Thiên 12 — Phẩm 12 – Thi thố tài nghệ

 Phẩm thứ mười hai: Hiện Nghệ (Bồ-tát trổ tài nghệ).

 Phật bảo các tỳ-kheo (tỳ-kheo: người nam xuất gia, thọ giới đầy đủ trong đạo Phật): Bấy giờ Bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh; ở đây chỉ thái tử, tức Phật lúc chưa thành đạo) đã lớn khôn. Một hôm, vua Thâu-đàn (tức vua Tịnh Phạn, phụ vương của Bồ-tát) cùng các bậc trưởng lão có đức trong dòng họ Thích bàn bạc với nhau. Các người họ Thích tâu đại vương rằng: "Thái tử đã dần khôn lớn. Vô số tiên nhân giỏi xem tướng đều nói: thái tử nếu xuất gia ắt sẽ thành Phật (bậc đã giác ngộ hoàn toàn); nếu ở nhà sẽ làm Chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chính pháp), làm vua cả bốn thiên hạ (bốn châu lục lớn quanh núi Tu-di, tức toàn thế giới), dùng thập thiện (mười điều lành: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời độc ác, không nói thêu dệt, không tham, không giận, không tà kiến) để cai trị muôn vật, lấy chính pháp mà làm vua, có đủ bảy báu.

 Bảy báu là gì? Một là bánh xe báu (một bánh xe thần bay trước dẫn đường, giúp vua chinh phục bốn phương). Hai là voi báu. Ba là ngựa báu. Bốn là ngọc báu. Năm là người nữ báu (hoàng hậu tuyệt mỹ). Sáu là vị quan báu chủ binh (tướng giỏi cầm quân). Bảy là vị quan báu chủ kho (quan giữ kho tàng giỏi). Có đủ một nghìn người con, đoan chính, dũng mãnh, có thể hàng phục kẻ thù. Đại vương, nếu khiến thái tử không xuất gia, thì ngôi Chuyển luân thánh vương ắt có người nối dõi, các vị vua nhỏ rải rác khắp nơi đều sẽ quy phục. Nên cưới vợ cho thái tử để thái tử sinh lòng đắm luyến, nhờ vậy tự nhiên sẽ không xuất gia."

 Vua Thâu-đàn hỏi các người họ Thích: "Con gái nhà ai có đức hạnh xứng làm phi của thái tử?" Khi ấy có năm trăm vị đại thần, mỗi người đều tâu vua rằng: "Con gái thần có đức hạnh, xứng làm phi của thái tử." Vua Thâu-đàn nói: "Phi của thái tử thật khó chọn, chẳng biết con gái nhà ai mới hợp ý thái tử. Nên hỏi thái tử xem người nữ thế nào mới có thể làm phi." Các người họ Thích liền đến chỗ Bồ-tát, mỗi người đều hỏi: "Thái tử muốn cưới người nữ thế nào làm phi?" Lúc ấy Bồ-tát đáp các người họ Thích: "Bảy ngày nữa ta sẽ nói rõ ý mình." Bồ-tát suy nghĩ, rồi nói kệ (bài thơ trong kinh Phật) rằng:

 Dục lạc có vô số lỗi lầm, là nguyên nhân của mọi khổ não;

 Giống như rừng cây độc, cũng như đống lửa dữ.

 Nay ở trong thâm cung, cùng các thể nữ (cung nữ hầu hạ) vui đùa,

 Chỗ này rất khó ở, như bước trên lưỡi dao lạnh như sương.

 Chẳng bằng an trú trong thiền định, một mình ở chốn núi rừng.

 Bấy giờ Bồ-tát qua bảy ngày rồi, khởi lòng đại bi, suy nghĩ phương tiện (cách thức khéo léo) để cứu độ chúng sinh, bèn bảo các đại thần, nói bài tụng (bài thơ ca ngợi trong kinh) rằng:

 Hoa sen mọc lên giữa bùn lầy, mà không bị bùn lầy làm ô nhiễm;

 Bậc làm vua có đức cảm hóa được dân chúng, mới được mọi người tôn làm chủ.

 Vô lượng chúng sinh trong thế gian sẽ ở nơi ta mà chứng được cam lộ (nước ngọt bất tử của cõi trời, ví cho niết-bàn, sự giải thoát);

 Vì thế ta tỏ ra có vợ con, nhưng không bị ngũ dục (năm thứ ham muốn: sắc đẹp, âm thanh, hương thơm, vị ngon, cảm xúc êm ái) làm ô nhiễm.

 Nay ta thuận theo các Phật quá khứ (các vị Phật đã ra đời trong những thời xa xưa), mà không để mất các thiền định.

 Việc cưới hỏi nên chọn người xứng đôi, đừng cưới người nữ tầm thường làm phi;

 Phải là người trong sạch đủ tướng tốt, nói lời thật, hợp ý, không buông lung.

 Nay ta viết thư nói rõ điều mình ưa, các ông nên theo thư mà khéo tìm kiếm.

