Phẩm thứ mười: Thị Thư (Bồ-tát đến trường học chữ).
Phật bảo các tỳ-kheo (tỳ-kheo: người nam xuất gia, thọ giới đầy đủ trong đạo Phật): Năm Bồ-tát (Bồ-tát: người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh; ở đây chỉ thái tử, tức Phật lúc chưa thành đạo) vừa lên bảy tuổi, người ta sửa soạn trăm nghìn nghi lễ tốt lành để đưa Bồ-tát đến trường học. Mười nghìn bé trai và một vạn bé gái vây quanh hộ tống. Một vạn cỗ xe chở đồ ăn quý cùng các vật báu, đem đi bố thí khắp nơi trên các ngã tư đường và các phố chợ, xóm làng trong thành Ca-tỳ-la (kinh đô của dòng họ Thích, quê hương của Bồ-tát). Lại có trăm nghìn thứ nhạc cùng lúc trổi lên, và hoa trời rơi xuống như mưa. Lại có vô lượng trăm nghìn thể nữ (cung nữ hầu hạ trong cung), thân trang sức bằng chuỗi ngọc báu; người đứng ở lầu gác, lan can, người ở điện đường, cửa sổ, ngóng nhìn Bồ-tát, từ xa tung rải các loài hoa đẹp. Lại có trăm nghìn thể nữ cõi trời, trang sức thân mình, mỗi người cầm bình báu đựng nước thơm, đi trước rưới đường. Các loài thiên (các vị trời), long (rồng, loài thần có uy lực ở dưới nước), dạ-xoa (loài quỷ thần nhanh nhẹn, có sức mạnh), càn-thát-bà (thần âm nhạc của cõi trời, sống bằng hương thơm), a-tu-la (loài thần hiếu chiến, hay đánh nhau với chư thiên), ca-lâu-la (chim thần cánh vàng, ăn rồng), khẩn-na-la (thần ca hát của cõi trời, hình dạng nửa người nửa thú), ma-hầu-la-già (thần rắn lớn)… mỗi vị đều hiện nửa thân trên hư không, tay cầm vòng hoa, chuỗi ngọc, châu báu, buông rủ phía trên. Tất cả người dòng họ Thích vây quanh trước sau, theo vua Thâu-đàn (tức vua Tịnh Phạn, phụ vương của Bồ-tát) đưa Bồ-tát đến trường học.
Khi Bồ-tát sắp bước lên trường học, thầy dạy học là Tỳ-xa-mật-đa thấy Bồ-tát đến với uy đức không gì sánh được, tự thấy mình không đủ sức làm thầy của Bồ-tát, sinh lòng xấu hổ, sợ hãi, choáng váng ngã lăn xuống đất. Lúc ấy có một vị thiên tử ở cõi trời Đâu-suất (tầng trời thứ tư của cõi dục, nơi Bồ-tát ở trước khi giáng sinh) tên là Diệu Thân, đỡ ông dậy, đặt ngồi lên ghế, rồi bay lên hư không mà nói bài tụng (bài thơ ca ngợi trong kinh) rằng:
Mọi nghề nghiệp, tài khéo trong thế gian, người đã tu tập từ vô lượng kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài lâu) rồi;
Chỉ vì muốn giúp các trẻ nhỏ được trưởng thành, nên thuận theo lề lối thế gian mà lên trường học;
Lại muốn điều phục (dạy dỗ, uốn nắn cho thuần hậu) các chúng sinh, đưa họ vào chính pháp chân thật của Đại thừa (con đường tu lớn, cầu thành Phật để cứu độ tất cả chúng sinh).
Người khéo hiểu nhân duyên (lý mọi sự vật đều do nguyên nhân và điều kiện hợp lại mà sinh ra), biết rõ tứ đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ, con đường dứt khổ), có thể dứt sạch các cõi hữu (các cõi tồn tại trong vòng sinh tử luân hồi) mà đạt được sự mát mẻ (tức niết-bàn, hết sạch nóng bức của phiền não).
Là Thiên trung thiên (trời của các trời, danh hiệu tôn xưng Phật/Bồ-tát, cao quý hơn cả chư thiên), tôn quý bậc nhất; là bậc ban cam lộ (nước ngọt bất tử của cõi trời, ví cho giáo pháp đem lại giải thoát), không ai hơn nổi.
