sao nói hết.

 Nay người hát xướng ở phía tây Thái miếu (miếu thờ tổ tiên nhà vua) là Tôn A được gọi xuống làm Thái Sơn lệnh (quan cai quản cõi âm ở Thái Sơn). Mong mẹ thưa với cha, nhờ ông dặn Tôn A chuyển con đến chỗ sung sướng." Nói xong, người mẹ giật mình tỉnh dậy. Sáng hôm sau, bà đem chuyện thưa với Tưởng Tế. Tế nói: "Mộng chỉ là chuyện hư, không đáng lạ."

 Chiều tối, bà lại mộng thấy con nói: "Con đến đón quan mới, đang dừng ở dưới miếu trong lúc chưa lên đường, nên tạm được về. Giữa trưa mai quan mới sẽ lên đường. Lúc sắp đi nhiều việc, con không về được nữa, xin vĩnh biệt từ đây. Cha tính cứng cỏi, khó làm cảm động, nên con tự kể với mẹ. Mong mẹ lại thưa với cha: tiếc gì mà không thử một lần?" Rồi người con tả hình dạng Tôn A rất tỉ mỉ.

 Trời sáng, bà lại thưa với Tế: "Tuy nói mộng không đáng lạ, nhưng sao chuyện này khớp đến vậy? Đã khớp như thế thì tiếc gì mà không thử một lần?" Tế bèn sai người đến dưới Thái miếu tìm hỏi Tôn A. Quả nhiên tìm được, hình dạng đối chiếu đều đúng như lời đứa con. Tế khóc nói: "Suýt nữa ta phụ con ta." Rồi ông gặp Tôn A, kể đầy đủ mọi chuyện. Tôn A không sợ mình sắp chết, mà còn mừng được làm Thái Sơn lệnh, chỉ sợ lời Tế không thật. Anh ta nói: "Nếu đúng như lời ngài nói thì đó là điều A mong muốn. Không biết công tử muốn được chức gì?" Tế nói: "Dưới đất chức nào sung sướng thì cho chức ấy." Tôn A nói: "Xin vâng lời ngài." Tế bèn ban thưởng hậu hĩnh, nói chuyện xong thì cho về.

 Tế muốn mau biết kết quả, nên từ cổng dinh lĩnh quân đến dưới miếu, cứ mười bước đặt một người để truyền tin. Giờ Thìn (khoảng 7–9 giờ sáng), tin báo Tôn A đau tim. Giờ Tỵ (khoảng 9–11 giờ sáng), tin báo bệnh nặng. Giữa trưa, tin báo Tôn A đã chết. Tế nói: "Tuy thương con ta bất hạnh, nhưng cũng mừng là người chết vẫn có hay biết." Hơn một tháng sau, đứa con lại về, nói với mẹ: "Con đã được chuyển làm lục sự (chức thư lại giữ sổ sách giấy tờ) rồi."

 Đời Hán, ở huyện Bất Kỳ có thành Cô Trúc, xưa là nước của vua Cô Trúc. Năm Quang Hòa thứ nhất đời Linh Đế, người Liêu Tây thấy giữa sông Liêu có một cỗ quan tài nổi, định bổ vỡ ra. Người trong quan tài nói: "Ta là em của Bá Di, là vua Cô Trúc. Nước biển làm hỏng quan quách (quan tài bên trong và hòm gỗ bọc bên ngoài) của ta, nên ta mới trôi dạt. Các ngươi bổ ta làm gì?" Người ta sợ, không dám bổ, nhân đó lập miếu thờ cúng. Quan lại, dân chúng có ai muốn mở quan tài ra xem đều không bệnh mà chết.

 Ôn Tự, tự Công Thứ, người huyện Kỳ đất Thái Nguyên, làm Hộ quân hiệu úy (võ quan giám sát các đạo quân). Ông đi tuần các nơi thuộc quyền, đến Lũng Tây thì bị tướng của Ngỗi Hiêu bắt, muốn bắt sống ông phải đầu hàng. Tự cả giận, dùng cây cờ tiết (cây cờ vua trao cho sứ thần làm tin) đánh chết người. Quân giặc xông đến định giết ông. Tuân Vũ ngăn lại nói: "Đây là nghĩa sĩ muốn chết để giữ khí tiết." Rồi đưa kiếm cho ông tự sát. Tự nhận kiếm, ngậm râu vào miệng, than rằng: "Đừng để râu dính đất (?)." Rồi đâm kiếm mà chết. Vua Canh Thủy thương ông, cho đưa linh cữu về chôn bên thành Lạc Dương, đắp mộ cho ông. Con trưởng của ông là Thọ, được phong Ấn Bình hầu, mộng thấy cha bảo: "Ta ở đất khách lâu, nhớ quê." Thọ liền bỏ quan, dâng thư xin về quê dưỡng già, đưa hài cốt cha về chôn ở quê. Vua cho phép.

