Phẩm thứ bảy: Ra đời
Bấy giờ Phật (bậc đã giác ngộ hoàn toàn) bảo các tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ đủ giới): "Bồ-tát (ở đây chỉ vị sẽ thành Phật, đang ở kiếp cuối cùng) ở trong thai mẹ đủ mười tháng. Lúc sắp ra đời, cung vua Thâu-đàn (tức vua Tịnh Phạn, cha của Bồ-tát) hiện ra trước ba mươi hai điềm lành.
Một là mọi cây lớn đều ngậm hoa sắp nở. Hai là trong các ao hồ, hoa ưu-bát-la (sen xanh), hoa câu-vật-đầu (sen trắng nhỏ, hoa súng), hoa ba-đầu-ma (sen đỏ), hoa phân-đà-lợi (sen trắng lớn) đều chớm nhụy. Ba là các khóm hoa nhỏ hé ra mà chưa nở. Bốn là tự nhiên có tám hàng cây báu. Năm là hai vạn kho báu từ dưới đất vọt lên. Sáu là trong cung vua tự mọc mầm báu. Bảy là trong đất lại hiện ra vô số bình báu đựng đầy dầu thơm. Tám là từ núi Tuyết (dãy Hy-mã-lạp-sơn) vô số sư tử con kéo đến vây quanh thành Ca-tỳ-la (kinh đô nước của vua Thâu-đàn), nhảy nhót gầm vang, mỗi con canh giữ một cổng thành. Chín là các sư tử ấy không quấy hại một người dân nào. Mười là năm trăm voi trắng con từ núi Tuyết đến trước điện vua.
Mười một là vô số trẻ nhỏ cõi trời bỗng hiện ra, được các cung nữ ôm bế, uốn mình vui đùa. Mười hai là các long nữ (con gái loài rồng) hiện nửa thân, tay cầm chuỗi anh lạc (chuỗi ngọc đeo trên thân) quý đẹp, đứng giữa không trung. Mười ba là một vạn thiên nữ, mỗi người cầm quạt lông công hiện trên không trung. Mười bốn là một vạn bình báu đựng đầy nước thơm, trên mặt nổi các thứ hoa, hiện trên hư không bay vòng quanh thành Ca-tỳ-la. Mười lăm là một vạn thiên nữ, mỗi người bưng bình báu hiện trên hư không. Mười sáu là một vạn thiên nữ, mỗi người cầm tràng phan (cờ phướn dài treo trên cột) và lọng báu hiện trên hư không. Mười bảy là vô số cung nữ cõi trời cầm nhạc cụ cõi trời hiện trên hư không mà chưa tấu. Mười tám là mọi làn gió thơm đều chưa thổi, lặng yên dừng lại. Mười chín là nước các sông ngòi lặng trong không chảy. Hai mươi là cung điện của mặt trời, mặt trăng và các vì sao đều ngừng chuyển động.
Hai mươi mốt là sao Phất-sa (một trong hai mươi tám chòm sao chia vòng trời theo đường đi của mặt trăng; trăng hợp với chòm này được xem là giờ tốt lành) sắp hợp với mặt trăng. Hai mươi hai là trên cung điện nhà vua tự nhiên có lưới báu phủ kín. Hai mươi ba là mọi đèn đuốc đều mờ đi không còn ánh sáng. Hai mươi bốn là trên mọi lầu gác, cung điện, đài, nhà thủy tạ bỗng đều có ngọc báu ma-ni (loại ngọc quý tỏa sáng) treo rủ trang sức. Hai mươi lăm là các kho báu bỗng tự mở ra. Hai mươi sáu là chim dữ thú lạ đều không kêu. Hai mươi bảy là trong hư không vang lên lời hay, xướng rằng: "Sinh tốt lành! Sinh tốt lành!" Hai mươi tám là mọi công việc của người đời đều ngừng lại. Hai mươi chín là chỗ đất cao thấp đều trở nên bằng phẳng. Ba mươi là mọi đường phố, ngõ xóm, lối đi dạo tự nhiên trở nên mềm mại, có hoa rải trang hoàng. Ba mươi mốt là mọi phụ nữ có thai sinh nở không khó, đều được yên ổn. Ba mươi hai là thần cây sa-la hiện nửa thân, chắp tay cung kính. Trước hết hiện ra ba mươi hai điềm lành như thế."
Bấy giờ thánh hậu Ma-da (mẹ của Bồ-tát), nhờ sức uy thần của Bồ-tát, liền biết Bồ-tát sắp ra đời. Vào đầu hôm, bà đến chỗ vua Thâu-đàn và nói bài kệ (bài văn vần trong kinh) rằng:
"Đại vương hãy nghe lời thiếp xin hôm nay: đã lâu thiếp nghĩ muốn đến vườn Long-tỳ (tức vườn Lâm-tỳ-ni).
Xin ngài đừng mang lòng ngờ vực hay phiền trách thiếp, mong được mau đến đó tạm dạo ngắm.
Đại vương siêng năng suy nghĩ về đạo lý, tu các khổ hạnh nên đã nhiều mệt mỏi.
Từ khi thiếp mang thai người thanh tịnh này, ở trong cung cũng đã lâu rồi.
Cây cối um tùm vừa xanh tốt, nay chính là lúc nên dạo chơi vườn rừng.
Tiết trời đang xuân rất đẹp, thiếp muốn cùng các cung nữ vui chơi.
Muôn chim hót hòa như ca tụng, hoa bay khắp nơi rơi đầy.
Chỉ mong đại vương mau ban lệnh, cho kịp thời dạo chơi vườn đẹp ấy."
Vua nghe thánh hậu nói xong, vui vẻ liền ra lệnh cho các bề tôi:
"Mau sửa soạn các xe kiệu đẹp, vườn Long-tỳ-ni cũng phải trang hoàng.
Lại nên thắng yên cho hai vạn voi, màu trắng như tuyết, dáng như núi.
Ngọc báu ma-ni chiếu sáng thân voi, lưới chỉ vàng ròng phủ kín bên trên.
Voi chúa đều có đủ sáu ngà, hai bên giăng treo chuông quý.
Lại lấy hai vạn ngựa nhanh, bờm đỏ, thân trắng như bạc như tuyết.
Đeo hàm thiếc, yên vàng, lưới chuông báu; ngựa ấy chạy nhanh như gió cuốn.
Hai vạn quân tinh nhuệ đều dũng mãnh, dẹp được kẻ thù, đủ sức canh giữ hộ vệ.
Mỗi người mặc giáp, đội mũ trụ, cầm khiên giáo, lại cầm bánh xe chiến và dây thòng lọng.
Các xe kiệu thánh hậu ngồi, lấy ngọc ma-ni và các thứ báu xen nhau trang hoàng.
Lại dùng xe chở nhiều món ăn quý, bên trên phủ khăn đẹp.
Lại bố trí quân xe dũng mãnh, mặc giáp cầm các khí giới.
Lại thắng vô số xe, chở các thứ báu lạ quý giá.
Lại dùng vô số báu đẹp, chạm trổ trang sức khắp quanh vườn Long-tỳ.
Lại dùng châu báu và lụa hoa trang sức các cây đẹp trong vườn.
Khắp nơi đều rải hoa quý, giống như vườn Hoan Hỷ của Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi).
Các ngươi sửa soạn đủ mọi thứ xong, liền mau về báo cho ta."
Quần thần nhận lệnh vua rồi, liền sắm sửa đầy đủ mọi vật.
Tâu rằng: "Đức vua phúc thọ bậc nhất, những điều ngài dạy đều đã chuẩn bị đủ."
Vua nghe việc ấy lòng vui mừng, liền vào nội cung ra lệnh cho người trong cung:
"Ai yêu mến muốn theo ta, các ngươi hãy trang điểm thật đẹp.
Xông hương, mặc áo lụa màu lộng lẫy, mềm mại tinh xảo khiến lòng người vui.
Đeo ngọc, chuỗi anh lạc tự trang sức thân, mỗi người cầm theo trăm nghìn nhạc cụ.
Đàn cầm, đàn sắt, tiêu, sáo, đàn không hầu..., trống kèn phải tấu ra tiếng hay.