Tâm và hành vi của tất cả chúng sinh khác nhau thế nào, chỉ trong một niệm (một khoảnh khắc ý nghĩ) đều biết hết;
Đến pháp tịch diệt (cảnh giới vắng lặng, dứt hết phiền não và sinh tử) còn ngộ được, huống chi là chữ nghĩa mà phải học sao?
Bấy giờ, thiên tử nói bài kệ (bài thơ trong kinh Phật) ấy xong, liền lấy hương hoa mầu nhiệm cõi trời cúng dường Bồ-tát, rồi bỗng nhiên biến mất. Khi ấy vua Thâu-đàn ra lệnh cho các đồng tử và các bảo mẫu (người nuôi dạy trẻ) trông nom hầu hạ Bồ-tát, còn vua thì trở về cung. Lúc ấy Bồ-tát tay cầm thẻ viết bằng gỗ chiên-đàn (gỗ đàn hương thơm quý) của cõi trời, bôi hương trời, nạm ngọc ma-ni (ngọc báu sáng trong) sáng chói để trang sức, rồi hỏi thầy rằng: Có các thứ chữ:
Chữ Phạm-mị (chữ Phạm, loại chữ cổ của Ấn Độ), chữ Khư-lô-sắt-để, chữ Bố-sa-ca-la, chữ Ương-già-la, chữ Ma-ha-để, chữ Ương-cù, chữ Diệp-bán-ni, chữ Sa-lý-ca, chữ A-ba-lô-sa, chữ Đạp-tỳ-la, chữ Kế-la-đa, chữ Đa-tha-na, chữ Uất-già-la, chữ Tăng-kỳ, chữ A-bạt-mâu, chữ A-nô-lô, chữ Đạt-la-đà, chữ Khả-sách, chữ Chi-na (chữ Trung Hoa), chữ Hộ-na, chữ Mạt-đề-ác-sát-la, chữ Mật-đát-la, chữ Phất-sa, chữ Đề-bà (chữ của chư thiên), chữ Na-già (chữ của loài rồng), chữ Dạ-xoa, chữ Càn-thát-bà, chữ Ma-hầu-la, chữ A-tu-la, chữ Ca-lâu-la, chữ Khẩn-na-la, chữ Mật-lý-già, chữ Ma-du, chữ Bạo-ma-đề-bà, chữ An-đa-lực-xoa-đề-bà, chữ Câu-da-ni, chữ Uất-đan-việt, chữ Phất-bà-đề, chữ Ốc-khế-bà, chữ Nặc-khế-ba, chữ Bát-la-khế-ba, chữ Bà-kiệt-la, chữ Bạt-xà-la, chữ Lệ-khư-bát-la-để-lệ, chữ Tỳ-khế-ba, chữ An-nô-bát-độ-đa, chữ Sai-xá-tát-đa-bà, chữ Kiệt-nị-na, chữ Ô-sai-ba, chữ Nặc-sai-ba, chữ Ba-đà-lệ-khư, chữ Địa-đát-ô-tán-địa, chữ Dạ-bà-đạt, chữ Bát-đà-tán-địa, chữ Mạt-đề-ha-lý-ni, chữ Tát-bà-đa-tăng-già-ha, chữ Bà-thi, chữ Tỷ-đà-a-nô-lộ-ma, chữ Ni-sư-đáp-đa, chữ Hồ-lô-chi-ma-na, chữ Đà-la-ni-bế-tha, chữ Già-già-na-tất-lợi-khỉ-na, chữ Tát-bà-ốc-sát-địa-nễ-sản-đà, chữ Sa-kiệt-la-tăng-già-ha, chữ Tát-bà-bộ-đa-hầu-lâu-đa.
Trong sáu mươi bốn thứ chữ kể trên, thầy định dạy tôi thứ chữ nào? Lúc ấy Tỳ-xa-mật-đa được nghe những điều xưa nay chưa từng nghe, vui mừng hớn hở, tự bỏ lòng kiêu căng, mà nói bài tụng rằng:
Bậc trí tuệ thù thắng, trong sạch, hiếm có này, tự mình đã thông suốt hết mọi pháp;
Thế mà vẫn tỏ ra đến trường, hỏi kẻ dưới mình; những tên chữ người nói, xưa nay ta chưa từng nghe.
