Phẩm thứ mười ba: Tiếng nhạc khiến Bồ-tát tỉnh ngộ
Bấy giờ Phật bảo các tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ đủ giới): Khi Bồ-tát (ở đây chỉ thái tử, người đang tu hạnh để thành Phật) còn ở trong cung sâu, sắp sửa xuất gia, thì các trời, rồng, dạ-xoa (loài quỷ thần mạnh mẽ, đi nhanh), càn-thát-bà (thần âm nhạc của cõi trời), a-tu-la (loài thần hiếu chiến, thường đánh nhau với các trời), ca-lâu-la (chim thần cánh vàng, chuyên ăn rồng), khẩn-na-la (thần ca hát, hình giống người mà có sừng), ma-hầu-la-già (thần rắn lớn), Phạm Thiên (vua cõi trời Phạm), Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi) và Tứ Thiên Vương (bốn vị vua trời giữ bốn phương) thường đem đủ thứ phẩm vật cúng dường Bồ-tát, vui mừng ngợi khen.
Lại vào một lúc khác, các trời, rồng, thần, càn-thát-bà… mỗi vị tự nghĩ: "Bồ-tát trải qua đêm dài (tức thời gian rất lâu, qua nhiều đời) đã giáo hoá chúng sinh, dùng pháp Tứ nhiếp (bốn cách gần gũi để thu phục người: bố thí, nói lời yêu thương, làm việc lợi ích cho họ, cùng làm việc với họ) mà thu nhận họ. Căn cơ (khả năng tiếp nhận giáo pháp) của các chúng sinh ấy đã chín muồi. Vì sao Bồ-tát ở lâu trong cung sâu mà không xuất gia thành đạo để cứu độ họ? Nếu không kịp thời, e rằng họ đổi thay, tâm thiện khó giữ, đến khi sau này thành Chánh giác thì chẳng còn ai để độ."
Nghĩ vậy rồi, họ đến trước Bồ-tát, cúi đầu đảnh lễ, tha thiết mong mỏi mà nói: "Bao giờ mới được thấy Bồ-tát xuất gia học đạo, ngồi toà Bồ-đề (chỗ ngồi dưới cây Bồ-đề, nơi thành Phật), hàng phục các ma, thành Đẳng Chánh Giác (giác ngộ chân chính, trọn vẹn — tức thành Phật), đầy đủ Thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), Tứ vô sở uý (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp), mười tám pháp bất cộng (mười tám phẩm chất chỉ Phật mới có, không ai khác có chung), chuyển bánh xe pháp vô thượng ba lần chuyển, mười hai hành tướng (tức giảng bốn chân lý về khổ qua ba vòng: chỉ rõ, khuyên tu, xác chứng; bốn chân lý nhân ba vòng thành mười hai), hiện thần thông lớn, tuỳ theo ý thích của mọi chúng sinh mà làm cho tất cả đều được thoả mãn?"
Phật bảo các tỳ-kheo: Bồ-tát suốt thời gian dài không nhờ người khác khai ngộ, luôn tự làm thầy cho mình, hiểu rõ mọi hạnh được thực hành trong tất cả pháp lành của thế gian và xuất thế gian (vượt ra khỏi thế gian). Ngài biết lúc nào nên, lúc nào không nên, tự tại dạo chơi trong thần thông, chưa từng sai sót trong việc ứng hợp với căn cơ chúng sinh, như thuỷ triều ngoài biển không bao giờ sai giờ. Ngài dùng trí thần thông biết rõ các chúng sinh: lúc nào có thể thu nhận để làm lợi ích, lúc nào nên chế phục, lúc nào có thể độ thoát, lúc nào nên bỏ qua, lúc nào nên thuyết pháp, lúc nào nên im lặng, lúc nào nên tu trí tuệ, lúc nào nên tụng niệm, lúc nào nên suy ngẫm, lúc nào nên ở một mình, lúc nào nên đến hội chúng sát-lợi (giai cấp vua chúa, võ tướng), lúc nào nên đến hội chúng bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tư tế), lúc nào nên đến hội chúng trời, rồng, dạ-xoa, càn-thát-bà, a-tu-la, ca-lâu-la, khẩn-na-la, ma-hầu-la-già, Đế Thích, Phạm Thiên, các vị hộ thế (thần giữ gìn thế gian), tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia), ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia), ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia).
Phật bảo các tỳ-kheo: Tất cả Bồ-tát ở thân cuối cùng (đời chót, ngay trước khi thành Phật) khi sắp xuất gia, theo lẽ tự nhiên đều có sức thần thông của chư Phật Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như) ở vô biên a-tăng-kỳ (số nhiều không thể đếm) thế giới khắp mười phương, khiến trống nhạc đàn ca trong cung phát ra âm thanh vi diệu để khuyên mời Bồ-tát, và nói kệ (bài thơ trong kinh) rằng:
Tiếng đàn ca của các thể nữ (cung nữ hầu hạ) trong cung, muốn dùng dục lạc mê hoặc Bồ-tát;
Nhờ sức oai thần của chư Phật mười phương, tiếng ấy đổi thành lời pháp.