Trời người nam nữ ai nghe được, đều khiến họ yêu thích vui mừng.
Xe báu thánh hậu ngồi, chớ để người lạ đến gần.
Các cung nữ cầm cương đánh xe, mọi điềm xấu đều phải dẹp bỏ."
Bốn đạo quân (quân voi, quân ngựa, quân xe, quân bộ) tụ họp trước cổng vua, rầm rập như nghe tiếng sóng biển.
Thánh hậu vừa ra khỏi cổng cung, mọi người cùng hát bài tụng chúc lành mầu nhiệm.
Xe kiệu nơi cung vua tự chạm trổ trang hoàng (?), chuông lắc chuông treo vang lên tiếng hòa.
Rồi trăm nghìn trời người đặt tòa sư tử (tòa ngồi dành cho bậc tôn quý) lên trên xe.
Trong xe, hai bên xếp bốn cây báu, cành lá hoa quả đều xanh tươi.
Lại có chim lành tiếng hót hòa nhã, rộn ràng múa lượn, bay đến đậu quanh.
Tràng phan, lọng, lưới, áo cõi trời giăng cao vây quanh, trang hoàng khắp nơi.
Các cung nữ cõi trời ở trên hư không, lòng vui mừng mà khen ngợi.
Thánh hậu lúc ấy lên xe báu, ba nghìn thế giới chấn động sáu cách (mặt đất rung chuyển theo sáu kiểu khác nhau, là điềm báo việc lớn).
Đế Thích quét sạch đường đi, bốn vị vua Hộ thế (bốn vị vua trời giữ gìn bốn phương) đến đánh xe.
Đại Phạm Thiên vương (vua cõi trời Phạm thiên, vị trời cai quản thế giới) đi trước dẫn đường, dẹp bỏ mọi điềm xấu.
Vô lượng trăm nghìn chúng trời cung kính cúi lạy, ngước nhìn chiêm ngưỡng.
Thấy chúng trời đến theo hầu, phụ vương trong lòng rất vui mừng.
Vua nghĩ: "Thánh hậu mang thai, chắc chắn là bậc Trời trong các trời.
Đã được bốn vua Hộ thế, Đế Thích, Phạm vương và các chúng trời
bày rộng vô biên cúng dường lớn, do đó chắc chắn sẽ thành Phật.
Không có chúng sinh nào trong ba cõi (cõi Dục: còn ham muốn; cõi Sắc: hết ham muốn nhưng còn thân; cõi Vô sắc: chỉ còn tâm thức) đủ sức nhận sự cúng dường như thế.
Giả sử Đế Thích, Phạm vương, các rồng và bốn vua Hộ thế nhận sự cúng dường này,
vì không kham nổi nên đầu sẽ vỡ, hoặc vì sự cúng dường ấy mà mất mạng.
Chỉ có bậc Trời trong các trời tối thắng mới đủ sức nhận sự cúng dường mầu nhiệm của người và trời."
Phật bảo các tỳ-kheo: "Khi ấy có tám vạn bốn nghìn quân voi, quân ngựa, quân xe, quân bộ, đều đoan chính dũng mãnh, không ai địch nổi, mặc giáp đội mũ trụ, trang sức đủ kiểu, cầm khí giới hộ vệ thánh hậu. Sáu vạn cung nữ dòng họ Thích (dòng tộc của vua Thâu-đàn) theo hầu vây quanh; quyến thuộc của vua, cả già lẫn trẻ, cung kính hộ vệ. Lại có sáu vạn cung nữ của vua tấu nhạc diễn trò, ca múa đủ kiểu. Lại có tám vạn bốn nghìn đồng nữ cõi trời, tám vạn bốn nghìn long nữ, tám vạn bốn nghìn nữ càn-thát-bà (loài thần âm nhạc của cõi trời), tám vạn bốn nghìn nữ khẩn-na-la (loài thần ca hát), tám vạn bốn nghìn nữ a-tu-la (loài thần có sức mạnh, hay tranh đấu với các vị trời). Những vị ấy đều lấy các thứ báu tự trang sức, tấu các kỹ nhạc, ca múa khen ngợi, theo hầu mẹ Phật đến vườn Long-tỳ-ni.
Họ dùng nước thơm tốt rưới khắp mặt đất, rải hoa trời. Cây cỏ trong vườn, dù đúng mùa hay trái mùa, cành lá hoa quả đều tươi tốt chín đượm, trang hoàng thù thắng như vườn Hoan Hỷ của Đế Thích. Bấy giờ thánh hậu đến vườn rồi, dạo xem kỹ khắp nơi, đến cây báu Ba-xoa. Cành lá cây ấy um tùm tươi mát; hoa trời, hoa người nở khắp quanh cây; gió nhẹ thổi qua, hương thơm ngào ngạt. Cây lại được trang sức bằng các thứ lụa màu và ngọc báu ma-ni. Đất khắp quanh gốc cây bằng phẳng như bàn tay; cỏ mọc lên màu xanh biếc như đuôi chim công, chạm vào thấy êm dịu như áo ca-lân-đà (loại vải cực kỳ mềm mại). Mẹ của vô lượng chư Phật trong quá khứ cũng đều đến ngồi dưới cây báu này.
Lúc ấy trăm nghìn thiên tử cõi trời Tịnh Cư (tầng trời nơi các bậc thánh đã dứt ham muốn cư trú) lòng lặng lẽ, có vị buông bím tóc, có vị đội mũ báu, đến dưới cây vây quanh thánh hậu, vui mừng cúi lạy, tấu kỹ nhạc cõi trời mà khen ngợi. Liền nhờ uy thần của Bồ-tát, cành và thân cây ấy rạp xuống như cỏ gặp gió, rồi cúi đầu lạy chân thánh hậu."
Bấy giờ thân thánh hậu phóng ra ánh sáng như tia chớp giữa trời. Bà ngước nhìn cây, liền đưa tay phải vịn cành phía đông, vươn mình, ngáp nhẹ, đứng ngay ngắn trang nghiêm. Lúc ấy sáu vạn trăm nghìn cung nữ cõi trời thuộc Dục giới (các cõi còn ham muốn dục lạc, gồm cõi người và sáu tầng trời thấp) đến chỗ thánh hậu hầu hạ cúng dường. "Tỳ-kheo nên biết: Bồ-tát ở trong thai, thành tựu đủ mọi công đức, thần thông biến hiện như đã nói trên, đủ mười tháng thì từ hông phải của mẹ thong thả ra đời, chánh niệm chánh tri (tâm tỉnh táo, biết rõ ràng mọi việc), không chút nhiễm ô vướng mắc."
Phật bảo các tỳ-kheo: "Lúc ấy Đế Thích và Phạm Thiên vương, chủ thế giới Ta-bà (thế giới mà chúng ta đang sống), cung kính tôn trọng, khom mình bước tới, một lòng chánh niệm, liền dùng hai tay phủ áo kiêu-xa-da (áo làm bằng lụa tơ tằm quý) đỡ nâng Bồ-tát. Việc ấy xong, Phạm Thiên vương liền đem cung điện báu mà Bồ-tát ở khi còn trong thai trở về cung trời Phạm thiên."
Bấy giờ Bồ-tát sinh ra rồi, nhìn khắp bốn phương, như sư tử, như bậc đại trượng phu, thong thả ngắm nhìn. "Tỳ-kheo nên biết: Bồ-tát trong nhiều đời đã tích chứa căn lành (những việc thiện làm gốc rễ cho quả tốt), nên lúc ấy liền được thiên nhãn (con mắt thần nhìn thấy mọi nơi xa gần không bị ngăn ngại) thanh tịnh, thấy khắp tam thiên đại thiên thế giới (một hệ thống vũ trụ gồm một tỷ thế giới như thế giới của chúng ta), các cõi nước, thành ấp và mọi chúng sinh; tâm niệm và hành vi của họ đều biết rõ. Biết như vậy rồi, Bồ-tát lại quán xét các chúng sinh ấy xem giới (giữ gìn đạo đức), định (tâm lắng yên, tập trung), tuệ (trí hiểu biết chân thật) và các căn lành của họ có bằng mình không. Liền thấy trong tam thiên đại thiên thế giới khắp mười phương, không có một chúng sinh nào bằng mình."