Tướng đỉnh đầu không ai nhìn thấy được (một tướng tốt của bậc đại nhân: đỉnh đầu cao đến mức không ai nhìn thấu tới chóp), tôn quý cao cả tột bậc; nét mặt uy nghiêm, không ai dám nhìn thẳng.
Trí tuệ và sức thần thông bậc nhất, chính người mới nên dùng phương tiện khéo léo mà dạy bảo ta.
Xét mình nông cạn kém cỏi, làm sao học được; chỉ nghe tên chữ thôi mà thật chẳng biết gì.
Đây là Thiên trung thiên tối thượng, trong thế gian không có người thứ hai.
Phật bảo các tỳ-kheo: Bấy giờ có mười nghìn đồng tử cùng với Bồ-tát ở trước thầy, cùng học bảng chữ cái.
Khi đọc chữ A, phát ra tiếng: "Hết thảy các hành (mọi sự vật, hiện tượng do nhân duyên tạo thành) đều vô thường (không bền lâu, luôn biến đổi)". Khi đọc chữ A dài, phát ra tiếng: "Làm lợi cho mình và làm lợi cho người". Khi đọc chữ Y, phát ra tiếng: "Các căn bản (gốc rễ của mọi sự) rộng lớn". Khi đọc chữ Y, phát ra tiếng: "Tất cả thế gian có rất nhiều bệnh". Khi đọc chữ Ô (đọc giọng thượng thanh — một thanh điệu trong cách đọc chữ Hán, ở đây dùng để phân biệt hai cách phát âm của cùng một chữ), phát ra tiếng: "Các việc phiền muộn rối loạn của thế gian". Khi đọc chữ Ô, phát ra tiếng: "Trí tuệ của tất cả chúng sinh trong thế gian hẹp hòi kém cỏi". Khi đọc chữ Ế, phát ra tiếng: "Những tai hại của sự mong cầu". Khi đọc chữ Ái, phát ra tiếng: "Phong thái uy nghi thù thắng". Khi đọc chữ Ô, phát ra tiếng: "Vượt qua dòng thác chết (?) mà đến bờ bên kia (bờ giải thoát)". Khi đọc chữ Áo, phát ra tiếng: "Đều là hóa sinh (sinh ra bằng cách tự nhiên hiện ra, không nhờ cha mẹ)". Khi đọc chữ Án, phát ra tiếng: "Mọi vật đều không có ngã và ngã sở (không có cái 'ta' và không có cái gì là 'của ta')". Khi đọc chữ A, phát ra tiếng: "Mọi pháp (mọi sự vật, hiện tượng) đều diệt mất".
Khi đọc chữ Ca (thượng thanh), phát ra tiếng: "Đi vào nghiệp quả (hành động thiện ác và kết quả tương ứng của nó)". Khi đọc chữ Khư, phát ra tiếng: "Mọi pháp đều như hư không". Khi đọc chữ Già (thượng thanh), phát ra tiếng: "Pháp rất sâu, đi vào duyên khởi (lý mọi sự đều nương nhau mà sinh khởi)". Khi đọc chữ Già, phát ra tiếng: "Trừ diệt màng che dày nặng của bóng tối vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý)". Khi đọc chữ Nga, phát ra tiếng: "Tiêu diệt mười hai chi của chúng sinh (mười hai khâu nối tiếp nhau tạo thành vòng sinh tử: vô minh, hành, thức, danh sắc, sáu nhập, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, già chết)". Khi đọc chữ Giả, phát ra tiếng: "Quán sát tứ đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ, con đường dứt khổ)". Khi đọc chữ Xa (thượng thanh), phát ra tiếng: "Dứt hẳn tham dục". Khi đọc chữ Xã, phát ra tiếng: "Vượt qua tất cả sinh tử đến bờ bên kia". Khi đọc chữ Xà, phát ra tiếng: "Hàng phục tất cả quân ma (các thế lực ngăn cản người tu đạo)". Khi đọc chữ Nhưỡng, phát ra tiếng: "Làm cho tất cả chúng sinh giác ngộ".