Ngài xưa thấy chúng sinh chịu khổ, phát nguyện làm chỗ nương tựa cho họ;
Lành thay, nếu Ngài nhớ các hạnh xưa, nay chính là lúc nên xuất gia.
Ngài nhớ xưa vì chúng sinh, thịt thân, tay chân cũng không tiếc;
Trì giới, nhẫn nhục và tinh tấn, thiền định, trí tuệ đều tu hành.
Vì cầu phúc thù thắng của Bồ-đề (sự giác ngộ), cả thế gian không ai sánh kịp;
Các chúng sinh nóng giận, ngu si, Ngài dùng từ bi thu phục hết.
Với kẻ ngu si, tà kiến (thấy biết sai lệch), Ngài vẫn khởi rộng lòng đại bi;
Phúc đức và trí tuệ tích tụ đã vô biên, thiền định, thần thông hết sức thanh tịnh.
Ánh sáng thân Ngài chiếu đến mười phương, như trăng không mây soi khắp nơi;
Vô số tiếng nhạc vi diệu khuyên mời Bồ-tát mau xuất gia.
Phật bảo các tỳ-kheo: Lúc ấy Bồ-tát ở trong cung điện tuyệt diệu bậc nhất, mọi thứ cần dùng đều đầy đủ. Điện đường, lầu gác được trang hoàng bằng các thứ báu; cờ phướn, lọng báu bày khắp nơi; chuông báu, lưới báu trang sức; treo rủ vô số trăm nghìn tấm lụa màu và chuỗi ngọc bằng các thứ báu. Mọi cầu và đường đi đều lát bằng ván báu. Khắp nơi có lư hương bằng báu, đốt các thứ hương nổi tiếng. Màn lưới ngọc châu đan xen giăng phủ bên trên. Có các ao hồ nước trong mát; hoa đúng mùa lẫn trái mùa nở khắp nơi. Trong ao có vịt trời, chim nhạn, uyên ương, chim công, chim trả, chim ca-lăng-tần-già (loài chim có tiếng hót cực hay), chim cộng mệnh (loài chim hai đầu chung một thân), cùng cất tiếng hót êm ái thanh nhã. Mặt đất toàn bằng lưu ly (ngọc xanh trong), sáng đẹp như gương sáng. Sự trang nghiêm lộng lẫy không gì ví được; người và trời thấy thì ai cũng vui mừng. Lại một lúc khác, tiếng nhạc cụ của các thể nữ, nhờ sức oai thần của Phật mười phương, nói kệ rằng:
Ngài nhớ xưa phát nguyện lớn, thương chúng sinh không chỗ nương tựa:
Nếu chứng Đại Bồ-đề như cam lộ (nước ngọt bất tử của cõi trời, ví giáo pháp đem lại giải thoát), sẽ cứu giúp họ lìa khổ não.
Như hạnh chư Phật xưa đã làm, ở một mình nơi núi vắng, rừng hoang;
Chứng được Nhất thiết trí (trí tuệ biết hết mọi sự) của Như Lai. Thấy người nghèo thiếu, Ngài đem của báu cho.
Ngài xưa đã làm hạnh bố thí lớn, mọi của báu đều buông bỏ được;
Để vì chúng sinh tuôn mưa pháp, nay chính là lúc nên xuất gia.
Ngài giữ giới thanh tịnh không thiếu sót, từ nhiều kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực dài) xưa thường tu tập;
Để giải thoát phiền não cho chúng sinh, nay chính là lúc nên xuất gia.
Ngài tu trăm nghìn hạnh nhẫn nhục, lời ác của thế gian đều nhẫn chịu;
Thường dùng nhẫn nhục mà điều phục người, nay chính là lúc mau xuất gia.
Ngài tinh tấn hết sức kiên cường, tu tập lâu dài để dẹp quân ma;
Để diệt trừ tất cả ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), nay chính là lúc nên xuất gia.
Ngài dùng định thù thắng trừ các nhơ bẩn, rưới mưa cam lộ thấm khắp muôn loài;
Làm đầy những cơn khát thiếu của thế gian, nay chính là lúc nên xuất gia.
Ngài dùng trí tuệ lớn vô biên, dứt trừ mê lầm do tà kiến, ngu si;
Ngài nên nghĩ lại nguyện lớn xưa, nay chính là lúc mau xuất gia.
Ngài xưa đã làm vô lượng ức hạnh thù thắng từ, bi, hỷ, xả (thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả);
Đem tất cả hạnh thù thắng ấy chia khắp cho chúng sinh thế gian.
Tiếng đàn ca thể nữ rất vi diệu, dùng dục để lay động Bồ-tát;
Sức oai thần chư Phật mười phương khiến tất cả thành tiếng pháp.