 Đời Hán, Văn Dĩnh người Nam Dương, tự Thúc Trường, trong khoảng niên hiệu Kiến An làm phủ thừa (viên quan phó giúp việc) ở Cam Lăng. Có lần ông đi qua địa giới, dừng nghỉ đêm. Đến canh ba (khoảng nửa đêm), ông mộng thấy một người quỳ trước mặt nói: "Xưa tổ tiên tôi chôn tôi ở đây. Nước chảy xiết vào mộ, quan tài ngập, một nửa ngâm trong nước, tôi không sao giữ ấm được. Nghe ông ở đây nên tôi đến nhờ cậy. Muốn phiền ông ngày mai nán lại chốc lát, mong ông dời giúp tôi đến chỗ cao ráo." Con ma vén áo cho Dĩnh xem, áo đều ướt sũng. Dĩnh xót xa trong lòng, liền tỉnh dậy, kể lại với người xung quanh. Họ nói: "Mộng chỉ là chuyện hư, có gì đáng lạ."

 Dĩnh lại nằm ngủ ở chỗ cũ, mộng thấy người ấy nói: "Tôi đem nỗi khốn khổ kể với ông, sao ông không thương xót?" Trong mộng, Dĩnh hỏi: "Ngươi là ai?" Đáp: "Tôi vốn là người nước Triệu, nay thuộc về thần của họ Uông Mang (một tộc người thời cổ)." Dĩnh hỏi: "Quan tài của ngươi nay ở đâu?" Đáp: "Ở gần đây thôi, cách trướng của ông chừng mười mấy bước về phía bắc, bên mép nước, dưới gốc cây dương khô, đó chính là tôi. Trời sắp sáng, không gặp được ông nữa, ông nhất định nhớ cho." Dĩnh đáp: "Được!" Rồi bỗng tỉnh dậy.

 Trời sáng, sắp lên đường, Dĩnh nói: "Tuy nói mộng không đáng lạ, nhưng sao chuyện này khớp đến thế?" Người xung quanh nói: "Chỉ mất chốc lát, tiếc gì mà không kiểm xem?" Dĩnh liền đứng dậy, dẫn mười mấy người đi ngược theo dòng nước. Quả nhiên thấy một cây dương khô. Ông nói: "Đây rồi." Đào dưới gốc cây, chẳng bao lâu thì thấy quan tài. Quan tài đã mục nát nhiều, ngập một nửa trong nước. Dĩnh bảo người xung quanh: "Trước kia nghe người ta kể, ta cho là chuyện hư. Nay mới biết những điều đời truyền lại không phải là không có bằng chứng." Ông cho dời quan tài, chôn cất lại rồi mới đi.

 Đời Hán, Hà Sưởng người Cửu Giang làm Thứ sử (quan đứng đầu, giám sát cả một châu) Giao Châu. Ông đi tuần đến huyện Cao An, quận Thương Ngô, tối nghỉ ở đình Hộc Bôn (đình: trạm nghỉ dọc đường cái, có người coi giữ). Đêm chưa đến nửa, có một cô gái từ dưới lầu đi ra, kêu lên:

 "Thiếp họ Tô, tên Nga, tự Thủy Châu, vốn là người làng Tu, huyện Quảng Tín. Thiếp sớm mất cha mẹ, lại không có anh em, lấy chồng họ Thi cùng huyện. Số thiếp bạc, chồng chết, để lại một trăm hai mươi tấm lụa các loại và một tớ gái tên Trí Phú. Thiếp côi cút, nghèo khó, yếu đuối, không tự gượng nổi, muốn sang huyện bên bán lụa. Thiếp thuê của người đàn ông cùng huyện tên Vương Bá một cỗ xe bò, giá mười hai nghìn tiền, chở thiếp cùng lụa, để Trí Phú cầm cương. Ngày mười tháng tư năm kia, chúng thiếp đến ngoài đình này. Lúc ấy trời đã sắp tối, đường vắng người qua lại, thiếp không dám đi tiếp, nên dừng lại. Trí Phú bỗng bị đau bụng.

 Thiếp đến nhà đình trưởng (người coi đình, lo việc trị an một vùng) xin nước, xin lửa. Đình trưởng là Cung Thọ cầm giáo cầm kích đến bên xe, hỏi thiếp: 'Phu nhân từ đâu đến? Trên xe chở gì? Chồng ở đâu? Sao lại đi một mình?' Thiếp đáp: 'Việc gì ông phải hỏi?' Thọ bèn nắm tay thiếp nói: 'Trai trẻ ưa sắc đẹp, mong được vui vầy với nàng.' Thiếp sợ hãi không theo. Thọ liền cầm dao đâm một nhát vào dưới sườn, thiếp chết ngay. Hắn lại đâm Trí Phú, Trí Phú cũng chết. Thọ đào hố dưới lầu, chôn chung hai người, thiếp ở dưới, tớ gái ở trên, rồi lấy của cải đi. Hắn giết bò, đốt xe, còn vòng sắt bánh xe và xương bò thì đem giấu trong cái giếng cạn phía đông đình. Thiếp chết oan, nỗi đau thấu đến trời xanh mà không có chỗ kêu oan, nên tự đến trình với quan sứ quân sáng suốt."

