Tròn đầy thông suốt, linh hoạt sống động, lẽ gốc chân thật thật là huyền diệu; mổ xẻ hết mọi mối ngờ của muôn việc trên đời.
Ngẩng lên xem trời, cúi xuống xét đất. Mặt dương hiện ra hình tượng, mặt âm lộ ra tình ý (?). Vượng, tướng, hưu, tù (năm trạng thái mạnh yếu của ngũ hành theo mùa: vượng là đang thịnh nhất, tướng là đang lên, hưu là đã lui nghỉ, tù là bị giam hãm, tử là suy kiệt) theo bốn mùa luân chuyển thay nhau. Gặp thời thì mạnh, lỡ thời thì khó; được đất thì tươi tốt, sa vào chỗ hiểm thì mất.
Can (nhật can — thiên can của ngày xem quẻ, tượng cho bản thân người xem) bị tổn thương thì ta e sợ; chi (nhật chi — địa chi của ngày xem, tượng cho người kia, phía đối phương) bị tổn thương thì người kia lo sợ. Đầu mối của số lượng thì tìm ở số Tiên thiên (bảng số định sẵn gán cho mỗi can chi, sẽ nói ở dưới). Việc mới hay cũ thì tìm ở Mạnh, Trọng, Quý (Mạnh là tháng đầu mùa, Trọng là tháng giữa mùa, Quý là tháng cuối mùa; ở đây chỉ ba nhóm địa chi: Dần, Thân, Tỵ, Hợi thuộc Mạnh; Tý, Ngọ, Mão, Dậu thuộc Trọng; Thìn, Tuất, Sửu, Mùi thuộc Quý). Ngoài sáng không có mà trong tối lại có, thì tìm ở độn can (thiên can "ẩn" gắn vào mỗi địa chi, tìm được bằng cách đếm can chi theo tuần mười ngày hoặc theo giờ; nó cho thấy phần ngầm của sự việc).
Nếu được cùng loại thì dù xa cũng ắt hợp; nếu mất cùng loại thì dù gần cũng không thân. Cái sinh cho ta (theo ngũ hành: Mộc sinh Hỏa, Hỏa sinh Thổ, Thổ sinh Kim, Kim sinh Thủy, Thủy sinh Mộc) chưa hẳn đáng mừng; cái khắc ta (Mộc khắc Thổ, Thổ khắc Thủy, Thủy khắc Hỏa, Hỏa khắc Kim, Kim khắc Mộc) chưa hẳn là dữ. Khí biến hóa tròn đầy thông suốt thì lẽ huyền diệu từ đó mà ra. Loại việc cần xem đã bày ra, nhưng tình ý của mỗi loại không chỉ có một.
Dương thần và âm thần (trong phép Lục Nhâm, người ta đặt "thiên bàn" — vòng mười hai địa chi xoay được — chồng lên "địa bàn" — vòng mười hai địa chi cố định; dương thần là chi của thiên bàn nằm ngay trên nhật can hay nhật chi, chỉ mặt ngoài của việc; âm thần là chi của thiên bàn nằm trên chính dương thần ấy, chỉ mặt trong, mặt ẩn của việc) phải tìm cả hai, chấp một bên thì sai (?). Xét số lượng theo loài vật (?), tìm lệch một phía thì lan man. Xem dương, xem âm thì tình ý của chủ và khách đều lộ ra. Độn can đặt lên đến đâu thì lành dữ đều đổi khác. Muôn việc được giải ngờ, thật giả tự phân rõ.
Bài tán này ca ngợi độn can có thể mổ xẻ mọi ngờ vực của muôn việc trên đời, còn việc tìm lành tránh dữ, được hay mất đều nắm chắc được; những thuyết tràn lan không căn cứ đều có thể bỏ đi. Sách Kim Thằng nói: "Phép Lục Nhâm (môn bói toán cổ, lập bốn khóa và ba truyền từ thiên bàn và địa bàn để đoán việc) không được chấp lệch vào tượng, cũng không được chấp lệch vào nghĩa." Lấy tượng mà không xét nghĩa thì sai ở chỗ câu nệ cố chấp; lấy nghĩa mà không được tượng thì lại sai ở chỗ trôi dạt lan man.
Xem việc giấy tờ thì loại tượng lấy Chu Tước (một trong mười hai thiên tướng — mười hai vị thần tướng được an lên các chi của thiên bàn, mỗi vị chủ một loại việc; Chu Tước chủ giấy tờ, văn thư, lời tiếng); nếu chỉ lấy Chu Tước mà xét, chẳng phải là câu nệ sao? Suy khắp sáu chỗ trong khóa truyền (bốn khóa là bốn cặp chi lập từ nhật can và nhật chi; ba truyền là ba bước rút ra từ đó, tượng cho diễn biến đầu, giữa, cuối của việc) mà không có cái gì làm chủ, chẳng phải là lan man sao? Ắt phải hợp cả hai bên âm thần và dương thần cọ xát lẫn nhau, xét độn can với nhật can sinh nhau, tỷ hòa (cùng một hành), khắc nhau hay tiết khí (mình sinh ra cái khác nên bị hao), thì mới gần đúng.
