Thiên 5 — Linh Nguyên Đại Đạo Ca và lời chú giải bạch thoại

 Linh Nguyên Đại Đạo Ca (Bài ca về Đạo lớn nơi nguồn thiêng)

 Tào Văn Dật, đời Tống.

 Tôi vì các vị mà nói điều chân thật, chắc chắn: mệnh đế (cái "cuống" của sự sống, chỗ hệ trọng nhất quyết định mạng sống con người) xưa nay vốn nằm ở chân tức (hơi thở thật, tức nhịp thở sâu, nhỏ, êm ở bên trong, là gốc của hơi thở thường qua mũi). Soi ngược vào bản thể của chính mình thì sống lâu mãi. Bản thể ấy trống mà lại chẳng trống. Tấm gương thiêng (chỉ bản tính) bao trùm cả trời, dung chứa muôn vật.

 Thái cực (trạng thái nguyên sơ hỗn nhất, từ đó sinh ra âm dương) bày ra sự nhiệm mầu, con người nhận được cái "một" (tức Đạo). Đã được cái một thì phải khéo giữ, cẩn thận chớ để mất. Nhà cửa trống trải, thanh nhàn thì thần (phần tinh thần linh diệu của con người) tự đến ở. Còn linh phủ (cõi lòng, nơi phát sinh ý thức và tư tưởng) bị nung nấu thì máu huyết khô cạn.

 Lúc buồn, lúc vui, lúc lo nghĩ; lúc buông thả, lúc nhọc nhằn, thân hình mục ruỗng như gỗ bị mọt. Sáng tổn thương, tối hao mòn mà mê muội chẳng hay. Tinh thần tan tác rối loạn, chẳng còn chỗ dựa.

 Mài mòn từng chút, suy yếu dần dần. Nguyên khí (khí gốc bẩm sinh, sinh lực trời phú cho con người) hao cạn thì thần bèn bỏ đi. Có người chỉ nói rằng đi cũng là thiền, ngồi cũng là thiền. Bậc thánh thì có thể như thế, người phàm thì không.

 Mầm non giòn yếu, phải ấp ủ giữ gìn. Căn và thức (các giác quan và sự nhận biết do chúng sinh ra) mờ mịt thì dễ đổi dời. Lần lữa bỏ phí thời gian, không biết dọn bỏ gai góc, thì chưa từng nghe ruộng hoang mà mọc được lúa tốt.

 Chín năm công phu đầy đủ, hỏa hầu (mức độ, thời điểm và nhịp điều chỉnh của công phu tu luyện, ví như việc canh lửa khi luyện đan) đã đủ. Ứng xử với việc đời mà lòng không toan tính, thì thần giáo hóa mau chóng. Cái tâm không có ý niệm chính là chân tâm (tâm thật). Động và tĩnh đều quên thì gọi là lìa dục.

 Thần là tính, khí là mệnh (tính: phần bản tính tinh thần của con người; mệnh: phần sự sống, sinh lực của thân thể; khí: luồng sinh lực vận hành trong thân). Thần không chạy ra ngoài thì khí tự yên định. Vốn là hai thứ, còn gì thân thiết hơn chúng? Mất đi rồi thì lấy gì làm gốc rễ, làm chỗ nắm giữ?

 Hòa trộn làm một, rồi lại quên cả cái một, thì có thể cùng với sự tạo hóa nguyên sơ mà cùng hiện ra, cùng ẩn đi. Xuyên qua vàng, suốt qua đá cũng không khó. Ngồi mà thoát xác, đứng mà qua đời cũng chỉ trong chớp mắt.

 Đạo này dễ biết mà khó làm. Làm đến mức quên cả việc mình đang làm thì Đạo mới xong. Chớ coi việc nín thở là việc chính. Đếm hơi thở hay làm theo hình vẽ đều chưa phải.

 Gần đây đã buông được bụi bặm nhọc nhằn bên ngoài, nhưng bên trong còn điều vướng lòng, thì hai đằng có khác gì nhau? Hãy xem đứa trẻ lúc còn trong thai, nào biết ngấm ngầm toan tính điều gì?

 Chuyên nhất vào khí, đạt đến chỗ mềm mại, thì thần ở lại lâu. Chân tức qua lại, tự nhiên thong thả dài lâu. Liên miên không dứt, uốn lượn kéo dài, trở về nguyên mệnh (cội nguồn sự sống). Không cần múc mà suối thiêng vẫn thường tự chảy.

 Ba vạn sáu nghìn là công lớn (con số chỉ một quá trình công phu lâu dài, trọn vẹn; có thuyết cho là ba vạn sáu nghìn ngày, tức trăm năm đời người)(?). Tiết hậu âm dương (nhịp lên xuống, đổi thay của âm dương theo thời gian, như tiết trời trong năm) đều nằm trong đó. Hun nóng làm thông các cửa ải và mạch (những chỗ hiểm yếu và những đường khí huyết vận hành trong thân), biến đổi gân cốt. Chỗ nào cũng sáng tỏ, không đâu không thông suốt.

 Tam Bành (ba con trùng trong thân người theo quan niệm Đạo gia, chuyên xui khiến dục vọng và làm hại người) chạy ra khỏi ngôi nhà âm của xác thân. Muôn nước đến chầu cung Xích Đế (Xích Đế là vị vua phương Nam thuộc hành Hỏa; ở đây chỉ trái tim, tức tâm, như vị vua mà mọi phần trong thân đều quy về). Xin hỏi chân nhân (người đã đắc Đạo; ở đây chỉ "con người thật" trong mỗi người, tức bản tính) từ đâu đến? Xưa nay vốn chỉ ở nơi linh đài (đài thiêng, tức tâm).

 Năm xưa mây mù che lấp dày đặc. Ngày nay gặp lại thì con mắt Đạo mở ra. Việc này chẳng phải một sớm một chiều. Đó là cái thật vốn có của ta, chẳng phải phép thuật.

 Gặp lúc trời rét cuối năm (ví lúc gian nan) vẫn vững chắc như vàng đá. Đánh lui âm ma (ma chướng thuộc âm, tức những vọng niệm, dục vọng, ảo cảnh quấy nhiễu người tu), tăng thêm sức trí tuệ. Tất cả đều do lòng trống rỗng, đạm bạc, lại thêm tinh chuyên. Đó chính là nước Hoa Tư trong sạch yên lặng (Hoa Tư là nước lý tưởng mà Hoàng Đế nằm mộng thấy, dân sống tự nhiên, không ham muốn; ở đây chỉ cảnh giới an lạc, thanh tịnh).

 Ban đầu lấy việc gì để dựng nền móng? Đến chỗ không làm gì theo ý riêng thì không việc gì không làm được. Những cảnh tượng hiện trong ý nghĩ phải nhổ bỏ. Tinh thần trong giấc mộng cũng phải nhọc công giữ chặt.

 Không động, không tĩnh là điều cốt yếu lớn. Không vuông, không tròn là Đạo tột cùng. Nguyên hòa (khí êm hòa nguyên sơ, tức nguyên khí) vận hành bên trong thì liền thành chân (thành người đắc Đạo). Đi tìm nơi hơi thở bên ngoài thì rốt cuộc chẳng xong.

 Nguyên khí không ở lại thì thần không yên, như cây bị mọt, không còn rễ thì cành lá khô héo. Đừng bàn nước mũi, nước bọt với tinh (chất tinh túy nuôi sự sống, ở đây gồm cả tinh dịch) và huyết. Thấu tận gốc nguồn thì tất cả cũng chỉ là một.

 Thứ này nào có chỗ cố định. Nó tùy lúc mà biến hóa theo tâm ý: ở thân gặp nóng thì thành mồ hôi, ở mắt gặp buồn thì thành nước mắt.

 Ở thận gặp ý niệm dục thì thành tinh, ở mũi gặp gió thì thành nước mũi. Chảy ngang chảy dọc, xoay vần thấm nhuần cả thân, rốt cuộc không ngoài thần thủy (nước thần, tức chất dịch tinh túy nuôi dưỡng toàn thân).

 Thần thủy khó nói thành lời, người biết được rất hiếm. Mọi sự nuôi sống đều do chân khí (khí thật, tức sinh khí nguyên sơ). Chỉ cần biết điềm đạm, không lo nghĩ, trai giới (giữ mình trong sạch, kiêng khem) cho lòng yên, và tiết chế lời nói.

 Một vị như đề hồ (váng sữa tinh khiết nhất, ví thứ tinh túy quý báu nhất), như nước cam lộ (sương ngọt, nước trời ban), làm đói khát tiêu tan, thấy được cái mộc mạc chân thật. Ngày sau công phu đầy đủ thì tự thong dong tự tại. Nhưng những ngày đầu luyện nấu thật là siêng năng khổ nhọc.

 Trong siêng năng khổ nhọc lại chẳng phải gắng sức. Cứ nhàn nhã thong thả, chỉ cần nuôi dưỡng nguyên thần (cái thần gốc, tức bản tính tinh thần nguyên sơ). Ngặt nỗi lòng sai khiến, không cho nhàn được. Đến đây, buông hay giữ hoàn toàn là ở mình.

 Ta ngày trước khổ trong khổ lại càng khổ: ăn trái cây, mặc áo cỏ, lẻ loi lại vắng lặng. Lòng biết Đạo lớn mà không thực hành được, vì danh tiếng và thân mình là bệnh lớn.

 Ví như tìm chỗ nhàn hạ mà dụng công phu, sao bằng thản nhiên ngồi trong đại định (trạng thái tâm hoàn toàn lắng yên ở mức sâu nhất). Hình và thần tuy nói khó vẹn cả hai, nhưng nếu chưa xong việc mệnh thì hãy xong việc tính trước.

 Không chạy theo danh, đuổi theo lợi, dứt hết tình đời thì chẳng còn việc gì. Quyết liệt là ở con người, có gì mà vướng mắc? Đã ở nơi ta thì còn để ai chế ngự nữa?

 Tiếng tăm vang dội lật trời thì đã sao? Văn chương "tựa ngựa mà thảo" (điển Viên Hổ đời Tấn đứng tựa bên ngựa viết xong một bài văn dài, chỉ tài viết văn nhanh và giỏi) cũng chưa đáng quý. Vinh hoa, áo cơm đều chẳng để vào lòng. Chứa ngọc chất vàng thì giúp được gì?

 Văn chương khéo léo cùng từ phú (các thể văn vần), tài càng nhiều càng cản trở đường tu hành. Chúng giống hệt sương mỏng, khói nhẹ, lơ lửng bên hoa rụng, bay theo bông liễu.

 Mờ mịt, lửng lơ giữa trời đất, rốt cuộc chẳng thể thành mưa móc. Danh với thân, rốt cuộc cái nào gần gũi hơn? Nửa đời năm tháng phần lớn chỉ lần lữa theo lối cũ.

 Gần đây tu luyện là nhờ thần và khí. Thần khí không yên thì khổ nhọc uổng công. Đáng thương thay một nền nhà tốt, điện vàng nhà ngọc mà không có chủ nhân.

 Khuyên được chủ nhân ở lại lâu dài, đặt vào nơi trống rỗng, nhàn hạ, không dùng đến. Cái diệu hữu (cái "có" nhiệm mầu) nằm trong cõi không thì khó nắm giữ. Biết nuôi đứa trẻ thì phải nhờ người mẹ (cách ví của Đạo gia: đứa trẻ chỉ thần, người mẹ chỉ khí).

 Giấu kín tài biện luận, gạt bỏ sự thông minh, thu gom tinh thần mà làm như kẻ ngu đần. Bền lòng một chí, mặc cho con đường phía trước, Đạo lớn rốt cuộc chẳng phụ người.