Bấy giờ Bồ-tát khéo tự suy xét, cân nhắc trong chánh niệm, không cần ai nâng đỡ, tự mình đi bảy bước về phương đông; chỗ chân đặt xuống đều mọc hoa sen. Lúc ấy Bồ-tát không sợ hãi, nói cũng không ngọng nghịu, nói rằng: "Ta đã được mọi pháp lành, sẽ vì chúng sinh mà giảng nói."
Lại đi bảy bước về phương nam, nói rằng: "Ta đáng nhận sự cúng dường của trời và người."
Lại đi bảy bước về phương tây, nói rằng: "Ta ở thế gian là bậc tôn quý nhất, thù thắng nhất. Đây là thân cuối cùng của ta, chấm dứt sinh, già, bệnh, chết."
Lại đi bảy bước về phương bắc, nói rằng: "Ta sẽ là bậc cao trên hết, không ai trên được nữa, trong mọi chúng sinh."
Lại đi bảy bước về phương dưới, nói rằng: "Ta sẽ hàng phục mọi quân ma, lại dập tắt các lửa dữ cùng mọi đồ hành hạ khổ sở trong địa ngục, giăng mây pháp lớn, tuôn mưa pháp lớn, khiến chúng sinh đều được an vui."
Lại đi bảy bước về phương trên, nói rằng: "Ta sẽ được mọi chúng sinh chiêm ngưỡng." Khi Bồ-tát nói những lời ấy, tiếng vang khắp tam thiên đại thiên thế giới. "Tỳ-kheo nên biết: Bồ-tát trong nhiều đời tích chứa căn lành, đến đời cuối cùng được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn — tức thành Phật), nên lẽ tự nhiên là có thần thông biến hóa như vậy."
"Tỳ-kheo nên biết: lúc ấy mọi chúng sinh vui mừng hớn hở, mặt đất chấn động mà chúng sinh không sợ hãi. Các cây thuốc trái mùa trong tam thiên đại thiên thế giới đều tươi tốt. Trong hư không phát ra tiếng hay, mưa xuống mưa nhỏ nhẹ, lại mưa đủ thứ hoa hương cõi trời; chuỗi ngọc trân châu, y phục tuyệt đẹp rơi lả tả từ từ. Lại thổi gió thơm hòa dịu, chạm vào thấy trong sạch, êm ái, dễ chịu. Không mây, không mù, không khói, không bụi, cũng không tối tăm. Trong hư không nghe tiếng Phạm âm (giọng nói thanh tịnh, trong trẻo như tiếng của Phạm thiên) trong vắt hòa nhã, ca ngợi các công đức của Bồ-tát. Bấy giờ Bồ-tát phóng ánh sáng lớn, vô lượng trăm nghìn màu sắc khác nhau, chiếu đầy tam thiên đại thiên thế giới. Chúng sinh nào gặp ánh sáng ấy, thân tâm yên ổn, vui sướng vô cùng. Ánh sáng của mọi mặt trời, mặt trăng, các Đại Phạm vương, Đế Thích, Hộ thế và các trời người khác đều lu mờ không hiện ra được."
Lúc ấy mọi chúng sinh lìa xa tham lam, giận dữ, mê muội, buồn rầu, kinh sợ; cũng lìa các nghiệp tội xấu ác ngăn che. Chúng sinh bệnh khổ đều được khỏi bệnh; chúng sinh đói khát đều được no đủ; người điên cuồng, say sưa rối loạn đều tỉnh táo; người thiếu khuyết giác quan đều được đầy đủ; người nghèo được của cải; người bị trói buộc được thoát; chúng sinh địa ngục đều được tạm ngừng chịu khổ; loài súc sinh không còn lòng hại nhau; chúng sinh ngạ quỷ (loài quỷ đói) đều được no đủ.
Phật bảo các tỳ-kheo: "Bồ-tát trong a-tăng-kỳ (số lớn không đếm được) trăm nghìn câu-chi (một câu-chi là mười triệu) na-do-tha (một đơn vị số cực lớn) kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài) nhờ sức tinh tấn tu các hạnh lành, nên lúc mới sinh đã đi được bảy bước về mỗi phương trong mười phương. Uy lực của tất cả chư Phật Như Lai (danh hiệu của Phật) gia thêm vào đây, nên đất hóa thành kim cương; Bồ-tát bước đi trên đó không bị lún nứt. Lúc ấy những chỗ tối tăm ở khoảng giữa các thế giới đều sáng rực, chúng sinh ở đó đều thấy được nhau. Lại lúc ấy nhạc cõi trời phát ra tiếng mầu nhiệm; mưa các hoa trời, hương bột, hương xông, vòng hoa, châu báu, các đồ trang sức và y phục tuyệt đẹp tuôn xuống như mây. Mọi chúng sinh đều được an ổn vui sướng tuyệt diệu. Bồ-tát xuất hiện ở đời là bậc tôn quý nhất, thù thắng nhất; mọi công đức không thể nghĩ bàn; nếu muốn nói rộng thì hết cả kiếp cũng không xong."
Bấy giờ A-nan (đệ tử hầu cận của Phật) từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải, gối phải quỳ sát đất, chắp tay cung kính bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (bậc được thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật), Như Lai khi còn làm Bồ-tát đã thành tựu được những việc thù thắng hiếm có như thế, huống chi khi đã thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề."
Phật bảo A-nan: "Trong đời sau sẽ có những tỳ-kheo không tu tập thân, giới, tâm, tuệ; ngu si không trí, kiêu mạn tự cao, tâm xao động rối loạn, không theo giới luật, tham cầu nhiều, không tin chánh pháp, mang đủ tướng nhơ của sa-môn (người xuất gia tu hành), chỉ giống sa-môn bề ngoài. Những tỳ-kheo như thế nghe Bồ-tát vào thai thanh tịnh thì không thể tin nhận, lại tụ họp nhau vô cớ sinh lời phỉ báng, nói thế này: 'Bồ-tát ở thai nằm bên hông phải của mẹ, dù không bị máu mủ dơ bẩn, sao lại có công đức lớn như thế được?' Những kẻ ngu như vậy đã không biết Bồ-tát tích chứa công đức, cũng không biết Bồ-tát thị hiện (hiện ra cho người thấy) vào thai mà có vô lượng công đức thù thắng thanh tịnh như thế, vì thương xót chúng sinh mà xuất hiện ở đời.
A-nan, chư Phật Như Lai ra đời không thành chánh giác (giác ngộ chân chính), chuyển bánh xe pháp mầu (giảng dạy giáo pháp) ở cõi trời, mà chỉ thị hiện thành Phật ở cõi người. Vì sao? Nếu thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề ở cõi trời, thì chúng sinh cõi người đều nghĩ: 'Ta không phải là trời, sao kham nổi việc tu tập đạo Phật?' rồi sinh lòng thối chí. Vì lẽ ấy, chỉ ở cõi người mà thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Thế mà bọn giặc pháp (kẻ phá hoại chánh pháp) ngu si kia, đối với việc không thể nghĩ bàn của Bồ-tát thì không hiểu được, lại vô cớ phỉ báng, suy đoán bậy bạ. A-nan, người ngu si còn không tin Phật có vô lượng công đức, huống gì tin được thần thông của Bồ-tát. Những tỳ-kheo như thế đắm chấp lợi lộc cúng dường và danh tiếng, chìm đắm trong tội lỗi nhơ bẩn."
A-nan bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, đời sau nếu có những người ngu si hèn kém như vậy phỉ báng kinh này, sẽ mắc bao nhiêu tội, sẽ sinh vào chốn nào?" Phật bảo A-nan: "Nếu đời sau có những tỳ-kheo xấu ác như vậy phỉ báng kinh này, họ sẽ tích chứa nhiều tội, lìa bỏ phép tắc của sa-môn. A-nan, ví như có người diệt sự giác ngộ của Phật, chê bai chư Phật ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) khắp mười phương, tội người ấy mắc có nhiều không?" A-nan thưa: "Rất nhiều, bạch Thế Tôn." Phật bảo A-nan: "Nếu có chúng sinh phỉ báng kinh điển Đại thừa (giáo pháp lớn, hướng đến cứu độ khắp mọi chúng sinh) như thế này, tội mắc phải cũng ngang bằng người kia."