Nếu không phải cùng loại mà tỷ hòa hay khắc, thì dù ở gần có tượng cũng không ứng, không được; cùng loại mà tỷ hòa thì dù ở xa cũng ắt nghiệm. Chỉ là suy hay vượng để phân ra chậm hay nhanh mà thôi. Ví như ngày Giáp, mùa thu xem việc cầu tài, Thanh Long (thiên tướng chủ tiền tài, hỷ sự) ở Tý hay Ngọ là chốn "bại", chốn "tử" (mộc Giáp gặp Tý là bại, gặp Ngọ là tử), mà lại hiện ở truyền phát dụng (truyền đầu tiên, nơi sự việc khởi động), thì dù gần cũng không thành, vì đã mất thiên thời lại mất địa lợi. Hoặc độn can với nhật can khắc nhau, hình nhau (hình: quan hệ "hình phạt" giữa các địa chi, chủ tổn hại), hại nhau (hại: cặp chi làm hại nhau), thì e sợ mà không thành. Vì vậy phải ngẩng xem cúi xét ở âm dương mà chọn lấy một.
Lại như xem việc binh trận thì lấy Câu Trần (thiên tướng chủ tranh chấp, kiện tụng, binh đao) làm loại thần (thần đại diện cho loại việc được hỏi). Câu Trần khắc nhật can và dương thần trên nhật can đều là dữ. Nhật can khắc Câu Trần, và dương thần trên nhật can khắc Câu Trần, thì thắng mà lành. Nhưng nếu độn can của âm thần trên Câu Trần lại khắc nhật can, thì dù thắng về sau cũng ắt có điều hối, tướng sẽ chịu tai ương.
Mở rộng ví dụ ấy, lấy loại hung mà bàn: âm thần gặp Chu Tước thì ắt có họa gièm pha ly gián, tranh công; gặp Thiên Không (thiên tướng chủ dối trá, hư hão) thì chủ thua giả, bại vờ; gặp Huyền Vũ (thiên tướng chủ trộm cắp, mưu ngầm) thì chủ có kỳ binh mai phục ngầm. Lại xét thiên tướng ấy: nếu mang hình, hại thì càng dữ; mang đức (sao lành cứu giải), hợp (lục hợp: cặp địa chi hòa hợp nhau như Tý với Sửu) thì giải được dữ. Chỉ có độn can ở trên niên mệnh (địa chi năm sinh và hành niên của người xem) hay trên Thái Tuế (địa chi của năm hiện tại) mới cứu, chế được. Nếu độn can trên Thái Tuế, trên niên mệnh lại giúp sinh cho quỷ (hành khắc nhật can, chủ tai họa) của âm thần, lại ở chốn sinh vượng, thì cái dữ không thể tránh. Lấy tháng mà can của quỷ được vượng làm kỳ ứng nghiệm.
Loại hung hiện ở bốn khóa thì chủ việc hiện tại; nếu hiện ở sơ truyền (truyền thứ nhất) thì càng nhanh, ở trung truyền, mạt truyền (truyền giữa, truyền cuối) thì hơi chậm. Cho nên quỷ là loại hung nhưng cũng không được chấp cứng. Như xem việc quan lộc thì phải xem một cách tròn đầy linh hoạt: lại mừng khi quan quỷ (hành khắc nhật can, khi xem việc quan thì tượng cho chức tước) ở trong khóa truyền, đi cùng thiên tướng lành, thần lành, ở đất vượng tướng, gặp thời vượng tướng, sinh cho thần trên nhật can và trên niên mệnh, chỉ khắc nhật can mà thôi; càng hay nữa là độn can cũng phải lộ ra, can chi trong truyền đến khắc nhật can, còn âm thần của loại thần lại không được có độn can thuộc tử tôn (hành do nhật can sinh ra, vốn khắc quan quỷ) đến khắc can được dùng, thì ắt được làm quan.
Lại có phép tròn đầy linh hoạt: giả như người đến xem không hỏi việc giấy tờ mà Chu Tước lại hiện trong khóa truyền, ở chốn có khí, đang vượng tướng, với nhật can và niên mệnh thì đức hợp, sinh nhau, tỷ hòa, độn can lại sinh hay tỷ hòa với nhật can và đang vượng, thì xét thêm âm thần của nó để biết là việc gì. Như trên âm thần gặp Thanh Long, đó là dùng giấy tờ mà có niềm vui tiền của. Nhưng cũng phải thấy tài ở sáu chỗ mới là thật. Muốn biết tiền ấy của ai thì xem thần trên nhật chi: nếu cưỡi Thái Thường (thiên tướng chủ bậc trên, áo mặc, ăn uống) thì chủ tiền của bậc trên, cha mẹ; cưỡi Bạch Hổ (thiên tướng chủ tang chết, bệnh tật, hung bạo) thì chủ tiền của kẻ hung ác, của người chết, bị thương, bệnh tật; nếu vượng và có quan lộc thì là tiền của người làm võ quan hay người có quyền uy.