 Chú giải "Linh Nguyên Đại Đạo Ca" bằng bạch thoại (lời nói thường ngày, khác với văn ngôn là lối văn viết cổ).

 Trần Anh Ninh soạn.

 Điều người đọc cần biết.

 Một. "Linh Nguyên Đại Đạo Ca" tuy là tác phẩm của một nữ chân (người phụ nữ tu Đạo đã đắc Đạo), nhưng không chuyên giảng khẩu quyết nữ đan. Khẩu quyết là bí quyết thầy truyền miệng. Nữ đan là phép luyện nội đan dành riêng cho phụ nữ; nội đan là phép tu luyện tinh, khí, thần ở bên trong thân để sống lâu và thành tiên.

 Phàm người học Đạo, bất kể nam nữ già trẻ, dùng công phu này đều thấy hiệu nghiệm rõ, tuyệt không có tệ hại. Có thể coi đây là pháp môn (con đường, phương pháp tu) vững vàng nhất, phổ độ (cứu giúp rộng khắp mọi người) nhất trong tiên đạo. Người học trước kia ít chú ý đến bài này, để nó chìm lấp nhiều năm, thật đáng tiếc.

 Từ lâu tôi đã muốn chú giải bằng bạch thoại rồi xuất bản cho lưu hành, nhưng chưa có dịp. Nay vì Viện Nghiên cứu Tiên học cần bài giảng nên chú giải mới hoàn thành. Lại nhờ Hội Khắc in kinh Đan đạo có chí lưu hành sách nên việc xuất bản mới được như ý. Mới biết muôn việc ở đời thành hay không đều có thời điểm và nhân duyên của nó, quả thật chẳng phải ngẫu nhiên.

 Hai. Chỗ hay của chính văn bài này là hoàn toàn không dùng lời nói bóng gió. Từ đầu đến cuối đều rõ ràng minh bạch, giảng giải chân lý. Bài này không giống các đan kinh (sách dạy luyện đan) khác, đầy trang những từ như long hổ (rồng và hổ), diên hống (chì và thủy ngân). Đó đều là tên gọi ẩn dụ trong thuật luyện đan cho các yếu tố âm dương trong thân: chì thường chỉ chân khí, thủy ngân thường chỉ thần. Các sách ấy còn đầy những thiên can địa chi (hai hệ ký hiệu dùng để đếm thời gian trong lịch Trung Hoa), Hà đồ Lạc thư (hai đồ hình số cổ, tương truyền hiện ra từ sông Hoàng Hà và sông Lạc), ngũ hành (năm yếu tố Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ), bát quái (tám quẻ của Kinh Dịch), khiến đầu óc người học rối loạn.

 Phần chú giải bài này tuy không có ưu điểm gì đặc biệt, nhưng ít dùng văn ngôn, nhiều dùng bạch thoại, hoàn toàn đi theo ý chính văn và cố gắng viết cho dễ hiểu. Như vậy, người chỉ thông chữ nghĩa sơ sơ xem qua cũng hiểu, lại có thể theo ý chú giải mà giảng lại cho người ham Đạo nhưng không biết chữ nghe. Nhờ thế, nguyện phổ độ dần dần có thể thực hiện được.

 Ba. Có người thắc mắc: trong bài này, phần công phu của nữ sao không giảng trảm xích long, phần công phu của nam sao không giảng luyện tinh hóa khí; e rằng về mệnh công thì vẫn chưa đầy đủ. Trảm xích long nghĩa là "chém rồng đỏ", thuật ngữ nữ đan chỉ việc luyện cho kinh nguyệt dứt hẳn. Luyện tinh hóa khí là bước đầu của nội đan, luyện tinh biến thành khí. Mệnh công là công phu tu phần mệnh, tức luyện thân thể và sinh lực.

 Nhưng phải biết rằng phụ nữ luyện cho dứt kinh nguyệt và nam giới đóng kín tinh khiếu (lỗ thoát tinh) là hai thứ công phu có phép tiến nhanh và phép tiến chậm, có phép gượng ép và phép tự nhiên. Pháp môn các sách khác nói là gượng ép, là tiến nhanh. Pháp môn sách này nói là tự nhiên, là tiến chậm.

 Gượng ép mà tiến nhanh thì làm tốt sẽ có hiệu nghiệm rất mau, làm không tốt sẽ sinh ra nhiều bệnh tật, trái lại hỏng việc. Tự nhiên mà tiến chậm thì làm tốt cũng có hiệu nghiệm như thế, làm không tốt thì cùng lắm chỉ không có hiệu nghiệm, quyết không gây bệnh. So sánh lại, phải kể pháp môn này là vững vàng nhất mà không có tệ hại. Cho nên ngày ấy Tào chân nhân mới truyền bài ca quyết này cho đời sau. Đó không phải vì bà không hiểu công phu chém rồng và luyện tinh, càng không phải vì giữ bí mật không chịu nói cho người.

 Bốn. Có người hỏi: "Trong bài này, hai phần ba là bàn cao về huyền lý (lẽ sâu xa huyền diệu), một phần ba là khuyên người dứt bỏ tình đời. Vậy khẩu quyết làm công phu rốt cuộc ở đâu?"

 Tôi đáp: "Người học Đạo khó ngộ thông nhất là huyền lý, khó thoát ra nhất là tình đời. Nếu làm được hai việc này thì tuy trước mắt chưa thể chuyên tâm tu luyện, nhưng đã đủ tư cách tu luyện rồi. Đến ngày bắt tay dụng công sẽ rất dễ thấy hiệu quả. Bằng không, dù bạn đọc khẩu quyết thuộc làu cũng vô dụng."

 Nếu bạn nhất định muốn biết khẩu quyết giấu ở đâu, tôi có thể chỉ cho bạn. Trong bài có bốn câu khẩu quyết quan trọng nhất. Câu thứ nhất: "Thần không chạy ra ngoài thì khí tự yên định." Câu thứ hai: "Chuyên nhất vào khí, đạt đến chỗ mềm mại, thì thần ở lại lâu." Câu thứ ba: "Hòa trộn làm một, rồi lại quên cả cái một." Câu thứ tư: "Nguyên hòa vận hành bên trong thì liền thành chân." Công phu đến đây thì việc lớn đã xong, những khẩu quyết về sau không cần hỏi nữa.

 Năm. Bài này không phải không có khuyết điểm. Nhưng khuyết điểm ấy các sách Đạo đều giống nhau như một, không riêng gì bài này. Thử xem các sách Đạo xưa nay, đại khái chỉ bàn ba việc: một là phô bày sự huyền diệu, hai là giấu kín khẩu quyết, ba là khuyên gắng tu hành.

 Còn như hỏi đến hoàn cảnh sống của người học, việc ăn uống, ở và sinh hoạt phải hợp với những điều kiện nào thì mới có thể chính thức làm công phu luyện dưỡng; nếu không hợp với một điều kiện nào đó thì có trở ngại cho công phu hay không, các sách Đạo xưa nay chưa từng chú ý đến. Bởi tình trạng xã hội Trung Quốc trước kia và hiện nay khác nhau rất xa. Những điều người nay phải chịu, người xưa có lẽ nằm mơ cũng không nghĩ tới. Người sống ở đời nay muốn tu Đạo thì phải chú ý xem hoàn cảnh của mình và tình trạng xã hội có thích hợp hay không, chớ chỉ biết trách công phu không hiệu nghiệm.

 Sáu. Bài này truyền bá Đạo lớn, chỉ bày nguồn thiêng, chỉ thẳng vào tính mệnh, chuyên giảng về thần và khí, cho nên không dùng những từ thay thế như diên hống. Ông Uông Đông Đình từng nói: "Bài ca này suốt bài không có một chữ nào nói đến chì, điều nói ra chẳng qua chỉ là một thứ chân hống (thủy ngân thật)."

 Theo thiển ý tôi, thần thủy mà bài này nói tuy có thể gọi là một thứ chân hống, nhưng bài lại nói: "Thần thủy khó nói thành lời, người biết được rất hiếm; mọi sự nuôi sống đều do chân khí." Chân khí này lại là chỉ chì, chứ không chỉ thủy ngân.

 Huống hồ tu Đạo và luyện đan rốt cuộc có chỗ khác nhau. Giả sử ta nói đảo lại thành "tu đan luyện Đạo", người nghe hẳn sẽ cười ta văn lý chưa thông. Nhờ đó có thể hiểu chỗ khác nhau của hai việc. Người tu Đạo nếu có thể từ thần khí hậu thiên (thuộc về sau khi sinh ra, đã pha tạp) trở về tính mệnh tiên thiên (có từ trước khi sinh ra, nguyên sơ, thuần khiết) thì coi như công đức đã viên mãn, không cần bàn thêm chuyện chì với thủy ngân gì nữa. Chỉ có đan pháp tam nguyên (ba loại phép luyện đan: thiên nguyên, địa nguyên và nhân nguyên) mới cần chú trọng đến chì và thủy ngân. Sách Đạo ở đời thường gộp tu Đạo với luyện đan làm một, phê bình chung chung, làm lầm lạc người học đời sau không ít.

 Lại nữa, ông Uông còn nói: "Các tác phẩm của nữ chân qua các đời đều nói thủy ngân mà không nói chì, nói nước mà không nói lửa. Bởi thân nữ chân thuộc thể Khôn (quẻ Khôn trong Kinh Dịch, tượng trưng cho âm, cho nữ), nên không tiện nói dương hỏa (lửa dương, tức giai đoạn tiến công, đẩy khí đi lên khi vận hành hỏa hầu), mà chỉ nói âm phù (giai đoạn lui công, cho khí đi xuống)."

 Theo thiển ý tôi, bài "Thơ về thứ tự công phu nữ đan" của Tôn Bất Nhị nguyên quân (Tôn Bất Nhị là một nữ đạo sĩ đắc Đạo; nguyên quân là tôn hiệu dành cho nữ tiên) có câu "Chì thần thấm khắp thân thì linh", rõ ràng đã nói chữ chì. Lại nữa, bài thứ bảy trong thơ của bà họ Tôn có đề hai chữ "phù hỏa", rõ ràng là chỉ âm phù và dương hỏa. Vậy biết lời ông Uông cũng chưa đủ làm kết luận chắc chắn.

 Bảy. Người xưa học Đạo phải được thầy truyền miệng, cho nên các sách Đạo đều không có quy trình bắt tay thực hành bước đầu, người học đời nay thường lấy làm tiếc. Năm trước tôi thấy cuốn "Năm phép tu luyện lớn cho sức khỏe" của ông Hồng Thái Am ở Phúc Châu, mạch lạc rõ ràng, có thể dùng làm sách tham khảo nhập môn cho người mới học.

 Tết Trung thu năm Mậu Dần, năm Dân Quốc thứ hai mươi bảy (năm 1938), Trần Anh Ninh người vùng Hoàn Giang (vùng sông Trường Giang chảy qua tỉnh An Huy) ghi tại Viện Tiên học ở Thượng Hải.

 Chú giải

 Vào khoảng niên hiệu Tuyên Hòa đời vua Huy Tông nhà Tống, có một bà họ Tào, đương thời khá có tiếng là nữ tài tử. Hoàng đế Huy Tông vốn tính ưa Đạo, lại thích người giỏi làm thơ văn. Bà Tào thì về Đạo học đã đủ xứng hàng bậc nhất, mà thơ văn cũng quả thật làm không tồi. Vì thế Tống Huy Tông rất coi trọng bà, mời bà về kinh thành ở và đãi ngộ đặc biệt. (Thời Tống Huy Tông, kinh đô ở Biện Kinh, tức huyện Khai Phong, tỉnh Hà Nam ngày nay.) Vua còn ban phong cho bà làm Văn Dật chân nhân. (Anh Ninh xét: hai chữ chân nhân là tôn xưng của người học Đạo đời sau dành cho bà, không phải do hoàng đế sắc phong.)

