Phẩm thứ mười chín: Đến Bồ-đề tràng (đạo tràng Bồ-đề, tức nơi dưới gốc cây bồ-đề, chỗ Bồ-tát ngồi tu để thành Phật)
Bấy giờ Phật bảo các tỳ-kheo (những người nam xuất gia theo Phật): "Bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu giúp chúng sinh; ở đây chỉ chính đức Phật khi chưa thành đạo) tắm rửa thân thể, lại ăn cháo sữa, sức lực hồi phục đầy đủ như cũ. Ngài liền muốn đi đến dưới cây bồ-đề (cây mà dưới gốc đó Bồ-tát giác ngộ thành Phật), nơi vùng đất có mười sáu điều phúc đức, vì muốn hàng phục bọn ma oán (Ma vương cùng quân ma, kẻ thù ngăn cản người tu thành Phật).
Ngài mang tướng bậc đại nhân (dáng vẻ của bậc vĩ nhân) hướng mặt về phía tây mà đi. Ấy là: đi thong thả, an ổn; dáng điệu đẹp đẽ như cầu vồng; bước chân khoan thai, đường bệ, sừng sững như núi Tu-di (ngọn núi lớn nhất nằm ở trung tâm thế giới theo quan niệm nhà Phật). Ngài không đi vội vã, không đi chậm chạp, không đi nặng nề, không đi hấp tấp, không đi rối loạn. Ngài đi lìa mọi nhơ bẩn, đi trong sạch, đi không lỗi lầm, đi không ngu tối, đi không vướng mắc. Ngài đi như vua sư tử, đi như vua rồng, đi như Na-la-diên (vị thần có sức mạnh vô địch). Ngài đi chân không chạm đất. Ngài đi in dấu tướng bánh xe nghìn nan hoa (một tướng tốt của Phật: dưới lòng bàn chân có vân hình bánh xe nghìn nan). Ngài đi mà các ngón chân có màng lưới nối liền (một tướng tốt của Phật), móng chân như đồng đỏ chiếu sáng mặt đất. Ngài đi làm rung chuyển mặt đất. Ngài đi phát ra tiếng vang lớn như núi va vào nhau. Ngài đi đến đâu thì hố trũng, gò đống tự nhiên hóa bằng phẳng. Ngài đi mà ánh sáng dưới chân chiếu tới chúng sinh tội lỗi, khiến họ được về thiện thú (các cõi tốt lành như cõi người, cõi trời). Ngài đi mà chỗ đất bước qua đều mọc hoa sen. Ngài đi theo đúng như chư Phật quá khứ đến ngồi tòa sư tử (chỗ ngồi của Phật; ví Phật như sư tử là chúa muôn loài). Ngài đi với tâm như kim cương, không gì phá hỏng được. Ngài đi đóng lại các ác thú (các cõi xấu khổ như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), mở ra các cửa lành. Ngài đi đem an vui cho tất cả chúng sinh. Ngài đi tiêu diệt sức mạnh của ma. Ngài đi dẹp tan các thuyết sai lạc. Ngài đi trừ dứt màn che của vô minh (sự mê muội, không thấy chân lý, gốc rễ của khổ đau). Ngài đi cắt đứt đôi cánh của sinh tử (vòng sống chết luân hồi không dứt). Ngài đi làm lu mờ ánh sáng của Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), Phạm Thiên (vua trời ở cõi trời cao hơn, cõi Sắc giới), các vị Hộ Thế (bốn vị Thiên vương giữ gìn thế gian) và Tự Tại thiên vương (vua trời cõi Tha Hóa Tự Tại, cõi trời cao nhất của Dục giới). Ngài đi giữa tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ rộng lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ) mà chỉ một mình ta là tôn quý nhất. Ngài đi tự mình chứng đạo thánh, không nhờ người khác chỉ cho mà ngộ. Ngài đi sắp chứng nhất thiết trí (trí tuệ biết rõ tất cả mọi điều, tức trí tuệ của Phật). Ngài đi với chính niệm (sự tỉnh thức, nhớ rõ điều đúng) và trí tuệ hòa hợp. Ngài đi vì muốn trừ bỏ sinh, già, bệnh, chết. Ngài đi hướng về thành niết-bàn (trạng thái dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử), nơi vắng lặng, lìa nhơ, không còn chết, không còn sợ hãi."