Lại xem cho thông suốt: nếu độn can của Thanh Long khắc nhật can thì ta e sợ mà không dám lấy; nếu nhật can khắc nhật chi, độn can lại khắc nhật chi, thì người kia sợ, nghi ngờ ta mà không chịu đưa. Thông suốt hơn nữa: muốn biết là vì việc gì thì xem âm thần của Thanh Long: gặp Câu Trần thì sợ có tranh đoạt; gặp Thiên Hậu (thiên tướng chủ đàn bà) thì sợ có đàn bà ngăn trở; gặp Thái Thường thì sợ bậc trên; gặp Thái Âm (thiên tướng chủ việc kín đáo, đàn bà, họ hàng) thì sợ họ hàng.
Lại thông suốt hơn: dù là cái sinh cho ta cũng có khi trở thành dữ. Như ngày Giáp Tý, trên nhật can gặp Ngọ, trong truyền thấy Tý, trên Ngọ gặp Bạch Hổ từ xa khắc nhật can, độn can cũng thuộc Kim, trời và đất đều mang khí vượng tướng; dù thủy Tý sinh được mộc Giáp, là cha mẹ của Giáp, thế mà cái dữ ắt là thật (?), vì thiên tướng tuy lành mà thần và độn can đều dữ, lại ở vào thời và đất có khí.
Thông suốt hơn nữa: như xem cầu tài, sao lại kỵ gặp phụ mẫu (hành sinh ra nhật can)? Vì phụ mẫu khắc tử tôn thì tử tôn bị thương, không có gì để chế quỷ và sinh ra tài, huống chi tử tôn lại hiện ngay trên nhật can (?)? Đó là lý do cầu tài kỵ gặp phụ mẫu, tuy sinh cho ta mà vô ích. Ngay cả độn can gặp phụ mẫu cũng không lành, mà thành ra trắc trở.
Thông suốt hơn nữa, nói về chỗ trên Thái Tuế: giả như thiên tướng dữ cưỡi loại thần dữ, độn can ở trên Thái Tuế, từ xa khắc nhật can, nhật chi và thần trên nhật can; hoặc chi trên Thái Tuế lại đến khắc; hoặc Thái Tuế sinh cho độn can để đến khắc, lại thêm tử khí, hình, xung (xung: hai chi đối nhau như Tý với Ngọ), thì cái dữ đến với người ắt là chắc. Trên Thái Tuế gặp Câu Trần thì chủ tranh đấu, ngục tụng; xét thêm âm thần của Thái Tuế lại gặp Bạch Hổ, độn can lại đến khắc nhật can, mang hình và nhận (dương nhận: sát khí như lưỡi dao), thì chủ tội chém đầu. Nếu âm thần gặp thiên tướng lành, thần lành đến sinh hay tỷ hòa với nhật can và thần trên nhật can, trên dưới vượng tướng thì giải được, cái dữ sẽ giảm nhẹ, mau qua, không đến nỗi chết. Gặp mộ thần (chi là "mộ" — chỗ chôn cất, thu tàng — của hành ấy) thì ắt chủ bị giam cầm vào ngục; gặp thần cứu giải thì chủ có người cứu. Đó đều là phép huyền diệu của sự tròn đầy thông suốt.
Xét âm thần: giả như tháng hai, ngày Mậu Tuất, nguyệt tướng (chi của vị trí mặt trời trong tháng, đặt lên giờ xem để xoay thiên bàn) là Tuất, giờ Dần, xem việc cầu tài. Ngày này thuộc tuần Giáp Ngọ (chu kỳ mười ngày bắt đầu từ Giáp Ngọ); Quý, Tân, Mậu, Giáp là độn can của các thần (trong bốn khóa). Đây là khóa Hao Thỉ (thể khóa mà thần ở xa khắc nhật can hay bị nhật can khắc từ xa, như "mũi tên bằng cỏ bồng", sức sát thương yếu); giờ dương dùng Quý Nhân âm (Quý Nhân — vị thiên tướng đứng đầu, chủ người sang, quan chức — tính theo cách ban đêm).
(Bảng khóa thức: ba dòng đầu là ba truyền, mỗi dòng ghi lục thân — quan hệ của chi ấy với nhật can —, độn can, địa chi, thiên tướng.) Quỷ · Giáp · Dần · Thiên Hậu · tài (?)
Tài · Nhâm · Ngọ · Lục Hợp · quan, Mùi (?)
Tỷ · Mậu · Tuất · Bạch Hổ · tử, phụ (?)
Thiên Hậu · Bạch Hổ · Câu Trần · Quý Nhân
Giáp · Mậu · Tân · Quý
Từ (?) · du thân · tử · tài
Dần · Ngọ · Dậu · Sửu
Ngọ · Tuất · Sửu · Mậu
Quý · Giáp · Ất · Bính
Quý Nhân · Thiên Hậu · Thái Âm · Huyền Vũ
Sửu · Dần · Mão · Thìn
Ất Tỵ · Giáp Ngọ · Ất Mùi · Bính Thân
Nhâm · Đằng Xà · Tý ……… Tỵ · Thái Thường · Đinh
Thìn · Giáp ……… Dậu · Đinh
Quý · Chu Tước · Hợi ……… Ngọ · Bạch Hổ · Mậu
Mão · Quý ……… Tuất · Mậu
Tuất · Dậu · Thân · Mùi
Nhâm Dần · Sửu Tân · Tý Canh · Hợi Kỷ
Nhâm · Tân · Canh · Kỷ (?)