 Nếu có người tuổi trẻ đẹp, dáng vẻ đoan trang, không cậy dung nhan xinh đẹp mà sinh kiêu mạn;

 Không kiêu căng, không keo kiệt, không ghen ghét, không nịnh bợ, không dối trá, không bệnh tật;

 Luôn ngay thẳng, khởi lòng từ, thương xót chúng sinh như thương con;

 Ưa làm việc bố thí, không có lỗi lầm, cúng dường các sa-môn (người xuất gia tu hành) và bà-la-môn (tầng lớp tu sĩ, giáo sĩ trong xã hội Ấn Độ);

 Cho đến trong giấc mộng cũng không có ý nghĩ tà vạy, chưa từng mang thai, trinh khiết tuyệt đối;

 Luôn làm thầy của tâm mình (làm chủ được tâm), không tự đề cao, giữ lòng khiêm hạ như người thấp hèn;

 Không tham mùi vị ngon và dục lạc, biết hổ biết thẹn, không làm hại ai;

 Chưa từng quy y (nương theo, theo về) các ngoại đạo (các giáo phái ngoài đạo Phật), luôn hợp với lẽ chân chính;

 Thân, khẩu, ý nghiệp (việc làm, lời nói, ý nghĩ) luôn trong sạch, xa lìa hôn trầm (tâm mờ mịt nặng nề) và ham ngủ;

 Việc gì làm cũng đều suy nghĩ chín chắn, luôn làm việc lành chưa từng bỏ;

 Phụng sự cha mẹ chồng như cha mẹ mình, thương mến người hầu cận như chính thân mình;

 Chồng ngủ rồi mới ngủ, lại dậy trước chồng, khéo hiểu rõ các nghĩa lý.

 Người nữ như thế ta mới cưới, há lại lấy người tầm thường kém cỏi làm phi?

 Phật bảo các tỳ-kheo: Lúc ấy đại thần đem bức thư này đến chỗ vua Thâu-đàn. Vua xem thư xong, bảo các quan: "Các khanh nên mang thư này đi khắp thành Ca-tỳ-la (kinh đô của dòng họ Thích), xem xét các dòng họ, dù là sát-đế-lợi (tầng lớp vua chúa, võ tướng), bà-la-môn, cho đến tỳ-xá (tầng lớp buôn bán, làm ăn) và thủ-đà (tầng lớp làm thuê, nô bộc), trong đó ắt có người con gái hiền đức có đủ những đức tính này. Sẽ cưới người ấy làm phi cho thái tử." Vua liền nói kệ rằng:

 Sát-lợi, bà-la-môn, tỳ-xá và thủ-đà,

 Nếu có người nữ đủ các đức ấy, hãy mau đến báo ta.

 Điều thái tử ưa thích là lấy việc vâng theo chính pháp làm đầu;

 Các khanh nay nên xét kỹ, đừng kể đến dòng họ.

 Phật bảo các tỳ-kheo: Bấy giờ đại thần vâng lệnh vua, đi khắp thành Ca-tỳ-la tìm hỏi người con gái có đức tốt như thế. Có một vị đại thần tên là Chấp Trượng, ông có người con gái tên là Da-du-đà-la, tướng mạo đoan nghiêm, xinh đẹp bậc nhất, không cao không thấp, không mập không gầy, không trắng không đen, đủ dung nghi của người phụ nữ, như người nữ báu. Thế là vị đại thần (được vua sai) đến nhà Chấp Trượng, gặp Da-du-đà-la. Lúc ấy Da-du-đà-la lạy chào vị đại thần và hỏi: "Vì duyên cớ gì mà ngài đến đây?" Vị đại thần trao thư của Bồ-tát cho Da-du-đà-la, rồi nói bài tụng rằng:

 Thái tử của đại vương họ Thích, dung nhan đoan chính rất đáng yêu,

 Ba mươi hai tướng đại nhân (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp trên thân của bậc vĩ nhân) và tám mươi vẻ đẹp phụ đều tròn đầy.

 Trong thư thái tử nói về đức hạnh của người vợ: người nữ như thế mới có thể làm phi.

 Bấy giờ Da-du-đà-la thấy thư của Bồ-tát, cầm lấy mà đọc, vui vẻ mỉm cười đáp vị đại thần rằng:

 Những đức hạnh ghi trong thư, nay tôi đều có đủ; chỉ thái tử mới xứng làm chồng tôi.

 Xin đem ý này mau tâu cho vua biết, đừng để tôi phải sống chung với kẻ chẳng ra gì.

 Bấy giờ vị đại thần thấy sự việc ấy rồi, trở về tâu vua rằng: "Đại vương, thần đi khắp thành Ca-tỳ-la tìm hỏi, đã gặp một người con gái hiền, xứng làm phi của thái tử; đoan chính xinh đẹp, nhan sắc bậc nhất, không cao không thấp, không mập không gầy, không trắng không đen, đủ dung nghi của người phụ nữ, như người nữ báu." Vua hỏi: "Người khanh nói là con gái nhà ai?" Thưa: "Là con gái của đại thần Chấp Trượng, tên là Da-du-đà-la."

 Vua tự nghĩ: "Tướng hảo của thái tử vượt hơn thế gian; phải là người đủ cả đức lẫn sắc mới có thể làm phi của thái tử. Người khanh nói chưa hẳn đã đủ tốt đẹp. Ta sẽ làm những đồ báu vô ưu (đồ trang sức quý, tên gọi là 'không lo buồn'), tùy ý thái tử, ai đến thì trao tặng; ngầm sai người rình xem thái tử ưa ai, người được ưa thì cưới làm phi." Vua bèn sai thợ vàng làm thật nhiều đồ vô ưu, lại dùng bảy thứ báu trang sức. Rồi đánh trống truyền lệnh khắp thành Ca-tỳ-la: người con gái nào tự biết mình có đức hạnh và dung mạo xứng làm phi thái tử, đến ngày thứ bảy đều tập họp ở cung vua.