 Sưởng hỏi: "Nay muốn đào xác ngươi lên, lấy gì làm bằng?" Cô gái nói: "Thiếp mặc toàn đồ trắng, đi giày tơ xanh, đến nay vẫn chưa mục. Mong ngài tìm về làng thiếp, đem hài cốt về chôn với người chồng đã chết." Đào lên, quả đúng như vậy. Sưởng bèn phi ngựa về, sai lại bắt Thọ tra khảo, hắn khai nhận hết. Sưởng gửi giấy xuống huyện Quảng Tín tra hỏi, thấy khớp với lời Tô Nga. Cha mẹ, anh em Thọ đều bị bắt giam.

 Sưởng dâng biểu tâu về Thọ rằng: theo luật thường, tội giết người không đến mức phải giết cả họ. Nhưng Thọ là kẻ cầm đầu việc ác, lại giấu kín mấy năm, phép vua tự nhiên không thể tha. Việc để đến nỗi quỷ thần phải kêu oan, nghìn năm chưa có một lần. Xin chém tất cả, để tỏ rõ quỷ thần là có thật, và giúp cho sự trừng phạt của cõi âm. Triều đình trả lời chấp thuận.

 Ở cửa sông Nhu Tu có một chiếc thuyền lớn úp chìm dưới nước, khi nước cạn thì lộ ra. Các cụ già bảo: "Đó là thuyền của Tào công (Tào Tháo)." Từng có người đánh cá ban đêm ngủ bên cạnh, buộc thuyền mình vào chiếc thuyền ấy. Người ấy chỉ nghe tiếng sáo, tiếng đàn hát, lại ngửi thấy mùi thơm khác thường. Vừa chợp mắt, người đánh cá mộng thấy có người xua đuổi, nói: "Chớ đến gần kỹ nữ của quan." Tương truyền rằng Tào công chở kỹ nữ, thuyền lật ở đây, đến nay vẫn còn.

 Hạ Hầu Khải, tự Vạn Nhân, bị bệnh mà chết. Đứa con trong họ tên Cẩu Nô vốn nhìn thấy được ma. Nó thấy Khải nhiều lần về nhà, muốn lấy ngựa, lại làm cho vợ ông đổ bệnh. Khải đội khăn bình thượng trách (loại khăn trùm đầu có đỉnh bằng), mặc áo đơn, vào ngồi trên chiếc giường lớn sát vách tây như lúc còn sống, đòi người nhà cho uống trà.

 Chư Trọng Vụ có một con gái tên Hiển Di, gả làm vợ Mễ Nguyên Tông. Cô chết ở nhà vì sinh nở. Theo tục lệ, người chết vì sinh nở thì phải lấy mực chấm lên mặt. Mẹ cô không nỡ, Trọng Vụ bèn tự mình lén chấm, không ai thấy. Về sau Nguyên Tông làm huyện thừa (viên quan phó của huyện) huyện Thủy Tân, mộng thấy vợ đến, lên giường. Ông thấy rõ mặt nàng trắng trẻo (?), trên mặt có một chấm đen.

 Đời Tấn, Tân Thái vương Chiêu Bình (?) có chiếc xe bò để ở gian sảnh đường. Một đêm, chiếc xe vô cớ tự chạy vào phòng riêng, đụng vách rồi lại chạy ra. Sau đó lại nhiều lần nghe tiếng hò hét đánh nhau từ bốn phía kéo đến. Chiêu bèn tập hợp mọi người, chuẩn bị cung nỏ để chiến đấu, nhắm vào chỗ có tiếng mà cùng bắn. Ma theo tiếng đỡ lấy mấy mũi tên, tên đều cắm ngược xuống đất.

 Nước Ngô, năm Xích Ô thứ ba, Dương Độ, người huyện Câu Chương, đến Dư Diêu. Đang đi đêm, có một chàng trai trẻ ôm đàn tỳ bà xin đi nhờ xe, Độ nhận lời. Chàng ta gảy tỳ bà mấy chục khúc, gảy xong thì thè lưỡi, trợn mắt dọa Độ rồi bỏ đi. Độ đi tiếp chừng hai mươi dặm, lại gặp một ông già tự xưng họ Vương, tên Giới, bèn cho đi nhờ. Độ kể: "Có con ma gảy tỳ bà giỏi lắm, nghe rất ai oán." Giới nói: "Tôi cũng gảy được." Hóa ra chính là con ma lúc nãy. Nó lại trợn mắt, thè lưỡi, Độ sợ gần chết.