Bấy giờ Bồ-tát giữ chính niệm, nhìn thẳng hướng về cây bồ-đề kia mà đi. Lúc ấy liền có vô số dáng vẻ uy nghi như thế. Khi đó có thần gió, thần mưa, từ sông Ni-liên (sông Ni-liên-thiền, gần cây bồ-đề, nơi Bồ-tát tắm) đến cây bồ-đề, quét dọn tưới rửa khắp nơi, khiến tất cả đều trang nghiêm sạch sẽ. Lại mưa xuống vô số hương hoa tuyệt đẹp phủ kín mặt đất. Trong tam thiên đại thiên thế giới, mọi cây lớn nhỏ đều nghiêng cành hướng về cây bồ-đề. Các núi lớn nhỏ trong tam thiên đại thiên thế giới, như núi Tu-di v.v., đều nghiêng đỉnh hướng về cây bồ-đề. Các thiên tử (con trai các vị trời, tức các vị thần trời) ở Dục giới (cõi của chúng sinh còn ham muốn, gồm cõi người và sáu tầng trời thấp) mỗi vị rải đủ loại hương hoa kỳ diệu; mỗi bông hoa dài rộng một câu-lô-xá (đơn vị đo đường xa của Ấn Độ xưa, khoảng vài dặm) làm đài hoa. Lại hiện ra con đường rộng lớn dài xa vô tận. Hai bên đường có lan can bằng bảy thứ báu (vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, ngọc đỏ, mã não…) đều trang hoàng đẹp đẽ, cao bằng bảy cây đa-la (loại cây cọ cao vút ở Ấn Độ, dùng làm đơn vị đo chiều cao). Phướn lọng bằng các thứ báu trang hoàng khắp nơi. Lại hóa ra những cây đa-la bằng bảy báu; giữa mỗi cây có dây vàng giăng nối; trên dây đều treo chuông quý, xen giữa có ngọc sáng và lưu ly. Giữa hai hàng cây có ao bằng bảy báu; trong ao cát vàng trải khắp, nước thơm đầy tràn. Hoa ưu-bát-la (sen xanh), hoa câu-vật-đầu (sen vàng hoặc sen trắng nở về đêm), hoa ba-đầu-ma (sen hồng), hoa phân-đà-lợi (sen trắng) — các loại hoa như thế mọc đầy trong ao. Bốn bên ao có bậc thềm bảy báu, trang hoàng khắp xung quanh. Trên bậc thềm có chim ca-lăng-tần-già (loài chim có tiếng hót rất hay), le le, ngỗng trời, uyên ương, chim mạng mạng (chim hai đầu chung một thân) cùng các loài chim khác cất tiếng hót êm hòa thanh nhã. Có tám vạn bốn nghìn thể nữ (cung nữ, tiên nữ hầu hạ) cõi trời lấy các thứ nước thơm rưới trên con đường phía trước. Lại có tám vạn bốn nghìn thể nữ cõi trời rải các thứ hoa trời. Dưới mỗi gốc cây lại có đài đẹp bằng các thứ báu; trên mỗi đài có tám vạn bốn nghìn thể nữ cõi trời, đều nâng đồ báu đựng hương chiên-đàn (gỗ đàn hương) và hương trầm thủy (trầm hương, loại gỗ thơm nặng chìm trong nước) tuyệt hảo. Lại có năm nghìn thể nữ cõi trời tấu nhạc trời, ca múa ngợi khen, phát ra tiếng êm hòa thanh nhã.
Phật bảo các tỳ-kheo: "Khi Bồ-tát đến cây bồ-đề, thân Ngài phóng ra khắp nơi vô lượng ánh sáng, lại làm rung chuyển khắp vô biên cõi nước. Lại có vô lượng trăm nghìn vị trời tấu nhạc trời, từ trên hư không mưa xuống các thứ hoa trời, lại mưa xuống vô lượng trăm nghìn y phục đẹp của cõi trời. Lại có vô số voi, ngựa, bò v.v. vây quanh Bồ-tát, cất tiếng rống mà âm thanh êm hòa thông suốt. Lại có vô số chim anh vũ, chim xá-lợi, chim câu-chỉ-la (chim cu Ấn Độ, hót hay), chim ca-lăng-tần-già, le le, ngỗng trời, uyên ương, công, chim trả, chim cộng mạng (chim hai đầu chung một thân) cùng các loài chim khác bay lượn vây quanh, cất tiếng hót êm hòa thanh nhã. Khi Bồ-tát đến Bồ-đề tràng, có vô lượng điềm lành hiếm có như thế."
Phật bảo các tỳ-kheo: "Khi Bồ-tát sắp ngồi tòa bồ-đề, đêm ấy Đại Phạm thiên vương, vị chủ của tam thiên đại thiên thế giới, bảo chúng trời Phạm thiên rằng: 'Các vị nên biết, Bồ-tát ma-ha-tát (vị Bồ-tát lớn, bậc Bồ-tát cao nhất) mặc áo giáp tinh tấn (sự siêng năng không lùi bước), trí tuệ kiên cố, tâm không mỏi mệt; đã thành tựu mọi hạnh của Bồ-tát; thông suốt mọi pháp môn ba-la-mật (các hạnh tu đưa người qua bờ khổ sang bờ giải thoát, như bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ); đối với mọi Bồ-tát địa (các tầng bậc tu chứng của Bồ-tát) đều được tự tại lớn; được tâm ý thanh tịnh ưa thích của Bồ-tát; căn cơ (khả năng tiếp nhận giáo pháp) sắc bén hay chậm lụt của mọi chúng sinh đều biết rõ; an trú trong kho tàng bí mật của Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như), vượt khỏi mọi cảnh giới của ma; mọi pháp lành đều tự mình giác ngộ, không do người khác mà được giác ngộ; được sức thần thông lớn của chư Như Lai che chở nhớ nghĩ; sẽ vì chúng sinh nói con đường giải thoát, cũng sẽ làm vị đại thương chủ (người trưởng đoàn buôn dẫn đường, ví người dẫn chúng sinh đến chỗ châu báu là giải thoát) cho chúng sinh; dẹp tan mọi đạo quân ma.