Ngài nhớ xưa làm quốc vương, có người đến trước xin rằng:
"Hãy cho tôi ngôi vua và đất nước", Ngài vui vẻ trao cho, không chút hối tiếc.
Ngài xưa từng làm bà-la-môn, tên là Thâu-ca, rất tinh tấn;
Hiếu thảo phụng dưỡng cha mẹ, giáo hoá vô lượng bà-la-môn;
Cùng các chúng sinh khác quay về đường thiện; bỏ thân ấy rồi sinh lên cõi trời.
Ngài nhớ xưa làm tiên nhân, vua Ca-lợi nổi giận chặt đứt tay chân;
Ngài khởi lòng đại từ, không oán giận, chỗ bị thương đều chảy ra sữa.
Xưa làm tiên tử Xa-ma (người con tu tiên), cùng cha mẹ ở núi tu khổ hạnh;
Vua bắn tên độc lỡ trúng phải, Ngài ôm lòng từ, không oán, vui vẻ mà chết.
Ngài nhớ xưa làm con nai lông vàng, thấy người qua sông bị nước cuốn;
Nhân khởi lòng từ mà cứu, sau bị người ấy quay lại hại mà không oán hận.
Ngài nhớ xưa làm tiên nhân, viên ngọc báu lỡ rơi xuống biển lớn;
Khởi tâm tinh tấn tát cạn biển ấy, long vương kinh sợ đem trả lại ngọc.
Ngài xưa làm vị đại tiên, đem lòng từ che chở con bồ câu đến xin nương mạng;
Có người đòi Ngài con bồ câu ấy, Ngài tự cắt thịt mình đem cân,
Cho bằng nặng nhẹ với con bồ câu, đến tận lúc chết vẫn che chở nó.
Lại Ngài xưa làm tiên Xa-ma, có người đến hỏi cây có bao nhiêu lá;
Ngài biết rõ nhiều ít mà đáp, người ấy không tin, trời đến làm chứng.
Ngài xưa từng làm chim vẹt, Đế Thích hoá làm người đến gạn hỏi:
"Cây mình nương đã khô gãy, vì sao còn giữ mà không rời bỏ?"
Đáp rằng: "Nhờ cây này mà tôi lớn lên." Đế Thích liền sinh lòng thán phục hiếm có,
Liền làm cho cây khô tươi tốt trở lại. Ngài là người giữ gìn công đức,
Đặt chúng sinh thế gian vào biển công đức vô biên của Phật.
Như vậy oai thần chư Phật mười phương ngợi khen các công đức của Bồ-tát,
Biến khúc đàn ca của thể nữ, khuyên mời Bồ-tát mau xuất gia.
Ngài xưa trải kiếp dài phát nguyện lớn, nhổ bỏ khổ sinh tử cho chúng sinh;
Xin nhớ những hạnh xưa đã làm, nay chính là lúc nên xuất gia.
Ngài nhớ xưa trong vô biên kiếp, đem vàng bạc cùng mọi châu báu,
Đầu, mắt, ngôi vua và vợ con, thấy người đến xin thì vui vẻ cho.
Xưa Ngài làm các vua Thủ-tỳ, Tràng Nha, Nguyệt Đăng, Châu Kế và Đại Bi,
Kiên Mãnh, Diệu Mục… các vua ấy đều có oai lực, làm được hạnh bố thí.
Ngài trong nhiều kiếp giữ giới, giới ấy trong sạch như ngọc sáng;
Giữ gìn bền chặt không mảy may lỗi, như con bò mao-ngưu (bò lông dài vùng núi cao, rất quý đuôi) tự quý cái đuôi của mình.
Ngài nhớ từng làm voi chúa lớn, thợ săn bắn tên trúng thân;
Ngài khởi lòng từ, không trả thù, bỏ sáu ngà cho người ấy mà vẫn giữ giới.
Ngài nhớ nhiều kiếp tu nhẫn nhục, vì tu nhẫn mà chịu mọi khổ;
Xin nhớ ngày xưa làm thân gấu, thấy người đói rét thì sưởi ấm, nuôi nấng;
Người ấy trên đường về gặp thợ săn, dẫn đến cùng giết Ngài mà lòng không oán.
Ngài dùng sức tinh tấn kiên cố, vì Bồ-đề mà tu các hạnh;
Sẽ hàng phục ma vương cùng quân ma, nay chính là lúc nên xuất gia.
Ngài nhớ xưa làm con ngựa thần phi nhanh, bay giữa không trung làm lợi ích thế gian;
Ở nước dạ-xoa cứu vớt chúng sinh, đưa họ đến chỗ không còn sợ hãi.
Tinh tấn như vậy trải vô biên kiếp, dùng sức thần thông và trí tuệ trừ phiền não;
Tâm hết sức hiền hoà mềm mỏng, ngồi trong định vắng lặng, đem đó làm lợi ích chúng sinh.
Ngài xưa làm quốc vương, khiến khắp chúng sinh làm mười điều thiện;
Các chúng sinh ấy nhờ làm thiện, khi chết đều được sinh lên cõi trời Phạm.