 Đủ bảy ngày, các thiếu nữ đều tụ họp. Bấy giờ Bồ-tát ngồi trên chính điện, trên tòa Nhân Hiền (tên một loại tòa ngồi quý), có thể nữ vây quanh. Vua Thâu-đàn ngầm sai người trong cung quan sát ý thái tử hướng về ai, mau báo cho vua. Lúc ấy tất cả mỹ nữ trong thành Ca-tỳ-la đều đeo chuỗi ngọc trang sức thân mình, đến trước Bồ-tát, chỉ thoáng thấy uy quang mà không dám ngẩng nhìn. Bồ-tát lần lượt trao đồ báu vô ưu cho từng người; ai nấy được lễ vật hậu hĩnh, cúi mặt mà lui ra.

 Bấy giờ Da-du-đà-la, có người hầu vây quanh, đến sau cùng, dáng vẻ đoan chính, nhan sắc không ai sánh, chăm chú nhìn Bồ-tát không rời mắt, vui vẻ mỉm cười mà nói: "Riêng tôi không được ban đồ báu vô ưu, chẳng lẽ thân tôi không đáng để ý sao?" Bồ-tát đáp: "Nay ta thật không chê gì nàng; chỉ vì nàng đến sau nên đồ báu đã hết rồi." Liền tháo chiếc nhẫn trên ngón tay trao cho nàng; chiếc nhẫn ấy đáng giá trăm nghìn lạng vàng. Da-du-đà-la nhận nhẫn rồi lại nói: "Vật ngài ban sao ít quá vậy? Thân tôi tuy kém, chẳng lẽ chỉ đáng giá chừng ấy thôi sao?" Lúc ấy Bồ-tát tháo hết các chuỗi ngọc báu đang đeo trên người mà tặng nàng. Da-du-đà-la nói: "Nay tôi sao lại lấy đi đồ báu trang sức thân của thái tử? Lẽ ra chính tôi phải đem các đồ báu trang sức dâng lên thái tử." Nói xong, nàng không chịu nhận mà trở về chỗ cũ.

 Khi ấy sứ giả của vua đem đầy đủ các việc trên tâu vua rằng: "Đại vương nên biết, ý thái tử là ở con gái của đại thần Chấp Trượng, tên Da-du-đà-la." Vua nghe lời ấy, liền sai quốc sư (vị thầy được vua tôn làm cố vấn của cả nước) đến nhà Chấp Trượng nói rằng: "Nghe khanh có người con gái xứng làm phi thái tử, nên sai ta đến cầu hôn, khanh nên biết ý này." Quốc sư vâng lệnh vua, đến nhà Chấp Trượng trình bày đầy đủ việc ấy. Bấy giờ Chấp Trượng đáp quốc sư: "Theo gia pháp của nhà tôi, truyền nối qua nhiều đời: hễ ai có tài nghệ hơn người thì mới gả con gái cho. Thái tử lớn lên trong thâm cung, chưa từng học tập văn võ, chữ viết, tính toán, vẽ hình, binh cơ (mưu lược quân sự), nhanh nhẹn, đấu sức (?) cùng các tài nghệ của thế gian. Sao con gái tôi lại phải gả cho người không có tài nghệ? Nên họp các người họ Thích lại để tuyển chọn tài nghệ, ai giỏi nhất thì sẽ được con gái tôi."

 Quốc sư nghe lời ấy xong, trở về tâu vua. Vua nghe vậy, buồn rầu không vui, thầm nghĩ: "Trước đây ta sai các người họ Thích thân cận hầu hạ thái tử, họ đều tâu với ta rằng thái tử không dũng mãnh. Lời của Chấp Trượng có lẽ là vì thế."

 Bấy giờ Bồ-tát đến chỗ phụ vương, thưa rằng: "Đại vương vì sao buồn rầu?" Vua lặng thinh. Hỏi đến ba lần, vua sai người khác nói lại ý ấy. Thế là Bồ-tát vui vẻ mỉm cười, đến thưa vua rằng: "Trong thế gian há có ai có tài năng đặc biệt, nghề khéo hơn người mà bằng được con sao?" Vua liền vui mừng, hỏi lại cho chắc: "Nay con có thể đọ tài nghệ với người khác chăng?" Hỏi như vậy ba lần. Bồ-tát đáp: "Đại vương, chỉ cần mau mời những người có tài nghệ khác thường, con có thể ở trước họ trổ các tài nghệ."

 Khi ấy vua Thâu-đàn dựng một bãi thi ở ngoài thành Ca-tỳ-la, truyền báo khắp thiên hạ: sau bảy ngày, ai giỏi về tài nghệ thì đều tập họp ở bãi này, cùng xem thái tử trổ các tài nghệ. Đến ngày thứ bảy, năm trăm thiếu niên họ Thích, Bồ-tát đứng đầu, sẽ cùng ra khỏi thành đến bãi thi. Lúc ấy đại thần Chấp Trượng trang điểm cho con gái, chở bằng xe báu, có người hầu vây quanh, đến xem các tài nghệ, dựng biển truyền lệnh rằng: ai có tài nghệ hơn người thì gả con gái cho.