 Anh Ninh xét: Tào Văn Dật là cháu trong họ của Tào Lợi Dụng, tể tướng thời vua Tống Chân Tông. Năm hai mươi mốt tuổi, bà đã xuất gia làm nữ đạo sĩ, đi khắp bốn phương. Cuối đời bà vâng chiếu về ở Biện Kinh, được ban hiệu Văn Dật đại sư. Sau khi bà vũ hóa (người tu Đạo qua đời, ví như mọc cánh bay lên thành tiên), triều đình lại ban (?) cho bà hiệu Hi Nguyên Quan Diệu tiên sinh. Chi tiết có trong quyển hai sách "Biện Kinh câu dị ký" do Tống Liêm đời Minh biên soạn. Lúc làm chú giải, tôi chưa được thấy sách ấy, nên chưa ghi tóm lược cuộc đời bà vào sách này, không khỏi đáng tiếc.

 Bài "Linh Nguyên Đại Đạo Ca" này chính là do Tào Văn Dật chân nhân làm vào thời ấy, cho những người học Đạo nói chung xem. Bài lưu truyền đến nay đã gần tám trăm hai mươi năm (tính từ đầu niên hiệu Tuyên Hòa).

 Bài "Thơ về thứ tự công phu nữ đan của Tôn Bất Nhị" ra đời sau bài ca này vài chục năm. Các sách nữ đan khác còn ra đời sau Tôn Bất Nhị nữa, đại khái đều là tác phẩm thời Minh, Thanh. "Hoàng Đình Kinh" tuy do Ngụy phu nhân đời Tấn truyền ra, nhưng không thể coi là tác phẩm của chính Ngụy phu nhân. Tạ Tự Nhiên, Hà Tiên Cô và những người khác tuy đắc Đạo vào đời Đường, nhưng cũng không có tác phẩm lưu truyền. (Thơ văn viết ra trên mâm cát ở đàn cầu cơ thì không thể coi là tác phẩm của chính người ấy. Cầu cơ là phép cầu thần, người ta cầm que vạch chữ trên mâm cát và tin rằng thần linh mượn tay mình viết ra.)

 Chúng ta có thể nói rằng trong các đan kinh chính thức do chính tay nữ chân các đời viết ra, thì bài này là xưa nhất. (Anh Ninh xét: vì pháp vô vi và pháp hữu vi khác nhau về tính chất, nên bài này chỉ có thể gọi là sách Đạo, không thể gọi là đan kinh. Pháp vô vi là phép tu thuận theo tự nhiên, không cố ý tác động. Pháp hữu vi là phép tu có dùng thao tác, kỹ thuật cụ thể như luyện đan. Lúc mới viết bản thảo, tôi không khỏi sơ suất bỏ qua chỗ này, nay nên sửa lại.)

 Toàn bài gồm một trăm hai mươi tám câu. Đạo lý được giảng và công phu được bàn trong bài không chỉ dành cho phụ nữ, nam giới cũng dùng chung được. Nay tôi chia chính văn ra theo thứ tự, từng câu ngắn, từng chữ, rồi dùng bạch thoại chú giải như sau:

 Tôi vì các vị mà nói điều chân thật, chắc chắn: cuống của sự sống xưa nay vốn nằm ở chân tức.

 "Tôi" là Tào Văn Dật tự xưng. "Các vị" là chỉ những người tu tiên học Đạo đương thời và đời sau. "Đoan đích" nghĩa là chân thật mà lại chắc chắn. "Mệnh đế" là chỗ hệ trọng nhất đối với sinh mệnh của chúng ta. Phàm hoa, lá, dưa, quả, chỗ nối liền với cành, thân đều gọi là đế (cuống). Chỗ này mà đứt thì hoa lá lập tức khô héo, dưa quả không lớn được.

 Chân tức khác với phàm tức (hơi thở thường). Phàm tức thô, chân tức nhỏ. Phàm tức nông, chân tức sâu. Phàm tức nhanh, chân tức chậm (?). Chân tức là cội nguồn của phàm tức, phàm tức là chân tức phát lộ ra ngoài. Chân tức có thể hóa thành phàm tức, phàm tức cũng có thể hóa thành chân tức. Ví như nước suối chảy ra từ khe đá trong núi là chân tức, còn dòng nước chảy dài trong sông, bị gió lật sóng dâng, là phàm tức.

 Soi ngược vào bản thể của chính mình thì sống lâu mãi; bản thể ấy trống mà lại chẳng trống; tấm gương thiêng bao trùm cả trời, dung chứa muôn vật.

 "Chiếu thể" là hồi quang phản chiếu (quay ánh sáng soi ngược vào bên trong) tính thể của mình. Tính thể là bản thể của tính, tức bản tính gốc. "Trường sinh" là tính thể tồn tại mãi mãi. "Không" là nói tính thể vốn trống rỗng, không có hình tướng. Nhưng vì tính thể này không gì không bao gồm, chân không và diệu hữu (cái trống rỗng chân thật và cái "có" nhiệm mầu) cùng lúc hiện ra, nên lại nói là chẳng trống.

 "Giám" là tấm gương. "Linh giám" là chỉ tính thể. "Hàm thiên dung vạn vật" là trời đất muôn vật đều được bao hàm, dung chứa trong tấm gương thiêng này. Câu thứ hai nói về mệnh, câu thứ ba và thứ tư nói về tính.

 Thái cực bày ra sự nhiệm mầu, con người nhận được cái một; đã được cái một thì phải khéo giữ, cẩn thận chớ để mất.

 "Kinh Dịch" nói: "Dịch có Thái cực, Thái cực sinh ra Lưỡng nghi (hai mặt đối lập)." "Đạo Đức Kinh" nói: "Hai cái ấy cùng một nguồn mà khác tên, cùng gọi là huyền (sâu kín nhiệm mầu). Huyền lại thêm huyền, là cửa của mọi điều kỳ diệu." Đó chính là ý "Thái cực bày ra sự nhiệm mầu".

 "Một" tức là Đạo, được "một" tức là được Đạo. Lão Tử nói: "Đạo sinh ra một." Chu Tử (tức Chu Đôn Di, nhà nho đời Tống) thì nói: "Vô cực mà Thái cực." Lão Tử nói: "Một sinh ra hai." Khổng Tử thì nói: "Thái cực sinh ra Lưỡng nghi." Nhờ đó ta hiểu rằng: Đạo là Vô cực (trạng thái tuyệt đối trống không, chưa có gì phân định), "một" là Thái cực, "hai" là Lưỡng nghi. Lưỡng nghi là âm dương, âm dương là tính mệnh, tính mệnh là thần khí.

 Đạo không thể nói, không thể thấy. Phàm cái gì nói được, thấy được thì không phải "hai" cũng là "ba". Ví như trên dưới, trái phải, trước sau, lớn nhỏ, dài ngắn, dày mỏng, nhiều ít, nặng nhẹ, lạnh nóng, cứng mềm, lành dữ, lợi hại, thiện ác, phải trái, hư thực, có không, tính mệnh, thần khí, âm dương; những cặp đối nhau ấy đều là "hai". Cái nằm giữa mỗi cặp "hai" ấy chính là "ba".

 Có "ba" rồi thì có thể diễn biến thành nghìn thành vạn, cho nên Lão Tử nói: "Ba sinh ra muôn vật." Muôn vật đã từ Đạo sinh ra, thì loài người chúng ta, được gọi là linh thiêng nhất trong muôn vật, tất nhiên cũng từ Đạo sinh ra. Lìa Đạo thì không có thế giới, cũng không có loài người.

 "Người được một" là nói mỗi người đều nhận được một phần cực nhỏ trong toàn thể Đạo lớn. Đáng tiếc là phần ấy nhỏ nhoi lắm. Nếu ta lại làm mất chút nhỏ nhoi ấy, e rằng kiếp sau đến làm người cũng không được, dần dần sẽ biến thành loài vật hèn kém. Vì thế tác giả khuyên mọi người: may mà sinh ra được thân người thì phải từng giờ từng khắc cẩn thận dè dặt, giữ gìn Đạo này, chớ để nó mất đi.

 Nhà cửa trống trải, thanh nhàn thì thần tự đến ở; cõi lòng bị nung nấu thì máu huyết khô cạn.

 "Nhà cửa trống trải, thanh nhàn" là ví thân người không có thói xấu và những ham mê không lành, lòng không có vọng tưởng và ý nghĩ lộn xộn. Nếu được như thế, nguyên thần của ta tự nhiên yên ổn ở trong thân, không đến nỗi lưu lạc mất chỗ, trôi dạt quên đường về.

 Thế nhưng người đời thường bị thất tình lục dục quấy nhiễu trong lòng, không lúc nào được mát mẻ. Thất tình là bảy thứ tình cảm: mừng, giận, buồn, sợ, yêu, ghét, muốn. Lục dục là sáu thứ ham muốn của các giác quan. Tình dục vừa động thì âm hỏa liền động theo. Âm hỏa là lửa âm, tức thứ nóng bức hư loạn trong thân do tình dục và lo nghĩ sinh ra. Âm hỏa động thì khí, huyết, tân dịch (các chất dịch trong thân) khắp người đều bị tổn thương, khiến mặt vàng người gầy, dáng vẻ tiều tụy khô héo.

 Gốc bệnh này nằm ở chỗ ai cũng không nhìn thấu, không buông bỏ được trong lòng. Cho nên mới nói: "cõi lòng bị nung nấu thì máu huyết khô cạn". Chỗ phát nguồn của ý thức và tư tưởng con người gọi là linh phủ.

 Lúc buồn, lúc vui, lúc lo nghĩ; lúc buông thả, lúc nhọc nhằn, thân hình mục ruỗng như gỗ bị mọt.

 Người thường lúc thất ý thì buồn bã, lúc đắc ý thì vui mừng, gặp khó khăn không giải quyết được thì lo nghĩ. Chưa được thì lo không được, được rồi lại lo mất, nên càng không khỏi lúc nào cũng hao hết tâm tư. Những cảnh ta trải qua hằng ngày, chín phần mười là thất ý, rất ít khi đắc ý. Vài chục năm có hạn của đời người cứ thế tiêu mòn hết trong lo âu hoạn nạn.

 Thân tâm buông lỏng là "túng" (buông thả). Thân tâm căng thẳng là "lao" (nhọc nhằn). Lúc buông lỏng, lúc căng thẳng, chính là "lúc buông thả, lúc nhọc nhằn". Thân xác ta không chịu nổi bao nhiêu kích thích ấy, tự nhiên sẽ suy tàn mục nát, không thuốc nào cứu được.

 "Hình đố tệ" là nói bên trong thân thể mục hỏng, giống như gỗ bị mọt đục vậy.

 Sáng tổn thương, tối hao mòn mà mê muội chẳng hay; tinh thần tan tác rối loạn, chẳng còn chỗ dựa.

 Sáng cũng chịu thiệt, tối cũng chịu thiệt, bản thân thì mơ mơ hồ hồ chẳng biết sự nguy hại, tinh thần hao mất mà rối loạn. Nếu hỏi họ: ở đời làm người thế nào cho tốt, ra khỏi đời tu Đạo thế nào cho thành, thì họ chẳng nắm chắc được chút nào.

 Mài mòn từng chút, suy yếu dần dần; nguyên khí hao cạn thì thần bèn bỏ đi.

 Vì bị mài mòn từng chút một, nên thân thể ta tuy có hao tổn cũng chưa đến mức thấy đau đớn dữ dội. Vì già yếu dần dần, nên trong mấy chục năm đời người ta thường dễ lơ là bỏ qua. Không hay không biết mà tóc đã bạc, da mặt đã nhăn. Không hay không biết mà máu huyết đã khô, gân cốt đã cứng.

