Thiên 16 — Phẩm 16 – Vua Tần-bà-sa-la khuyên nhận lợi lạc thế tục

 Phẩm Vua Tần-bà-sa-la khuyên nhận lợi lộc thế tục, thứ mười sáu.

 Bấy giờ Phật bảo các tỳ-kheo (người nam đã xuất gia và thọ đủ giới trong đạo Phật): Xa-nặc (người hầu đánh xe của thái tử) vâng lời dạy của Bồ-tát (ở đây chỉ thái tử Tất-đạt-đa, bậc đang tu hạnh để thành Phật), an ủi đại vương cùng bà Ma-ha Ba-xà-ba-đề (dì của thái tử, người nuôi ngài từ nhỏ), Da-du-đà-la (vợ của thái tử) và những người dòng họ Thích (dòng họ của thái tử), khiến họ vơi bớt lo buồn. Bồ-tát vì muốn làm lợi ích cho chúng sinh nên đã cạo bỏ râu tóc, đến chỗ người thợ săn đem áo kiêu-xa-da (áo may bằng tơ lụa quý) đổi lấy áo cà-sa (áo của người xuất gia, nhuộm màu sẫm không rực rỡ) là pháp phục trong sạch. Rồi ngài đến chỗ người nữ tu khổ hạnh theo đạo phạm chí (người tu theo đạo Bà-la-môn) tên là Bệ-lưu. Người nữ ấy thỉnh Bồ-tát ngày mai đến dùng bữa cúng dường. Nhận lời mời xong, ngài lại đến chỗ người nữ tu khổ hạnh theo đạo phạm chí tên là Ba-đầu-ma. Người nữ ấy cũng thỉnh Bồ-tát ngày mai đến dùng bữa. Nhận lời mời xong, ngài lại đến chỗ tiên nhân tu phạm hạnh (hạnh trong sạch, dứt dục) tên là Lợi-bà-đà. Vị tiên ấy cũng thỉnh Bồ-tát ngày mai đến dùng bữa. Nhận lời mời xong, ngài lại đến chỗ hai vị tiên Quang Minh và Điều Phục. Hai vị tiên ấy cũng thỉnh Bồ-tát ngày mai đến dùng bữa. Này các tỳ-kheo, Bồ-tát lần lượt đến thành Tỳ-xá-ly. Bên thành có một vị tiên tên là A-la-la, cùng ở với ba trăm đệ tử, thường giảng cho đệ tử về Vô sở hữu xứ định (một tầng thiền định cao, trong đó tâm an trú nơi cảnh "hoàn toàn không có gì"). Khi ấy vị tiên từ xa thấy Bồ-tát, lòng cho là hiếm có, bảo các đệ tử: "Các ngươi hãy nhìn bậc người cao thượng này." Các đệ tử thưa với tiên nhân: "Chúng con thấy người này dung mạo đoan chính, xưa nay chưa từng có. Không biết từ đâu đến?" Này các tỳ-kheo, khi ấy ta hỏi A-la-la: "Pháp ông đã chứng có thể cho nghe được chăng? Nay tôi muốn tu, mong ông nói cho tôi." Vị tiên nói: "Cù-đàm (họ của thái tử), pháp ta đã chứng rất sâu xa mầu nhiệm. Nếu ai có thể học, ta sẽ giảng giải cho được tu tập. Nếu có thiện nam tử có lòng tin trong sạch nhận lời dạy của ta, đều thành tựu được định Vô sở hữu xứ mầu nhiệm." Này các tỳ-kheo, ta nghe tiên nhân nói, bèn nghĩ thế này: "Nay ta tự có tinh tấn, chánh niệm, định, ý muốn, lòng tin và trí tuệ; một mình ở một nơi, thường siêng năng tu tập, tâm không buông lung, ắt sẽ chứng được pháp mà vị tiên kia đã đạt." Thế là ta siêng năng tu tập, tâm không mỏi mệt, chẳng bao lâu đã chứng được hết. Được định rồi, ta đến chỗ tiên nhân nói thế này: "Thưa đại tiên, ông chỉ chứng được pháp này, hay còn pháp nào khác nữa?" Vị tiên nói: "Cù-đàm, ta chỉ được pháp này, không còn pháp nào khác." Bồ-tát đáp: "Pháp như thế ta đã tự chứng ngay trong hiện tại rồi." Vị tiên nói: "Pháp ta đã chứng thì ông cũng chứng được. Ta và ông nên cùng ở với nhau để dạy dỗ đệ tử." Này các tỳ-kheo, khi ấy vị tiên rất tôn trọng ta, liền đem những đồ cúng dường tốt đẹp nhất cúng dường ta; trong hàng học trò, ông xem riêng một mình ta là ngang hàng với ông. Này các tỳ-kheo, khi ấy ta suy nghĩ: "Điều vị tiên nói không thể dứt hết khổ. Pháp nào mới là nhân để lìa khổ?" Ngay lúc đó ta ra khỏi thành Tỳ-xá-ly, lần lượt đi đến kinh thành lớn Vương Xá của nước Ma-già-đà, vào núi Linh Thứu (núi Kên Kên, gần thành Vương Xá), ở một mình một nơi, thường được vô lượng trăm nghìn chư thiên bảo vệ. Buổi sáng sớm, ta mặc áo, cầm ứng khí (bình bát, đồ đựng thức ăn khi đi khất thực), từ cửa Ôn Tuyền vào thành Vương Xá, theo thứ tự từng nhà mà khất thực, đi đứng khoan thai, các giác quan đều lặng yên, mắt nhìn trước mặt chừng năm khuỷu tay (đơn vị đo bằng chiều dài từ khuỷu tay đến đầu ngón tay), tâm không tán loạn. Mọi người trong thành thấy Bồ-tát đến, lòng cho là hiếm có, đều nói: "Đây là người nào? Là thần núi, là Phạm vương (vua trời Phạm thiên, chủ cõi sắc), là Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), hay là Tứ thiên vương (bốn vị vua trời trấn giữ bốn phương)?" Bấy giờ Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật) nói kệ (bài thơ trong kinh Phật) rằng:

 Thân Bồ-tát trong sạch, ánh sáng không thể lường,

 Dáng vẻ oai nghi đầy đủ, tâm lặng yên, hết sức hiền hòa thuần thục.

 Ở trên núi Linh Thứu, tự giữ phép của người xuất gia.

 Vào lúc sáng sớm, mặc áo, cầm bát xong,

 Vì để điều phục thân tâm, nên vào thành khất thực.

 Thân như khối vàng ròng nung chảy, được tô điểm bằng các tướng tốt.

 Bên đường, những người nam nữ ngắm nhìn mãi không chán.

 Dân cư trong thành thấy bậc người cao quý này đến,

 Đều sinh lòng cho là hiếm có, chạy đua nhau đến ngắm nhìn:

 "Người này thật kỳ lạ, nay từ đâu đến vậy?"

 Có những cung nữ đều leo lên lầu gác đẹp,

 Từ nơi cửa sổ ngó nhìn không rời mắt.

 Đường phố đều đông nghẹt, chợ búa thì trống trơn,

 Bỏ cả công việc đang làm, cùng kéo đến chờ Bồ-tát.

 Có người vội vã đến tâu với vua Tần-bà-sa-la (vua nước Ma-già-đà):

 "Nay có Phạm thiên đến, vào thành khất thực."

 Lại có người nói rằng: "Có lẽ là trời Đế Thích,

 Hoặc là chúa các cõi trời Dạ-ma, Đâu-suất, Hóa lạc, Tha hóa (các tầng trời của cõi dục),

 Hoặc là Tứ thiên vương và các trời mặt trời, mặt trăng, hoặc là La-hầu (một vua a-tu-la, loài thần hiếu chiến hay đánh nhau với chư thiên) v.v…,

 Hoặc là Tỳ-lưu-chất-đa-la (một vua a-tu-la), hay Bạc-ly (?) (một vua a-tu-la) và chúng trời."

 Lại có người tâu vua: "Đây là thần núi Linh Thứu.

 Đại vương nên biết, nay vua được điều lợi lớn."

 Khi ấy vua nghe lời này, lòng rất vui mừng,

 Tự mình lên lầu cao, từ xa nhìn thân Bồ-tát:

 Các tướng tốt rất đoan nghiêm, như khối vàng ròng.

 Vua liền sai người hầu dâng thức ăn cho Bồ-tát,

 Lại sai người tìm xem chỗ ngài ở, đi theo để quan sát.

 Sứ giả theo Bồ-tát, thấy ngài đi về núi Linh Thứu,

 Trở về tâu đại vương, kể đủ những việc đã thấy.

 Vua nghe việc ấy xong, càng thêm lòng cho là hiếm có.

 Sáng sớm hôm ấy, vua sửa soạn xe giá, đích thân đến yết kiến.

 Từ xa thấy giữa núi đá, ánh sáng và tướng mạo hết sức trong sạch,

 Oai nghi dung mạo rất đẹp đẽ trang nghiêm, bất động như núi Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo).

 Vua cho lui hết người theo hầu, đi bộ tiến lên,

 Cúi đầu lễ chân Bồ-tát, hỏi han đủ điều rồi,

 Bèn thưa với Bồ-tát: "Bậc đại sĩ (người có tâm lớn, chỉ Bồ-tát) từ đâu đến?

 Quê hương ở nơi nào? Cha mẹ là ai?

 Là người Bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tế tự trong xã hội Ấn Độ) hay là người sát-đế-lợi (giai cấp vua chúa, võ tướng)?

 Hay là các bậc tiên thánh? Xin nhân giả (cách gọi tôn kính người có đức) nói thật cho biết."