Trí Ngài biết điều thiện và điều không thiện, và rõ căn tính của các chúng sinh;
Trí tuệ thâm nhập được các nghĩa lý, nay chính là lúc mau xuất gia.
Ngài thương chúng sinh rơi vào tà kiến, chìm trong biển khổ sinh, già, bệnh, chết;
Xin dọn sạch đường hiểm ác của sinh tử, chỉ bày con đường chân thật đến Niết-bàn (cảnh giới dứt hết phiền não và khổ đau).
Như vậy tất cả chư Phật mười phương ngợi khen các công đức của Bồ-tát,
Đều biến khúc đàn ca của thể nữ, khuyên mời Bồ-tát mau xuất gia.
Ngài xưa làm vua tên Thắng Phúc, Thi-lợi, Ni-di, Ngật-sắt-trá,
Cùng Kê-tát-lê, Thiên-da-nhã, Pháp Tư, Quang Minh, Kiên Cường Cung,
Giới Nguyệt, Quang Minh, Tiến Đức Quang, Tri Ân, Năng Xả, Đại Uy Đức,
Vương Tiên, Nguyệt Hình và Mãnh Thật, Tăng Trưởng Bồ-đề, Cầu Diệu Pháp,
Thiện Trụ, Nguyệt Quang, Thù Thắng Hạnh, Địa Trần, Dũng Thí, Chư Phương Chủ,
Huệ Thí, Bảo Phát, Thanh Tịnh Thân; làm những vị vua ấy và vô lượng vua khác,
Đều bỏ được những thứ khó bỏ, vì các Như Lai mà tuôn mưa pháp.
Ngài xưa gặp chư Phật nhiều như cát sông Hằng, đều phụng sự, không bỏ qua vị nào;
Vì cầu Bồ-đề để độ chúng sinh, nay chính là lúc mau xuất gia.
Trước hết phụng sự Phật Bất Không Kiến, gặp Phật Kiên Cố Hoa;
Với một niệm thanh tịnh, được thấy Phật Tỳ-lô-xá-na.
Lại gặp Phật Chiên-đàn, đem đuốc cỏ cúng dường;
Lại khi Phật vào thành, đem bột vàng rải đất.
Gặp Phật Pháp Tự Tại, nghe thuyết pháp liền khen "Lành thay";
Gặp Như Lai Phổ Quang, một lần xưng "Nam-mô Phật" (con xin kính lạy Phật).
Thấy Phật Đại Tụ Quang, cúng dường bằng hoa vàng;
Gặp Như Lai Quang Tràng, dâng lên một vốc đậu.
Lại thấy Phật Trí Tràng và Như Lai Vô Ưu Hoa;
Đem cháo cúng dường, ở nơi các Ngài phát nguyện lớn.
Lại gặp Phật Bảo Phát, cúng dường bằng đèn sáng;
Thấy Như Lai Hoa Quang, cúng dường bằng thuốc quý.
Lại gặp Phật Vô Uý, dâng chuỗi ngọc báu;
Với Phật Bà-chi-già-la, dâng báu ba-đầu-ma (báu quý mang tên hoa sen hồng);
Thấy Phật Sa-la Vương, cúng dường sữa tinh khiết;
Với Như Lai Danh Xưng, dâng toà sư tử (toà ngồi cao quý dành cho Phật).
Lại thấy Phật Chân Thật và Như Lai Cao Trí,
Từng cúi lạy và đi vòng quanh (để tỏ lòng tôn kính); lại thấy Phật Long Thí,
Cúng dường bằng y phục; thấy Phật Tăng Thượng Hạnh,
Dâng hương chiên-đàn (gỗ thơm quý); lại thấy Phật Trí-sa,
Cúng dường bình bát đẹp; lại thấy Phật Đại Nghiêm,
Dâng hoa ưu-bát-la (sen xanh); lại gặp Phật Quang Vương,
Cúng dường bằng báu đẹp; lại thấy Phật Thích-ca,
Dâng hoa sen vàng; lại gặp Phật Tú Vương,
Ngợi khen đức của Như Lai; lại thấy Phật Nhật Diện,
Dâng hoa đeo tai; lại gặp Phật Diệu Ý,
Rải hoa chân-đầu (?); lại thấy Phật Hàng Long,
Dâng ngọc ma-ni (ngọc quý trong suốt, tương truyền cầu gì được nấy); lại gặp Phật Tăng Ích,
Dâng các lọng báu; lại thấy Phật Dược Sư,
Dâng toà ngồi quý đẹp; gặp Phật Sư Tử Tràng,
Dâng lưới bằng các thứ báu; lại thấy Phật Trì Đức,
Cúng dường bằng âm nhạc; lại gặp Phật Ca-diếp,
Dâng các thứ hương bột; lại thấy Phật Phóng Quang,
Cúng dường bằng hoa đẹp; lại gặp Phật A-bệ,
Dâng đài đẹp thù thắng; lại thấy Phật Thế Cúng,
Dâng vòng hoa đẹp; lại gặp Phật Đa-già,
Từng bỏ ngôi vua trời; lại thấy Phật Nan Hàng,
Dâng các hương thơm quý; lại gặp Phật Đại Quang,
Xả bỏ thân mình mà cúng dường; lại thấy Phật Thượng Hoa,
Dâng đồ trang sức bằng báu; lại gặp Phật Pháp Tràng,
Rải các hoa đẹp; lại thấy Phật Tác Quang,
Dâng hoa ưu-bát-la, hết lòng cúng dường.