 Nguyên khí là khí trung hòa từ thuở ban đầu, còn gọi là tiên thiên khí (khí có từ trước khi sinh ra; chữ "khí" ở đây được Đạo gia viết theo lối riêng để phân biệt với hơi thở thường). Nói cho đúng thì đó là một thứ sinh khí (khí của sự sống) đã sinh ra trời, đất, người và vật. Sinh khí trong vũ trụ vốn vô cùng, nhưng chút sinh khí mỗi người mang theo từ trong bụng mẹ thì ít đến đáng thương. Từ nhỏ đến già, trong mấy chục năm, sinh khí tích trữ trong thân tiêu hao hết, thì linh hồn ta sẽ từ biệt thân xác ta. Hình và thần lìa nhau, người sao lại không chết?

 Có người chỉ nói rằng đi cũng là thiền, ngồi cũng là thiền; bậc thánh thì có thể như thế, người phàm thì không.

 Chữ "thiền" ở đây có thể hiểu là "định" (trạng thái tâm lắng yên, chuyên nhất). Những người ưa nói giọng cao xa đều biết nói: đi cũng ở trong định, ngồi cũng ở trong định, thậm chí nằm ngủ cũng ở trong định, chẳng cần làm công phu gì. Nếu có ai sớm tối khổ công tu luyện, họ lại chê người ấy quá chấp trước (bám chặt, cố chấp), thiếu cái linh động tự nhiên của trời. Hoặc họ cười người ấy là "mài gạch làm gương". Đây là điển nhà Thiền: mài gạch không thể thành gương, cũng như ngồi thiền cứng nhắc không thể thành Phật, ý chỉ việc làm vô ích. Nhưng lời ấy chỉ có thể nói với người trình độ rất cao, không thể nói với người thường. Thánh nhân có thể làm như thế, còn người phàm thì muôn phần không làm được.

 Mầm non giòn yếu, phải ấp ủ giữ gìn; căn và thức mờ mịt thì dễ đổi dời.

 Mầm nhỏ của cây cỏ mới từ đất mọc lên gọi là mầm non. Vì thể chất nó giòn yếu non nớt, không chịu nổi tổn thương, nên phải vun trồng đúng cách, che chở thích đáng thì ngày sau mới có hy vọng thành cây. Đây là ví chút sinh khí trong thân người: nền gốc không vững nên dễ mất nhất. Phải tìm cách giữ chứa nó trong thân, không để nó thường xuyên tuôn ra ngoài. Như thế tuổi thọ của ta mới kéo dài được.

 Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý gọi là lục căn (sáu giác quan). Tác dụng mà lục căn khởi lên chính là lục thức (sáu thứ nhận biết: thấy, nghe, ngửi, nếm, chạm, nghĩ). Căn và thức bị trần cảnh (cảnh vật bên ngoài, ví như bụi bặm làm vẩn đục lòng người) quấy nhiễu, rơi vào trạng thái mê muội, nên dễ từ thiện biến thành ác, từ chính biến thành tà. Nếu không bỏ ra một phen khổ công triệt để, e rằng chẳng có kết quả gì tốt.

 Lần lữa bỏ phí thời gian, không biết dọn bỏ gai góc, thì chưa từng nghe ruộng hoang mà mọc được lúa tốt.

 Trong ruộng hoang, gai góc mọc nhiều. Nếu lười biếng trễ nải, rong chơi lêu lổng, không dọn sạch gai góc trong ruộng, thì lúa tốt quyết chẳng mọc lên. Hai câu này ví những vọng tưởng trong lòng người và những thói quen xấu xa: nếu không trừ sạch thì công phu khó tiến bộ, hiệu nghiệm tốt khó hiện ra.

 Chín năm công phu đầy đủ, hỏa hầu đã đủ; ứng xử với việc đời mà lòng không toan tính, thì thần giáo hóa mau chóng.

 Chín là số cùng cực trong các số dương (số lẻ). "Chín năm" biểu thị ý thuần dương (dương thuần khiết, không lẫn chút âm nào, là cảnh giới cao nhất của người tu), không nhất thiết phải đúng chín năm. "Công mãn" là nói công phu viên mãn. "Hỏa hầu túc" là nói dụng công đến lúc này thì có thể tạm kết thúc một giai đoạn.

 "Ứng vật" là làm việc giúp người, lợi vật ở thế gian. "Vô tâm" là tùy duyên mà làm, không phải cố ý làm để lập công đức. "Thần hóa tốc" là đem toàn bộ thần của mình ra mà giáo hóa người, công hiệu tự nhiên rất nhanh. Sách "Mạnh Tử" nói: "Nơi nào đi qua thì người ở đó được cảm hóa, nơi nào lưu lại thì có sự thần diệu." Ý ấy giống với chỗ này.

 Cái tâm không có ý niệm chính là chân tâm; động và tĩnh đều quên thì gọi là lìa dục.

 "Vô tâm tâm" là bản thể của tâm khi không có ý nghĩ nảy sinh. Người thường không một phút nào trong lòng không nảy ý nghĩ. Họ cho rằng ý nghĩ ấy là bản thể của tâm, thật ra là sai. Các vị nên biết: cái tâm không có ý nghĩ mới là tâm thật, còn cái tâm có ý nghĩ lại là tâm giả. Người nhận ra tâm thật thì mỗi động, mỗi tĩnh đều tự nhiên thuận theo lẽ trời, có thể đạt đến cảnh giới quên vật, quên thân. Đó gọi là lìa dục.

 Thần là tính, khí là mệnh; thần không chạy ra ngoài thì khí tự yên định.

 Đan kinh xưa thường nói: "Là tính mệnh, chẳng phải thần khí." Đó là cách nói dành cho người công phu sâu, trình độ cao. Còn ở đây nói "thần là tính, khí là mệnh" là cách nói dành cho người thường. Mỗi bên có dụng ý riêng, chẳng phải mâu thuẫn. Bởi người thường chỉ biết đến thân xác của mình, ngoài thân xác ra chưa từng để ý đến thần và khí. Nếu dạy được họ biết tác dụng của hai chữ thần khí thì so với người thường đã là tiến bộ lớn. Còn chân tướng của hai chữ tính mệnh thì đành để ngày sau họ tự suy ngẫm mà ngộ ra. Công phu bậc đầu của người tu luyện không rời được thần và khí. Phải thu thần của mình vào trong thân xác thì khí mới yên định được.

 Vốn là hai thứ, còn gì thân thiết hơn chúng? Mất đi rồi thì lấy gì làm gốc rễ, làm chỗ nắm giữ?

 "Hai vật" tức là thần và khí. Hai thứ này vốn thân thiết hết mực. Thần lìa khí thì thần không có gì nuôi. Khí lìa thần thì khí không có gì điều khiển. Không có khí nuôi thần thì thần sẽ trốn mất. Không có thần điều khiển khí thì khí sẽ hao tán. Mất một thứ cũng bằng mất cả hai. Xin hỏi khi ấy còn thứ gì làm gốc rễ cho thân ta, làm chỗ nắm giữ cho chính ta?

 Hòa trộn làm một, rồi lại quên cả cái một, thì có thể cùng với sự tạo hóa nguyên sơ mà cùng hiện ra, cùng ẩn đi.

 "Hòa trộn làm một" là làm công phu tâm tức tương y (tâm và hơi thở nương vào nhau), để thần và khí hợp làm một. "Lại quên cả cái một" là khi công phu đã đến chỗ thần khí hợp nhất thì đừng khư khư bám chặt, không chịu buông, mà phải quên đi cảnh tượng hợp nhất ấy mới tốt.

 Đã hợp nhất được, lại quên được cái một, thì khi ấy sự vận hành của khí trong thân tự nhiên cùng hiện, cùng ẩn với then máy tạo hóa nguyên sơ. "Xuất" (ra) là hiện lộ, "một" (lặn) là ẩn giấu. Then máy biến hóa lúc nên hiện thì hiện, lúc nên ẩn thì ẩn, mình không tự quyết định chút nào.

 Xuyên qua vàng, suốt qua đá cũng không khó; ngồi mà thoát xác, đứng mà qua đời cũng chỉ trong chớp mắt.

 Tinh thần người thường bị thân xác hạn chế, không thể trực tiếp tác động tới các vật bên ngoài thân. Người tu luyện thành công thì tinh thần có thể lìa thân xác mà chi phối được các vật khác ngoài thân, cho nên nói xuyên qua vàng, suốt qua đá cũng không khó.

 "Thúc hốt" là trong khoảnh khắc. "Tọa thoát lập vong" là lúc đang ngồi hoặc đang đứng, nếu thần của ta muốn lìa thân xác thì trong khoảnh khắc liền lìa được, không bị thân xác ràng buộc.

 Đạo này dễ biết mà khó làm; làm đến mức quên cả việc mình đang làm thì Đạo mới xong.

 Đạo lý này tuy dễ hiểu nhưng không dễ thực hành. Dù có gắng gượng làm theo cũng khó đi đến cùng. Phải từ gắng gượng tiến lên tự nhiên, từ tự nhiên đạt đến chỗ hồn nhiên (hòa làm một, không còn phân biệt), từ hồn nhiên đến chỗ thích nhiên (nhẹ nhõm, mọi vướng mắc đều tan biến), thì mới là "làm đến mức quên cả việc mình đang làm thì Đạo mới xong".

 Chớ coi việc nín thở là việc chính; đếm hơi thở hay làm theo hình vẽ đều chưa phải.

 "Tức" là hơi thở ra vào qua mũi. "Bế tức" là tạm thời nín thở. "Sổ tức" là đếm hơi thở của mình, từ một, hai, ba, bốn đếm đến vài chục, vài trăm. "Án đồ" là làm công phu theo hình vẽ: hoặc dồn hết tinh thần giữ chặt một khiếu (một điểm then chốt) nào đó trong thân, hoặc cử động tay chân làm các tư thế. Những phép ấy đều không phải là Đạo lớn. Vì nín thở thì mắc bệnh gượng ép, đếm hơi thở thì không khỏi nhọc lòng, làm theo hình vẽ thì lại mắc chấp trước. So với Đạo lớn tự nhiên, chúng cách nhau quá xa.

 Gần đây đã buông được bụi bặm nhọc nhằn bên ngoài, nhưng bên trong còn điều níu kéo lòng, thì hai đằng có khác gì nhau?

 "Tỷ lai" nghĩa là "gần đây". Ý Tào chân nhân muốn nói: người tu Đạo vào lúc gần đây đã buông được hết mọi bụi bặm nhọc nhằn của đời ở ngoài thân, vậy tại sao những bụi bặm nhọc nhằn trong thân lại không buông được, vẫn còn nhiều thứ vương vấn trong lòng? Xin hỏi trăm việc trong thân níu kéo lòng mình, so với mọi bụi bặm nhọc nhằn ngoài thân, có gì khác nhau?

 Hãy xem đứa trẻ lúc còn trong thai, nào biết ngấm ngầm toan tính điều gì?

 Các vị hãy xem: trong mười tháng đứa trẻ chưa ra đời, còn nằm trong bụng mẹ, lòng nó có từng ngấm ngầm toan tính điều gì không? Các vị đã muốn học Đạo, sao không học đứa trẻ trước?

 Chuyên nhất vào khí, đạt đến chỗ mềm mại, thì thần ở lại lâu; chân tức qua lại, tự nhiên thong thả dài lâu.