 Khi ấy vua Thâu-đàn sai đem con voi trắng tốt nhất đến đón Bồ-tát. Đề-bà-đạt-đa (người em họ của Bồ-tát, về sau thường chống đối Phật) đến cổng thành trước, thấy con voi tốt này trang sức bậc nhất, hỏi: "Voi của ai đây?" Đáp: "Đại vương sai đem voi này đến đón thái tử." Đề-bà-đạt-đa nghe vậy, sinh lòng ghen ghét, cậy sức mà kiêu mạn, xông tới nắm vòi voi, dùng tay đánh, voi liền chết. Nan-đà (em cùng cha khác mẹ của Bồ-tát) đến tiếp theo, định ra cổng thành, thấy con voi trắng chết nằm giữa đường, hỏi: "Ai giết vậy?" Đáp: "Đề-bà-đạt-đa." Nan-đà liền dùng tay kéo ngược voi ra nằm bên lề đường. Bồ-tát đến ngay sau, hỏi: "Ai giết voi?" Người đánh xe đáp: "Đề-bà-đạt-đa tay trái nắm vòi, tay phải đánh, con voi liền chết theo tay." Bồ-tát than: "Đề-bà-đạt-đa thật là không tốt." Lại hỏi người đánh xe: "Ai dời được nó đi?" Đáp: "Nan-đà dùng tay kéo ngược ra bên lề đường." Bồ-tát khen: "Hay thay Nan-đà!"

 Bấy giờ Bồ-tát ngồi trên xe báu, dùng ngón chân trái nhấc con voi trắng ấy, thong thả ném lên không trung, vượt qua bảy lớp thành, xa hơn một câu-lô-xá (đơn vị đo chiều dài của Ấn Độ xưa, khoảng tầm tiếng bò rống còn nghe được, chừng vài dặm). Chỗ voi rơi xuống liền thành một cái hố lớn; về sau mọi người gọi là hố Voi. Lúc ấy chư thiên trên hư không đều rất vui mừng, khen là việc chưa từng có, mà nói bài tụng rằng:

 Bồ-tát trong xe buông chân trái, dùng ngón chân ném voi ra ngoài các lớp thành;

 Chắc chắn sẽ dùng sức trí tuệ, đưa các chúng sinh vượt khỏi thành sinh tử.

 Phật bảo các tỳ-kheo: Bấy giờ vua Thâu-đàn cùng các bậc trưởng lão có đức họ Thích, quốc sư, đại thần và vô lượng đại chúng tụ họp ở bãi thi tài nghệ. Năm trăm thiếu niên họ Thích đều đến bãi này. Khi ấy các người họ Thích mời Tỳ-xa-mật-đa (vị thầy dạy chữ của Bồ-tát) làm thầy khảo thí tài nghệ, nói với Tỳ-xa-mật-đa: "Thầy hãy xem trong các thiếu niên chúng tôi, ai giỏi chữ nhất, ai học hành giỏi giang rộng rãi nhất." Tỳ-xa-mật-đa vốn đã biết Bồ-tát hiểu hết mọi thứ chữ, không ai vượt được, bèn mỉm cười hướng về các thiếu niên mà nói bài tụng rằng:

 Mọi chữ viết có trên trời và nhân gian,

 Thái tử đều nghiên cứu, thấu tận đến tận cùng.

 Ta và các ngươi, ai có thể bằng được?

 Ngài nói với ta các thứ chữ, ta chẳng biết lấy tên.

 Vừa rồi đã từng so sánh: trong cõi người và cõi trời, Ngài hơn hết.

 Bấy giờ năm trăm người họ Thích đến trước tâu vua: "Chúng thần vốn đã biết thái tử thông thạo chữ nghĩa, không ai bì kịp; nhưng về toán thuật thì có lẽ chưa hơn người." Lúc ấy có vị đại thần tên Át-thuận-na, rất giỏi toán thuật. Vua Thâu-đàn bảo Át-thuận-na: "Khanh hãy xem các thiếu niên, trong việc tính toán ai giỏi nhất." Bấy giờ Bồ-tát tự mình xướng số, cho các thiếu niên lần lượt đặt que tính; theo kịp lời Bồ-tát xướng mà tính thì không ai theo kịp, từng người cho đến cả năm trăm thiếu niên đều rối loạn. Bồ-tát bèn bảo các thiếu niên: "Các ngươi xướng số, ta sẽ tính." Các thiếu niên lần lượt nêu số, Bồ-tát đặt que tính, họ xướng không kịp, mà Bồ-tát không hề sai sót; cho đến cả năm trăm thiếu niên cùng xướng một lúc, Bồ-tát cũng không rối loạn. Khi ấy Át-thuận-na thấy là việc hiếm có, nói kệ khen rằng:

 Hay thay! Tâm trí lạ lùng, nhanh nhạy; năm trăm người họ Thích không ai bì kịp.

 Xưa kia họ đều khen ta giỏi tính toán, nay mới biết thái tử thật không thể lường được.

 Bấy giờ các người họ Thích và hết thảy người cùng trời đồng thanh xướng lên: "Hay thay! Hay thay! Thái tử về tính toán cũng đứng bậc nhất." Ai nấy đều đứng dậy chắp tay cúi đầu lễ, tâu đại vương: "Mừng thay đại vương, được lợi lành lớn! Nay thái tử biện tài và trí tuệ đều bậc nhất."

 Khi ấy vua Thâu-đàn hỏi Bồ-tát: "Con có thể đọ tính toán với Át-thuận-na chăng?" Bồ-tát thưa: "Đại vương, việc này được." Bấy giờ vị thầy toán hỏi Bồ-tát: "Ngài có biết tên các con số vượt trên một trăm câu-chi (câu-chi: đơn vị số lớn của Ấn Độ, bằng mười triệu) không?" Bồ-tát đáp: "Ta biết rất rõ." Át-thuận-na nói: "Thái tử đã biết, xin nói cho tôi nghe."