Như thế và vô lượng Phật khác, với mỗi vị đều đem các phẩm vật
Cúng dường phụng sự, không bỏ sót; mong Ngài nhớ lại chư Phật quá khứ,
Và nhớ việc cúng dường các Như Lai; chúng sinh khổ não không chỗ nương tựa,
Xin Ngài nhớ mà mau xuất gia. Ngài nhớ xưa gặp Phật Nhiên Đăng,
Được Vô sinh nhẫn (sự chứng biết vững vàng rằng các pháp vốn không sinh không diệt) thanh tịnh, cùng năm thần thông không bao giờ mất;
Từ đó liền đi đến được các cõi Phật, trong một niệm phụng sự khắp các Như Lai.
Các pháp hữu vi (mọi sự vật do nhân duyên tạo thành) đều vô thường; năm dục (năm thứ ham muốn: sắc đẹp, âm thanh, hương thơm, vị ngon, sự đụng chạm êm ái) và ngôi vua đều không bền;
Các chúng sinh bị khổ bức bách, mong Ngài mau xuất gia cứu giúp.
Thể nữ đàn ca tấu tiếng trong, định dùng dục lạc mê hoặc Bồ-tát;
Nhờ oai thần chư Phật mười phương, các tiếng phát ra đều diễn lời pháp:
Phiền não trong ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc — toàn bộ nơi chúng sinh luân hồi) như lửa dữ;
Mê lầm không lìa, mãi bị nó thiêu đốt.
Như mây nổi, chốc lát liền tan;
Hợp rồi lại tan, như đám người tụ nơi sân diễn trò.
Từng niệm không dừng, như chớp giữa trời;
Đổi dời tan mất nhanh chóng, như dòng thác đổ.
Do ái dục và vô minh (sự tối tăm, không thấy rõ sự thật), xoay vần trong năm đường (trời, người, địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh);
Quay vòng không ngừng, như bàn xoay của thợ gốm.
Đắm nhiễm năm dục, như chim mắc lưới.
Dục như giặc thù, rất đáng sợ hãi;
Người ở trong năm dục như đi trên lưỡi dao;
Người đắm năm dục như ôm cây độc.
Người trí bỏ dục như tránh hố phân;
Năm dục tối tăm, khiến mất chánh niệm (sự tỉnh thức sáng suốt).
Luôn đáng sợ hãi, là nguyên nhân các khổ;
Khiến cành nhánh sinh tử lớn thêm.
Do nó mà trôi dạt chìm đắm trong dòng sông sinh tử;
Bậc thánh bỏ nó như bỏ nước mũi, nước bọt.
Như thấy chó dại, vội chạy tránh xa;
Dục như dao tẩm mật, như đầu rắn độc,
Như lưỡi giáo mác, như bình đựng phân dơ.
Không thể lìa bỏ, giống như chó đói
Gặm xương khô. Năm dục không thật,
Do thấy sai mà sinh, như trăng dưới nước,
Như tiếng vang trong hang, như ảo ảnh hơi nắng, như trò huyễn thuật,
Như bọt trên nước, sinh từ sự phân biệt mê lầm,
Không có thực chất. Lúc tuổi đang sung sức,
Ngu si yêu đắm, cho là còn mãi,
Không biết chán bỏ; đến khi già, bệnh, chết kéo tới,
Phá hoại tuổi trẻ khoẻ mạnh, ai cũng ghét bỏ.
Người có của cải không biết xa lìa;
Khi năm nhà làm tan mất (năm thứ chiếm đoạt của cải: vua quan, giặc cướp, lửa, nước, con cháu phá của), liền sinh khổ não.
Như cây cối khi hoa quả tốt tươi
Thì mọi người yêu thích; khi cành lá héo rụng
Thì bỏ đi không đoái hoài. Già yếu, nghèo, bệnh
Cũng lại như vậy; cũng như chim kên kên,
Thế gian ghét bỏ; như lửa sét
Thiêu đốt cây lớn; cũng như nhà mục
Chẳng bao lâu sụp đổ. Có pháp lìa được
Sinh, già, bệnh, chết; mong Ngài xuất gia
Vì các chúng sinh nói pháp như thế.
Sinh, già, bệnh, chết trói buộc chúng sinh,
Như dây leo ma-lâu-ca quấn quanh cây ni-câu (cây đa lớn).