Trong tam thiên đại thiên thế giới, chỉ có Phật là tôn quý nhất, là đại y vương (vị vua thầy thuốc lớn, ví Phật chữa bệnh khổ cho chúng sinh), điều chế thuốc pháp (giáo pháp ví như thuốc chữa bệnh phiền não) cứu khổ chúng sinh, là đại pháp vương (vua của giáo pháp); dùng ánh sáng trí tuệ chiếu khắp mười phương, dựng cờ pháp lớn (ví giáo pháp như lá cờ chiến thắng). Ngài không bị tám pháp thế gian (được, mất, khen, chê, tiếng tốt, tiếng xấu, sướng, khổ) làm nhiễm, như hoa sen không dính nước; tích chứa vô lượng báu pháp chân thật, như biển lớn chứa các thứ châu báu lạ; đối với kẻ thù và người thân đều bình đẳng, như núi Tu-di an trụ không lay động; tâm ý thanh tịnh như ngọc ma-ni (ngọc báu như ý, trong suốt sáng ngời), lìa mọi nhơ bẩn; trong tam thiên đại thiên thế giới được tự tại lớn.
Bồ-tát ma-ha-tát mang vô lượng công đức như thế đến Bồ-đề tràng: vì muốn hàng phục các ma oán; vì để thành a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn, tức quả vị Phật); vì muốn viên mãn mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), bốn vô sở úy (bốn điều không sợ hãi khi thuyết pháp của Phật) và mười tám pháp bất cộng (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có); vì để chuyển bánh xe Chánh pháp (ví việc giảng dạy giáo pháp như lăn bánh xe đi khắp nơi phá tan tà kiến); vì muốn rống tiếng sư tử lớn (ví lời thuyết pháp oai hùng như tiếng sư tử rống khiến muông thú khiếp sợ); vì ban mưa pháp lớn cho chúng sinh được thỏa mãn; vì khiến chúng sinh được pháp nhãn thanh tịnh (con mắt trong sạch thấy rõ chân lý); vì khiến các ngoại đạo (những người theo đạo khác ngoài Phật pháp) thôi tranh cãi; vì muốn bản nguyện (lời nguyện ban đầu khi mới phát tâm tu) được viên mãn; vì để được tự tại đối với mọi pháp. Các vị, các vị nên phát tâm đến gần gũi cúng dường (dâng lễ vật tỏ lòng tôn kính).' Rồi nói kệ (thơ trong kinh Phật) rằng:
Vô lượng trăm nghìn kiếp (kiếp: khoảng thời gian vô cùng dài), Đủ từ, bi, hỷ, xả (thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui theo điều tốt của người, buông xả bình đẳng);
Thiền định (tâm lắng yên tập trung), trí tuệ thông suốt, Nay sắp chứng niết-bàn.
Nếu ai muốn xa ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), Và lìa khỏi tám nạn (tám hoàn cảnh khó gặp Phật, khó nghe pháp),
Được hưởng quả vui đẹp cõi trời, Cho đến chứng niết-bàn,
Thì nên đem lễ vật cao quý, Cúng dường lên Bồ-tát.
Sáu năm tu khổ hạnh (lối tu hành hành xác khắc khổ), Nay muốn đến Bồ-đề tràng.
Chủ ba nghìn thế giới, Đế Thích, Phạm Thiên và mặt trời, mặt trăng,
Tất cả không ai bằng Ngài, Người thấy đều vui mừng.
Ngài sẽ hàng phục quân ma, Ắt sẽ thành chính giác (sự giác ngộ chân chính, tức thành Phật).
Thân có ba mươi hai tướng (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp trên thân Phật), Tự trang nghiêm tuyệt bậc;
Phạm âm (giọng nói trong trẻo thanh tịnh như tiếng Phạm Thiên) rất trong vang, Tâm sạch lìa mọi lỗi.
Hoặc có người ưa muốn, Sinh lên cõi Phạm Thiên;
Hoặc có người ưa muốn, Chứng quả Thanh văn (quả vị của người nghe Phật dạy mà tu thành bậc A-la-hán, tự giải thoát);
Hoặc có người ưa muốn, Được thành Bích-chi Phật (bậc tự giác ngộ một mình nhờ quán lẽ nhân duyên, không đi giáo hóa rộng);
Hoặc có người ưa muốn, Sẽ đạt quả vô thượng (quả Phật cao nhất);
Những người như thế ấy, Nên cúng dường Đạo sư (bậc thầy dẫn đường, chỉ Bồ-tát/Phật).