 Bồ-tát đáp: "Một trăm câu-chi gọi là a-do-đa. Một trăm a-do-đa gọi là ni-do-đa. Một trăm ni-do-đa gọi là canh-cát-la. Một trăm canh-cát-la gọi là tần-bà-la. Một trăm tần-bà-la gọi là a-sô-bà. Một trăm a-sô-bà gọi là tỳ-bà-ha. Một trăm tỳ-bà-ha gọi là uất-tăng-ca. Một trăm uất-tăng-ca gọi là bà-hô-la. Một trăm bà-hô-la gọi là na-ca-bà-la. Một trăm na-ca-bà-la gọi là để-trí-bà-la. Một trăm để-trí-bà-la gọi là ty-ba-bà-tha-bát-nhã-đế. Một trăm ty-ba-bà-tha-bát-nhã-đế gọi là hê-đâu-hề-la. Một trăm hê-đâu-hề-la gọi là ca-la-phả. Một trăm ca-la-phả gọi là hê-đô-nhân-đà-lợi. Một trăm hê-đô-nhân-đà-lợi gọi là tăng-hợp-đát-lãm-bà. Một trăm tăng-hợp-đát-lãm-bà gọi là già-na-na-già-trí. Một trăm già-na-na-già-trí gọi là ni-la-xà. Một trăm ni-la-xà gọi là mục-đà-la-bà-la. Một trăm mục-đà-la-bà-la gọi là tát-bà-bà-la. Một trăm tát-bà-bà-la gọi là tỳ-tăng-dĩ-nhã-bạt-trí. Một trăm tỳ-tăng-dĩ-nhã-bạt-trí gọi là tát-bà-tăng-dĩ-nhã. Một trăm tát-bà-tăng-dĩ-nhã gọi là tỳ-phù-đăng-già-ma. Một trăm tỳ-phù-đăng-già-ma gọi là đát-la-lạc-xoa.

 Nếu ai hiểu được số này thì có thể tính biết số hạt bụi nhỏ của một núi Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo). Vượt trên số này có số gọi là độ-xà-a-già-la-ma-ni; nếu ai hiểu được số này thì có thể tính biết số lạc-xoa (lạc-xoa: đơn vị số của Ấn Độ, bằng một trăm nghìn) lần số cát sông Hằng. Vượt qua số này có số gọi là độ-xà-a-già-ma-ni-xá-lê; nếu ai hiểu được số này thì có thể tính biết số câu-chi lần số cát sông Hằng. Vượt qua số này có số gọi là bà-ha-na-bà-nhã-nhĩ-diễm-trí. Vượt qua nữa có số gọi là y-tra. Vượt qua nữa có số gọi là cổ-lô-tỵ. Vượt qua nữa có số gọi là cổ-tra-tỵ-na. Vượt qua nữa có số gọi là sa-bà-ni-xoa; nếu ai hiểu được số này thì có thể biết số câu-chi lạc-xoa lần số cát sông Hằng. Vượt qua nữa có số gọi là a-già-la-sa-la; nếu ai hiểu được số này thì có thể biết số trăm câu-chi lạc-xoa lần số cát sông Hằng. Vượt qua nữa có số gọi là tùy-nhập-cực-vi-trần-ba-la-ma-nô-la-xà (số đi vào tới mức hạt bụi nhỏ nhất). Đến số này rồi thì tất cả chúng sinh đều không thể biết, chỉ trừ Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như) và Bồ-tát thân cuối cùng (Bồ-tát ở đời sau chót trước khi thành Phật) mới hiểu được."

 Át-thuận-na hỏi: "Thái tử làm sao hiểu được số hạt cực vi trần (hạt bụi nhỏ nhất, không thể chia nhỏ hơn)?" Bồ-tát đáp: "Bảy hạt cực vi trần thành một hạt a-nậu trần. Bảy hạt a-nậu trần thành một hạt đô-trí trần. Bảy hạt đô-trí trần thành một hạt bụi mắt thấy được trong tia nắng lọt qua cửa sổ. Bảy hạt bụi mắt thấy được thành một hạt bụi đầu lông thỏ. Bảy hạt bụi đầu lông thỏ thành một hạt bụi đầu lông dê. Bảy hạt bụi đầu lông dê thành một hạt bụi đầu lông bò. Bảy hạt bụi đầu lông bò thành một trứng chấy. Bảy trứng chấy thành một hạt cải. Bảy hạt cải thành một hạt lúa mạch. Bảy hạt lúa mạch thành một đốt ngón tay. Mười hai đốt ngón tay thành một gang tay. Hai gang tay thành một khuỷu tay. Bốn khuỷu tay thành một cung. Một nghìn cung thành một câu-lô-xá. Bốn câu-lô-xá thành một do-tuần (do-tuần: đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, khoảng quãng đường quân vua đi trong một ngày). Nay trong chúng hội này, ai có thể biết rõ số hạt bụi nhỏ trong một do-tuần?" Át-thuận-na nói: "Tôi nghe thái tử nói mà còn mê mờ, huống chi những người khác hiểu biết nông cạn, nghe biết ít ỏi. Chỉ mong thái tử giảng cho tôi: trong một do-tuần có bao nhiêu hạt bụi nhỏ?"

 Bồ-tát đáp: "Số hạt bụi nhỏ trong một do-tuần là: trọn một a-sô-bà, một na-do-đa (?); lại có ba mươi câu-chi na-do-đa trăm nghìn; lại có sáu vạn câu-chi; lại có ba mươi hai câu-chi; lại có năm lạc-xoa; lại có một vạn hai nghìn lạc-xoa. Tính như vậy thành số hạt bụi của một do-tuần.