 Chương mười "Đạo Đức Kinh" của Lão Tử nói: "Chuyên nhất vào khí, đạt đến chỗ mềm mại, có thể được như đứa trẻ chăng?" "Chuyên khí" là chuyên tâm một lòng làm công phu trên khí. "Trí nhu" là công phu êm dịu đến cực điểm, không còn chút dáng vẻ cứng rắn, gấp gáp nào. Nếu được như vậy thì thần có thể ở lâu trong thân mà không chạy ra ngoài. "Thần không chạy ra ngoài thì khí tự yên định." Khí đã yên định thì chân tức tự có lúc phát động. Hai chữ "du du" là để tả dáng vẻ của chân tức: sâu dài và lâu xa, hòa hoãn và lặng lẽ thong thả.

 Liên miên không dứt, uốn lượn kéo dài, trở về nguyên mệnh; không cần múc mà suối thiêng vẫn thường tự chảy.

 "Miên miên" là nhỏ nhẹ mà không dứt. "Dĩ lệ" là men theo bên mà kéo dài liên tiếp. "Nguyên mệnh" là cội nguồn sinh mệnh của thân người. Câu này tả trạng thái chân tức vận hành trong thân. Tuy nói chân tức đi khắp tay chân và trăm xương cốt, không chỗ nào không tới, nhưng nó tự có chỗ để trở về gốc, trở lại với mệnh của nó.

 "Linh tuyền" (suối thiêng) ở phần sau lại được gọi là thần thủy. Nước suối trên mặt đất bao giờ cũng chảy xuống, không chảy lên. Người muốn dùng nước thì phải lấy đồ mà múc. Còn suối thiêng trong thân người thì không cần múc, tự nhiên tuần hoàn khắp thân. Chỗ chân tức đến cũng là chỗ suối thiêng đến. Vì tân (nước bọt và các chất dịch trong thân) có thể hóa thành khí, khí có thể hóa thành tân, đầy khắp cả thân, nên mới có công dụng nhiệm mầu như vậy.

 Ba vạn sáu nghìn là công lớn; nhịp lên xuống, đổi thay của âm dương đều nằm trong đó.
 Phép làm lịch ngày nay chia một ngày đêm thành chín mươi sáu khắc (khắc: đơn vị đo thời gian thời xưa; theo cách chia này mỗi khắc bằng mười lăm phút). Phép làm lịch thời xưa chia một ngày đêm thành một trăm khắc. Trương Tử Dương (tức Trương Bá Đoan, đạo sĩ đời Tống, tác giả sách "Ngộ Chân Thiên") trong bài tựa sách "Kim Đan Tứ Bách Tự" ("Bốn trăm chữ về kim đan"; kim đan là viên "thuốc vàng" trường sinh mà người tu luyện kết thành bên trong thân) viết:

 "Một năm có mười hai tháng, một tháng ba mươi ngày, một ngày một trăm khắc. Như vậy một tháng tổng cộng ba nghìn khắc, mười tháng (ứng với mười tháng mang thai) tổng cộng ba vạn khắc. Lúc đi, lúc đứng, lúc ngồi, lúc nằm đều giữ cho liên tục, nhẹ nhàng, như có như không. Khi thai khí (khí kết lại bên trong như một bào thai, là mầm của đan) đã đông lại, thì 'anh nhi' (đứa bé, chỉ cái thân chân thật được nuôi thành bên trong) hiện hình. Huyền châu (hạt ngọc nhiệm mầu, chỉ viên đan) thành hình, Thái Ất (khí nguyên sơ của trời đất) hợp làm một với cái chân thật (?).

 Trong ba vạn khắc ấy, có thể đoạt được số ba vạn năm của trời, vì sao vậy? Vì công phu của một khắc tự có đủ tiết khí của cả một năm. Cho nên ba vạn khắc đoạt được số ba vạn năm. Vì thế một năm mười hai tháng có tổng cộng ba vạn sáu nghìn khắc. Dù là kẻ tầm thường ngu muội, làm theo thì lập tức bước lên cõi thánh. Tiếc thay dân chúng ngày ngày dùng đến mà không hề biết." Đoạn văn này nói rất rõ, có thể dùng làm lời chú giải cho chỗ này.

 Tào Văn Dật (nữ đạo sĩ, tác giả bài "Linh Nguyên Đại Đạo Ca" đang được giảng ở đây) sống vào niên hiệu Tuyên Hòa đời vua Tống Huy Tông, cách năm đầu Dân Quốc (năm 1912) bảy trăm chín mươi năm. Trương Tử Dương sống vào niên hiệu Hy Ninh đời vua Tống Thần Tông, cách năm đầu Dân Quốc khoảng tám trăm bốn mươi năm. Hai người trước sau chỉ cách nhau chừng năm mươi năm, nên lời bàn của họ khá gần nhau.

 Hun nóng, làm tan chảy các khớp và mạch, đổi thay gân cốt; khắp nơi sáng rực, không chỗ nào không thông.

 Hai câu này nói về kết quả của công phu. "Chưng" là hun nóng cho bốc hơi, "dung" là làm tan chảy, "quan" là các khớp xương, "mạch" là mạch máu, "biến" là đổi thay. Phải hun nóng trước thì sau đó mới làm tan chảy được. Thường xuyên làm tan chảy, đừng để nó cứng lại, thì sau đó mới dần dần đổi thay được. Công phu này gọi là "kim đan hoán cốt" (dùng kim đan để thay xương đổi cốt). "Khắp nơi sáng rực" chính là ý câu trong "Tôn Bất Nhị Nữ Đan Kinh" (sách luyện đan dành cho nữ giới, tương truyền của Tôn Bất Nhị, nữ đạo sĩ đời Kim): "Nơi nguyên thần (cái thần nguyên sơ, bản thể chân thật của tâm, khác với ý nghĩ thường ngày) qua lại, muôn lỗ khiếu đều tỏa sáng." "Không chỗ nào không thông" nghĩa là toàn thân thông suốt, không có chỗ nào bế tắc.

 Ba Bành chạy ra khỏi ngôi nhà u ám của loài "thi", muôn nước kéo đến chầu cung Xích Đế.

 Ba Bành tức là "tam thi" (ba con "thi": theo Đạo giáo, đó là ba thứ thần xấu, hay ba loài trùng độc, ở trong thân người, gây hại cho người). Sách Đạo thường nói: "Thi trên tên là Bành Cứ, ở trong đầu người, làm cho người ngu si, không có trí tuệ. Thi giữa tên là Bành Chất, ở trong ngực người, làm cho người phiền não, không được trong lặng. Thi dưới tên là Bành Kiểu, ở trong bụng người, làm cho người ham ăn uống và ham dục tình nam nữ." Chúng còn được gọi là "tam thi thần", lại có tên là "tam thi trùng". Sách "Thái Thanh Trung Hoàng Chân Kinh" có hai câu: "Đáng tiếc mười hai lầu nơi cung huyền (chỉ thân thể, đặc biệt là cổ họng mà Đạo gia gọi là mười hai tầng lầu), nào ngờ lại thành nhà của ba con trùng." Ý nói thân thể sạch đẹp của chúng ta bị lũ trùng tam thi chiếm cứ bên trong, làm cho bẩn thỉu hôi hám không chịu nổi, thật đáng tiếc.

 Đạo gia có nhiều cách để diệt tam thi: có người dùng bùa chú, có người "thủ canh thân" (thức trắng đêm ngày Canh Thân, vì tương truyền đêm ấy tam thi lên trời tâu tội lỗi của người), có người uống đan dược. Nhưng đều không giải quyết triệt để. Ở đây dùng công phu nội luyện (luyện bên trong thân), vận chuyển khí nguyên hòa (khí nguyên sơ, điều hòa, cân bằng) cho đầy khắp tạng phủ, hun nóng làm tan chảy các khớp và mạch, đổi thay gân cốt, ép tam thi không còn chỗ ẩn, buộc phải bỏ hang ổ cũ mà chạy trốn. Thứ xấu đã đi thì thứ tốt sẽ đến.

 "Muôn nước kéo đến chầu" là hình ảnh ví von: tinh, khí, thần (ba thứ quý nhất của thân: tinh là chất tinh túy, khí là sinh lực, thần là tinh thần) của năm tạng, sáu phủ (các cơ quan nội tạng theo y học cổ truyền), tứ chi và trăm xương đều tụ hội về một chỗ là Giáng cung (cung màu đỏ thẫm). Giáng cung thuộc vùng tim; tim thuộc hành Hỏa, màu đỏ, nhà y gọi là "cung của vua" (cơ quan làm chủ cả thân), nên gọi là cung Xích Đế (cung của Vua Đỏ).

 Xin hỏi chân nhân từ đâu đến? Xưa nay vốn chỉ ở trong linh đài.

 Chân nhân (người thật) tức là "cái ta thật". Thân xác của chúng ta có sống có chết, không thể xem là cái ta thật, chỉ có thể gọi là "cái ta giả". Bỏ thân xác có hình có chất đi, vẫn còn lại ý nghĩ không hình không chất. Có thể gọi ý nghĩ ấy là cái ta thật chăng? Cũng không phải. Vì ý nghĩ ấy chợt nổi chợt tắt, mình không làm chủ được. Bỏ luôn ý nghĩ chợt nổi chợt tắt ấy, tìm ra một thực thể khác không sinh không chết, còn mãi qua muôn kiếp (kiếp: khoảng thời gian dài vô cùng), đó mới là cái ta thật, cũng gọi là chân nhân. Chân nhân này trước đây chưa từng gặp mặt, nay lần đầu nhận ra, vậy rốt cuộc từ đâu mà đến? Thật ra trước nay vốn ở trong linh đài (đài thiêng, tức là tâm) của chúng ta, chưa từng rời đi dù chỉ trong chớp mắt, chứ không phải từ bên ngoài đi vào.

 Năm xưa mây mù che lấp dày đặc, hôm nay gặp nhau, đạo nhãn mở ra.

 Vì bao năm nay bị mây mù che lấp, khuôn mặt của chân nhân bị giấu kín. Tuy nói chân nhân vốn ở trong linh đài, nhưng chúng ta không nhận ra được. Hôm nay công phu đã đến một mức nhất định, đạo nhãn (con mắt đạo, khả năng nhìn thấu chân lý) bèn mở ra. Đạo nhãn đã mở thì như vén mây mù mà thấy trời xanh, chân nhân nhờ đó hiện mặt. Hai chữ "mây mù" ví với thất tình lục dục (bảy thứ tình cảm: mừng, giận, buồn, sợ, yêu, ghét, ham muốn; và sáu thứ ham muốn phát sinh từ mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) cùng những vọng tưởng, tạp niệm của chúng ta.

 Việc này chẳng phải một sớm một chiều; đây là cái chân thật vốn có của ta, chẳng phải phép thuật.

 Công phu này không thể làm xong trong một sớm một chiều, mà phải trải qua nhiều năm tháng. Hơn nữa, đây không phải dùng phép thuật khéo léo gì để mong cầu lợi lộc bất ngờ, mà chỉ là tìm lại khuôn mặt thật vốn có của chính chúng ta mà thôi.

 Gặp rét cuối năm vẫn vững chắc như vàng như đá; đánh lui âm ma, tăng thêm tuệ lực.

 Sách "Luận Ngữ" có câu: "Đến khi trời rét cuối năm, mới biết cây tùng cây bách là loài rụng lá sau cùng." "Rét cuối năm" là lúc trời lạnh nhất trong năm. "Điêu" là cây rụng lá. "Tùng bách rụng sau" là nói đến lúc ấy các loài cây khác đều đã khô héo trơ trụi, riêng tùng bách vẫn xanh tươi không rụng. Câu này ví người tu đạo có sức bền bỉ, chịu được gian khổ, chịu được giày vò mà không đổi lòng ban đầu. Chữ "xác" giải nghĩa giống chữ "kiên" (bền chắc). Tùng bách không rụng lá đã đáng gọi là bền chắc, vàng đá còn bền chắc hơn tùng bách. Vì vậy ở đây lấy vàng đá ví với chí khí của người tu đạo. Có chí khí như vàng đá thì tự nhiên đánh lui được âm ma (những thế lực u tối, tà niệm, cám dỗ ngăn trở việc tu đạo). Âm ma đã sạch thì tuệ lực đồng thời tăng thêm. "Tuệ" là trí tuệ, "lực" là nghị lực. Chỉ có trí tuệ mà không có nghị lực thì tuy thấy được đạo mà không thành đạo được. Chỉ có nghị lực mà không có trí tuệ thì lại e nhận không rõ đại đạo, lạc vào bàng môn (đường lối tu tập lệch lạc, không chính thống). Phải đủ cả trí tuệ lẫn nghị lực mới khỏi ân hận.