Bấy giờ A-nan nghe lời ấy, lông trên thân dựng đứng, kêu lên: "Nam-mô Phật-đà (con xin quy kính Phật)! Nam-mô Phật-đà! Con nghe người kia làm việc ác như thế mà thân tâm rối bời mê muội." Phật bảo A-nan: "Nếu có chúng sinh diệt sự giác ngộ của Phật, người ấy do nhân hạnh ác này sẽ đọa vào đại địa ngục A-tỳ (địa ngục khổ nhất, chịu khổ không lúc nào ngừng). A-nan, trong đời sau có tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia), ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tu tại gia), ưu-bà-di (nữ cư sĩ tu tại gia) phỉ báng kinh điển Đại thừa như thế này, khi chết chắc chắn đọa vào đại địa ngục A-tỳ.
A-nan, ông không nên đem hạn lượng mà đo công đức của Như Lai. Vì sao? Vì công đức của Như Lai rất sâu xa rộng lớn, khó lường được. A-nan, nếu lại có người nghe kinh điển này mà tin nhận, yêu thích, sinh lòng vui mừng, thì những người như thế liền được đời sống trong sạch, được lợi ích lớn. Một đời của người ấy không luống uổng: đã tu hạnh lành, đã được điều chân thật, lìa ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), sẽ thành con Phật; đã được lòng tin sâu, đáng nhận cúng dường; đối với các bậc thánh hiền sinh lòng trong sạch; cũng sẽ phá dứt mọi lưới ma, ra khỏi đồng hoang sinh tử, nhổ được mũi tên buồn khổ, khéo biết chỗ nương về, được niềm vui thù thắng mầu nhiệm. Những người như thế rất hiếm có, đáng làm ruộng phước (nơi gieo phước; cúng dường vào sẽ sinh phước lớn) cao nhất ở thế gian. Vì sao? Vì pháp của chư Phật rất sâu, khó tin, mà họ tin được.
A-nan nên biết: người ấy không phải nhờ chút ít căn lành mà thành tựu được lòng tin như vậy. Vì sao? Vì chư Phật Như Lai đã từng làm thiện tri thức (người bạn lành, người thầy dẫn dắt trên đường tu) cho người ấy trong nhiều đời. A-nan, có chúng sinh tuy chưa được thấy Phật Thế Tôn, chỉ nghe danh hiệu liền sinh lòng tin vui; hoặc có người không nghe danh Phật, được thấy Như Lai liền sinh lòng tin vui; hoặc có người tuy được thấy nghe mà không sinh lòng tin vui; hoặc có người hoặc nghe hoặc thấy đều sinh lòng tin vui. A-nan, trừ người không tin vui, nên biết những người kia trong nhiều đời đều được Như Lai làm thiện tri thức; công đức của họ ngang với Như Lai, liền được Như Lai thành tựu, độ thoát và thu nhận.
A-nan, thuở xưa khi ta tu đạo Bồ-tát, chúng sinh nào đến chỗ ta, ta đều thu nhận và ban cho họ sự không sợ hãi. Các ông nay nên sinh lòng tin trong sạch, siêng năng tu tập. Những điều các ông cần làm, ta đều đã chỉ bày rõ, cũng đã vì các ông nhổ mũi tên kiêu mạn. A-nan, ví như có người xa cách bạn thân đã lâu, vượt hơn trăm do-tuần (đơn vị đo đường của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số) đường xa để tìm, được gặp nhau, tạm vơi nỗi nhớ mà còn vui mừng; huống gì đã từng gặp Phật, gieo các căn lành, nay lại được gặp Phật, được làm bạn thân, sao lại không vui?
A-nan nên biết: chư Phật đời sau đều nghĩ thế này: 'Những người này đã được Như Lai quá khứ làm thiện tri thức, nay lại gặp ta; ta với người ấy cũng là bạn thân', rồi lòng sinh vui mừng. Ví như có người gặp bạn thân thì lòng vui mừng, gặp bạn của bạn mình cũng vui mừng. A-nan, nếu có chúng sinh đối với kinh điển này sinh chút ít lòng tin, ta đem người ấy giao phó cho Phật đời sau; đức Phật ấy cũng sẽ nghĩ thế này: 'Những chúng sinh này là bạn thân của ta, theo điều họ mong cầu, ta sẽ khiến được đầy đủ.' Ví như có người nhiều bạn thân, chỉ sinh được một con trai, hết lòng thương nhớ. Người ấy không lâu bị bệnh sắp chết, gọi người thân đến giao phó đứa con yêu. Người bạn nhận lời gửi gắm, thương nó như con mình. Phật cũng như vậy: chư Phật đời sau đều là bạn thân, nên ta đem các chúng sinh này giao phó cho Phật đời sau. A-nan, nay ta khai mở cho ông hiểu, ông nên đối với điều này sinh lòng tin trong sạch sâu xa và siêng năng tu tập."
Phật bảo các tỳ-kheo: "Khi Bồ-tát ra đời, vô lượng trăm nghìn câu-chi na-do-tha cung nữ cõi trời đem hoa đẹp cõi trời, hương xoa, hương bột, vòng hoa, y phục và các đồ trang sức rải lên thánh hậu, rơi xuống như mây." Bấy giờ Thế Tôn nói bài kệ rằng:
"Khi bậc ánh sáng lìa nhơ sắp ra đời, có sáu vạn thiên nữ
cùng cất lên bài ca tụng hay, khen ngợi mẹ của Bồ-tát.
Tất cả đều đứng trước thánh hậu, vui mừng nói rằng:
'Xin đừng lo buồn phiền muộn, chúng con đủ sức cúng dường.
Bậc Tôn quý sinh ra vượt khỏi ba cõi, là vua thầy thuốc lớn không ai trên được.'
Cây cỏ hoa lá nở rộ, người và trời thảy đều cung kính.
Mặt đất chấn động sáu cách, tiếng tăm vang khắp mười phương.
Bậc tối thắng như thế, nay thánh hậu sinh ra Ngài.
Các nhạc cụ trên hư không không ai gõ mà tự vang.
Trăm nghìn vị trời Tịnh Cư quy mệnh (đem trọn thân mạng nương theo), lòng sinh vui mừng:
'Nay bậc thánh ra đời, làm bến đò, cây cầu cho thế gian (đưa chúng sinh qua bờ khổ).'
Bốn vua Hộ thế, Đế Thích, Phạm vương cùng các chúng trời khác
đều khom mình vây quanh, cùng sinh lòng vui mừng.
Ngài là sư tử trong loài người, sẽ ra đời từ hông phải của mẹ.
Ánh sáng hết sức thanh tịnh, rực rỡ như núi vàng.
Đế Thích, Phạm vương đưa tay đỡ nâng, chấn động trăm nghìn cõi.
Chúng sinh ba đường ác đều lìa khổ, được an vui.
Áo trời và hoa trời bay đầy khắp hư không.
Nhờ sức tinh tấn của chư Phật, đất này hóa thành kim cương.
Chỗ bậc Đạo sư (người dẫn đường) đặt chân, sen lành theo bước nở lên.
Khi đi quanh bảy bước, Ngài cất tiếng Phạm âm mầu nhiệm:
'Ta là vua thầy thuốc lớn, trừ được bệnh sinh tử.
Ta ở trong thế gian là bậc tôn quý nhất, thù thắng nhất.'
Phạm vương, Đế Thích và các trời ở trên hư không
tay bưng nước thơm rưới tắm cho Bồ-tát.
Long vương (vua loài rồng) tuôn xuống hai dòng nước, lạnh ấm thật điều hòa.
Các trời dùng nước thơm tắm gội cho Bồ-tát.
Ba nghìn đại thiên thế giới, tất cả đều chấn động.