Phật bảo các tỳ-kheo: "Khi ấy Đại Phạm thiên vương vì cúng dường Bồ-tát, dùng sức thần thông khiến cả tam thiên đại thiên thế giới đều sạch sẽ, trừ bỏ mọi cát mặn, sỏi đá, gạch ngói, gai góc; mặt đất phẳng như bàn tay, không có gò đống; dùng vàng, bạc, lưu ly, xà cừ, mã não, san hô, hổ phách, ngọc trai v.v. trang hoàng. Lại khắp tam thiên đại thiên thế giới mọc lên các loại cỏ lành, xanh biếc, xoắn về bên phải, mềm mại đáng yêu như vải ca-lăng-đà (loại vải cực mềm mịn của Ấn Độ). Các biển lớn biến thành đất bằng, nhưng cũng không làm phiền nhiễu các loài sống dưới nước như cá, ba ba, giải, cá sấu. Các Phạm vương, Đế Thích và bốn Thiên vương Hộ thế ở mọi cõi nước khắp mười phương đều thấy tam thiên đại thiên thế giới nơi đây trang nghiêm sạch sẽ như thế, nên mỗi vị đều trang hoàng cõi của mình để từ xa dâng lễ cúng dường. Lại tất cả Bồ-tát ở vô biên cõi nước mười phương, vì cúng dường, mỗi vị đem lễ vật thù thắng vượt hơn cõi người cõi trời, ngay tại nước mình mà dâng cúng; ai nấy đều thấy vô biên thế giới như một cõi Phật. Những chỗ tối tăm giữa các núi Tu-di và núi Thiết Vi (dãy núi sắt bao quanh rìa thế giới), nơi ánh sáng mặt trời mặt trăng không chiếu tới, đều thấy ánh sáng của Bồ-tát chiếu khắp."
Có mười sáu vị thiên tử giữ gìn Bồ-đề tràng này. Các vị thiên tử ấy đều đã chứng vô sinh pháp nhẫn (sự an trú vững vàng nơi trí thấy rõ các pháp vốn không sinh không diệt) và được bậc a-duy-việt-trí (bậc không còn thoái lui trên đường tu thành Phật). Tên các vị là: thiên tử Chuyển Tiến, thiên tử Vô Thắng, thiên tử Thí Dữ, thiên tử Ái Kính, thiên tử Dũng Lực, thiên tử Thiện Trụ, thiên tử Trì Địa, thiên tử Tác Quang, thiên tử Vô Cấu, thiên tử Pháp Tự Tại, thiên tử Pháp Tràng, thiên tử Sở Hành Cát Tường, thiên tử Vô Chướng Ngại, thiên tử Đại Trang Nghiêm, thiên tử Thanh Tịnh Giới Hương, thiên tử Liên Hoa Quang Minh. Các thiên tử như thế, mỗi vị hóa ra một vùng rộng bốn phía tám mươi do-tuần (?) (do-tuần: đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, khoảng mười mấy cây số), bày khắp vô lượng đồ trang hoàng bằng báu. Bốn bên vùng đất ấy đều có bảy lớp đường báu; mỗi đường báu đều có hàng cây đa-la báu; giữa mỗi cây có dây vàng giăng chéo, treo các chuông báu, phủ lưới báu. Vàng Diêm-phù-đàn (loại vàng ròng quý nhất, màu tía sáng) làm thành hoa sen phủ khắp mặt đất; trên mỗi bông hoa đều trang hoàng bằng bảy báu. Lại đốt đủ thứ hương trời thượng hạng. Mọi loài cây đẹp trong cõi người cõi trời ở mười phương thế giới đều hiện ra trong đó. Lại mọi hương hoa tuyệt diệu dưới nước trên bộ ở mười phương thế giới đều hiện ra trong đó. Lại chư Phật, Bồ-tát ở mười phương thế giới, mỗi vị tại cõi mình hiện ra đạo tràng bồ-đề với vô lượng tư lương (vốn liếng công đức, phúc đức trí tuệ tích lũy để thành đạo), trang hoàng rộng lớn bằng phúc đức và trí tuệ; mọi việc như thế đều hiện ra trong đạo tràng này.
Phật bảo các tỳ-kheo: "Mười sáu vị thiên tử thấy các điềm lành thần thông và mọi thứ trang hoàng như thế thì hớn hở vui mừng. Trời, rồng, dạ-xoa (loài quỷ thần nhanh nhẹn, có sức mạnh), càn-thát-bà (thần âm nhạc của cõi trời), a-tu-la (loài thần hay giận dữ, thường đánh nhau với chư thiên), ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), khẩn-na-la (thần ca hát, đầu có sừng), ma-hầu-la-già (thần rắn lớn) v.v. thấy đạo tràng này đều khen là chưa từng có; ai nấy nghĩ cung điện của mình chẳng khác gì mồ mả, và đều có vô lượng lời ngợi khen công đức. Lại có bốn vị thần giữ cây bồ-đề: một tên Tỳ-lưu-bạc-cù, hai tên Tô-ma-na, ba tên Ô-châu-bát-để, bốn tên Đế-châu. Mỗi vị dùng sức thần biến hóa cây bồ-đề cao rộng trang nghiêm, cao bằng tám mươi cây đa-la; gốc, thân, cành, lá, hoa, quả đều sum suê, ngay ngắn đáng yêu, trang hoàng không gì sánh, người thấy đều vui mừng, hơn cả cây ba-lợi-chất-đa-la (cây san hô trời, cây thần nổi tiếng ở cõi trời) và cây câu-tỳ-la trong vườn Hoan Hỷ của Đế Thích. Chỗ Bồ-tát ngồi thành bồ-đề chính là trung tâm của tam thiên đại thiên thế giới. Đất dưới gốc cây này hoàn toàn do kim cương tạo thành, không thể phá hoại."