 Tần Cự Bá người Lang Gia, sáu mươi tuổi. Có lần ông đi uống rượu về ban đêm, đường đi qua miếu Bồng Sơn, bỗng thấy hai đứa cháu ra đón. Chúng dìu ông đi hơn trăm bước, rồi bỗng nắm cổ ông dí xuống đất, mắng: "Lão già kia! Hôm nọ mày đánh tao, nay tao phải giết mày." Bá nghĩ lại, đúng là có lần đã đánh đứa cháu này. Bá bèn giả chết, chúng mới bỏ ông lại mà đi. Về đến nhà, Bá muốn trị tội hai đứa cháu. Hai đứa kinh hãi, dập đầu nói: "Làm con cháu lẽ nào lại có chuyện ấy? Sợ là ma quỷ, xin ông thử lại xem."

 Bá hiểu ra. Mấy hôm sau, ông giả say, đi qua chỗ miếu ấy, lại thấy hai đứa cháu đến dìu. Bá bèn ôm chặt lấy, ma không cử động được. Về đến nhà, thì ra đó là hai hình người (?). Bá đốt lửa hơ, bụng lưng chúng đều cháy nứt, rồi đem ra để ngoài sân, nhưng đến đêm thì đều trốn mất. Bá tiếc là không giết được chúng. Hơn một tháng sau, ông lại giả say, giắt dao trong người đi đêm, người nhà không biết. Đến khuya mà ông vẫn chưa về, các cháu sợ ông lại bị ma làm khốn, bèn cùng nhau đi đón. Bá rốt cuộc đâm chết chính các cháu mình.

 Đời Hán, năm Kiến Vũ thứ nhất (?), có một người ở Đông Lai họ Trì, nhà thường nấu rượu. Một hôm, ông thấy ba người khách lạ mang bột và cơm đến, xin rượu uống. Uống xong, họ bỏ đi. Lát sau có người đến báo: "Thấy ba con ma say khướt trong rừng."

 Ngô Tiên chủ (vị vua lập nên nước Ngô) giết người lính cận vệ tên Tiền Tiểu Tiểu. Hồn Tiểu Tiểu hiện hình giữa phố lớn, thuê một người làm thuê tên Ngô Vĩnh đưa thư đến ngôi miếu phía nam phố để mượn hai con ngựa gỗ. Hồn lấy rượu phun vào ngựa gỗ, cả hai liền thành ngựa tốt, yên cương đầy đủ.

 Tống Định Bá người Nam Dương, lúc còn trẻ đi đêm gặp ma, bèn hỏi. Ma nói: "Ta là ma." Ma hỏi lại: "Còn ngươi là ai?" Định Bá lừa nó: "Ta cũng là ma." Ma hỏi: "Định đi đâu?" Đáp: "Định đến chợ Uyển." Ma nói: "Ta cũng định đến chợ Uyển." Thế là cùng đi.

 Được mấy dặm, ma nói: "Đi bộ chậm quá, hay ta thay phiên nhau cõng, thế nào?" Định Bá nói: "Hay lắm." Ma bèn cõng Định Bá trước mấy dặm. Ma nói: "Anh nặng quá, chẳng lẽ không phải ma?" Định Bá nói: "Ta là ma mới chết nên thân còn nặng thôi." Đến lượt Định Bá cõng ma, ma hầu như không nặng chút nào. Cứ như thế mấy lượt. Định Bá lại nói: "Ta là ma mới, không biết ma sợ và kiêng những gì?" Ma đáp: "Chỉ không thích người ta nhổ nước bọt." Rồi cùng đi tiếp.

 Dọc đường gặp sông, Định Bá bảo ma lội qua trước. Nghe kỹ, hoàn toàn không có tiếng động. Đến lượt Định Bá lội, nước kêu lõm bõm. Ma lại hỏi: "Sao lại có tiếng?" Định Bá nói: "Ta mới chết, chưa quen lội nước thôi, đừng lấy làm lạ." Sắp đến chợ Uyển, Định Bá vác ma lên vai, giữ thật chặt. Ma kêu to, ré lên the thé, đòi xuống, Định Bá không nghe nữa. Đi thẳng đến giữa chợ Uyển, Định Bá đặt ma xuống đất, ma hóa thành một con dê. Định Bá bèn đem bán. Sợ nó biến hóa, anh nhổ nước bọt vào nó, bán được một nghìn năm trăm tiền rồi đi. Thời ấy Thạch Sùng có câu: "Định Bá bán ma, được nghìn rưỡi tiền."

 Vua Ngô Phù Sai có cô con gái út tên Tử Ngọc, mười tám tuổi, tài sắc vẹn toàn. Chàng trai Hàn Trọng mười chín tuổi, có đạo thuật (phép thuật tu luyện của đạo sĩ). Tử Ngọc đem lòng yêu, lén gửi thư từ qua lại, hứa sẽ làm vợ chàng. Trọng đi học ở vùng Tề, Lỗ, trước khi đi dặn cha mẹ đến cầu hôn. Vua giận, không gả. Tử Ngọc uất ức mà chết, được chôn ngoài cửa Xương Môn. Ba năm sau Trọng trở về, hỏi cha mẹ. Cha mẹ nói: "Vua cả giận, Tử Ngọc uất ức mà chết, đã chôn cất rồi." Trọng khóc lóc đau đớn, sắm lễ vật đến viếng trước mộ.