 Như vậy, châu Nam Diêm-phù-đề (châu lục phía nam, nơi loài người chúng ta ở) rộng bảy nghìn do-tuần, châu Tây Câu-da-ni tám nghìn do-tuần, châu Đông Phất-bà-đề chín nghìn do-tuần, châu Bắc Uất-đan-việt mười nghìn do-tuần. Bốn thiên hạ (bốn châu lục) như thế hợp thành một thế giới. Một trăm ức (ức: một trăm triệu, có chỗ hiểu là mười triệu) bốn thiên hạ thành một tam thiên đại thiên thế giới (một hệ thống vũ trụ gồm một nghìn lần một nghìn lần một nghìn thế giới nhỏ). Trong đó có một trăm ức bốn biển lớn, một trăm ức núi Tu-di, một trăm ức núi Thiết Vi (dãy núi sắt bao quanh rìa mỗi thế giới), một trăm ức cõi trời Tứ Thiên Vương, một trăm ức cõi trời Đao-lợi, một trăm ức cõi trời Dạ-ma, một trăm ức cõi trời Đâu-suất-đà, một trăm ức cõi trời Hóa Lạc, một trăm ức cõi trời Tha Hóa Tự Tại (sáu tầng trời này thuộc cõi dục — cõi còn ham muốn dục lạc); một trăm ức cõi trời Phạm Thân, một trăm ức cõi trời Phạm Phụ, một trăm ức cõi trời Phạm Chúng, một trăm ức cõi trời Đại Phạm, một trăm ức cõi trời Thiểu Quang, một trăm ức cõi trời Vô Lượng Quang, một trăm ức cõi trời Biến Quang, một trăm ức cõi trời Thiểu Tịnh, một trăm ức cõi trời Vô Lượng Tịnh, một trăm ức cõi trời Biến Tịnh, một trăm ức cõi trời Vô Vân, một trăm ức cõi trời Phúc Sinh, một trăm ức cõi trời Quảng Quả, một trăm ức cõi trời Vô Tưởng, một trăm ức cõi trời Vô Phiền, một trăm ức cõi trời Vô Nhiệt, một trăm ức cõi trời Thiện Kiến, một trăm ức cõi trời Thiện Hiện, một trăm ức cõi trời A-ca-ni-tra (các tầng trời này thuộc cõi sắc — cõi của những người tu thiền định, đã lìa dục nhưng còn thân hình; A-ca-ni-tra là tầng cao nhất). Như thế gọi là tam thiên đại thiên thế giới.

 Chiều dọc chiều ngang của nó, dù là trăm do-tuần, nghìn do-tuần, trăm nghìn do-tuần, câu-chi do-tuần, trăm câu-chi do-tuần, na-do-đa do-tuần, số do-tuần lần lượt như vậy thì có thể biết được; còn số lượng hạt bụi thì không có tên số nào theo kịp. Vì số hạt bụi nhỏ của tam thiên đại thiên thế giới không thể tính đếm được, cho nên gọi là a-tăng-kỳ (con số nhiều không thể đếm xuể)." Khi Bồ-tát nói các con số này, Át-thuận-na và các người họ Thích đều rất vui mừng, sinh lòng thấy hiếm có, hớn hở vô cùng, ai nấy đều cởi y phục tốt đẹp và chuỗi ngọc báu dâng lên Bồ-tát, khen rằng: "Hay thay! Hay thay!" Át-thuận-na liền nói kệ rằng:

 Câu-chi, thất-đa (?), a-do-đa, như thế lại có ni-do-đa,

 Canh-cát-la và tỳ-bà-la, tên số lên tột đến a-sô-bà;

 Rồi lại vượt qua vô lượng con số, những số ấy thái tử đều biết cả.

 Hỡi các người họ Thích, nay hãy lắng nghe: trong thế gian không ai bằng thái tử.

 Dù bẻ hết cây cỏ trong tam thiên đại thiên thế giới làm que tính, và đều là người có trí,

 Như vậy còn chưa đủ để so sánh với Ngài, huống chi năm trăm thiếu niên họ Thích.

 Phật bảo các tỳ-kheo: Lúc ấy có trăm nghìn trời và người đều xướng lên: "Hay thay! Hay thay!" Chư thiên trên hư không nói kệ khen rằng:

 Quá khứ, hiện tại và vị lai, tâm của bao nhiêu chúng sinh,

 Các hạng thượng, trung, hạ, trong một niệm (một khoảnh khắc ý nghĩ) đều biết hết;

 Huống chi những con số này, lại chẳng biết rõ sao?

 Phật bảo các tỳ-kheo: Bồ-tát hàng phục các thiếu niên họ Thích, đọ thử tài nghệ nhảy nhót chạy nhảy, đều hơn hết. Bấy giờ chư thiên trên hư không lại nói kệ rằng:

 Bồ-tát nhiều kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài lâu) tu hạnh bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn và sức từ bi,

 Nên được thân tâm nhẹ nhàng như thế, xoay chuyển nhanh lẹ; các ông hãy nghe:

 Các ông thấy Đại sĩ (người lớn lao, tức Bồ-tát) luôn ở đây, mà không biết Ngài trong một niệm đã đến mười phương,

 Dạo khắp các cõi Phật, gần gũi phụng sự các Phật, mà chưa từng ai biết Ngài có đi có về.

 Thế nên Ngài hơn hẳn các người họ Thích, việc ấy chẳng có gì là hiếm lạ.