Phật bảo các tỳ-kheo: "Khi Bồ-tát sắp đến cây bồ-đề, phóng ánh sáng lớn chiếu khắp vô biên vô lượng thế giới. Chúng sinh ở địa ngục đều được lìa khổ; chúng sinh ngạ quỷ (loài quỷ đói khát thường xuyên) đều được no đủ; chúng sinh súc sinh đều đối xử với nhau bằng lòng thương; chúng sinh có các giác quan không lành lặn đều được đầy đủ; chúng sinh đau bệnh đều được khỏi; chúng sinh sợ hãi đều được an vui; người tù trong ngục đều được thả ra; người nghèo khổ đều được của báu; chúng sinh bị phiền não (những thứ làm tâm rối loạn khổ sở như tham, giận, si) đều được giải thoát; chúng sinh đói khát đều được ăn uống; người mang thai đều được thoát nạn; người gầy yếu đều được khỏe mạnh đầy đặn. Lúc ấy không một chúng sinh nào bị tham, sân, si (ham muốn, giận dữ, mê muội) bức bách khổ não; người và trời không ai chết, cũng không ai thụ thai. Khi đó tất cả chúng sinh thương xót lẫn nhau, sinh lòng làm lợi cho nhau, như cha như mẹ, như chị như em gái, như anh như em trai." Bấy giờ Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật) muốn nói lại ý này nên nói kệ rằng:
Nỗi đau khổ bức bách nơi địa ngục, Tất cả đều ngừng nghỉ;
Loài súc sinh ăn thịt lẫn nhau, Mỗi con đều khởi lòng thương.
Tám nạn đều đóng lấp, Ba đường ác đều trống vắng;
Nơi ánh sáng chiếu đến, Đều hưởng niềm vui tuyệt diệu.
Mắt, tai, mũi, lưỡi v.v., Các giác quan không lành lặn,
Đều được đầy đủ cả; Người bị phiền não quấy nhiễu,
Liền được an vui lớn; Kẻ điên loạn được tỉnh táo chính niệm;
Kẻ nghèo hèn được giàu sang; Người bệnh khổ được khỏi hẳn;
Người bị giam được thả ra; Tất cả không còn giận dữ tranh giành;
Lần lượt khởi lòng thương, Như cha mẹ thương con.
Lưới ánh sáng của Bồ-tát, Phủ khắp cả mười phương,
Chiếu khắp cõi nhiều như cát sông Hằng, Che lấp vô biên cõi nước.
Núi Thiết Vi, núi Đại Thiết Vi, Cùng các núi khác nữa,
Thảy đều không hiện ra nữa, Biến thành một cõi Phật,
Do các thứ báu tạo nên, Trang hoàng rất kỳ diệu;
Nhờ ánh sáng soi chiếu, Mọi thứ rõ như nhìn bàn tay.
Những trang hoàng như thế, Là để cúng dường Bồ-tát.
Thần giữ Bồ-đề tràng, Có mười sáu thiên tử,
Bốn phía tám mươi do-tuần, Hiện đủ thứ trang hoàng.
Uy lực lớn của Bồ-tát, Trong bốn phía tám mươi do-tuần,
Cũng hiện vô biên cõi nước, Mỗi cõi đều trang nghiêm sạch sẽ.
Chúng trời, rồng, tám bộ (tám loài thần hộ pháp: trời, rồng, dạ-xoa, càn-thát-bà, a-tu-la, ca-lâu-la, khẩn-na-la, ma-hầu-la-già), Thấy những việc như thế rồi,
Quay lại nghĩ cung điện của mình, Mà xem như mồ mả.
Ai nấy khởi lòng kinh lạ, Ngợi khen các công đức:
"Lành thay, phúc thật khó nghĩ bàn, Mới đem lại quả báo như thế!
Chẳng phải chỉ thân, lời nói, ý nghĩ, Tạo nên sự trang nghiêm như vậy,
Mà nhờ sức bản nguyện, Tất cả đều thành tựu;
Tùy theo nghiệp (việc làm và quả báo của nó) của chúng sinh, Ai cũng đều được thỏa mãn."
Bốn vị thần giữ cây bồ-đề, Trang hoàng cây bồ-đề,
Hơn cả vườn Hoan Hỷ, Rừng cây tuyệt đẹp của Đế Thích.
Do thần này trang hoàng, Ngay ngắn rất đáng yêu;
Tất cả trời người, Khen ngợi mãi không thôi.