 Bồ-tát đáp lời vua: "Cha tôi là vua Thâu-đàn (tức vua Tịnh Phạn),

 Ở dưới chân núi Tuyết (dãy Hy-mã-lạp-sơn), thành tên là Ca-tỳ-la.

 Nhân dân rất an vui. Vì cầu đạo cao tột,

 Nên nay tôi xuất gia." Vua lại cúi đầu lạy mà nói:

 "Ngài nay đang tuổi trẻ khỏe, dung nhan rất đoan chính,

 Lẽ ra nên hưởng niềm vui năm dục (năm thứ ham muốn: sắc đẹp, âm thanh, hương thơm, vị ngon, sự xúc chạm êm ái), cớ sao lại đi xin ăn?

 Ta sẽ chia nước này, cùng ngài chung nhau cai trị.

 Hôm nay may được gặp nhau, trong lòng ta rất vui mừng.

 Mong được làm bạn thân, cùng nhau ngồi ngôi vua.

 Cớ sao lại thích ở một mình giữa núi vắng, rừng hoang?"

 Bồ-tát khi ấy dùng lời lẽ dịu dàng

 Thong thả đáp đại vương: "Nay tôi chẳng hề luyến tiếc

 Những ngôi vị vinh hiển ở đời. Vì muốn cầu sự tịch diệt (sự vắng lặng dứt hết phiền não, tức Niết-bàn),

 Nên đã bỏ chúng mà xuất gia; huống gì đối với nước của vua

 Mà lại sinh lòng tham muốn? Ví như rồng Sa-kiệt (một vị vua rồng lớn ở biển)

 Lấy biển lớn làm cung điện, lẽ nào lại đối với vũng nước dấu chân trâu

 Mà sinh lòng yêu thích? Đại vương nên biết,

 Năm dục có lỗi lầm vô biên, có thể khiến người đọa vào địa ngục,

 Làm ngạ quỷ (quỷ đói) và súc sinh; người trí nên tránh xa,

 Vứt bỏ như nước mũi nước bọt. Dục lạc như trái cây đã chín,

 Chẳng bao lâu sẽ tự rụng; lại như mây trên không,

 Chốc lát đã đổi khác rồi tan; như gió thổi mạnh cuốn đi,

 Không lúc nào dừng lại. Nếu kẻ nào đắm năm dục

 Thì mất niềm vui giải thoát. Người có trí tuệ nào

 Lại đi tìm cái nhân của khổ lớn? Nếu người chưa được thỏa dục,

 Lửa tham bốc cháy dữ dội; còn nếu người đã được rồi

 Lại càng không biết chán; được rồi, cảnh thương yêu mà phải chia lìa

 Liền sinh ra khổ não lớn. Niềm vui mầu nhiệm trên cõi trời,

 Quả báo thù thắng ở cõi người, giả sử người đời

 Hưởng hết cả hai loại quả báo ấy, lòng vẫn chưa biết đủ,

 Được cái này lại cầu cái khác. Ví như người nóng nực kiệt sức,

 Khát quá mà uống nước mặn; năm dục cũng như thế,

 Mong cầu không lúc nào ngơi, mãi ở trong sinh tử,

 Xoay vần không bờ bến. Nếu là người có trí tuệ,

 Ắt giữ gìn trong sạch các giác quan, chứng đạo thánh vô lậu (con đường thánh đã dứt sạch phiền não, không còn rò rỉ),

 Như vậy mới gọi là biết đủ. Nay vua nên quán thân mình:

 Vô thường, không bền chắc, chín lỗ (hai mắt, hai tai, hai lỗ mũi, miệng, đường tiểu, đường đại tiện) luôn chảy rỉ đồ dơ,

 Như bộ máy tạo ra mọi khổ đau. Tôi tuy từng hưởng năm dục

 Nhưng không sinh lòng tham đắm; vì cầu niềm vui tịch diệt

 Nên nay xuất gia." Vua Tần-bà-sa-la nói:

 "Hay thay, bậc đại đạo sư (người thầy lớn dẫn đường)! Ta vốn nên làm bề tôi phụng sự ngài.

 Ngài là con của bậc đế vương mà bỏ được vinh hoa năm dục;

 Nay ta lại khuyên ngài nhận lợi lộc thế tục, ắt mắc tội vô lượng.

 Chỉ mong bậc đại từ bi thương xót mà bỏ qua lỗi lầm cho ta.

 Khi ngài ở cõi này chứng được quả Bồ-đề (giác ngộ) của Phật,

 Mong ngài đừng bỏ sót ta, để ta được lợi ích lớn."

 Thế rồi vua đứng dậy khỏi chỗ ngồi, cúi đầu lễ chân Bồ-tát,

 Có trăm nghìn người vây quanh, trở về cung của mình.

 Bồ-tát đã điều phục tâm, làm chỗ nương tựa cho thế gian,

 Tùy theo chỗ có lợi ích mà đi hay ở, sắp đi đến sông Ni-liên (sông Ni-liên-thiền, nơi gần chỗ Bồ-tát về sau thành đạo).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video