 Hồn Tử Ngọc từ trong mộ đi ra, thấy Trọng thì rơi lệ, nói: "Ngày trước sau khi chàng đi, chàng nhờ hai thân xin với vua, em ngỡ chắc sẽ được toại nguyện. Không ngờ sau khi chia tay, em lại gặp phải số mệnh này, biết làm sao!" Tử Ngọc bèn ngoảnh sang trái, nghiêng cổ mà hát:

 "Núi Nam có con quạ, núi Bắc giăng lưới chờ.
Quạ đã bay lên cao, lưới kia làm gì được!
Lòng muốn theo chàng, lời gièm pha quá nhiều.
Buồn uất sinh bệnh, bỏ mạng chốn đất vàng (chỉ nơi mồ mả, cõi chết).
Số mệnh chẳng lành, nỗi oan biết làm sao!
Đứng đầu loài chim, tên gọi là phượng hoàng.
Một ngày mất bạn trống, ba năm vẫn đau thương.
Dẫu có bầy chim khác, cũng chẳng kết thành đôi.
Nên em tỏ dáng hèn, để gặp ánh sáng chàng.
Thân xa mà lòng gần, phút nào em quên được."

 Hát xong, nàng nức nở rơi lệ, mời Trọng vào mộ. Trọng nói: "Sống chết khác đường, ta sợ mắc lỗi, không dám vâng lời." Tử Ngọc nói: "Sống chết khác đường, em cũng biết. Nhưng chia tay lần này là không bao giờ gặp lại nữa. Chàng sợ em là ma mà gây họa cho chàng sao? Em muốn tỏ hết lòng thành, lẽ nào chàng lại không tin." Trọng cảm động trước lời ấy, đưa nàng về mộ. Tử Ngọc cùng Trọng ăn uống yến tiệc, giữ chàng lại ba ngày ba đêm, trọn lễ vợ chồng. Lúc chàng ra về, nàng lấy viên ngọc sáng to một tấc tặng Trọng, nói: "Em đã mất danh tiếng, lại dứt ước nguyện, còn nói gì được nữa! Mong chàng luôn giữ gìn thân mình. Nếu chàng đến nhà em, xin gửi lời kính thăm đại vương."

 Ra khỏi mộ, Trọng bèn đến gặp vua, tự kể lại chuyện. Vua cả giận nói: "Con gái ta đã chết, thế mà Trọng bịa chuyện để bôi nhọ vong linh. Chẳng qua là hắn đào mộ lấy trộm đồ rồi đổ cho quỷ thần." Vua giục bắt Trọng. Trọng chạy thoát, đến mộ Tử Ngọc kể lại. Tử Ngọc nói: "Chàng đừng lo. Nay em sẽ về thưa với vua."

 Vua đang chải đầu trang điểm, bỗng thấy Tử Ngọc, vừa kinh ngạc vừa buồn vừa mừng, hỏi: "Sao con lại sống?" Tử Ngọc quỳ xuống nói: "Ngày trước thư sinh Hàn Trọng đến xin cưới con, đại vương không cho. Con mất danh tiếng, đứt tình nghĩa, nên tự chuốc lấy cái chết. Trọng từ xa trở về, nghe tin con đã chết, nên mang lễ vật đến mộ viếng. Con cảm lòng thành thật của chàng nên mới gặp chàng, nhân đó tặng chàng viên ngọc, chứ chàng không đào mộ. Xin cha đừng truy xét." Phu nhân nghe thấy, chạy ra ôm lấy con, Tử Ngọc liền tan biến như làn khói.

 Tân Đạo Độ người Lũng Tây đi du học, đến chỗ cách thành Ung Châu bốn năm dặm, thấy một tòa nhà lớn, có cô gái áo xanh (người hầu gái) đứng ở cổng. Độ đến cổng xin bữa ăn. Cô gái vào báo với Tần nữ (cô gái nước Tần), nàng sai mời vào. Độ rảo bước vào gác, thấy Tần nữ ngồi trên giường phía tây. Độ xưng tên họ, chào hỏi xong, nàng mời ngồi giường phía đông, rồi sai dọn cơm rượu.

 Ăn xong, nàng bảo Độ: "Thiếp là con gái Tần Mẫn vương, hứa gả sang nước Tào, không may chưa về nhà chồng đã chết. Chết đến nay đã hai mươi ba năm, thiếp ở một mình trong ngôi nhà này. Hôm nay chàng đến, mong được cùng chàng làm vợ chồng." Họ ở với nhau ba đêm. Sau ba ngày, nàng tự nói: "Chàng là người sống, thiếp là ma. Thiếp với chàng có duyên từ kiếp trước, nhưng cuộc gặp này chỉ được ba đêm, không thể ở lâu, ở lâu sẽ có họa. Mới vài đêm, chưa trọn ân tình mà đã phải chia lìa, lấy gì làm vật tin cho chàng đây?" Nàng liền sai lấy cái hộp sau giường mở ra, lấy một chiếc gối vàng tặng Độ làm tin. Rồi hai người chia tay, khóc lóc từ biệt. Nàng sai người hầu áo xanh tiễn chàng ra ngoài cổng.