Phật bảo các tỳ-kheo: "Ánh sáng thanh tịnh của Bồ-tát chiếu khắp thế giới, diệt trừ phiền não của tất cả chúng sinh; ai gặp ánh sáng ấy đều vui mừng. Ánh sáng ấy lại chiếu đến cung của vua rồng Ca-lợi. Khi đó vua rồng gặp ánh sáng này, liền ở giữa chúng rồng nói kệ rằng:
Ba vị Phật quá khứ đều đã xuất hiện, Ánh sáng trí tuệ màu vàng ròng;
Nay lại thấy ánh sáng không nhơ, Do đây ắt có Phật ra đời.
Ánh sáng ấy trong sạch hơn mặt trời mặt trăng, Chẳng phải đom đóm, đuốc, sao hay chớp,
Cũng chẳng phải uy quang của Phạm Thiên, Đế Thích hay a-tu-la, Có thể sánh kịp.
Ta do nghiệp trước làm điều bất thiện, Nên cung điện ở luôn tối tăm,
Thường bị mưa cát nóng đốt thân, Tự nghĩ đã chịu khổ này lâu dài.
Bỗng gặp ánh sáng như mặt trời chiếu, Thân tâm mát mẻ, vui mừng khắp cả;
Bậc đã tu muôn hạnh suốt ức kiếp, Nay ắt ngồi nơi Bồ-đề tràng.
Ta cùng các ngươi là bà con quyến thuộc, Hãy đem y phục, hương hoa và nhạc,
Cùng đủ thứ đồ trang hoàng, Cúng dường bậc làm lợi ích thế gian."
Phật bảo các tỳ-kheo: "Bấy giờ vua rồng cùng quyến thuộc vui mừng hớn hở, nhìn khắp bốn phương, liền thấy thân tướng Bồ-tát sừng sững như núi Tu-di, có Phạm Thiên, Đế Thích, bốn Thiên vương và tám bộ rồng thần đều vây quanh. Vua rồng lòng rất vui mừng, cúi đầu mặt lạy dưới chân Ngài, cung kính tôn trọng, liền đem đủ thứ hương hoa, y phục, chuỗi ngọc, tấu các thứ nhạc cúng dường Bồ-tát, chắp tay khom mình nói kệ khen rằng:
Mặt sáng như trăng rằm, Bậc Đại Đạo sư của thế gian!
Xưa con gặp chư Phật, Điềm lành đều như thế.
Nay Ngài phá ma xong, Sắp sẽ chứng bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn).
Từng trong các kiếp quá khứ, Tu rộng bố thí trong và ngoài (bố thí thân mạng mình và bố thí của cải bên ngoài),
Trì giới (giữ gìn giới luật) và nhẫn nhục, Tinh tấn, thiền định, trí tuệ,
Phương tiện (cách khéo léo để giáo hóa), đại từ bi, Sức nguyện, hỷ, xả v.v.;
Nhờ các công đức ấy, Sẽ được thành Phật đạo.
Tất cả các rừng cây, Nghiêng cành lạy cây Phật;
Có nghìn bình cát tường (bình báu điềm lành), Vây quanh giữa hư không;
Các loài chim cất tiếng hòa, Bay lượn đua nhau theo.
Thân màu ánh vàng ròng, Chiếu khắp cả mười phương;
Đường ác dừng khổ não, Thế gian được an vui.
Ngài nay trong ba cõi (Dục giới, Sắc giới, Vô sắc giới — toàn bộ thế giới chúng sinh), Ắt làm bậc Đại Đạo sư.
Phạm vương và Đế Thích, Các thiên tử cõi Dục, cõi Sắc,
Đều bỏ niềm vui tuyệt diệu, Cùng đến dâng cúng dường.
Ngài nay ở thế gian, Ắt làm bậc đại y vương.
Phàm nơi nào Ngài bước qua, Hoa sen theo bước mọc lên.
Ngài nay ở thế gian, Ắt là bậc Ứng cúng (bậc xứng đáng nhận sự cúng dường của trời người).
Đạo sư ngồi đạo tràng, Vô lượng câu-chi (đơn vị số lớn của Ấn Độ, bằng mười triệu) số,
Tất cả các quân ma, Đều sẽ tự tan vỡ khuất phục.
Mặt trời mặt trăng có thể rơi rụng, Núi Tu-di có thể sụp đổ,
Nếu chưa được bồ-đề, Ngài quyết không dời chỗ.
Nguyện con cùng quyến thuộc, Được bỏ thân rồng này,
Lấy công đức tự trang nghiêm, Sẽ đến tòa bồ-đề.
Nói kệ ấy xong, hoàng hậu của vua rồng tên là Kim Quang, cùng vô số long nữ cung kính vây quanh, cầm các lọng báu, y phục, chuỗi ngọc, hoa đẹp cõi người cõi trời, lại cầm đồ báu đựng các thứ hương nổi tiếng, tấu các thứ nhạc, nói kệ hay khen Bồ-tát rằng:
Ngài dứt được tham, sân, si, Cùng mọi tai họa lỗi lầm thế gian,
Là bậc vượt biển sinh tử, Nên nay con cúi đầu lạy.