Lục Hợp · Câu Trần · Thanh Long · Thiên Không
Xem cầu tài lấy Thanh Long làm loại thần; nếu nó không vào khóa thì không xét được chính xác. Như khóa này, Thanh Long hoàn toàn không vào khóa, thì lấy gì làm loại? Vả lại độn can cũng không tỷ hòa với nhật can, sao lại lấy được, chẳng phải mâu thuẫn sao? Đại để không vào khóa thì tiền của phần nhiều bất lợi, dù lấy được cũng ắt có điều không ổn.
Phép nói: "Cầu tài thì xét Thanh Long." Nay chi Thân trên thiên bàn cưỡi Thanh Long, gọi là "rồng bị thương vảy" (Thanh Long thuộc Mộc mà ngồi trên Thân thuộc Kim, bị Kim khắc). Tuy dương thần trên nhật can là Quý Nhân mang độn can Quý, là tài, nhưng thần và tướng là hào huynh đệ tỷ kiếp (cùng hành với nhật can, tranh đoạt tiền của); sơ truyền là Giáp Dần, quỷ đang vượng, phát dụng; các truyền thuộc Hỏa lần lượt khắc cục Kim của ngày (?); âm thần của Thanh Long là chi Thìn trên Thân, cưỡi Huyền Vũ, mang độn can Bính đến khắc độn can Canh Kim của Thanh Long, mà Canh là tử tôn của Mậu, tử tôn bị thương; sáu tầng trên dưới của Thanh Long không có tầng nào tỷ hòa hay sinh cho nhật can; mạt truyền là du thân (chỗ can Mậu của ngày theo phép độn mà đến ở) cưỡi Bạch Hổ; cho nên cầu tài cũng dữ, trái lại còn bị trộm cắp, hao tổn, kiện tụng — vì âm thần là Huyền Vũ, mạt truyền là Bạch Hổ.
Ra cửa cầu tài càng kỵ, vì dịch mã (chi chủ sự đi lại, xê dịch) cưỡi âm thần có Huyền Vũ, lại thấy thể Hao Thỉ khắc từ xa. Chỉ lợi cầu thứ tiền dính đến trộm cướp, đàn bà, tội nhân, ngục tụng, tang chết; thứ tiền ấy hung ác, vì thần và tướng của tài đều dữ. Nhưng cầu như thế sao được?
Dương thần trên nhật chi cưỡi thiên tướng nào thì đó là người đem tiền cho ta. Nay là Bạch Hổ, chủ bệnh tật, tang chết, ngục tụng; trên âm thần gặp Thiên Hậu cưỡi Giáp Dần là quỷ, đó là tài khắc nhật can. Lại dương thần trên nhật can cưỡi Quý Nhân mang độn can Quý là tài, trên âm thần gặp Câu Trần, cũng chủ ngục tụng; vì vậy đoán là việc đi nói giúp trong vụ kiện. Quả nhiên nghiệm. Lại đoán được tiền rồi sau có tai ương, cũng nghiệm. Việc có dính đến đàn bà, cũng nghiệm.
Xem tài cưỡi thiên tướng nào thì biết là thứ tiền gì. Như Quý Nhân là tiền của quan phủ; Đằng Xà (thiên tướng chủ kinh sợ, quái lạ) là tiền của nghề lò rèn, đúc luyện, của kẻ tiểu nhân; Chu Tước là tiền từ giấy tờ, từ cãi cọ lời tiếng; Lục Hợp (thiên tướng chủ hòa hợp, giao dịch) là tiền giao dịch, mua bán; Câu Trần là tiền từ tranh đấu kiện tụng; Thiên Không là tiền lừa đảo, hư hão; Thái Âm là tiền của đàn bà, việc riêng tư, mờ ám; Bạch Hổ là tiền từ tang chết, bệnh tật, ngục tụng, lính tráng; Thái Thường là tiền của bậc trên, từ vải lụa, ăn uống; Huyền Vũ là tiền của trộm cướp, tiểu nhân; Thanh Long là tiền từ giấy tờ, việc mừng.
Giả như xem tài mà muốn biết số được bao nhiêu thì đoán bằng số Tiên thiên. Phép nói: "Giáp, Kỷ, Tý, Ngọ là chín; Ất, Canh, Sửu, Mùi là tám; Bính, Tân, Dần, Thân là bảy; Đinh, Nhâm, Mão, Dậu là sáu; Mậu, Quý, Thìn, Tuất là năm; Tỵ, Hợi là số bốn." Đều lấy số trên và dưới của hào tài nhân, chia với nhau, rồi theo suy vượng mà đoán. Tài vượng thì nhân với nhau rồi tăng gấp đôi; tài tướng thì chỉ tính tổng theo số gốc trên dưới; tài hưu thì chỉ nói số gốc trên bàn mà không nhân; tài tử, tù thì giảm một nửa số đã nhân trên bàn. Theo phép ấy mà suy cho linh hoạt thì mới chuẩn. Nhưng xét cho cùng nên lấy số của can chi trên thiên bàn, nhân chia cộng trừ như phép trên, không dùng can chi địa bàn để đoán thì càng chuẩn.