 Độ đi chưa được mấy bước thì không thấy nhà cửa đâu nữa, chỉ còn một ngôi mộ. Lúc ấy Độ hoảng hốt bỏ chạy, nhìn chiếc gối vàng trong ngực áo vẫn không có gì đổi khác. Sau đó Độ đến nước Tần, mang gối ra chợ bán. Đúng lúc vương phi nước Tần đi chơi phía đông, tận mắt thấy Độ bán gối vàng, sinh nghi, đòi xem, hỏi Độ lấy ở đâu ra. Độ kể hết sự tình. Vương phi nghe xong, khóc thương không kìm được, nhưng vẫn còn ngờ, bèn sai người đào mộ, mở quan tài ra xem. Đồ chôn theo vẫn còn đủ, chỉ không thấy chiếc gối. Cởi áo trên xác ra xem, dấu vết ân ái vẫn còn rõ. Vương phi lúc ấy mới tin, than rằng: "Con gái ta thật linh thiêng, chết đã hai mươi ba năm mà vẫn còn giao thiệp được với người sống. Đây đúng là con rể thật của ta." Rồi phong Độ làm Phò mã đô úy (chức quan coi ngựa kéo các xe phụ theo xe vua), ban vàng lụa, xe ngựa, cho về nước. Từ đó về sau, người đời gọi con rể là "phò mã". Ngày nay con rể nhà vua cũng gọi là "phò mã".

 Đời Hán có một anh học trò họ Đàm, bốn mươi tuổi chưa có vợ, thường đọc Kinh Thi một cách say sưa cảm khái. Một đêm, có một cô gái chừng mười lăm mười sáu tuổi, dung nhan và y phục đẹp nhất thiên hạ, đến ngỏ lời muốn làm vợ chàng. Nàng nói: "Em khác người thường, chàng đừng lấy đèn soi em. Ba năm sau mới được soi." Hai người làm vợ chồng, sinh được một đứa con trai. Khi đứa bé đã hai tuổi, chàng không nhịn được nữa, đêm chờ vợ ngủ, lén cầm đèn soi xem. Thấy từ eo trở lên nàng đã có da thịt như người, từ eo trở xuống chỉ còn xương khô.

 Người vợ thức dậy, nói: "Chàng phụ em rồi. Em sắp được sống lại, sao chàng không nhịn thêm một năm mà lại soi em?" Chàng tạ lỗi, khóc lóc không dứt. Nàng nói: "Em với chàng tuy tình nghĩa vợ chồng phải mãi mãi chia lìa, nhưng thương con em, sợ chàng nghèo không nuôi nổi con (?). Chàng hãy tạm đi theo em, em sẽ cho chàng ít đồ." Chàng theo nàng vào một tòa nhà lộng lẫy, nhà cửa đồ đạc đều khác thường. Nàng đưa cho chàng một chiếc áo bào đính ngọc, nói: "Có thứ này chàng có thể tự lo cho mình." Rồi nàng xé lấy một mảnh vạt áo của chàng giữ lại và đi mất.

 Sau đó, chàng mang áo ra chợ bán. Nhà Thư Dương vương mua với giá nghìn vạn tiền. Vương nhận ra chiếc áo, nói: "Đây là áo của con gái ta, sao lại ở ngoài chợ? Hẳn là hắn đào mộ." Bèn bắt chàng tra khảo. Chàng kể hết sự thật. Vương vẫn không tin, bèn đi xem mộ con gái, thấy mộ vẫn nguyên như cũ. Đào lên xem, dưới nắp quan tài quả có mảnh vạt áo. Gọi đứa bé đến xem, thấy nó giống hệt con gái mình, vương mới tin. Vương liền gọi chàng họ Đàm đến, ban tặng thêm, nhận làm con rể, lại dâng biểu tiến cử đứa bé làm lang trung (chức quan hầu cận trong cung vua).

 Lư Sung người Phạm Dương. Cách nhà ông ba mươi dặm về phía tây có mộ Thôi thiếu phủ (thiếu phủ: chức quan coi kho tàng, của cải riêng của nhà vua). Năm hai mươi tuổi, vào ngày trước tiết đông chí (ngày có đêm dài nhất trong năm, khoảng ngày 22 tháng 12 dương lịch) một ngày, Sung ra phía tây nhà đi săn chơi. Ông thấy một con hoẵng, giương cung bắn trúng. Con hoẵng ngã xuống rồi lại đứng dậy chạy. Sung đuổi theo, không biết mình đã đi xa. Bỗng ông thấy cách phía bắc đường chừng một dặm có cổng cao, nhà ngói, bốn bề trông như dinh quan, còn con hoẵng thì không thấy đâu nữa.