Ngài là bậc đại y vương, Khéo nhổ mũi tên phiền não;
Chúng sinh chưa được thuần hóa, Ngài sẽ thuần hóa họ.
Chúng sinh ở thế gian, Luôn bị phiền não che lấp;
Ngài sẽ dùng mặt trời trí tuệ, Chiếu soi khiến được tiêu trừ.
Thế gian không nơi nương tựa, Nay sắp có chỗ nương tựa;
Mà trong hư không, Mưa xuống đủ thứ áo cơm;
Các trời, rồng, thần v.v., Đều sinh lòng vui mừng.
Đại Đạo sư có tài biện thuyết (tài giảng nói lưu loát, sâu sắc), Nguyện Ngài mau ngồi đạo tràng,
Hàng phục các ma oán, Sẽ thành đạo vô thượng,
Giống như chư Như Lai xưa, Đã chứng pháp bồ-đề.
Vô lượng kiếp tu tập, Làm lợi ích muôn loài;
Nguyện mau ngồi đạo tràng, Chứng bồ-đề vô thượng.
Phật bảo các tỳ-kheo: "Bấy giờ Bồ-tát suy nghĩ thế này: 'Chư Phật thuở xưa ngồi trên tòa gì mà chứng a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề?' Khi nghĩ như vậy, Ngài liền biết chư Phật quá khứ đều ngồi trên cỏ sạch mà thành chính giác. Lúc ấy thiên tử cõi Tịnh Cư (tầng trời trong sạch, nơi ở của các bậc thánh không còn trở lại cõi Dục) biết tâm Bồ-tát, thưa với Bồ-tát rằng: 'Đúng vậy, đúng vậy. Chư Phật quá khứ khi muốn chứng bồ-đề đều ngồi trên cỏ sạch.' Bấy giờ Bồ-tát lại tự nghĩ: 'Ai có thể cho ta cỏ sạch như thế?' Khi ấy Thích-đề-hoàn-nhân (tức Đế Thích) liền biến thân làm người cắt cỏ, đứng bên phải Bồ-tát, không gần không xa, cầm cỏ mà đứng. Cỏ ấy xanh biếc như đuôi chim công, mềm mại đáng yêu như vải ca-thi-ca (vải mịn quý xứ Ca-thi), uốn xoắn về bên phải, hương thơm ngào ngạt.
Bấy giờ Bồ-tát thấy người hóa hiện ấy cầm cỏ đẹp này, liền dần đến chỗ người đó, thong thả hỏi: 'Ngươi tên là gì?' Người ấy đáp: 'Tôi tên là Cát Tường (nghĩa là điềm lành, may mắn).' Bồ-tát nghĩ: 'Nay ta muốn cầu điềm lành cho chính mình, lại muốn cho người khác được điềm lành. Người tên Cát Tường đứng trước mặt ta, nay ta ắt chứng a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.'
Bấy giờ Bồ-tát muốn xin người hóa hiện cỏ sạch (?), liền nói lời. Khi ấy phạm âm vi diệu, tức là: tiếng chân thật, tiếng tròn đúng, tiếng trong trẻo, tiếng êm nhuần, tiếng trôi chảy đẹp đẽ, tiếng khéo dẫn dắt, tiếng không ngọng, tiếng không khàn, tiếng không vỡ, tiếng mềm mại, tiếng điềm đạm thanh nhã, tiếng rành mạch phân minh, tiếng thuận tai, tiếng hợp ý; như tiếng chim ca-lăng-tần-già, như tiếng chim mạng mạng, như tiếng sấm rền, như tiếng sóng biển, như tiếng núi lở, như tiếng trời ngợi khen, như tiếng Phạm Thiên, như tiếng sư tử, như tiếng vua rồng, như tiếng voi chúa; tiếng không gấp gáp, tiếng không chậm chạp, tiếng giải thoát, tiếng không vướng mắc, tiếng nương theo ý nghĩa, tiếng hợp thời, tiếng giảng nói tám nghìn vạn ức pháp môn, tiếng thuận theo mọi pháp của chư Phật. Bồ-tát dùng tiếng nói hay đẹp ấy bảo người hóa hiện: 'Này nhân giả, ngươi có thể cho ta cỏ sạch chăng?' Rồi nói kệ rằng:
Cát Tường, ngay lúc này, Hãy mau cho cỏ sạch;
Ta sẽ ngồi trên cỏ này, Hàng phục quân ma kia.
Nếu chứng pháp tịch diệt (pháp vắng lặng, dứt hết phiền não, tức niết-bàn), Liền được đạo vô thượng.
Ta vì bồ-đề, Tu hành vô lượng kiếp:
Bố thí, trì giới, tinh tấn, nhẫn nhục, Sức thiền định, trí tuệ,
Giải thoát và ý nguyện, Phúc đức cùng thần thông;
Nhờ các hạnh ấy, Nay được quả viên mãn.