 Tất cả đều nhờ hư, đạm, lại thêm tinh, chuyên; ấy chính là nước Hoa Tư trong sạch, yên lặng.

 Trong lòng không có vọng tưởng và ham muốn, đó là "hư" (trống rỗng). Không nhiễm bất cứ thú ham mê hay thói xấu nào, đó là "đạm" (nhạt). Nghiên cứu kỹ lưỡng, hiểu thấu triệt để, đó là "tinh". Tin nhận và làm theo, trước sau như một, đó là "chuyên".

 Sách "Liệt Tử" chép: "Hoàng Đế ngủ ngày, mơ thấy mình đi chơi đến nước của họ Hoa Tư. Nước ấy không có thầy, không có người đứng đầu. Dân nước ấy không có ham muốn. Họ không biết thân thiết với mình, không biết xa lánh vật khác, nên không có yêu ghét. Không biết chống đối, không biết thuận theo, nên không có lợi hại." Thật ra đó là một câu chuyện ngụ ngôn, giống như cái mà người nay gọi là "xứ sở không tưởng" (một nơi lý tưởng hoàn hảo chỉ có trong tưởng tượng). Nếu trong lòng người thật sự trong sạch yên lặng hoàn toàn, thì cũng như đã đến được nước Hoa Tư.

 Ban đầu lấy gì để đặt nền móng? Đến chỗ vô vi thì không gì không làm được.

 Ở đời, dù làm việc gì, ban đầu cũng phải đặt một nền móng, về sau mới có thành tựu. Tu đạo là sự nghiệp lớn, càng phải đặt nền móng cho vững thì mới tiến lên từng bước được. Đến khi công phu thuần thục, trình độ cao sâu, tự nhiên việc gì cũng hợp với đạo. Bề ngoài trông như chẳng làm gì cả, nhưng thật ra đã đủ tinh, đủ khí, đủ thần, không còn chút thiếu sót nào. Chương 3 sách "Đạo Đức Kinh" của Lão Tử nói: "Làm theo cách vô vi (không làm điều gượng ép, thuận theo tự nhiên) thì không có gì không được trị yên." Chương 37 lại nói: "Đạo thường vô vi mà không gì không làm." Câu "Đến chỗ vô vi thì không gì không làm được" trong bài này cũng dựa theo ý của Lão Tử.

 Cảnh tượng trong ý niệm phải nhổ sạch; tinh thần trong giấc mơ phải giữ chặt.

 Hai câu này chính là cách đặt nền móng. Khi ngồi tĩnh tọa (ngồi yên lặng để tu luyện), chúng ta phải quét sạch tạp niệm trong lòng. Đến khi công phu ngồi đã thuần thục, tạp niệm có thể tiêu diệt hoàn toàn. Sau đó, ngay trong giấc ngủ, giấc mơ cũng không quên việc tu đạo, vẫn tự làm chủ được mình như lúc ngồi tĩnh tọa thường ngày.

 Không động không tĩnh là điều cốt yếu; không vuông không tròn là đạo tột bậc.

 Công phu thiên về động thì e quá nôn nóng; công phu thiên về tĩnh thì e quá khô khan lạnh lẽo. Tính tình thiên về "vuông" thì e quá cứng nhắc; tính tình thiên về "tròn" thì e quá khéo léo trơn tuột. Không rơi vào bên nào trong hai bên mà giữ được sự trung hòa (cân bằng, vừa phải), đó mới là đại đạo.

 Luyện khí nguyên hòa bên trong thì thành chân; tìm ở hơi thở bên ngoài thì rốt cuộc chẳng xong.

 Nếu chúng ta vận dụng được khí nguyên sơ trung hòa ở bên trong thân, cho nó lưu chuyển không ngừng, thì có thể thành đạo. Nếu cứ mãi bám chấp vào hơi thở bên ngoài, không chịu buông lỏng, thì rốt cuộc chẳng có ngày giải thoát.

 Nguyên khí không ở lại thì thần không yên; cây bị mọt không còn rễ thì cành lá khô.

 Nguyên khí (sinh khí gốc bẩm thụ từ lúc mới sinh) chính là khí nguyên sơ trung hòa đã nói ở trên. "Không ở lại" nghĩa là không ở yên lâu dài trong thân mà phát tiết ra ngoài. Phát tiết quá nhiều thì nguyên khí trong thân dần dần hao hụt; nguyên thần vì không có nguyên khí nuôi dưỡng nên không thể ở yên trong thân mà phải bỏ trốn. Ví như cây bị sâu mọt đục khoét, gốc rễ bị tổn thương thì cành lá tự nhiên khô héo. Nguyên khí trong thân người bị thất tình lục dục, đói no nóng lạnh, nhọc lòng khổ sức làm tổn hại, thì thân thể tự nhiên cũng không thể bền lâu.

 Đừng bàn nước mũi, nước bọt với tinh và máu; thấu gốc tìm nguồn thì đều như nhau.

 Chất lỏng sinh ra trong mũi gọi là nước mũi, chất lỏng sinh ra trong miệng gọi là nước bọt, chất lỏng sinh ra từ tim gọi là máu, chất lỏng sinh ra từ "thận ngoài" (tức bộ phận sinh dục nam) gọi là tinh. Tuy có bốn tên gọi khác nhau, nhưng nguồn gốc của các thứ ấy vốn là một.

 "Thấu gốc" là nhìn thấu cái gốc của chúng. "Tìm nguồn" là truy xét nguồn gốc của chúng.

 Vật này nào có chỗ cố định, tùy lúc biến hóa theo tâm ý.

 Các chất lỏng trong thân người không phải phân ranh vạch giới, cố định một chỗ, không được di chuyển, mà đều sinh ra tức thời do cảm xúc từ bên ngoài và kích thích từ trong lòng.

 Ở thân cảm nóng thì thành mồ hôi; ở mắt cảm buồn thì thành nước mắt.

 Chất lỏng dưới da, khi bên ngoài gặp thời tiết quá nóng thì biến thành mồ hôi, thoát ra từ lỗ chân lông. Chất lỏng trong mắt, khi bên trong cảm thấy quá buồn thương thì biến thành nước mắt, chảy ra từ tuyến lệ.

 Ở thận cảm niệm thì thành tinh; ở mũi cảm gió thì thành nước mũi.

 Chất lỏng trong "thận ngoài", khi bên trong động niệm dâm dục thì biến thành tinh, thoát ra từ ống tiểu. Chất lỏng trong niêm mạc mũi, khi bên ngoài gặp gió lạnh thì biến thành nước mũi, chảy ra từ lỗ mũi.

 Dọc ngang lưu chuyển thấm nhuần khắp thân, rốt cuộc chẳng ra ngoài thần thủy.

 "Dọc" chỉ trên dưới thân người. "Ngang" chỉ trước sau, trái phải thân người. "Lưu chuyển" là nói chảy khắp và tuần hoàn trong thân. "Thấm nhuần khắp thân" là nói trong thân không chỗ nào không chảy tới, không chỗ nào không được thấm nhuần. Sở dĩ có sự biến hóa và công dụng như thế, đều không ra ngoài tác dụng của thần thủy (nước thần: ở đây chỉ chung cái chất dịch gốc trong thân, nguồn sinh ra mọi thứ dịch).

 Thần thủy khó nói thành lời, người biết hiếm hoi; nuôi sống mọi thứ đều nhờ chân khí.

 Vật quý "thần thủy" này, lý lẽ của nó quá huyền diệu, khó dùng lời mà tả. Hơn nữa, ở đời người có học tuy nhiều, nhưng người biết được thần thủy lại rất ít. Phải biết rằng mồ hôi, nước mắt, nước mũi, nước bọt, tinh, máu… đều do thần thủy sinh ra, còn thần thủy lại do chân khí (khí chân thật, nguyên khí gốc của thân) sinh ra. Thân người nếu không có chân khí thì thần thủy khó tránh khỏi khô cạn. Thần thủy đã khô cạn thì có mắt mà không thấy, có tai mà không nghe, có mũi mà không ngửi, có lưỡi mà không nếm, có bộ phận sinh dục mà không sinh con được, có tứ chi trăm khớp mà không cử động được. Đến nước ấy thì cũng chẳng còn xa cái chết.

 Xét thêm: Điều khiến người học đọc đan kinh (sách nói về phép luyện đan) thấy khó nhất là cùng một danh từ mà phương pháp nào cũng dùng lẫn lộn. Nên biết hai chữ "thần thủy" ở đây được giải thích như trên; còn trong các đan kinh khác, tuy có cùng danh từ, nhưng không thể giải thích như vậy. Hãy xem bài tựa sau sách "Ngộ Chân Thiên" của Trương Tử Dương: "Chỗ cốt yếu của kim đan là ở thần thủy và hoa trì (ao hoa)." Lại bài tựa sách "Kim Đan Tứ Bách Tự" của Trương Tử Dương: "Lấy chì gặp thủy ngân gọi là hoa trì; lấy thủy ngân vào chì gọi là thần thủy." (Chì và thủy ngân ở đây là những tên ẩn dụ cho hai yếu tố âm dương trong luyện đan.) Đó là thần thủy của nhân nguyên đan pháp (phép luyện đan thuộc về "người": lấy thân người làm lò, dựa vào sự phối hợp âm dương giữa người với người).

 Lại bài tựa sách "Kim Dược Bí Quyết" của Trương Tử Dương viết: "Kim thủy là thứ nước huyền diệu nhận được khí của kim loại, còn gọi là thần thủy. Bí quyết luyện đan chỉ cần dẫn được thần thủy vào hoa trì là mọi việc xong cả." Thiên "Thánh Thạch Chỉ Huyền" trong sách "Thạch Hàm Ký" của Hứa Chân Quân (tức Hứa Tốn, đạo sĩ đời Tấn, được tôn là chân quân) viết: "Chì và chu sa nặn lại như cục đất, dùng 'lục nhất nê' (thứ bùn trộn từ sáu vị, dùng trát kín nồi luyện) bịt kín để che giữ. Dùng lửa nung luyện một ngày một đêm, lửa tắt khói tan thì đất hóa thành tro. Đưa chì đổ úp vào ao tro, lửa bốc lên, chì chảy ra hóa thành thần thủy." Đó là thần thủy của thiên nguyên đan pháp (phép luyện đan thuộc về "trời": luyện khoáng vật thành đan dược để uống).

 Lại sách "Minh Kính Hạp" viết: "Nếu người biết được thủy ngân thật, thì đó là lửa thần trong vàng; nếu người biết được chì thật, thì đó là nước thần trong bạc." Sách "Địa Nguyên Chân Quyết" của Bạch Tử Thanh (tức Bạch Ngọc Thiềm, đạo sĩ đời Tống) viết: "Thần thủy ở hoa trì, thần thủy là vàng thật. Lấp lánh cái tiên thiên (cái có trước khi thành hình, thuộc bản nguyên), phát ra kim của quẻ Càn (kim thuần dương)." Đó là thần thủy của địa nguyên đan pháp (phép luyện đan thuộc về "đất": dùng khoáng vật luyện dược, có thể biến đổi kim loại).