 Phật bảo các tỳ-kheo: Lúc ấy năm trăm thiếu niên đọ sức vật nhau, chia làm ba mươi hai nhóm. Nan-đà tiến lên trước, phô bày sức mạnh dũng mãnh. Bồ-tát giơ tay vừa chạm vào thân, uy lực tác động, Nan-đà liền ngã. Đề-bà-đạt-đa thường ôm lòng ngã mạn (kiêu ngạo cho mình là hơn), khinh miệt Bồ-tát, cho rằng uy lực của mình ngang với Bồ-tát, bèn nghênh ngang bước ra khỏi đám đông, đi vòng quanh bãi thi, rồi chạy nhanh tới định đánh bại Bồ-tát. Bấy giờ Bồ-tát không vội không chậm, cũng không giận dữ, thong thả chờ đợi; tay phải từ từ nắm lấy, nhẹ nhàng nhấc bổng lên, bẻ gãy lòng ngã mạn của y, ném lên không trung ba lần; vì lòng từ bi nên không để y bị thương tổn. Ngài bảo các người họ Thích: "Các ngươi hãy cùng đến vật với ta." Họ đều nổi giận, hăng hái cùng xông tới; Bồ-tát chỉ tay vào, tất cả đều ngã nhào. Lúc ấy trời và người đồng thanh xướng lên: "Hay thay! Hay thay!" Chư thiên trên hư không rải mưa hoa trời, nói kệ khen rằng:

 Giả sử chúng sinh khắp mười phương đều có sức mạnh lớn như Na-diên (Na-la-diên, vị lực sĩ cõi trời có sức mạnh phi thường),

 Thì bậc trí tối thượng trong một niệm, vừa chỉ tay vào họ đều ngã nhào.

 Giả sử núi Tu-di và núi Thiết Vi, Đại sĩ lấy tay xoa thì đều nát thành bụi,

 Huống chi người thế gian thân không bền chắc, lại đem so hơn kém với thái tử.

 Ngài sẽ dùng lòng đại từ ngồi dưới cây đạo (cây bồ-đề, nơi Phật thành đạo), hàng phục quân ma trời ở cõi dục (cõi của chúng sinh còn ham muốn dục lạc);

 Lại dùng cam lộ (nước ngọt bất tử, ví cho giáo pháp giải thoát) thấm nhuần muôn loài; quyết biết Bồ-tát không ai hơn được.

 Bấy giờ đại thần Chấp Trượng bảo các thiếu niên họ Thích: "Ta đã xem đủ các tài nghệ, nay có thể thi bắn xem ai giỏi nhất." Thế là cùng bắn trống sắt. A-nan-đà nói: "Có thể đặt trống sắt xa hai câu-lô-xá." Đề-bà-đạt-đa nói: "Có thể đặt trống sắt xa bốn câu-lô-xá." Tôn-đà-la Nan-đà nói: "Có thể đặt trống sắt xa sáu câu-lô-xá." Đại thần Chấp Trượng nói: "Có thể đặt trống sắt xa tám câu-lô-xá." Bồ-tát nói: "Hãy đem trống sắt đặt xa mười câu-lô-xá, cùng với bảy con lợn sắt và bảy cây đa-la (cây thốt nốt, loại cây cao thẳng) bằng sắt đặt ở ngoài mười câu-lô-xá." Lúc ấy A-nan-đà bắn tới hai câu-lô-xá, xuyên qua hai trống sắt. Đề-bà-đạt-đa bắn tới bốn câu-lô-xá, xuyên qua bốn trống sắt. Tôn-đà-la Nan-đà bắn tới sáu câu-lô-xá, xuyên qua sáu trống sắt. Đại thần Chấp Trượng bắn tới tám câu-lô-xá, xuyên qua tám trống sắt. Mỗi người chỉ đến mức ấy, đều không vượt quá được.

 Bấy giờ Bồ-tát kéo cung sắp bắn, thì cung và dây cùng lúc đều đứt. Bồ-tát nhìn quanh tìm cây cung tốt khác. Khi ấy vua Thâu-đàn lòng rất vui mừng, bảo Bồ-tát: "Tiên vương có một cây cung để trong miếu trời, thường dùng hương hoa cúng dường; cung ấy cứng mạnh, không ai giương nổi." Bồ-tát nói: "Xin thử sai người đem đến." Vua liền sai sứ đi lấy cung tên của tiên vương, đưa cho các thiếu niên họ Thích; các thiếu niên ấy đều không giương nổi. Sau đó đem cung trao cho Bồ-tát. Bấy giờ Bồ-tát ngồi yên ổn, tay trái cầm cung, ngón tay phải lên dây, bỗng nhiên giương cung như không cần dùng sức. Tiếng bật dây cung vang khắp thành Ca-tỳ-la; dân trong thành đều kinh sợ, hỏi nhau: "Đây là tiếng gì?" Lúc ấy trời và người cùng xướng lên: "Hay thay! Hay thay!" Chư thiên trên hư không nói kệ khen rằng:

 Khi Bồ-tát giương cung, an nhiên không lay động;

 Ý nguyện sẽ được tròn đầy, hàng phục ma mà thành chính giác (giác ngộ chân chính, tức thành Phật).

 Phật bảo các tỳ-kheo: Lúc ấy Bồ-tát thân tâm yên ổn, cử chỉ thong thả ung dung, rồi kéo dây bắn các trống sắt, đều xuyên qua hết; lợn sắt, cây sắt đều xuyên thấu. Mũi tên cắm sâu xuống đất, nhân đó thành một cái giếng; về sau mọi người gọi là giếng Tên. Lúc ấy trời và người đồng thanh xướng lên: "Hay thay! Hay thay! Thái tử từ thuở sinh ra chưa từng học tập, mà có đủ các tài nghệ như thế." Chư thiên trên hư không nói kệ rằng:

 Nay xem Bồ-tát bắn, chưa đủ cho là hiếm có;

 Ngài sẽ ngồi tòa của các Phật trước, mà chứng đại bồ-đề (giác ngộ lớn, quả vị Phật).