Cướp mất sức lực, làm hư hoại các căn (các giác quan),
Như sương giá khắc nghiệt làm héo rụi rừng cây.
Tuổi xuân, sắc đẹp nhân đó mà biến hoại.
Ví như lửa cháy núi, bốn phía cùng ập tới,
Thú hoang ở giữa hoảng hốt khổ sở;
Người ở trong sinh tử cũng lại như vậy;
Mong Ngài mau xuất gia để cứu thoát họ.
Ngài hãy xem khổ vì bệnh làm hại, làm não chúng sinh,
Như rừng hoa bị sương giá làm héo.
Ngài hãy xem khổ vì chết: ân ái dứt hẳn,
Người thân chia lìa, không còn gặp lại,
Như dòng sông trôi đi, như hoa rơi rụng.
Cái chết hại được cả kẻ có sức, khiến họ không tự chủ,
Đi một mình không bạn, theo nghiệp mà đi.
Mọi thọ mạng đều bị cái chết nuốt mất,
Như chim cánh vàng ăn được các loài rồng,
Cũng như voi chúa bị sư tử ăn,
Như cá ma-kiệt (loài cá khổng lồ trong biển) nuốt được tất cả,
Cũng như lửa dữ thiêu đốt rừng cây.
Mong Ngài nhớ xưa đã phát thệ nguyện lớn;
Nay chính là lúc nên mau xuất gia.
Tiếng nhạc của thể nữ muốn mê hoặc Bồ-tát;
Thần lực của chư Phật biến thành tiếng pháp.
Các pháp hữu vi này đều sẽ hoại diệt,
Như chớp giữa trời, không tạm dừng nghỉ,
Cũng như đồ vật đã vỡ, như vật đi mượn tạm,
Như bức tường bằng cỏ mục, cũng như bờ cát;
Nương vào nhân duyên mà có, không hề bền chắc.
Như đèn trước gió, như đám bọt nước,
Như bong bóng trên nước, giống như cây chuối,
Bên trong không có lõi chắc, như huyễn thuật, như phép biến hoá,
Như nắm tay không; lần lượt nương nhau mà có;
Kẻ ngu không hiểu, sinh lòng bám chấp sai lầm.
Ví như công sức người cùng sợi gai
Và bánh xe gỗ hợp lại mà thành sợi dây;
Lìa sự hợp lại ấy thì không thành dây.
Mười hai nhân duyên (mười hai khâu nối nhau tạo thành vòng sinh tử, từ vô minh cho đến già chết), phân tích từng khâu một,
Trong quá khứ, hiện tại, vị lai đều không có tự thể;
Tìm không thể thấy, cũng lại như vậy.
Ví như hạt giống sinh ra mầm;
Mầm và hạt giống không phải là một, cũng không lìa nhau.
Từ vô minh sinh ra các hành (những hoạt động tạo nghiệp);
Vô minh và hành cũng lại như vậy,
Không phải một, không lìa nhau, bản thể trống rỗng vắng lặng;
Trong nhân duyên, tìm không thể thấy.
Ví như con dấu và đất in: trong đất không có con dấu,
Trong con dấu không có đất; phải nhờ đất và con dấu
Thì hình chữ mới hiện ra. Nương vào căn (giác quan) và cảnh (đối tượng của giác quan)
Mà có nhãn thức (sự nhận biết qua mắt) sinh ra; ba thứ hợp lại
Mới gọi là thấy được. Cảnh không ở trong thức,
Thức không ở trong cảnh; trong căn, cảnh, thức
Vốn không có cái thấy; do phân biệt, chấp lầm
Mà hình tướng cảnh vật sinh ra. Người trí quán xét
Thấy chưa từng có hình tướng thật, như huyễn, như mộng.
Ví như dùi gỗ lấy lửa: gỗ, cái dùi, sức người,
Ba thứ hợp lại mới có lửa sinh ra;
Trong ba thứ ấy vốn không có lửa.
Hợp lại mà tạm có, gọi là chúng sinh;
Trong đệ nhất nghĩa (chân lý tối hậu, cái thật rốt ráo) đều không thể tìm thấy.
Ví như cổ họng cùng môi, lưỡi
Chạm động mà phát ra tiếng; trong từng phần riêng
Đều không tìm được tiếng; nhiều duyên hợp lại
Mới có tiếng ấy. Người trí quán tiếng nói:
Từng niệm nối tiếp nhau, không có thực chất,
Như tiếng vang trong hang, tìm tiếng không thể được.
Ví như đàn không hầu (loại đàn dây cổ), dây, thân đàn và bàn tay
Hợp lại phát ra tiếng; tiếng vốn không từ đâu đến, không đi về đâu;
Trong các duyên tìm tiếng không được;
Lìa các duyên tìm tiếng cũng không thể được.
Các uẩn (năm nhóm hợp thành con người: thân xác, cảm giác, tri giác, ý chí, nhận thức) bên trong bên ngoài đều trống rỗng vắng lặng,
Không có cái ta, không có người, không có kẻ sống lâu thật sự.