 Lại sách "Động Thiên Bí Điển" của Linh Dương Tử viết: "Chì và thủy ngân âm dương là thần thủy; thần thủy vận dụng không lìa chì. Ai biết thần thủy trong lò đan chính là nước vàng của hồn trăng." Trong bài "Tu Tiên Ca", Ngũ Xung Hư (tức Ngũ Thủ Dương, đạo sĩ đời Minh) tự chú: "Ngầm đưa vào là ngầm đưa vào thần thủy, ngầm đưa vào thần hỏa, thuộc về công phu nấu luyện. Rõ ràng đưa vào là rõ ràng đưa vào thần thủy, rõ ràng đưa vào thần hỏa, thuộc về công phu siêu thoát." Sách "Kim Hỏa Đăng" của Chu Si Bá viết: "Chì sống chỉ có nhâm thủy và quý thủy (hai loại nước, ứng với can Nhâm thuộc dương và can Quý thuộc âm). Khi đã thành bạc thì trong đó mới có thần thủy." Đó là thần thủy của hoàng bạch thuật (thuật luyện vàng bạc: biến kim loại thường thành vàng, bạc).

 Danh từ "thần thủy" trong các đan kinh kể trên, so với "thần thủy" trong "Linh Nguyên Đại Đạo Ca", quả thật khác nhau một trời một vực.

 Lại có bài thơ của Lãng Nhiên Tử: "Hà xa (xe nước, chỉ việc vận khí theo đường sống lưng đi lên) ở giáp tích (đoạn sống lưng giữa hai bả vai) xuyên lên đỉnh môn (cửa ở đỉnh đầu), đường tắt tu chân lấy đây làm bậc nhất. Thần thủy ở hoa trì thường xuyên nuốt xuống, Nguyên quân ở tử phủ (phủ tía, chỉ vùng não) bay thẳng lên. Thường khiến khí xông thấu các cửa ải khớp xương, tự nhiên tinh đầy thì cốc thần (cái thần hư linh như khoảng trống trong hang) còn mãi. Một mai đến được đường trường sinh, phải nhớ ơn người chỉ dạy năm xưa." Danh từ "thần thủy" trong bài thơ này chỉ riêng nước bọt trong miệng (và "hoa trì" ở đây là cái miệng), đó là thần thủy theo nghĩa hẹp. Thần thủy trong "Linh Nguyên Đại Đạo Ca" bao gồm mọi chất lỏng, thô cũng như tinh, trong thân người, đó là thần thủy theo nghĩa rộng. Ý nghĩa tuy giống nhau nhưng không hoàn toàn giống. Nếu người học chỉ biết một mà không biết hai, bị điều nghe trước chi phối, thấy danh từ giống nhau liền bảo phương pháp cũng như nhau, thì thật là hại người mà cũng hại mình.

 Thiên nguyên đan pháp chú trọng phục thực (uống đan dược để sống lâu), không chú trọng điểm hóa (biến kim loại thường thành vàng bạc). Địa nguyên đan pháp vừa điểm hóa được, lại có thể tiến thêm một bước luyện thành thứ để uống, nối lên tới thiên nguyên. Hoàng bạch thuật chỉ đến được mức điểm hóa mà thôi, không tiến xa hơn được. Nhân nguyên đan pháp phải dùng âm dương cùng loại (tức nam và nữ), tuy có những danh từ như chì, bạc, chu sa, thủy ngân, nhưng thật ra chẳng dính dáng gì đến ngũ kim bát thạch (năm loại kim loại và tám loại khoáng thạch dùng trong luyện đan). Đó là chỗ khác nhau của bốn loại phép luyện đan.

 Còn tôn chỉ của "Linh Nguyên Đại Đạo Ca" là tu đạo, chứ không phải luyện đan, cũng không phải tham thiền (nghiền ngẫm để giác ngộ theo lối Thiền tông) hay chỉ quán (phép tu của Phật giáo: dừng vọng niệm và quán chiếu). Cách vận dụng trong đó, người học nên phân biệt rõ ràng, không được mơ hồ chút nào. Các loại đan kinh, sách Đạo lưu truyền ở đời đều mắc bệnh chung chung, mạch lý không rõ, đọc thường khiến người chán nản. Tôi hiểu rõ những tệ hại ấy, nên chuyên chú trọng phân tích, muốn đem tinh thần khoa học dùng vào tiên học (môn học tu luyện thành tiên), để dẫn dắt những người cùng chí hướng đời sau. Vì lý do đó, những lời bàn trong các bài viết vụng về của tôi thường không chịu phụ họa theo thuyết của người trước; đó cũng là có nỗi khổ riêng, mong người đọc lượng thứ cho.

 Xét thêm: Tạp chí "Dương Thiện bán nguyệt san" số 41, trang 6, có đăng bài "Thơ giáng đàn của Thị thư tiên tử cung Ngọc Hoa" (thơ do vị tiên nữ coi giữ sách ở cung Ngọc Hoa giáng xuống đàn cầu cơ mà truyền lại), hai câu cuối viết: "Vì tiếc duyên xưa mà mở đường cho người sau giác ngộ; hãy sớm giữ lấy chân dịch để cứu kẻ suy tàn." Hai chữ "chân dịch" (chất dịch chân thật) đúng với ý gốc của hai chữ "thần thủy" trong "Linh Nguyên Đại Đạo Ca". Giữ được chân dịch thì mới cứu vớt được kẻ suy tàn, tức là giữ được thần thủy thì mới duy trì được sự sống. Lý lẽ này đã chắc như núi, không thể lay chuyển.

 Năm xưa Tào Văn Dật chân nhân đã chẳng tiếc lời khuyên nhủ tận tình, đem phương pháp tu luyện bậc nhất công bố lưu truyền. Các vị kể cũng là có duyên, tuy sinh ra sau bà tám trăm năm, nhưng được đọc bài ca quyết này thì cũng như được nghe tiếng, được thấy người. Vì thế xin khuyên các vị nhất định phải gắng sức làm theo, chớ để năm tháng trôi qua vô ích. Bằng không, khi chuyển kiếp đầu thai, chưa chắc lại có cơ hội như hôm nay.

 Chỉ biết điềm đạm, không lo nghĩ; trai giới, yên lòng, tiết chế lời nói.

 Ý hai chữ "chỉ biết" là chỉ biết làm theo phương pháp nói dưới đây, mọi việc khác đều không màng tới. "Điềm" là lòng yên tĩnh; "đạm" là xem nhẹ hư vinh ở đời. "Tư" là suy nghĩ, "lự" là lo âu. "Trai giới" là việc chuẩn bị của người xưa trước khi cúng tế trời đất quỷ thần, như tắm gội, thay áo, không uống rượu, không ăn thịt và các thứ hăng nồng như hành tỏi, không bày nhạc vui chơi… "Yên lòng" là lòng không vọng tưởng. "Tiết chế lời nói" là miệng không nói bừa.

 Chỉ một vị đề hồ, nước cam lộ; đói khát tiêu tan, thấy được chân tố.

 Sữa bò chế biến lần thứ nhất gọi là lạc (váng sữa), lần thứ hai gọi là sinh tô (bơ sống), lần thứ ba gọi là thục tô (bơ chín), lần thứ tư gọi là đề hồ (thứ bơ tinh khiết nhất). Đề hồ có thể xem là phần tinh hoa của sữa bò kết lại. Có một loại chuối tên là chuối cam lộ, trong bắp hoa có nước sương, vị rất ngọt, đó chính là nước cam lộ (sương ngọt), có thể xem là phần tinh hoa của cây chuối kết lại. "Một vị" là nói không có thứ thứ hai. Vì công phu làm ở trên trong sạch và yên tĩnh, nên kết quả phát sinh trong thân cũng ngọt ngào và mát mẻ.

 Đói thì muốn ăn, khát thì muốn uống, đều cho thấy bên trong thân ta có chỗ thiếu hụt cần được bù đắp mới duy trì được. Nếu bên trong thân không có gì thiếu hụt thì tự nhiên không đói không khát, có thể vào được đại định (trạng thái tâm lắng yên sâu nhất), tự nhiên thấy được bản lai diện mục (khuôn mặt vốn có, tức bản tính chân thật nguyên sơ).

 Phàm loại tơ chưa nhuộm màu gọi là "tố". Khuôn mặt thật của chúng ta vốn trắng sạch không tì vết, không vướng một hạt bụi, nên gọi là "chân tố" (cái trắng sạch chân thật).

 Ngày sau công phu viên mãn (?) tự sẽ thong dong; những ngày đầu luyện nấu thật là vất vả.

 Đến sau này khi công phu đã viên mãn, tự nhiên được thong dong vui sướng. Nhưng lúc ban đầu bắt tay vào công phu thì thật không tránh khỏi vất vả cực nhọc.

 Dùng vũ hỏa (lửa mạnh) thì gọi là "luyện", dùng văn hỏa (lửa nhẹ) thì gọi là "nấu". Thế nào là vũ hỏa? Là phấn chấn tinh thần, quét sạch tạp niệm, ngồi ngay thẳng, để tâm và hơi thở nương vào nhau. Thế nào là văn hỏa? Là buông lỏng toàn thân, thu ánh sáng giữ vào bên trong, nhẹ nhàng liên tục như có, lặng lẽ như không.

 Trong vất vả lại chẳng nhọc nhằn; thong thả chỉ cốt nuôi nguyên thần.

 Tuy nói bắt tay vào công phu phải chịu được vất vả, nhưng đây lại không phải việc nhọc lòng nhọc sức, động tay động chân. Vì thế "Đạo Đức Kinh" của Lão Tử có một câu khẩu quyết dạy người: "Dùng nó mà không nhọc nhằn." Đã bảo phải siêng, lại bảo không nhọc, há chẳng tự mâu thuẫn sao? Nên biết ý của chữ "không nhọc" là không vất vả, không bám chấp, không "nhổ mạ cho mau lớn" (nôn nóng làm trái tự nhiên). Còn ý của chữ "siêng" là không bỏ phí thời gian, không lười biếng, không "phơi một ngày, rét mười ngày" (làm được một hôm rồi bỏ mười hôm). "Thong thả" chính là thể hiện sự không nhọc nhằn. Thong thả được thì mới giữ được nguyên khí; giữ được nguyên khí thì mới nuôi được nguyên thần.

 Ngặt nỗi lòng chẳng chịu thong thả; đến đây buông hay bắt đều do ở người.

 Ngặt nỗi lòng người ở đời lúc nào cũng muốn được nghỉ ngơi mà không được. Tuy nói là vì hoàn cảnh bó buộc nên không buông bỏ hết được, nhưng một nửa cũng là do thói quen trải qua nhiều kiếp, khó mà thay đổi. Người làm công phu thường bị ý nghĩ ấy làm lụy. Đến nước này, hoặc mặc cho nó buông thả, hoặc tìm cách bắt giữ nó, đều do mỗi người tự làm chủ.

 Ta xưa khổ trong khổ lại càng khổ, ăn quả cây mặc áo cỏ, cô độc lại quạnh hiu.

 Tào chân nhân nói chính bà thuở làm công phu đã chịu nhiều gian khổ. Đồ ăn đồ mặc đều là thứ người khác không cần. Cảnh ngộ đã cô độc lại còn lạnh lẽo.

 Lòng biết đại đạo mà không làm được; danh tiếng, việc đời và thân xác là bệnh lớn.

 Trong lòng biết rõ đại đạo là tốt, nhưng khổ nỗi không thực hành được. Sở dĩ không thực hành được là vì bị ba thứ làm lụy: một là hư danh, hai là việc đời, ba là thân xác. Lụy vì hư danh là người giỏi thì phải làm nhiều; lụy vì việc đời là quyền lợi và nghĩa vụ; lụy vì thân xác là ăn, mặc, ở, đi lại.