 Trong cổng có một người lính hầu hô: "Mời khách tiến vào." Sung hỏi: "Đây là phủ nào?" Đáp: "Phủ của thiếu phủ." Sung nói: "Áo tôi xấu, sao vào gặp thiếu phủ được?" Liền có người mang ra một bọc áo mới, nói: "Phủ quân (cách gọi tôn quan đứng đầu một phủ) gửi tặng cậu." Sung mặc xong, vào gặp thiếu phủ, xưng tên họ. Rượu thịt qua mấy tuần, thiếu phủ bảo Sung: "Cha ông không chê nhà tôi quê mùa, gần đây có thư đến hỏi con gái út của tôi cho ông, nên tôi mới đón ông đến." Rồi đưa thư cho Sung xem. Khi cha mất Sung tuy còn nhỏ, nhưng đã nhận ra nét chữ của cha, liền nức nở, không còn từ chối nữa.

 Thiếu phủ sai báo vào trong: "Lư lang đã đến, bảo tiểu thư trang điểm." Lại bảo Sung: "Ông hãy sang hành lang phía đông, đợi đến hoàng hôn." Bên trong báo ra: "Tiểu thư đã trang điểm xong." Sung đến hành lang phía đông, cô gái đã xuống xe, đứng ở đầu chiếu, hai người cùng làm lễ bái nhau. Ở được ba ngày, ăn uống ba ngày xong, Thôi bảo Sung: "Ông có thể về rồi. Con gái tôi có tướng mang thai. Nếu sinh con trai, tôi sẽ đưa trả ông, đừng nghi ngại. Nếu sinh con gái, tôi sẽ giữ lại tự nuôi." Ông sai người bên ngoài sửa soạn xe đưa khách.

 Sung bèn từ biệt ra về. Thôi tiễn đến cửa giữa, nắm tay rơi lệ. Ra khỏi cổng, Sung thấy một chiếc xe bò có người hầu áo xanh đánh xe, lại thấy quần áo mình mặc lúc trước cùng cung tên vẫn còn ở ngoài cổng. Ngay sau đó có lời truyền ra, một người mang bọc áo đến đưa cho Sung, nhắn rằng: "Mối thông gia vừa mới bắt đầu, chia tay thật buồn tiếc. Nay lại gửi thêm một bộ áo, kèm chăn nệm." Sung lên xe, xe đi nhanh như chớp, chốc lát đã về đến nhà. Người nhà gặp lại ông, vừa buồn vừa mừng, gặng hỏi, mới biết họ Thôi là người đã chết, còn Sung đã vào trong mộ ông ta. Nghĩ lại, Sung càng thêm ân hận xót xa.

 Bốn năm sau ngày chia tay, vào ngày mồng ba tháng ba, Sung ra bờ nước vui chơi. Bỗng ông thấy bên mặt nước có hai chiếc xe bò lúc chìm lúc nổi, rồi trôi dần vào bờ, những người ngồi cùng đều trông thấy. Sung đến mở cửa sau xe, thấy con gái họ Thôi ngồi trên xe cùng một bé trai ba tuổi. Sung thấy nàng, mừng rỡ muốn nắm tay. Nàng giơ tay chỉ chiếc xe phía sau, nói: "Phủ quân muốn gặp chàng." Sung liền thấy thiếu phủ, bèn đến hỏi thăm. Nàng bế con trao cho Sung, lại đưa cho ông một cái bát vàng, và tặng bài thơ rằng:

 "Rực rỡ thay dáng cỏ linh chi, sáng đẹp sao mà tươi tốt!
Vẻ hoa lệ rạng ngời một thuở, nét quý lạ tỏ rõ thần kỳ.
Ngậm hoa chưa kịp nở, giữa hè đã gặp sương mà héo.
Vinh hoa mãi mãi chìm tắt, đường đời chẳng còn được bước đi.
Không ngờ vận âm dương xoay chuyển, người hiền bỗng đến cõi này.
Gặp gỡ ngắn ngủi, chia ly vội vã, đều do thần trời và thần đất định cho.
Lấy gì tặng người thân của em? Bát vàng này để nuôi con.
Ân ái từ đây cách biệt, ruột đứt từng khúc, gan lách đau thương."

 Sung nhận con, nhận bát và thơ, bỗng không thấy hai chiếc xe đâu nữa. Sung đem con về, mọi người ngồi quanh cho là ma quỷ, đều đứng xa nhổ nước bọt vào, nhưng đứa bé vẫn y nguyên hình dạng. Người ta hỏi đứa bé: "Ai là cha con?" Đứa bé đi thẳng vào lòng Sung. Lúc đầu mọi người lấy làm lạ và ghê sợ, nhưng khi truyền nhau đọc bài thơ, ai cũng cảm khái than về sự thông nhau huyền diệu giữa cõi sống và cõi chết.