Các trời cầm lọng trắng, cùng cầm dải lụa trắng,
che khắp hư không, đều trang sức bằng báu.
Họ cầm đủ thứ đồ cúng, cúng dường bậc sư tử trong loài người.
Có người báo vua Thâu-đàn: 'Vua sinh được con trai đủ các tướng tốt,
làm hưng thịnh dòng vua, sinh ra từ dòng dõi nhà vua,
sẽ làm Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chánh pháp), thống lãnh bốn châu thiên hạ (bốn đại lục quanh núi Tu-di, tức toàn cõi đất).
Nên biết trong dòng họ Thích, cùng lúc sinh năm trăm con trai,
tất cả đều dũng mãnh, sức mạnh như thần Na-la-diên (vị thần lực sĩ có sức mạnh phi thường).'
Lại có người báo vua: 'Tôi tớ trai gái mỗi bên sinh tám trăm đứa,
ngựa sinh hai vạn con, bò sinh sáu vạn bê,
voi con có hai vạn. Các vua bốn phương
cùng lúc đến chúc mừng, số cũng đến hai vạn.
Các vua đều quy phục, cúi đầu tâu rằng:
"Lành thay đức vua tối thắng, chúng tôi xin làm tôi tớ."
Voi chúa trang sức lưới vàng nhảy mừng đến cung vua.
Bò có đủ các màu, đẹp đẽ rất đáng yêu.
Ngựa tốt trắng như ngọc kha, như tuyết, bờm đuôi đều màu vàng.
Những điều ấy làm rạng thêm dòng vua, vua nên tự đi xem.'
Mọi điềm lành này đều nhờ sức của Bồ-tát.
Trời người thấy công đức ấy, đều sinh lòng vui mừng,
phát nguyện cầu bồ-đề (sự giác ngộ), mong mau lên quả vị cao nhất (quả vị Phật)."
Phật bảo các tỳ-kheo: "Bồ-tát sinh rồi, vua Thâu-đàn càng thêm siêng làm việc theo chánh pháp; thấy ai đến xin đều bố thí cho hết. Trong các dòng họ, cùng lúc ấy sinh hai vạn bé gái, trong đó Da-du-đà-la (về sau là vợ của Bồ-tát) là người đứng đầu. Lại các tôi tớ và tớ gái sinh con trai con gái, mỗi loại tám trăm; trong các bé trai, Xa-nặc (về sau là người hầu đánh xe của Bồ-tát) là hơn hết. Ngựa tốt sinh con hai vạn, trong đó Kiền-trắc (về sau là ngựa Bồ-tát cưỡi khi đi xuất gia) là hơn hết. Voi trắng sinh con cũng hai vạn. Trong bốn trăm câu-chi châu lục (?), mầm cây bồ-đề lúc ấy mới mọc, tên là a-thuyết-tha. Trong bốn châu mọc lên rừng chiên-đàn (cây gỗ thơm quý). Bốn bên thành Ca-tỳ-la tự nhiên hiện ra năm trăm khu vườn. Năm nghìn kho báu từ dưới đất vọt lên. Mọi vật như đã nói trên, quan coi việc đều ghi chép vào sổ để dành cung cấp cho Bồ-tát. Lúc ấy vua Thâu-đàn họp cùng quyến thuộc, nghĩ rằng: 'Con ta sinh ra, mọi việc mọi vật đều tăng trưởng thành tựu, ta sẽ đặt tên con là Tát-bà-tất-đạt-đa (nghĩa là mọi điều đều thành tựu).' Liền đem đủ thứ y phục, thức ăn uống để mừng cái tên này của Bồ-tát."
Phật bảo các tỳ-kheo: "Bồ-tát sinh rồi, hông phải của thánh mẫu liền lành lại như cũ. Trong một cái giếng phun ra ba dòng suối để tắm cho mẹ Bồ-tát. Lại trong ao tuôn ra dầu thơm quý để thánh hậu xoa thân. Có năm trăm nghìn cung nữ cõi trời, mỗi người cầm bình báu đựng dầu thơm tốt, đến chỗ thánh hậu thăm hỏi: 'Ngài sinh con yên ổn, mong không chút tổn hại (?).' Lại có năm trăm nghìn cung nữ cõi trời, mỗi người cầm hương xoa thượng hạng xoa lên thân thánh hậu mà thăm hỏi: 'Ngài sinh con yên ổn, mong không chút tổn hại.' Lại có năm trăm nghìn thiên nữ, mỗi người cầm áo trời thượng hạng, để cúng dường Bồ-tát, hỏi thánh hậu: 'Ngài sinh con yên ổn, mong không chút tổn hại.' Lại có năm trăm nghìn cung nữ cõi trời, mỗi người cầm đồ trang sức báu, để cúng dường Bồ-tát, hỏi thánh hậu: 'Ngài sinh con yên ổn, mong không chút tổn hại.' Lại có năm trăm nghìn cung nữ cõi trời, mỗi người cầm nhạc cụ tuyệt hay, trống kèn đàn hát, để cúng dường Bồ-tát, hỏi thánh hậu: 'Ngài sinh con yên ổn, mong không chút tổn hại.' Tất cả các thần tiên ngoại đạo (người tu theo đạo khác ngoài đạo Phật) có năm phép thần thông (thấy xa, nghe xa, biết lòng người, biết đời trước, biến hóa đi lại tự do) ở cõi Diêm-phù-đề (châu đất nơi loài người ở) này đều bay qua không trung đến chỗ vua Thâu-đàn tâu rằng: 'Vua sinh được người con có phúc đức, điềm lành vô lượng, dòng tộc thêm hưng thịnh.'"
Phật bảo các tỳ-kheo: "Bồ-tát sinh rồi, ở vườn Long-tỳ-ni bảy ngày bảy đêm, người và trời tấu đủ thứ nhạc mầu nhiệm để cúng dường, tôn trọng, khen ngợi. Lại đem đủ món ăn uống thượng hạng bày ra đãi tất cả. Thân tộc họ Thích đều tụ họp, khen chúc điềm lành, ai nấy đều bố thí, làm các công đức, cúng dường ba vạn hai nghìn bà-la-môn (tầng lớp tư tế, giữ việc tế lễ và học thuật trong xã hội Ấn Độ xưa) có tiếng tăm, trí tuệ hơn người, họ cần gì đều cho đầy đủ. Phạm vương và Đế Thích hóa làm thân ma-na-bà (chàng thanh niên bà-la-môn) đoan chính, ngồi ở ghế thứ nhất trong hội chúng, nói lời khen ngợi chúc lành mầu nhiệm."
Phật bảo các tỳ-kheo: "Bồ-tát sinh rồi, Ma-hê-thủ-la (vị trời Đại Tự Tại, chủ tầng trời cao nhất của Sắc giới — các cõi trời đã lìa ham muốn nhưng còn thân hình vi diệu) bảo các thiên tử cõi Tịnh Cư: 'Bồ-tát đã trong trăm nghìn a-tăng-kỳ câu-chi na-do-tha kiếp tu tập bố thí, trì giới (giữ gìn giới luật), nhẫn nhục, tinh tấn (siêng năng không lười), thiền định, trí tuệ, phương tiện (khéo dùng cách thích hợp để giáo hóa), đa văn (học rộng nghe nhiều); thành tựu đại từ (thương yêu ban vui), đại bi (xót thương cứu khổ), đại hỷ (vui theo điều lành của người), đại xả (buông bỏ, bình đẳng không thiên vị); lòng thường mong cầu làm lợi ích cho tất cả; đã gieo sâu căn lành nơi chư Phật quá khứ; từ đó (?) mà sinh ra; lấy trăm tướng phúc tự trang nghiêm; dũng mãnh quyết định; tu các hạnh lành, hàng phục ma oán (quân ma là kẻ thù); đã thành tựu được nguyện lành thanh tịnh, gọi là Ngọn cờ Đại trí; trong tam thiên đại thiên thế giới là bậc Đại đạo sư (người dẫn đường lớn); được trời người cúng dường, tích chứa phúc đức, tăng trưởng niềm vui trong ý; lìa xa sinh già bệnh chết, có thể đi đến tận cùng bờ bến; sinh ra trong dòng cao quý Cam Giá (dòng vua cổ của Ấn Độ, tổ tiên họ Thích); không bao lâu sẽ được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, làm cho thế gian giác ngộ.