Ngài xưa gặp Phật Nhiên Đăng,
Đã chứng pháp mầu chân thật tối thắng;
Mong Ngài nay vì chúng sinh
Tuôn mưa pháp cam lộ, khiến họ được đầy đủ.
Phật bảo các tỳ-kheo: Bồ-tát nghe các bài kệ ấy rồi, một lòng hướng về Bồ-đề, giữ chánh niệm không lơi lỏng. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát trong suốt thời gian dài đã tôn trọng, cung kính, cúng dường chánh pháp và các vị thầy thuyết pháp; sinh lòng tin trong sạch sâu xa, cầu chánh pháp, ưa thích chánh pháp, an trú trong chánh pháp; nghe được bao nhiêu cũng không thấy đủ; khai ngộ cho chúng sinh; đối với người thí pháp thì hết sức tôn trọng; giảng nói cho người khác mà không mong cầu gì, cũng không nhân giảng pháp mà cầu của cải; nói pháp cho mọi người chưa từng keo kiệt; dũng mãnh tinh tấn, một lòng siêng năng tìm cầu; lấy pháp làm chỗ nương tựa, giữ gìn kho tàng giáo pháp; an trú trong nhẫn nhục, tu hành bát-nhã (trí tuệ thấu suốt thật tướng), thông đạt các phương tiện (cách khéo léo để giáo hoá).
Phật bảo các tỳ-kheo: Bồ-tát từ nhiều kiếp đến nay đã xa lìa tai hại của năm dục thế gian. Vì để giáo hoá chúng sinh, Ngài thị hiện ở trong cảnh giới tham dục; nhờ sức của vốn liếng phúc đức thù thắng do tích tụ, tăng trưởng mọi gốc lành, Ngài thị hiện hưởng dụng cảnh năm dục rộng lớn vi diệu mà tâm vẫn tự tại giữa đó. Lúc ấy Bồ-tát nhớ lại thệ nguyện đã phát thuở xưa; do nguyện xưa ấy, khi suy ngẫm thì Phật pháp đều hiện rõ trước mắt, Ngài liền khởi lòng đại bi quán sát thế gian: giàu sang thịnh vượng rốt cuộc đều tiêu diệt. Lại quán thấy sinh tử nhiều phiền não, hiểm ác, đáng sợ, nên muốn mau dứt trừ để vào Đại Niết-bàn.
Phật bảo các tỳ-kheo: Bồ-tát từ lâu đã hiểu rõ tai hại của sinh tử, không nắm giữ, không đắm trước, chỉ ưa cầu công đức chân thật của Như Lai. Ngài nương nơi a-lan-nhã (chỗ vắng lặng xa làng xóm để tu hành), tâm luôn vui làm lợi ích cho mình và cho người, dũng mãnh tinh tấn trên đạo vô thượng. Vì muốn cho tất cả chúng sinh được an vui, được lợi ích, được vắng lặng, được Niết-bàn, Ngài luôn khởi lòng đại từ đại bi, dùng bốn pháp nhiếp phục mà thu nhận chúng sinh không hề mỏi mệt; nhìn các chúng sinh như con một của mình; đối với mọi cảnh vật, tâm không vướng mắc. Ngài mở các hội đại thí để tăng thêm phúc đức, xa lìa keo kiệt tham lam, cho mà không mong đền đáp. Trong suốt thời gian dài dũng mãnh tinh tấn, khéo hàng phục các phiền não tham lam, giận dữ, kiêu mạn, keo kiệt, ganh ghét; chưa từng tạm quên tâm cầu Nhất thiết trí. Ngài mặc áo giáp đại thí, khoác giáp trụ tinh tấn, dùng tâm đại bi độ thoát chúng sinh; sức trí tuệ kiên cường, không bao giờ thối lui. Ngài đối với chúng sinh tâm bình đẳng, tuỳ theo ý thích của họ mà làm cho thoả mãn; biết lúc nên và lúc không nên, hiểu rõ đâu là pháp, đâu là phi pháp; hồi hướng (đem công đức dâng về) Bồ-đề. Trong việc bố thí, ba sự đều thanh tịnh (người cho, người nhận và vật được cho đều trong sạch, không vướng mắc). Ngài dùng trí kim cương dứt trừ bốn ma (bốn thứ làm hại người tu: phiền não, năm uẩn của thân tâm, cái chết, và ma vương cõi trời). Giới hạnh thành tựu, khéo giữ gìn nghiệp thân, khẩu, ý; dù tội nhỏ cũng rất sợ hãi, tâm luôn thanh tịnh. Trước những điều dơ bẩn, lời ác, chê bai, khinh rẻ, chế giễu, phỉ báng, đánh đập, nhục mạ, trói buộc, tâm Ngài chưa từng rối loạn. Ngài đầy đủ nhẫn nhục, tâm tính hiền hoà mềm mỏng; việc làm luôn bền vững; với mọi điều thiện tâm không thối lui. Ngài đầy đủ chánh niệm và trí tuệ, luôn tu chánh định, được ánh sáng trí tuệ phá tan mọi tối tăm; tâm luôn quán thấy các pháp là khổ, không, vô thường, không sạch.