 Ví như được nhàn mà còn dùng các công phu khác, sao bằng thản nhiên ngồi trong đại định.

 Người tu đạo chỉ sợ không được nhàn. May mà được nhàn thì lại bị nhiều phép nhỏ bàng môn có làm có tác (phải gắng sức làm theo những thao tác nhất định) làm lụy. Ví như thân tâm chúng ta đã đạt đến cảnh thanh nhàn, thì thay vì lại dùng các công phu phép nhỏ bàng môn, chẳng bằng buông bỏ hết thảy, chuyên tu công phu đại định là hay hơn. Chữ "tranh" ở đây nghĩa như chữ "chẩm" (sao, làm sao); "tranh tự" cũng như nói "chẩm nhược" (sao bằng).

 Xét thêm: Trong "Ngộ Chân Thiên" của Trương Tử Dương chân nhân, bài thơ luật bảy chữ thứ hai có câu: "Đại dược (thuốc lớn, tức kim đan) không tìm thì sao gặp được." Bài thứ mười ba có câu: "Sao bằng khéo trồng sen trong lửa." Bài tứ tuyệt bảy chữ thứ nhất có câu: "Làm sao có được kim đan mà chẳng hiểu cách sinh ra (?)." Bài thứ tám có câu: "Sao bằng chì thật hợp với cơ thánh." Bài thứ bốn mươi có câu: "Làm sao khiến quạ vàng (mặt trời, tượng dương) bắt được thỏ con (mặt trăng, tượng âm)." Bài thứ sáu mươi tư có câu: "Khiến người sao thấy được hành tung." Tất cả chữ "tranh" ấy đều hiểu là "sao, làm sao". Chữ nghĩa quen dùng trong văn chương người đời Tống khác với cách dùng của người ngày nay. Để các vị đọc sách Đạo cho tiện, xin chú thêm ở đây.

 Hình và thần tuy nói khó vẹn cả hai; chưa xong được mệnh thì hãy xong tính trước.

 Chỗ cốt yếu của đại đạo là vừa giữ trọn thần, vừa giữ trọn hình (thân xác). Giữ trọn thần, thường gọi là tính công (công phu tu tâm tính, tinh thần). Giữ trọn hình, thường gọi là mệnh công (công phu tu thân thể, sinh mệnh). Người tu đạo được vẹn cả hình lẫn thần là bậc nhất. Nếu không được như thế, thì làm tính công trước để giữ trọn thần, đợi khi có cơ hội lại làm mệnh công để giữ trọn hình, cũng không sao. Điều nói dưới đây chính là cách làm xong tính, giữ trọn thần.

 Không chạy theo danh và đuổi theo lợi, dứt hết tình người thì chẳng còn việc gì.

 Không tranh danh đoạt lợi với người, từ chối những qua lại xã giao về tình người, thì có thể đạt đến cảnh thanh nhàn vô sự.

 Quyết liệt là ở nơi người, có gì ngăn trở? Ở nơi chính ta, còn để ai kiềm chế?

 Không ham danh lợi và từ chối xã giao, hai việc này xem ra rất khó làm được. Nhưng việc là do người làm, nếu thật lòng quyết tâm mạnh mẽ thì chưa chắc đã có trở ngại gì. Ở nơi chính ta, lại càng muốn làm là làm, ai can thiệp được ta? "Trụ trệ" nghĩa là trở ngại. "Chế ngự" nghĩa là can thiệp.

 Tiếng tăm vang trời thì đã sao? Văn chương viết dựa lưng ngựa cũng chưa đáng quý.

 "Vang trời" tả tiếng tăm của người ấy rất cao. "Dựa ngựa" tả văn chương hạ bút rất nhanh (điển: Viên Hổ đời Tấn đứng dựa ngựa mà viết xong ngay bài văn dài). Nhưng đối với việc tu đạo thì đều vô dụng.

 Vinh hoa, áo cơm đều không để bụng; chất ngọc đống vàng thì có ích gì?

 Câu trên nói một lòng hướng về đạo, không để ý đến vinh hoa, áo cơm. Câu dưới nói người giàu có nếu không chịu tu đạo, thì đến lúc già, bệnh, chết, tuy có tiền cũng có ích gì đâu?

 Văn chương khéo léo cùng từ phú, giỏi nhiều thứ lại cản lối tu hành.

 Câu này nói trở thành nhà văn cũng chẳng có ích gì lớn, trái lại còn thành chướng ngại cho việc tu hành. (Từ phú: các thể văn vần trau chuốt thời xưa.)

 Giống như sương mỏng cùng khói nhẹ, thong thả kề bên hoa rụng, bay theo tơ liễu.

 Câu này nói văn nhân không làm nên sự nghiệp lớn, giống như sương mỏng khói nhẹ kia làm bạn với hoa rụng, tơ liễu bay, lúc nào cũng thấy phiêu dạt không gốc rễ, hư mà không thực.

 Mờ mịt trôi nổi giữa đất trời, rốt cuộc không thể thành mưa móc.

 Câu trên tả hình dạng của sương mỏng khói nhẹ; câu dưới nói sương mỏng khói nhẹ khác với mưa móc: mưa móc có ích cho đời, khói sương thì vô ích cho đời, mà khói sương mãi mãi vẫn là khói sương, không thể biến thành mưa móc. "Mờ mịt" tả cái vẻ phiêu dạt không gốc rễ; "trôi nổi" tả cái vẻ hư mà không thực.

 Danh với thân, rốt cuộc cái nào gần gũi? Nửa đời năm tháng phần nhiều cứ theo nếp cũ trôi qua.

 Ở đời không ai không thích danh tiếng, lại càng không ai không quý thân mình. Đem danh tiếng so với thân thể, thứ nào gần gũi với ta nhất? Tất nhiên thân thể là gần gũi nhất. Tiếc rằng người đời cứ thế để nửa đời năm tháng trôi qua theo nếp cũ. Ý của hai chữ "nhân tuần" là giữ theo lệ cũ. Chúng ta ôm chặt thói quen ăn uống, nam nữ do thủy tổ loài người truyền lại, mãi mãi không chịu thay đổi; phục tùng quy luật sinh, già, bệnh, chết do tạo hóa sắp đặt, tuyệt đối không dám chống lại. Những điều đó đều gọi là "nhân tuần".

 Gần đây tu luyện nhờ vào thần và khí; thần khí chẳng yên thì uổng công khó nhọc.

 "Bỉ lai" tức là gần đây, đại khái chỉ từ tuổi trung niên trở đi. Vì người thường đến lúc này thân thể đã dần suy yếu, hoàn toàn phải dựa vào công phu trên thần và khí mới có thể bù đắp được chút ít. Thần và khí nếu không ở yên trong thân thì mọi công phu làm ra đều uổng công khó nhọc.

 Đáng thương một nền nhà tốt, điện vàng nhà ngọc mà không có chủ nhân.

 "Nền nhà tốt", "điện vàng nhà ngọc" đều chỉ thân người. "Chủ nhân" chỉ nguyên thần của người. Thân thể ví như một ngôi nhà, nguyên thần ví như chủ nhân ngôi nhà ấy. Nếu lúc nào cũng để nguyên thần lang thang bên ngoài, không chịu trở về trong thân, thì giống như một ngôi nhà tốt mà không người ở, không người quét dọn, không người sửa sang, dần dần ngôi nhà ấy sẽ hư hỏng.

 Khuyên được chủ nhân ở lại lâu dài, đặt vào chỗ trống lặng, thong thả, chẳng dùng đến.

 Chúng ta nên dùng đủ mọi cách khuyên chủ nhân ngôi nhà trở về, ở lâu dài trong nhà, đừng nổi lòng hoang dã mà luôn muốn chạy ra ngoài. Hơn nữa phải đặt chủ nhân vào chỗ trống trải, thong thả, yên tĩnh, khiến lòng không có gì phải dùng đến, sau đó thói quen cũ mới dần dần thay đổi được.

 Trong cái không có cái có nhiệm mầu, khó mà nắm giữ; biết rằng nuôi đứa bé phải nhờ người mẹ.

 Nguyên thần của chúng ta, khi nó lặng yên không động, không thể nói là có; khi nó cảm ứng mà liền thông suốt (dùng lời Kinh Dịch: "lặng yên không động, cảm mà liền thông"), lại không thể nói là không. Chỉ đành gọi là "trong cái không có cái có nhiệm mầu" (vô trung diệu hữu).

 Phàm đạo lý ở đời mà không thể dùng lời tả, không thể dùng tâm trí suy đoán, đều gọi là "diệu" (nhiệm mầu). "Diệu hữu" cũng là đạo lý như thế. Đã không nghiêng về không, cũng không nghiêng về có, nên khó mà nắm giữ. Gọi là khó nắm giữ, tức là nắm không chắc, bắt không được. Nếu vậy thì công phu rốt cuộc bắt tay vào thế nào? Các vị nên hiểu rằng người đời nuôi trẻ nhỏ đều nhờ vào sức của người mẹ. Nguyên thần của chúng ta ví như đứa bé, thử hỏi mẹ của nguyên thần là gì?

 Chương 1 "Đạo Đức Kinh" của Lão Tử nói: "Không tên là khởi đầu của trời đất; có tên là mẹ của muôn vật." Chương 20 nói: "Riêng ta khác với người, mà quý ở chỗ tìm ăn nơi mẹ." Chương 25 nói: "Có một vật hỗn độn mà thành, sinh ra trước trời đất, lặng lẽ thay, trống vắng thay; đứng một mình mà không thay đổi, đi khắp nơi mà không mỏi mệt, có thể làm mẹ của thiên hạ. Ta không biết tên nó, tạm đặt tên chữ là Đạo." Vì thế chúng ta có thể khẳng định rằng người mẹ chính là Đạo. Muốn nuôi dưỡng nguyên thần, ắt phải nương vào sức của Đạo.

 Đạo là gì? Đạo chính là âm dương, âm dương chính là tính mệnh (tâm tính và sinh mệnh), tính mệnh chính là thần và khí. Công phu lúc mới bắt tay vào chính là lấy thần điều khiển khí, lấy khí nuôi thần. Thần và khí hợp làm một, đó chính là tu đạo.

 Niêm giấu tài ăn nói, gạt bỏ sự thông minh; thu cuộn tinh thần lại, làm như kẻ ngu đần.

 Tinh thần phát ra ở tai mắt gọi là thông minh (tai thính, mắt sáng); phát ra ở lời nói, văn chương gọi là tài biện luận. "Giam" là niêm phong, "tàng" là cất giấu, "truất" là gạt bỏ, "thu quyển" là thu cuộn lại. Ý chính của hai câu này là khuyên người cất giữ tinh thần của mình ở trong thân, đừng để phát tiết ra ngoài thân; phải học theo dáng vẻ mà "Đạo Đức Kinh" của Lão Tử nói: "Biện tài lớn thì như ấp úng, khéo léo lớn thì như vụng về." Đây là cách bắt tay vào bước đầu của việc tu đạo.

 Bền lòng một chí, cứ thế tiến lên; đại đạo đối với người rốt cuộc chẳng phụ.

 Lòng phải kiên định, chí phải chuyên nhất, cứ để ta đi về phía trước, rốt cuộc sẽ đạt được mục đích; lúc ấy mới biết đại đạo không phụ người. Chỉ sợ người ta tự mình không chịu đi con đường lớn này, lại thích đi đường tà, lối bàng môn, chẳng những đời này hóa ra trắng tay, mà đời sau còn chuốc lấy đủ thứ quả báo xấu, khổ gì mà phải như vậy!

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video