Ta với các ông nên cùng đến đó cúng dường, cung kính, tôn trọng, khen ngợi; cũng để dứt trừ thói kiêu mạn, xao động của các thiên tử khác; để các vị trời ấy trong đêm dài (vòng sinh tử mê tối lâu dài) được lợi ích, được an vui, chứng bồ-đề; lại muốn gặp vua Thâu-đàn, khen chúc điềm lành, mừng cho dòng tộc, và nói rõ rằng Bồ-tát chắc chắn sẽ thành Phật.'"
Bấy giờ thiên tử Ma-hê-thủ-la cùng mười hai trăm nghìn chúng trời vây quanh, ánh sáng rực rỡ chiếu thành Ca-tỳ-la, đến cung vua Thâu-đàn, cúi lạy Bồ-tát, đi vòng quanh theo chiều bên phải (cách tỏ lòng tôn kính) trăm nghìn vòng, cung kính bưng giữ, chúc mừng vua Thâu-đàn rằng: "Đại vương nên rất vui mừng. Vì sao? Thái tử của vua có tướng tốt (ba mươi hai tướng lớn và tám mươi vẻ đẹp trên thân) trang nghiêm; trong tất cả trời người ở thế gian, sắc tướng, ánh sáng, đạo đức, danh tiếng đều thù thắng. Đại vương, Bồ-tát như thế chắc chắn sẽ được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề." "Này các tỳ-kheo, như vậy Ma-hê-thủ-la cùng các thiên tử Tịnh Cư bày cúng dường lớn, nói rõ Bồ-tát chắc chắn sẽ làm Phật, rồi trở về chỗ cũ."
Phật bảo các tỳ-kheo: "Bồ-tát mới sinh đủ bảy ngày thì thánh hậu Ma-da qua đời, sinh lên cõi trời Ba Mươi Ba (cõi trời Đao-lợi, trên đỉnh núi Tu-di, do Đế Thích làm chủ). Qua bảy ngày, Bồ-tát trở về thành Ca-tỳ-la, mọi nghi thức trang nghiêm thù thắng gấp bội lúc thánh hậu đến vườn Long-tỳ-ni. Có trăm nghìn câu-chi (?) — năm trăm nghìn thiên nữ đều bưng bình báu đựng nước thơm; năm trăm nghìn cung nữ cầm quạt lông công đi theo thứ tự; năm trăm nghìn cung nữ rưới nước thơm xuống đất, đi trước dẫn đường; năm trăm nghìn thiên nữ cầm chổi đi trước quét đất; năm trăm nghìn cung nữ lấy đủ thứ chuỗi anh lạc trang sức thân, đi theo thứ tự; năm trăm nghìn thiên nữ cầm vòng hoa báu đi theo thứ tự; năm trăm nghìn cung nữ cầm các đồ báu đi theo thứ tự; năm trăm nghìn bà-la-môn cầm chuông báu, ngâm lời chúc lành, đi theo thứ tự; hai vạn voi lớn trang sức đủ kiểu đi theo thứ tự; tám vạn xe báu có tràng phan, màn xe, lọng che trang hoàng đẹp đẽ theo hầu mà đi; bốn vạn quân bộ đều mặc giáp trụ, cầm nghi trượng (vũ khí và đồ dùng trong nghi lễ), xếp hàng đi theo.
Lại có các vị trời tôn quý thù thắng ở Sắc giới cầm câu-chi trăm nghìn na-do-tha tràng phan, lọng báu, cúng dường trên hư không mà đi. Lại có các vị trời Dục giới cầm câu-chi trăm nghìn na-do-tha tràng phan, lọng báu, cúng dường trên hư không mà đi. Lại có các vị trời Dục giới lấy đủ thứ đồ báu cõi trời trang sức xe của Bồ-tát. Lại có hai vạn cung nữ cõi trời đánh xe cho Bồ-tát. Lúc ấy cung nữ của người và của trời xếp hàng cùng đi, trời không chê người, người không thèm muốn trời; ấy là nhờ sức uy thần của Bồ-tát."
Phật bảo các tỳ-kheo: "Lúc ấy năm trăm người họ Thích ở thành Ca-tỳ-la, mỗi người dựng cung điện, chắp tay cung kính, cúi đầu thỉnh vua Thâu-đàn rằng: 'Lành thay, lành thay! Mọi việc đều thành tựu lợi ích. Mong bậc Trời trong các trời đến cung điện của tôi. Mong bậc Đạo sư cao nhất đến cung điện của tôi. Mong bậc đem lại vui mừng sung sướng đến cung điện của tôi. Mong bậc có danh tiếng tốt đến cung điện của tôi. Mong bậc có con mắt nhìn khắp đến cung điện của tôi. Mong bậc Vô đẳng đẳng (không ai sánh bằng) đến cung điện của tôi. Mong bậc có ánh sáng công đức, đầy đủ tướng tốt trang nghiêm, đến cung điện của tôi.' Do nhân duyên khen ngợi 'mọi việc thành tựu lợi ích' ấy, nên gọi Bồ-tát là Tát-bà-tất-đạt-đa."
Thế rồi vua Thâu-đàn thương ý của những người họ Thích, liền đem Bồ-tát vào cung của từng người, trải qua bốn tháng mới đi khắp, sau đó mới đem Bồ-tát về cung mình. Trong cung vua có một điện lớn tên là Bảo Trang Nghiêm (Trang hoàng bằng báu). Bồ-tát ở điện ấy rồi, vua Thâu-đàn triệu các thân tộc, bậc trưởng thượng đức độ, người già cả và tất cả những ai có quan hệ thông gia với nhà vua đến họp, rồi bảo: "Con ta còn thơ đã sớm mất mẹ, việc bú mớm nuôi nấng nay nên giao cho ai? Ai có thể che chở cho nó được sống? Ai có thể vì ta mà hết lòng thương chăm sóc? Ai có thể nuôi nấng cho nó lớn dần? Ai có thể thương vỗ về như con ruột mình?"
Lúc ấy có năm trăm người vợ họ Thích bước ra tâu vua: "Chúng thiếp có thể nuôi dưỡng thái tử." Các bậc lão thành họ Thích đều nói: "Các cô còn trẻ, sắc đẹp đương thịnh, lòng còn xao động, không kham nổi việc nuôi dưỡng thái tử cho đúng giờ giấc. Ma-ha-ba-xà-ba-đề (em gái của thánh hậu Ma-da), về họ hàng là dì ruột, lại có lòng thương và ân huệ, chỉ một người này kham nổi việc nuôi dưỡng." Những người họ Thích đều đồng lòng thỉnh Ma-ha-ba-xà-ba-đề làm người chủ việc nuôi dưỡng. Lúc ấy vua Thâu-đàn tự bế Bồ-tát trao cho dì mẫu và nói: "Hay lắm, phu nhân hãy làm mẹ của nó."
Ma-ha-ba-xà-ba-đề vâng lệnh vua rồi, sai ba mươi hai bà vú nuôi: tám bà bế ẵm, tám bà cho bú, tám bà tắm rửa, tám bà chơi đùa, để nuôi dưỡng Bồ-tát. Ví như mặt trăng trong kỳ trăng sáng (nửa tháng trăng lớn dần), từ ngày mồng một đến ngày rằm, sáng trong tròn đầy; lại như cây ni-câu-đà (một loài cây đa lớn) trồng nơi đất màu mỡ, lớn lên dần dần.