Như Giáp Tý ở thế tướng thì chín nhân chín là tám mươi mốt, đó là số gốc; vượng thì gấp đôi là một trăm tám mươi hai (?); hưu thì chín mươi; tử, tù thì bốn mươi lăm. Lại số lớn khi vượng thì lấy theo can, số lẻ lấy theo chi. Như Giáp Tý xem vào mùa xuân là chín mươi bốn lạng chín tiền (lạng: đơn vị cân bạc, khoảng ba mươi bảy gam; tiền: một phần mười lạng), hoặc chín trăm chín mươi lạng; nếu suy thì chín lạng chín tiền, tử thì chín tiền chín phân (phân: một phần mười tiền); châm chước thêm bớt như phép trước. Lại số nén, số món thì đoán theo ngũ hành của hào tài: Thủy là một, sáu; Hỏa là hai, bảy; Kim là bốn, chín; Mộc là ba, tám; Thổ là năm, mười. Số sinh (số nhỏ) là số nén, số thành (số lớn) là số món. Như Thủy thì một nén sáu món, hoặc mười hai món; cũng theo vượng, suy, tử, tù mà thêm bớt, cho hợp chỗ huyền diệu của sự tròn đầy linh hoạt.
Bài ca quyết về số lượng
Số lượng đo bằng can chi của hào tài; vượng thì nhiều, tù thì ít, ở giữa thì xem mức nửa chừng. Năm tính hàng vạn, tháng tính hàng nghìn, ngày tính hàng trăm, thần (chi) tính hàng chục, giờ tính số lẻ. Tiền bạc thì một số là một đồng; loài bốn chân thì tám số là một con; chim bay thì năm số là một con; tính người thì mười số là một người. Vượng tướng thì nhân với nhau rồi nói gấp đôi; hưu thì lấy số gốc; tù và không vong (chi rơi vào chỗ trống, không có thiên can trong tuần) thì lấy một nửa; tử thì theo số gốc lại giảm một nửa. Gặp Cô thần (sao cô độc) thì mười phần bớt ba; gặp hình, xung, phá, hại thì mười phần bớt bảy. Số định của can chi gốc ở số Tiên thiên.
Phàm loại thần có vào khóa truyền thì là có tượng; có tượng thì có số lượng, có tình hình; không vào khóa truyền thì là không có tượng; không có tượng thì không xét chính xác được. Lại loại thần tỷ hòa với nhật can là được cùng loại, lấy làm thần chủ việc; dù không ở trên nhật can cũng ắt phải lấy mà xem. Không tỷ hòa với nhật can là mất cùng loại; dù có vào khóa truyền cũng không lấy làm chủ việc. Cho nên kinh nói: "Nếu được cùng loại thì dù xa cũng ắt hợp; nếu mất cùng loại thì dù gần cũng không thân." Sự tròn đầy linh hoạt là như thế.
Phàm thân mạnh mà tài yếu (?) thì lấy ngày tháng tài được vượng làm ngày tháng được tiền. Nếu tài mạnh mà thân yếu thì lấy ngày tháng thân được vượng làm ngày tháng được tiền; không được xem qua loa, phải phân biệt kỹ mới chuẩn. Phàm thần tài không bị tổn thương mà được khí, lại hiện trong ba truyền, thì nhanh chậm tính theo thứ tự các truyền mà định sớm muộn: ở sơ truyền thì ắt nhanh, lại vượng thì càng nhanh; tướng thì sớm muộn vừa phải, tử, hưu, tù cũng thế (?); ở trung truyền, mạt truyền thì chậm hơn. Nếu truyền quay về trên nhật can, hoặc vào nhà, vào cửa (về trên nhật chi), thì ắt chủ được nhanh. Cho nên nói: "Trong chậm có nhanh, trong nhanh có chậm."
Phàm loại thần không vào truyền mà nằm ở chỗ nhàn rỗi thì xem phát dụng. Phép là phân theo năm, tháng, ngày, giờ và tuần mà định kỳ ứng. Kinh Quan Nguyệt nói: "Khởi ở Thái Tuế thì hỏi trong năm, gặp cóc (chỉ mặt trăng, tức tháng) thì tìm trong tháng." Ý là phát dụng ở năm, tháng, ngày hay giờ thì kỳ ứng liền ở đó. Lại độn can trên Thanh Long mà bị năm, tháng, ngày, giờ khắc thì đó là tài thật. Kinh nói: "Ngoài sáng không có hào tài, mà trong tối có can độn là tài thật." Chính là vậy. Ba truyền lần lượt khắc nhau là khắc ra tài, gọi là "giăng lưới bắt cá trên sông" (?); can và chi đều lấy theo lối lần lượt khắc.
Phàm hào tài và chi mà Thanh Long cưỡi là Mạnh thì là tiền mới; là Trọng thì nửa mới; là Quý thì là tiền cũ. Lại nếu gặp Thái Tuế của năm trước thì là tiền cũ, việc cũ, món nợ từ năm trước. Vì Mạnh là đầu của bốn mùa nên chủ mới; Quý là chỗ quay về mộ nên là cũ.