Nếu ngươi cho ta cỏ sạch, Sẽ được vô lượng phúc đức;
Nhờ cho cỏ sạch, Ngươi ắt sẽ thành bậc Đạo sư.
Cát Tường nghe lời này, Trong lòng rất vui mừng,
Tay cầm cỏ sạch đẹp, Đứng trước Bồ-tát,
Liền với lòng vui mừng, Thưa với Bồ-tát rằng:
"Nếu nhờ cho cỏ, Mà được đại bồ-đề,
Xin Ngài trao bồ-đề trước, Rồi sau hãy nhận cỏ sạch."
Bồ-tát đáp Cát Tường: "Chẳng phải chỉ cho cỏ sạch,
Là liền được đại bồ-đề; Phải tu vô lượng đức,
Mới được chư Phật thụ ký (lời Phật báo trước rằng người ấy sẽ thành Phật). Cát Tường, ngươi nên biết:
Bồ-đề không thể trao bừa; Nếu bồ-đề trao bừa được (?),
Ta đã đem bồ-đề, Trao cho tất cả chúng sinh.
Cát Tường, ngươi nên biết, Khi ta chứng bồ-đề rồi,
Sẽ chia khắp thế gian; Ngươi hãy đến chỗ ta,
Nghe nhận pháp cam lộ (giáo pháp ví như nước cam lộ, thứ nước bất tử của cõi trời)." Bồ-tát nhận cỏ sạch,
Đi đến Bồ-đề tràng; Khi vừa nhấc chân bước,
Mặt đất rung chuyển mạnh; Các trời, rồng, thần v.v.,
Đều sinh lòng vui mừng, Cung kính chắp tay nói:
"Bồ-tát nay đây, Ắt hàng phục các ma,
Chắc được pháp cam lộ, Chứng đạo vô thượng."
Phật bảo các tỳ-kheo: "Khi Bồ-tát hướng đến Bồ-đề tràng, vô số Bồ-tát cùng các chúng trời, mỗi vị đều trang hoàng cây bồ-đề. Có tám vạn bốn nghìn cây bồ-đề, cây nào cũng mong Bồ-tát ngồi dưới gốc mình mà được a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Những cây bồ-đề ấy, có cây cao vượt đặc biệt, trăm nghìn do-tuần, hoàn toàn bằng hoa; có cây cao vượt đặc biệt, hai ức do-tuần, hoàn toàn bằng hương; có cây cao vượt đặc biệt, trăm nghìn do-tuần, hoàn toàn bằng gỗ chiên-đàn; có cây cao vượt đặc biệt, năm ức do-tuần, hoàn toàn bằng lụa màu; có cây cao vượt đặc biệt, mười ức do-tuần, hoàn toàn bằng châu báu; có cây cao vượt đặc biệt, trăm ức do-tuần, hoàn toàn bằng bảy báu. Dưới mỗi gốc trong tám vạn bốn nghìn cây bồ-đề như thế, đều tùy theo loại mà bày tòa sư tử: có tòa sư tử trang hoàng bằng hoa, có tòa sư tử trang hoàng bằng hương, có tòa sư tử trang hoàng bằng chiên-đàn, có tòa sư tử trang hoàng bằng châu báu, có tòa sư tử trang hoàng bằng các thứ báu lẫn lộn."
Phật bảo các tỳ-kheo: "Bấy giờ Bồ-tát thị hiện lấy cỏ trải khắp chỗ ngồi, như vua sư tử, đầy đủ thế lực, tinh tấn kiên cố, không có lỗi lầm, tôn quý tự tại, trí tuệ giác ngộ, có danh tiếng lớn, hàng phục các ma, dẹp tan ngoại đạo. Đầy đủ mọi công đức như thế, Ngài sắp chứng bồ-đề, quay mặt về hướng đông, ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa lên hai đùi) trên cỏ sạch, thân ngay thẳng, giữ chính niệm, phát lời thề lớn:
"Nay ta nếu không chứng, Đại bồ-đề vô thượng,
Thà để thân này nát tan, Quyết không rời chỗ ngồi này."
Bấy giờ Bồ-tát lên tòa bồ-đề, liền chứng định Phương Quảng Thần Thông Du Hí Đại Nghiêm (một loại thiền định cao: định rộng lớn, dùng thần thông tự tại như dạo chơi, trang nghiêm lớn lao). Được định ấy rồi, Ngài hiện thân ngồi trên từng tòa sư tử kia; mỗi thân đều đủ các tướng tốt (ba mươi hai tướng lớn) và vẻ đẹp (tám mươi vẻ đẹp phụ) trang nghiêm tuyệt diệu. Các Bồ-tát khác cùng trời người, ai cũng cho rằng Bồ-tát chỉ ngồi riêng trên tòa của mình. Lại do sức định, Ngài khiến chúng sinh ở địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, cõi của vua Diêm-la (vua cai quản cõi âm, xét xử tội lỗi người chết), cùng các cõi người cõi trời, đều thấy Bồ-tát ngồi trên tòa bồ-đề.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video