Ngài đã khéo tu tập Tứ niệm xứ (bốn phép quán: thân không sạch, cảm thọ là khổ, tâm vô thường, các pháp vô ngã), Tứ chánh cần (bốn sự siêng năng đúng: ngăn điều ác chưa sinh, dứt điều ác đã sinh, làm điều thiện chưa có, tăng điều thiện đã có), Tứ như ý túc (bốn nền tảng thần thông: ý muốn, tinh tấn, tâm chuyên nhất, quán xét), Ngũ căn (năm gốc lành: tin, tinh tấn, niệm, định, tuệ), Ngũ lực (năm sức mạnh do năm gốc lành ấy lớn mạnh), Thất bồ-đề phần (bảy yếu tố giác ngộ: niệm, chọn lựa pháp, tinh tấn, hỷ, khinh an, định, xả), Bát thánh đạo phần (tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng). Lại luôn an trú trong xa-ma-tha (chỉ: lắng dừng tâm vào định) và tỳ-bát-xá-na (quán: soi xét sáng suốt bằng trí tuệ), thâm nhập lý duyên khởi (mọi vật do nhân duyên mà sinh), giác ngộ chân thật; luôn tự hiểu rõ mà không nhờ người khác giảng giải. Ngài dạo qua ba cửa giải thoát (không, vô tướng, vô nguyện), hiểu rõ các pháp như huyễn, như mộng, như bóng, như trăng dưới nước, như hình trong gương, như ảo ảnh hơi nắng lúc trời nóng, như tiếng vang của tiếng gọi.
Phật bảo các tỳ-kheo: Bồ-tát từ nhiều kiếp đến nay, trong bốn oai nghi (đi, đứng, ngồi, nằm) luôn an trú trong trí tuệ như vậy, công đức như vậy, tinh tấn như vậy, lợi ích như vậy. Chư Phật mười phương lại khiến nhạc cụ của các thể nữ trong cung phát ra tiếng vi diệu để khuyến phát Bồ-tát. Bồ-tát lại muốn giáo hoá các thể nữ trong cung, liền ngay lúc ấy chứng được bốn pháp môn. Bốn pháp ấy là gì? Một là dùng phương tiện bố thí, nói lời yêu thương, làm việc lợi ích, cùng làm việc với người, để thu nhận họ. Hai là nối dõi giống Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng), khiến không dứt mất, không hư hoại tính Nhất thiết trí, sức nguyện không thối lui. Ba là sức trí kiên cố, đại từ đại bi, không bỏ chúng sinh. Bốn là có sức của vốn liếng trí tuệ thù thắng, phân biệt rõ tất cả các pháp trợ giúp giác ngộ, vì pháp môn Đại Trang Nghiêm đã hiện tiền.
Dùng bốn pháp ấy, vì muốn giáo hoá các thể nữ trong cung, ngay lúc đó Ngài hiện thần thông lớn, khiến các thể nữ hiểu được tiếng nhạc, lời phát ra là trăm nghìn pháp môn, đó là: tâm rộng lớn, tâm thương xót chúng sinh, tâm cầu Bồ-đề, phát khởi tâm sâu xa, khiến sinh lòng tin trong sạch đối với Phật pháp, xa lìa kiêu mạn, tôn trọng chánh pháp, biết thiện và bất thiện, nhớ nghĩ chư Phật, bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ, sáu thần thông (thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, đi lại biến hoá tự tại, dứt sạch phiền não), bốn pháp nhiếp phục, bốn tâm vô lượng (thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả, mở rộng đến vô lượng chúng sinh), Tứ niệm xứ, Tứ chánh cần, Tứ như ý túc, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất bồ-đề phần, Bát thánh đạo phần; phân biệt từng điều về chỉ và quán; vô thường, khổ, không, vô ngã, không sạch; không tham, vắng lặng diệt tận; trí vô sinh và trí tận (trí biết mình đã dứt sạch phiền não và không còn phải tái sinh); cho đến Niết-bàn. Thần thông của Bồ-tát khiến trong tiếng nhạc phát ra những lời như vậy. Các thể nữ nghe những lời ấy rồi, sinh lòng thán phục hiếm có, vui mừng hớn hở, được điều chưa từng có.
Phật bảo các tỳ-kheo: Khi Bồ-tát ở trong vương cung, đã khiến tám vạn bốn nghìn thể nữ phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ vô thượng, chân chính, trọn vẹn của Phật). Lại có vô lượng trăm nghìn vị trời nghe pháp như vậy, được không còn thối lui đối với A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, nói những bài kệ vi diệu khuyên mời Bồ-tát mau chóng xuất gia.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video