Khi đọc chữ Tra (thượng thanh), phát ra tiếng: "Dứt hẳn mọi nẻo đường (các nẻo luân hồi)". Khi đọc chữ Tra, phát ra tiếng: "Trí đáp (cách trả lời bằng cách gác câu hỏi lại, không đáp, đối với những câu hỏi vô ích)". Khi đọc chữ Đồ (thượng thanh), phát ra tiếng: "Dứt mọi sự quấy nhiễu của ma". Khi đọc chữ Đồ, phát ra tiếng: "Mọi cảnh giới (mọi đối tượng mà giác quan tiếp xúc) đều bất tịnh (không trong sạch)". Khi đọc chữ Noa (thượng thanh), phát ra tiếng: "Nhổ hẳn các phiền não vi tế (những phiền não nhỏ nhiệm, khó thấy)". Khi đọc chữ Đa (thượng thanh), phát ra tiếng: "Chân như (bản thể chân thật như như không đổi) của mọi pháp không khác biệt nhau". Khi đọc chữ Tha (thượng thanh), phát ra tiếng: "Sức mạnh và vô úy (không sợ hãi)". Khi đọc chữ Đà (thượng thanh), phát ra tiếng: "Bố thí, giữ giới, ngay thẳng". Khi đọc chữ Đà, phát ra tiếng: "Mong cầu bảy thánh tài (bảy thứ của cải của bậc thánh: lòng tin, giữ giới, biết hổ, biết thẹn, nghe nhiều, buông xả, trí tuệ)". Khi đọc chữ Na (thượng thanh), phát ra tiếng: "Biết khắp danh sắc (phần tinh thần và phần thể xác hợp thành con người)".
Khi đọc chữ Ba (thượng thanh), phát ra tiếng: "Chứng đệ nhất nghĩa đế (chân lý tối cao, tuyệt đối)". Khi đọc chữ Phả, phát ra tiếng: "Đắc quả (đạt quả vị tu chứng), đi vào sự chứng ngộ ngay hiện tiền". Khi đọc chữ Bà (thượng thanh), phát ra tiếng: "Giải thoát mọi trói buộc". Khi đọc chữ Bà, phát ra tiếng: "Dứt mọi hữu (mọi sự tồn tại trong luân hồi)". Khi đọc chữ Ma (thượng thanh), phát ra tiếng: "Tiêu diệt mọi kiêu mạn (kiêu căng, ngạo mạn)". Khi đọc chữ Dã, phát ra tiếng: "Thông đạt mọi pháp". Khi đọc chữ La, phát ra tiếng: "Chán lìa sinh tử, vui cầu đệ nhất nghĩa đế". Khi đọc chữ La (thượng thanh), phát ra tiếng: "Chặt đứt mọi cành nhánh sinh tử". Khi đọc chữ Bà (thượng thanh), phát ra tiếng: "Cỗ xe tối thắng (con đường tu cao nhất)". Khi đọc chữ Xá, phát ra tiếng: "Tất cả xa-ma-tha (chỉ: định tâm, dừng các vọng niệm) và tỳ-bát-xá-na (quán: dùng trí tuệ quan sát thấy rõ sự thật)". Khi đọc chữ Sa (thượng thanh), phát ra tiếng: "Chế phục sáu xứ (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), đạt sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: đi lại biến hóa tự tại, thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, dứt sạch phiền não)". Khi đọc chữ Sa, phát ra tiếng: "Chứng ngay nhất thiết trí (trí tuệ biết rõ tất cả, trí tuệ của Phật)". Khi đọc chữ Ha, phát ra tiếng: "Diệt hẳn mọi nghiệp và phiền não". Khi đọc chữ Sai, phát ra tiếng: "Mọi văn tự đều không thể diễn bày hết mọi pháp".
Phật bảo các tỳ-kheo: Khi Bồ-tát cùng các đồng tử ở trường học, cùng đọc bảng chữ cái, đã diễn ra tiếng của vô lượng trăm nghìn pháp môn (cửa ngõ, phương pháp tu học), khiến ba vạn hai nghìn bé trai và ba vạn hai nghìn bé gái đều phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (tâm cầu đạt giác ngộ tối thượng, chân chính và trọn vẹn, tức quả vị Phật). Vì nhân duyên ấy mà Bồ-tát thị hiện (cố ý tỏ ra như người thường) vào trường học.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video