 Lấy thiền định làm cung, lấy không và vô ngã (lẽ mọi sự đều không có tự tính cố định, không có cái 'ta' thật sự) làm tên,

 Quyết phá tan lưới các tà kiến (các quan niệm sai lầm), bắn tan kẻ thù phiền não (những trạng thái tâm làm rối loạn, khổ đau như tham, giận, si).

 Phật bảo các tỳ-kheo:

 Như vậy,

 các môn nhanh nhẹn nhảy vọt, chạy đua vượt rào, giằng co vật nhau, viết chữ, khắc ấn, tính toán, bắn cung, đánh xe, đi trên nước, cưỡi ngựa voi khéo léo, sức mạnh dũng cảm, dùng móc và dây, đều làm được một cách tài tình. Mạt-ma (?), các trò chơi đánh cuộc, xem tướng, vẽ tranh, chạm khắc, đàn sáo, ca múa, pha trò, xoa bóp, biến chế các châu báu, ảo thuật, đoán mộng, xem tướng các loài gia súc, cùng mọi tài nghệ linh tinh, không gì không thông thạo.

 Giỏi Kê-tra luận, Ni-kiến-đồ luận (sách về từ vựng), Bố-la-na luận (sách cổ sử, truyền thuyết), Y-trí-ha-sa luận (sách sử truyện), Vi-đà luận (kinh Veda, kinh điển gốc của đạo Bà-la-môn), Ni-lô-trí luận (sách giải nghĩa từ ngữ), Thức-xoa luận (sách về phát âm, âm vận), Thi-già luận, Tỳ-thi-già luận, A-tha luận (sách về lợi ích, kinh tế, cách làm giàu), Vương luận (sách về đạo làm vua, trị nước), A-tỳ-lê luận (?), các luận về chim thú, Thanh minh luận (môn học về ngôn ngữ, ngữ pháp), Nhân minh luận (môn học về lý luận, lô-gích). Mọi tài nghệ của nhân gian, cho đến các tài nghệ của chư thiên vượt trên loài người, Ngài đều thông thạo. Thế là đại thần Chấp Trượng thưa với vua Thâu-đàn, các người họ Thích và toàn thể chúng hội rằng: "Nay tôi xin gả con gái làm phi cho thái tử."

 Phật bảo các tỳ-kheo: Bấy giờ Bồ-tát thuận theo lề lối thế gian, tỏ ra sống trong cung, cùng tám vạn bốn nghìn thể nữ vui chơi. Da-du-đà-la là phi thứ nhất. Khi mới vào cung, nàng không theo những nghi thức nông cạn của phụ nữ, cứ để đầu trần, chưa từng che mặt. Vua Thâu-đàn và Ưu-đà-di (một người bạn thân cận của thái tử) thầm lấy làm lạ. Các thể nữ hậu cung đều bàn tán: "Phi mới đến, đáng phải tỏ ra e thẹn; sao lại phô bày khác lạ, không có vẻ hổ thẹn, khinh mạn nông nổi đến thế?" Da-du-đà-la nghe lời ấy xong, liền vì các cung nữ mà nói bài tụng rằng:

 Chỉ cần không có vết nhơ, cần gì phải che giấu?

 Đi, đứng, ngồi, nằm, đều trong sạch cả.

 Như viên ngọc ma-ni (ngọc báu sáng trong) đặt trên ngọn cờ cao,

 Ánh sáng rực rỡ chiếu soi, mọi người đều thấy rõ.

 Dù im lặng hay nói năng, luôn không có điều gì giấu giếm riêng tư;

 Lấy các công đức mà tự trang nghiêm thân mình.

 Dù mặc áo cỏ, áo cũ rách,

 Cũng không làm hại thân, chỉ thêm đẹp đẽ.

 Nếu người ôm lòng xấu ác, bên ngoài tô điểm dung nhan,

 Thì như bình thuốc độc mà bôi mật ở ngoài.

 Những người như thế, thật đáng sợ hãi,

 Ví như rắn độc, không thể đến gần.

 Nếu lại có người bỏ bạn xấu ác,

 Gần gũi bạn lành, trừ tội lỗi cho chúng sinh,

 Dựng lập Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng), công lao ấy không uổng phí;

 Thân, khẩu, ý nghiệp (việc làm, lời nói, ý nghĩ) đều trong sạch.

 Các bậc đại tiên có thể biết tâm người khác,

 Tự các vị sẽ soi rõ, chẳng cần phải che đậy.

 Phật bảo các tỳ-kheo: Bấy giờ vua Thâu-đàn nghe Da-du-đà-la có trí tuệ và biện tài như thế, lòng rất vui mừng, liền lấy y phục tốt đẹp, ngọc báu, chuỗi anh lạc giá trị vô lượng ban cho Da-du-đà-la, và nói kệ khen rằng:

 Thái tử đủ mọi đức tốt, mà con thật rất xứng hợp;

 Nay hai người trong sạch này như váng sữa và đề hồ (tô: váng sữa; đề hồ: tinh chất ngon nhất làm từ sữa, ví cho hai thứ tốt đẹp hợp với nhau).

 Kinh Phương Quảng Đại Trang Nghiêm, quyển thứ tư (hết).

 Kinh Phương Quảng Đại Trang Nghiêm, quyển thứ năm.

 Sa-môn (người xuất gia tu hành) Địa-bà-ha-la, người nước Trung Thiên Trúc (miền trung Ấn Độ), vâng chiếu vua dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video