Phàm thiên tướng và thần của loại thần hòa hợp nhau, tỷ hòa với nhật can, hiện ở sáu chỗ, lại phía dưới ở đất Trường sinh, Đế vượng, thì mới có tượng mà cầu được; nếu không thì là không có tượng. Như cầu tài mà đã không có tượng thì cầu có ích gì? Phàm thần lành mà nội chiến (thần và thiên tướng nó cưỡi khắc nhau) hay ngoại chiến (thần với chi địa bàn phía dưới khắc nhau), thì dù đất có khí, sinh vượng cũng không lành. Vì khí sinh vượng do thần tự hưởng, không dính gì đến thiên tướng. Thần được khí mà đánh nhau với thiên tướng của nó thì khí của thiên tướng càng yếu, biến lành thành dữ. Vì thiên tướng là thân của thần, nên lấy hòa hợp làm lành. Phàm thế lành rơi vào chỗ không vong, thiên tướng lành, thần lành cũng không vong, cái lành đã rơi vào trống rỗng thì có tiền còn phải phòng mất mát, huống chi là đi cầu? Nếu thần sinh cho thiên tướng của nó thì ra khỏi tuần còn có thể trông mong. Mấy điều trên lấy việc cầu tài làm ví dụ, các việc khác cứ thế suy ra.
Mười hai khí thần trên địa bàn (mười hai giai đoạn sống chết của một hành: Trường sinh, Mộc dục, Quan đới, Lâm quan, Đế vượng, Suy, Bệnh, Tử, Mộ, Tuyệt, Thai, Dưỡng), bốn cái lành, tám cái dữ, nên phân ra mà nghiền ngẫm tình ý của từng cái. Như Trường sinh có nghĩa sinh sôi không dứt: nếu bỏ vốn cầu tài thì sinh lời rất lợi. Mộc dục (tắm gội) chủ tan tác tiêu mòn, nên là khí bại, không lợi mà còn chủ hao mất. Quan đới (đội mũ thắt đai) là mũ áo rực rỡ, thì tài cầu được. Lâm quan là hiển vinh, thông đạt, nên cầu tiền của quan phủ, người sang. Đế vượng là được thời, cưỡi thế, nên cầu phải nhanh, không được chậm trễ. Suy thì hao mòn chẳng còn bao. Bệnh thì khốn đốn sức yếu, không cầu được. Tử thì có đi không có lại, đâu có sinh lời? Mộ là quy vào kho, gặp hình xung mở kho thì tiền cất giấu kín còn có thể mưu được. Tuyệt là lẽ sống đã dứt, nhưng tiền thanh toán, kết sổ cho dứt việc thì cũng có thể mưu được. Thai, Dưỡng là còn chưa hiện ra, chỉ có thể cầu tiền nhỏ nhặt, không được mong nhiều.
Phàm chỗ nhật can theo phép độn mà đi đến gọi là du thân (thân đang đi). Vì nhật can là thân, còn can độn của nó là cái thân đang đi đây đó. Nhật can vốn cần vượng tướng, mà can du hành là cái thân ta đang hành động mưu cầu, cũng cần vượng; trên dưới vượng tướng, du thân được khí thì đi đâu cũng lợi. Bằng không thì không nên chuyển động. Đó là bí quyết huyền diệu của sự tròn đầy thông suốt.
Phàm âm thần của nhật can là điều trong lòng ta muốn, cũng là người tâm phúc của ta. Nó cần tỷ hòa, hợp với dương thần trên nhật can thì điều ta muốn mới cầu được, người tâm phúc của ta mới nhờ cậy được. Muốn biết ai là tâm phúc của ta thì xem thiên tướng nó cưỡi: như Thái Âm là họ hàng, Thái Thường là bậc trên, võ quan; nếu hợp thì là người thân, cùng hành thì là anh em, người trong họ. Lại xem nó suy hay vượng mà biết người ấy giàu hay nghèo, già hay trẻ, hiền hay ngu. Lấy thiên tướng để biết là người thân thuộc nào, lấy thần để biết hình dáng, áo mặc, không gì là không biết được.
Nhật chi là người giao thiệp, có dính líu với ta. Âm thần trên nhật chi là tâm phúc của người ấy và người tâm phúc mà người ấy nhờ cậy; cũng suy như lệ âm dương của nhật can, thì cả người lẫn ta đều biết rõ. Biết người biết ta thì trăm phát trăm trúng; lại tìm thêm độn can thì lành dữ mới thật.
Phàm muốn biết trong lòng người ta mừng hay sợ thì xét thiên tướng cưỡi trên âm thần của nhật chi. Nếu âm thần sinh vượng dương thần thì lòng người ấy ắt vui, hăng hái làm việc; nếu mang hình, xung, phá, hại thì người ấy ắt giận, việc sẽ trái ngược nhau. Muốn biết mừng, giận vì lẽ gì thì xem thiên tướng cưỡi trên âm thần: như Chu Tước khắc, hại thì là vì gièm pha phỉ báng và những loại như thế, cứ theo đó mà suy ra.
Phàm can, chi bị thần ở trên khắc, hoặc thần trên can, chi bị âm thần khắc, đều là có tổn thương. Thần trên khắc can, chi thì cả hai bên đều có việc riêng không được như ý. Âm thần của can, chi khắc dương thần của can, chi thì cả hai bên đều bị người khác ngăn trở, vướng víu, gây khó; dù muốn đến sinh cũng không được, muốn khắc cũng không xong. Cho nên tổn thương ở can thì ta có điều e sợ mà không làm được; tổn thương ở chi thì người kia có điều kiêng dè mà không dám. Còn vì sao không làm được, không dám, thì xem thiên tướng trên âm thần mà quyết đoán, không có gì là không rõ như nhìn tận mắt. Phàm cái cơ ta lấy của người, người cho ta, hoàn toàn quyết ở đây, chỉ cốt người học tròn đầy linh hoạt, biến thông mà suy đoán thôi. Đó là tấm gương soi lòng, là cái cơ để xem quẻ, có thể biết trước được.