 Về sau Sung đi xe vào chợ bán cái bát. Ông hét giá thật cao, không muốn bán nhanh, mong có người nhận ra. Bỗng có một bà người hầu già nhận ra chiếc bát, về thưa với chủ: "Ở chợ thấy một người đi xe, bán cái bát trong quan tài tiểu thư họ Thôi." Bà chủ chính là dì ruột của tiểu thư họ Thôi. Bà sai con trai đi xem, quả đúng như lời người hầu. Người con lên xe, xưng tên họ, nói với Sung: "Xưa dì tôi lấy thiếu phủ, sinh được một con gái, chưa kịp lấy chồng thì chết. Người nhà thương xót, tặng một cái bát vàng để trong quan tài. Xin ông kể đầu đuôi việc có được cái bát." Sung kể lại sự việc. Người con trai cũng vì thế mà nghẹn ngào.

 Người con mang chuyện về thưa với mẹ. Bà mẹ liền sai đến nhà Sung đón đứa bé về xem. Họ hàng đều tụ họp đông đủ. Đứa bé có nét của họ Thôi, lại giống cả Sung. Đứa bé và cái bát đều được xác nhận. Bà dì nói: "Cháu tôi sinh vào khoảng cuối tháng ba. Cha nó nói mùa xuân là ấm áp. Mong nó được tốt lành, khỏe mạnh." Bèn đặt tên tự cho đứa bé là Ôn Hưu (nghĩa là ấm áp, tốt lành). Tên Ôn Hưu có lẽ ngụ ý cuộc hôn nhân với người cõi âm, vì chữ "ôn" đọc gần với chữ "u" là cõi âm, nên điềm báo đã rõ từ trước. Đứa bé lớn lên thành người tài giỏi, từng làm quận thủ, hưởng bổng lộc hai nghìn thạch (mức bổng của quan đứng đầu một quận). Con cháu đời đời nối nhau làm quan. Đến nay có hậu duệ là Lư Thực, tự Tử Cán, nổi tiếng khắp thiên hạ.

 Đời Hậu Hán, ở đình Tây Môn, huyện Nhữ Dương, quận Nhữ Nam có ma quỷ. Khách nghỉ lại đó thường có người chết. Nó hại người dữ dội: ai bị nó đè đều rụng tóc, hao mất tinh khí. Hỏi nguyên do thì người ta kể: "Trước đây ở đó đã có nhiều quái vật. Sau đó, viên thị phụng duyện (chức thuộc lại hầu việc ở quận) là Trịnh Kỳ, người Nghi Lộc, đến đây. Khi còn cách đình sáu bảy dặm, có một người đàn bà dáng đoan trang xin đi nhờ xe. Lúc đầu Kỳ ngần ngại, sau mới cho lên xe. Vào đến đình, ông đi thẳng đến dưới lầu. Lính coi đình thưa: 'Lầu này không lên được.' Kỳ nói: 'Ta không sợ.' Lúc ấy trời cũng đã tối, ông bèn lên lầu, ngủ cùng người đàn bà. Trời chưa sáng, ông đã lên đường.

 Lính coi đình lên lầu quét dọn, thấy xác một người đàn bà, cả kinh, chạy đi báo đình trưởng. Đình trưởng đánh trống, tập hợp các viên lại ở các trạm, cùng đến khám xét. Thì ra đó là vợ nhà họ Ngô ở cách đình tám dặm về phía tây bắc, mới chết. Đêm ấy sắp khâm liệm (mặc áo và đặt xác vào quan tài), đèn bỗng tắt, đến khi thắp lửa lên thì xác đã mất. Nhà ấy liền mang xác về. Còn Kỳ đi được mấy dặm thì đau bụng, đến đình Lợi Dương ở Nam Đốn thì bệnh nặng thêm, rồi chết." Từ đó không ai dám lên lầu ấy nữa.

 Chung Do người Dĩnh Xuyên, tự Nguyên Thường, có lần mấy tháng liền không vào chầu vua, tính tình khác thường. Có người hỏi nguyên do, ông đáp: "Thường có một người đàn bà đến, đẹp phi thường." Người hỏi nói: "Ắt là ma, nên giết đi." Về sau người đàn bà lại đến, nhưng không vào ngay mà đứng ngoài cửa. Do hỏi: "Sao vậy?" Nàng đáp: "Ông có ý muốn giết tôi." Do nói: "Không có đâu." Ông ân cần gọi mãi, nàng mới vào. Trong lòng Do ân hận, có phần không nỡ, nhưng vẫn chém (?) nàng, trúng vào đùi. Người đàn bà liền chạy ra, lấy bông mới lau máu suốt dọc đường. Hôm sau, Do sai người lần theo dấu máu, đến một ngôi mộ lớn. Trong quan tài có một người đàn bà đẹp, thân thể như người sống, mặc áo lụa trắng, ngoài khoác áo lưỡng đang (áo cộc không tay, che ngực và lưng) thêu màu đỏ. Đùi trái nàng bị thương, nàng đã lấy bông trong áo lưỡng đang để lau máu.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video