Phật bảo các tỳ-kheo: "Lúc ấy vua Thâu-đàn lại cùng họ Thích họp bàn: 'Thái tử của ta đây sẽ làm Chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chánh pháp), hay sẽ xuất gia thành đạo Phật?' Lúc ấy có vị thần tiên có năm phép thần thông tên là A-tư-đà, cùng người cháu bên ngoại là cậu bé Na-la, ở trong núi Tuyết. Ông thấy khi Bồ-tát ra đời có vô lượng điềm lành kỳ lạ, lại nghe các vị trời trên hư không khen rằng Phật ra đời, lại thấy trên không mưa đủ thứ hương hoa, y phục, người và trời qua lại vui mừng hớn hở. Ông liền dùng thiên nhãn quán xét khắp nơi, thấy thái tử của vua Thâu-đàn ở thành Ca-tỳ-la có ánh sáng phúc đức chiếu rọi thế gian, thành tựu ba mươi hai tướng đại nhân (ba mươi hai đặc điểm trên thân của bậc vĩ nhân).
Thấy việc ấy rồi, ông bảo cậu bé Na-la: 'Con nên biết, trong cõi Diêm-phù-đề, ở thành Ca-tỳ-la, thái tử của vua Thâu-đàn có ánh sáng phúc đức chiếu khắp thế gian mười phương, đó là báu lớn; ba mươi hai tướng trang nghiêm thân ngài. Nếu ở nhà thì sẽ làm Chuyển luân thánh vương, làm vua bốn châu thiên hạ, có đủ bảy báu (bảy vật quý của Chuyển luân vương: bánh xe báu, voi báu, ngựa báu, ngọc báu, người nữ báu, quan giữ kho báu, tướng quân báu), đủ nghìn người con, thống lãnh cõi đất đến tận bờ biển, lấy pháp mà trị muôn dân, không cần đao binh mà thiên hạ tự quy phục. Nếu xuất gia thì sẽ thành Phật, không nhờ người khác chỉ dạy mà tự giác ngộ, làm Thầy của trời và người, danh tiếng vang khắp, làm lợi ích cho tất cả. Nay ta với con nên đến chiêm ngưỡng lễ bái.'
Khi ấy tiên A-tư-đà và cậu bé Na-la như chim nhạn chúa bay lượn trên không mà đến, thu thần túc (phép thần thông bay đi tự tại) lại, đi bộ vào thành vua, đến cung vua Thâu-đàn, đứng dưới cổng, bảo người giữ cổng: 'Ngươi hãy vào báo có A-tư-đà đến thăm vua.' Người giữ cổng đến chỗ vua tâu: 'Đại vương, ngoài cổng có tiên nhân tên A-tư-đà, mong được vào yết kiến.' Vua nghe vậy, sai quét dọn cung điện, bày tòa ngồi đẹp, dẫn tiên nhân vào. Tiên nhân đến nơi, chúc nguyện cho vua: 'Cát tường tôn quý, mong thêm thọ mạng, lấy pháp mà làm vua.' Lúc ấy vua đem đủ thứ hương hoa cúng dường tiên nhân, mời ngồi. Tiên nhân ngồi rồi, vua nói: 'Thưa đại tiên, trẫm thường nghĩ đến việc lễ ngài mà chưa thỏa nguyện; chẳng hay nay ngài từ đâu đến?' Tiên nhân nói: 'Đại vương, tôi nghe có thánh tử ra đời, muốn được gặp, nên đến đây.' Vua nói: 'Con tôi vừa ngủ, xin chờ một lát.' Tiên nhân nói: 'Bậc chánh sĩ như thế tự tính đã giác ngộ, vốn không có ngủ.'
Tỳ-kheo nên biết: lúc ấy Bồ-tát vì nghĩ đến tiên nhân nên từ giấc ngủ thức dậy. Vua tự bế Bồ-tát trao cho tiên nhân. Tiên nhân quỳ bưng, quan sát khắp, thấy thân Bồ-tát đủ tướng tốt, vượt hơn Phạm vương, Thích-đề-hoàn-nhân (tức Đế Thích) và bốn vua Hộ thế, ánh sáng chiếu rọi hơn trăm nghìn mặt trời. Thấy vậy rồi, ông liền đứng dậy chắp tay cung kính đảnh lễ, khen ngợi đủ cách là việc chưa từng có: bậc đại trượng phu này xuất hiện ở đời. Ông đi vòng bên phải ba vòng, bưng giữ Bồ-tát mà suy nghĩ: 'Nay sắp có Phật ra đời, tự hận mình già yếu không được gặp Như Lai, mãi ở trong đêm dài, luôn mê lầm chánh pháp.' Thế rồi ông buồn khóc phiền não, thổn thức nghẹn ngào.
Khi ấy vua Thâu-đàn thấy tiên A-tư-đà buồn thương như vậy, không tự kìm được; vua, dì mẫu và tất cả quyến thuộc đều khóc, thưa với tiên nhân: 'Lúc con tôi mới sinh, đã mời thầy tướng xem tốt xấu, ai cũng rất vui mừng, cho là kỳ lạ. Nay đại tiên buồn khóc như thế, quyến thuộc chúng tôi không khỏi ngờ vực. Việc lành dữ xin nói cho tôi biết.' Tiên A-tư-đà gạt nước mắt nói: 'Xin đại vương đừng lo. Nay tôi buồn than không có ý gì khác, chỉ tự thương mình già, giờ chết sắp đến, không được nghe chánh pháp, không được thấy Phật ra đời.
Đại vương nên biết: vô lượng chúng sinh bị lửa phiền não thiêu đốt, Phật sẽ rưới mưa pháp cam lộ (nước thần bất tử, ví cho giáo pháp đem lại giải thoát) để dập tắt. Vô lượng chúng sinh đi giữa đồng hoang tà kiến (cách nhìn sai lầm), Phật sẽ chỉ cho con đường thanh tịnh đến niết-bàn (cảnh giới dứt hết khổ đau phiền não, không còn sinh tử). Vô lượng chúng sinh bị nhốt trong ngục tù phiền não, Phật sẽ tha cho họ được giải thoát. Vô lượng chúng sinh bị giam trong sinh tử không tự ra được, Phật sẽ mở cửa phương tiện cho họ. Vô lượng chúng sinh bị mũi tên phiền não bắn trúng, Phật sẽ nhổ ra cho khỏi khổ này. Đại vương, như hoa ưu-đàm (loài hoa tương truyền rất lâu mới nở một lần) lâu lâu mới hiện một lần, chư Phật Như Lai ra đời cũng như vậy. Điều tôi hận nay là không được thấy lúc ấy; tự nghĩ mình thiếu phúc, vì thế mà buồn.
Đại vương, nếu ai gặp Phật ngồi tòa bồ-đề (chỗ ngồi dưới cây bồ-đề, nơi Phật thành đạo), hàng phục ma oán, chuyển bánh xe pháp, nên biết người ấy chắc chắn được quả thù thắng. Đại vương, sẽ có vô lượng chúng sinh gặp Phật ra đời, vâng giữ chánh giáo, được quả A-la-hán (bậc thánh đã dứt hết phiền não, ra khỏi sinh tử). Tôi hận lúc ấy không được dự vào việc này, vì thế mà buồn. Đại vương, theo như sách Vệ-đà (kinh điển cổ của đạo Bà-la-môn, có ghi phép xem tướng) đã ghi, thái tử của vua chắc chắn không làm Chuyển luân thánh vương. Vì sao? Vì ba mươi hai tướng đại nhân hết sức rõ ràng.'
Vua hỏi: 'Thế nào gọi là ba mươi hai tướng?' Tiên nhân đáp: 'Ba mươi hai tướng là: Một, đỉnh đầu có nhục kế (khối thịt nhô cao trên đỉnh đầu như búi tóc). Hai, tóc xoắn ốc xoay về bên phải, màu xanh biếc. Ba, trán rộng bằng phẳng. Bốn, giữa hai mày có sợi lông trắng (bạch hào), trắng như ngọc kha, như tuyết. Năm, lông mi như mi trâu chúa. Sáu, mắt màu xanh biếc. Bảy, có bốn mươi chiếc răng đều đặn, sáng sạch. Tám, răng khít không thưa. Chín, răng trắng như hoa quân-đồ (một loài hoa màu trắng). Mười, có tiếng Phạm âm. Mười một, trong các vị nếm được vị ngon nhất. Mười hai, lưỡi mềm và mỏng. Mười ba, má như má sư tử. Mười bốn, hai vai tròn đầy. Mười lăm, thân cao bảy khuỷu tay. Mười sáu, phía trước thân như ngực sư tử chúa. Mười bảy, bốn răng nanh trắng sáng. Mười tám, da mềm mại mịn màng, màu vàng tử ma (loại vàng ròng ánh tím, quý nhất). Mười chín, thân ngay thẳng. Hai mươi, buông tay dài quá gối.