Phàm người đến xem quẻ mà không nói rõ việc trong lòng, chỉ cầu đoán, thì các sách đều lấy thiên tướng của sơ truyền phát dụng để đoán; nhưng bảy trăm hai mươi khóa dùng để xem muôn vật muôn việc, làm sao biết được nó chỉ đoán chủ một việc? Theo phép nên lấy thêm ngoại chiêm. Ngoại chiêm là vào lúc người ta hỏi, lấy cái cơ của những điều mắt thấy tai nghe để tham chiếu mà đoán, quả thật có nghiệm, như phép Quan Mai (phép bói Mai Hoa, dựa vào điềm triệu bắt gặp ngay lúc ấy).
Giả như lúc lập khóa thấy có người sang đến thì đoán người kia đi yết kiến người quyền quý; nghe tiếng đọc sách, thấy người lật sách viết chữ thì đoán người kia dâng thư hay đi thi; thấy người cười vui thì đoán là việc chúc mừng; nghe người gọi thì đoán là được ban thưởng; thấy người ngồi hay đứng thì đoán chuyện đi hay ở; nghe người than thở khóc lóc thì đoán là lo khổ; nghe người cãi đánh nhau thì đoán là cãi cọ thị phi; thấy người nói thầm thì đoán là việc riêng tư; thấy đàn bà con gái thì biết là xem về người nữ; thấy người bồng bế thì biết là xem con cái, thai nghén. Đều phải tùy cơ linh hoạt mà tham chiếu, thì ứng nghiệm như tiếng vọng, đó cũng là một phép tròn đầy thông suốt. Tóm lại lấy độn can làm chủ, tham chiếu thêm chút ngoại chiêm là chắc chắn.
Phàm một người đến xem nhiều việc, hay nhiều người cùng được một khóa, thì khóa giống nhau, loại giống nhau, vượng tướng giống nhau, độn can giống nhau, phát dụng giống nhau, lấy gì mà biết việc trong lòng họ? Lấy gì mà xét lành dữ? Các sách có nói phép "đổi tướng": tướng dương thì lùi ba tiến năm, tướng âm thì lùi năm tiến một; lý lẽ ấy sai lệch, thời giờ cách quãng, phép tắc rối loạn, đoán thường không nghiệm. Chỉ có kinh Trung Hoàng nói: "Trung Hoàng năm biến, theo năm cách mà suy; trên giờ truyền sang giờ, ba lần độn giờ (?); dời đổi trong khóa không chút sai lầm, nên lấy giờ lúc ấy dựng thành một vòng (?)." Phép ấy rất hay: lấy độn can để biến đổi một khóa, có thể xem được năm giờ, mỗi giờ xem được cho năm người; toàn dùng độn can, không rời chính quyết, mà quả thật có năm biến.
Giả như ngày Quý Sửu, giờ Bính Thìn, nguyệt tướng Sửu, năm người đến xem, hoặc xem năm việc, đều dùng một giờ một khóa mà đoán, mà hoàn toàn không trùng lặp. Nay ngày Quý Sửu, nguyệt tướng Sửu đặt lên giờ Thìn, đó là người thứ nhất, việc thứ nhất. Dùng phép Ngũ Tý nguyên độn (quy tắc tìm thiên can của giờ Tý theo một can cho trước: Giáp, Kỷ khởi Giáp Tý; Ất, Canh khởi Bính Tý; Bính, Tân khởi Mậu Tý; Đinh, Nhâm khởi Canh Tý; Mậu, Quý khởi Nhâm Tý; rồi đếm tiếp can chi theo thứ tự): Mậu, Quý khởi Nhâm Tý, đếm đến giờ Thìn là giờ Bính Thìn; liền đoán người thứ nhất ở trên ngày Quý Sửu.
Người thứ hai, việc thứ hai thì từ chữ Bính trên giờ, dùng câu "Bính, Tân khởi từ Mậu", khởi Mậu Tý; trong vòng Mậu Tý (?) có Quý Tỵ, liền đoán ở Quý Tỵ. Người thứ ba, việc thứ ba thì từ Quý Tỵ, trong tuần có Nhâm Thìn, liền dùng câu "Đinh, Nhâm đặt ở Canh Tý", trong vòng Canh Tý có Quý Mão, liền đoán ở Quý Mão. Người thứ tư, việc thứ tư thì dưới Quý Mão độn ra Giáp Thìn, liền dùng câu "Giáp, Kỷ lại sinh Giáp", đếm đến chỗ Thân (?) là Quý Dậu, liền đoán trên khóa Quý Dậu. Người thứ năm, việc thứ năm thì dưới Quý Dậu là tuần Giáp Tuất, đếm đến Thìn là Canh Thìn, liền dùng câu "Ất, Canh lấy Bính làm đầu", đếm đến Mùi là Quý Mùi, liền đoán trên khóa Quý Mùi.