Hai mươi mốt, thân tròn đầy như cây ni-câu-đà. Hai mươi hai, mỗi lỗ chân lông mọc một sợi lông. Hai mươi ba, lông trên thân xoáy về bên phải, hướng lên trên. Hai mươi bốn, bộ phận sinh dục ẩn kín. Hai mươi lăm, đùi thon dài đều đặn. Hai mươi sáu, bắp chân như nai chúa y-ni. Hai mươi bảy, gót chân tròn ngay, ngón chân thon dài. Hai mươi tám, mu bàn chân nổi cao. Hai mươi chín, tay chân mềm mại mịn màng. Ba mươi, giữa các ngón tay ngón chân đều có màng như lưới. Ba mươi mốt, trong lòng bàn tay bàn chân đều có hình bánh xe, trục và vành tròn đủ, nghìn nan hoa đầy đủ, ánh sáng chiếu rọi. Ba mươi hai, bàn chân bằng phẳng, chạm đất khắp cả.
Đại vương, thánh tử của vua có đủ ba mươi hai tướng đại nhân này, rõ ràng hiển hiện. Tướng như thế chỉ chư Phật mới có, Chuyển luân vương không có. Thánh tử của đại vương lại có tám mươi vẻ đẹp (tám mươi đặc điểm đẹp phụ thêm trên thân), không hợp ở nhà làm Chuyển luân vương, chắc chắn sẽ xuất gia thành đạo Phật.' Vua hỏi: 'Thưa đại tiên, thế nào gọi là tám mươi vẻ đẹp?'
Tiên nhân đáp: 'Tám mươi vẻ đẹp là: Một, móng tay móng chân đều nhô cao. Hai, móng như đồng đỏ. Ba, móng bóng mượt. Bốn, chỉ tay bóng mượt. Năm, đường chỉ tay sâu. Sáu, chỉ tay rõ ràng. Bảy, chỉ tay ngay và mảnh. Tám, tay chân không cong vẹo. Chín, ngón tay thon dài. Mười, ngón tay tròn đầy. Mười một, đầu ngón tay thon nhỏ dần. Mười hai, ngón tay không cong. Mười ba, gân mạch không lộ ra. Mười bốn, mắt cá chân không lộ. Mười lăm, bàn chân bằng phẳng. Mười sáu, gót chân tròn ngay. Mười bảy, môi đỏ đẹp như quả tần-bà (loại quả màu đỏ tươi). Mười tám, tiếng nói không thô. Mười chín, lưỡi mềm, màu như đồng đỏ. Hai mươi, tiếng như sấm, trong trẻo hòa nhã.
Hai mươi mốt, các giác quan đầy đủ. Hai mươi hai, cánh tay thon dài. Hai mươi ba, thân trong sạch đẹp đẽ. Hai mươi bốn, thân mềm mại. Hai mươi lăm, thân ngay ngắn. Hai mươi sáu, thân không khuyết thiếu. Hai mươi bảy, thân thon dần và ngay thẳng. Hai mươi tám, thân không lay động. Hai mươi chín, các phần thân cân xứng. Ba mươi, đầu gối tròn đầy. Ba mươi mốt, thân nhẹ nhàng đẹp đẽ. Ba mươi hai, thân có ánh sáng. Ba mươi ba, thân không xiêu vẹo. Ba mươi bốn, rốn sâu. Ba mươi lăm, rốn không lệch. Ba mươi sáu, rốn ở đúng chỗ. Ba mươi bảy, rốn sạch sẽ. Ba mươi tám, thân đoan nghiêm. Ba mươi chín, thân hết sức trong sạch, tỏa ánh sáng khắp nơi, phá tan bóng tối. Bốn mươi, đi như voi chúa.
Bốn mươi mốt, dạo bước như sư tử chúa. Bốn mươi hai, đi như trâu chúa. Bốn mươi ba, đi như ngỗng chúa. Bốn mươi bốn, đi xoay thuận về bên phải. Bốn mươi lăm, bụng tròn đầy. Bốn mươi sáu, bụng đẹp. Bốn mươi bảy, bụng không lệch cong. Bốn mươi tám, bụng không lộ (?). Bốn mươi chín, thân không có nốt ruồi đen. Năm mươi, răng nanh tròn ngay. Năm mươi mốt, răng trắng đều khít. Năm mươi hai, bốn răng nanh đều nhau. Năm mươi ba, mũi cao, dài và thẳng. Năm mươi bốn, hai mắt sáng trong. Năm mươi lăm, mắt không vướng dơ. Năm mươi sáu, mắt đẹp. Năm mươi bảy, mắt dài rộng. Năm mươi tám, mắt ngay ngắn. Năm mươi chín, mắt như sen xanh. Sáu mươi, mày mảnh và dài.
Sáu mươi mốt, ai thấy cũng vui mừng. Sáu mươi hai, mày màu xanh biếc. Sáu mươi ba, đuôi mày thon nhỏ dần. Sáu mươi bốn, hai đầu mày hơi liền nhau. Sáu mươi lăm, má bằng phẳng đầy đặn. Sáu mươi sáu, má không khuyết. Sáu mươi bảy, má không có khuyết điểm. Sáu mươi tám, thân không khuyết thiếu, không chỗ nào chê được. Sáu mươi chín, các giác quan lặng lẽ. Bảy mươi, sợi lông trắng giữa mày sáng trắng, tươi sạch. Bảy mươi mốt, trán rộng bằng phẳng. Bảy mươi hai, đỉnh đầu tròn đầy. Bảy mươi ba, tóc đen đẹp. Bảy mươi bốn, tóc mảnh mềm. Bảy mươi lăm, tóc không rối. Bảy mươi sáu, tóc thơm sạch. Bảy mươi bảy, tóc bóng mượt. Bảy mươi tám, tóc có năm dấu chữ vạn (dấu hiệu tốt lành hình chữ thập có bốn móc). Bảy mươi chín, tóc màu đẹp, xoắn như ốc. Tám mươi, tóc có các hình nan-đà-việt-đa (hình xoáy tốt lành), bánh xe cát tường và hình cá (?).
Đại vương, đó là tám mươi vẻ đẹp của thánh tử. Nếu ai thành tựu tám mươi vẻ đẹp như thế thì không nên ở nhà, chắc chắn sẽ xuất gia, được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.' Lúc ấy vua Thâu-đàn nghe tiên A-tư-đà nói vậy, thân tâm an nhiên, vui mừng hớn hở, từ chỗ ngồi đứng dậy đảnh lễ Bồ-tát và nói bài kệ rằng:
"Con được Đế Thích, các trời và người, tất cả đều cung kính cúi đầu lạy,
lại được tất cả các thần tiên đến cung kính tôn trọng.
Con là tháp miếu (nơi thờ phụng để mọi người lễ bái) của mọi thế gian, nên cha cúi lạy bậc Tự tại vương (vị vua tự do, không bị điều gì ràng buộc)."
"Này các tỳ-kheo, vua Thâu-đàn vì tiên A-tư-đà và cậu bé Na-la bày đủ thứ thức ăn uống, y phục thượng hạng, đi vòng bên phải và đảnh lễ. Lúc ấy tiên A-tư-đà vỗ vai trái cậu bé Na-la, bay lên không trung mà đi. Bấy giờ tiên nhân bảo cậu bé: 'Không lâu nữa sẽ có Phật ra đời, con nên đến đó xin xuất gia, trong đêm dài sẽ được lợi ích lớn.'"
Kinh Phương Quảng Đại Trang Nghiêm, quyển thứ ba (hết).
Kinh Phương Quảng Đại Trang Nghiêm, quyển thứ tư.
Sa-môn (người xuất gia tu hành) Địa-bà-ha-la người nước Trung Thiên Trúc (miền trung Ấn Độ) vâng chiếu vua dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video