Năm khóa đều như vậy; nếu có người thứ sáu, việc thứ sáu thì phải đổi giờ, diễn lại năm khóa khác. Như thế thì thần, tướng, độn can trên nhật can, nhật chi và trên giờ đều không trùng lặp; sinh khắc, suy vượng theo từng can đều không trùng lặp; độn can của âm thần trên nhật can, độn can trên niên mệnh cũng không trùng lặp; biến đổi linh hoạt, há như thuật đời nay câu nệ cục cứng, khách thứ nào tính thứ ấy, đổi thần đổi tướng, sai lệch cách quãng mà sánh được? Vì không được chân truyền, đục khoét vô căn cứ để cứu cho lý thuyết của mình khỏi bế tắc. Nay lấy độn can trên giờ biến đổi một giờ thành năm khóa, tự nhiên mà thế, không chút gượng ép, đoán thì không gì là không nghiệm.
Ngày Quý Sửu, nguyệt tướng Sửu, giờ Bính Thìn. Giờ dương dùng Quý Nhân âm (Quý Nhân tính theo cách ban đêm). Tên khóa là Trảm Quan (khóa "chém ải", chủ việc vượt qua trở ngại, trốn đi), Bất Bị (khóa "không đủ", bốn khóa thiếu một), Du Tử (khóa "kẻ lãng du", chủ đi xa, phiêu bạt).
(Ba truyền:) Nhâm · Tuất · Thanh Long
Kỷ · Mùi · Thái Thường
Bính · Thìn · Thiên Hậu
(Bốn khóa:) Thái Thường · Thanh Long · Thái Thường · Thanh Long
Kỷ · Nhâm · Kỷ · Nhâm
Quỷ ……… quỷ
Mùi · Tuất · Mùi · Tuất
Tuất · Sửu · Tuất · Quý
Giáp · Ất · Bính · Đinh
Đằng Xà · Quý Nhân · Thiên Hậu · Thái Âm
Dần · Mão · Thìn · Tỵ
Lần xem thứ ba ……… lần xem thứ hai
Quý · Chu Tước · Sửu ……… Ngọ · Huyền Vũ · Mậu
Lần xem thứ nhất
Nhâm · Lục Hợp · Tý ……… Mùi · Thái Thường · Kỷ
Lần xem thứ năm
Lần xem thứ tư
Hợi · Tuất · Dậu · Thân
Câu Trần · Thanh Long · Thiên Không · Bạch Hổ
Quý · Nhâm · Tân · Canh
Lần xem thứ năm · lần xem thứ tư · lần xem thứ ba · lần xem thứ hai · lần xem thứ nhất
Quý, Quý · Quý, Quý · Quý, Quý · Quý, Quý · Quý, Quý
vào Mùi · vào Dậu · Mão tám (?) · vào Tỵ · vào Sửu
Tuất · Tý · Ngọ · Thân · Thìn
quan ……… tuyệt · hình
quỷ (năm) · lộc (bốn) · tài (ba) · hợp (hai) · mộ (một)
Như lần xem thứ nhất, ngày Quý Sửu giờ Bính Thìn, thì du thân là can Quý cưỡi Chu Tước vào Thìn là mộ (Thìn là mộ của hành Thủy); Tân Sửu là Thái Âm, nguyệt tướng là chỗ giải (?). Nhưng âm thần trên can Quý là Tuất Thổ cưỡi Thanh Long, âm thần lại gặp Kỷ Mùi cưỡi Thái Thường, là mộ của Quý Thủy (?), đi hay về đều dữ, chỉ lợi việc trốn chạy mà thôi. Tên khóa lại là Trảm Quan, Du Tử. Niên mệnh ở Giáp Dần, dưới gặp Đinh Tỵ; nếu cầu công danh, việc con cái, việc võ, tiền tài thì lợi (?).
Lần xem thứ hai là Quý Tỵ: du thân mang Tỵ là tài, cưỡi Thái Âm, độn can Đinh; tài ở dưới gặp Canh Thân, vừa hình vừa hợp; lợi việc đi lại, cầu tài thì được sự giúp đỡ ngầm.
Lần xem thứ ba là Quý Mão: du thân cưỡi Quý Nhân, độn can Ất, dưới gặp Mậu Ngọ là tuyệt, tài rơi vào không; lợi việc cầu con cái, công danh và việc thanh toán dứt khoát tiền bạc vải lụa.
Lần xem thứ tư là Quý Dậu: du thân cưỡi Thiên Không, độn can Tân, dưới gặp tử tôn; phải phòng bị lừa mà mất tiền, lợi xem việc con cái.
Lần xem thứ năm là Quý Mùi cưỡi Thái Thường, dưới gặp Canh Tuất là quan quỷ; trên dưới không hòa, người nữ, kẻ nhỏ bất lợi, xem việc gì cũng dữ.
Đoán linh hoạt như thế thì ứng nghiệm như thần.
Thầy Thiệu Ngạn Hòa chia theo niên mệnh mà đoán, vốn là đúng; nhưng khi niên mệnh cũng giống nhau thì không bằng dùng năm biến của độn can, càng linh hoạt hơn.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video