Thiên 11 — Thiên 11: Bàn về rút và thêm

 Chung Lữ truyền đạo tập (Tập sách ghi lời Chung Ly Quyền truyền dạy đạo tu tiên cho Lữ Động Tân; hai vị là tiên nhân nổi tiếng trong Đạo giáo)

 Bàn về trừu thiêm, chương thứ mười một (trừu thiêm: "rút bớt và thêm vào", là phép điều chỉnh trong luyện nội đan, tức luyện "thuốc tiên" ngay trong thân mình. Người tu rút dần phần "chì" đi và bồi thêm phần "hống" cho đến khi âm hết, dương thuần)

 Lữ hỏi: "Thái dược (hái thuốc: thu gom chân khí, chân dịch trong thân làm nguyên liệu luyện đan) ắt phải nhờ vào thứ nước ở trong khí. Tiến hỏa (đưa lửa vào: dùng ý niệm và hơi thở để nung luyện nguyên liệu ấy) phải mượn khí ở trong chì (chì, tức diên: biểu tượng cho chân khí thuộc dương sinh ra từ thận). Rốt cuộc là rút chì để thành đại dược (thuốc lớn: khối đan đã kết, nền tảng để thành tiên). Còn nếu dùng để thêm hống (hống: thủy ngân, biểu tượng cho chân dịch, phần âm tinh túy từ tim) thì ở trên có thể bồi bổ đan điền (vùng chứa và luyện đan trong thân; có ba đan điền: dưới ở bụng dưới, giữa ở vùng ngực, trên ở đầu). Cái gọi là lẽ trừu thiêm là thế nào?"

 Chung đáp: "Xưa kia bậc thánh cao nhất truyền đạo xuống nhân gian. Dân thời thái cổ (thời xa xưa nhất) chất phác thật thà, mờ mịt không biết gì, không thể nghe hiểu được đại đạo (đạo lớn, chân lý tối cao). Vì thế ngài lấy trời đất để chỉ bảo, ví von về lẽ thăng giáng thích đáng của âm dương. (Âm dương là hai mặt đối lập mà nương nhau của vạn vật: âm là tối, lạnh, tĩnh; dương là sáng, nóng, động. Thăng giáng là đi lên và đi xuống.) Âm dương giao hoán với nhau thành các khí ấm, mát, lạnh, nóng, nên tiết hậu (các tiết khí và thời tiết trong năm theo lịch) đến đúng kỳ. Số của một năm đã định, hết vòng lại bắt đầu, không lệch khỏi đạo, vì thế trời đất được dài lâu.

 Lại lo (?) người ta không hiểu khi chỉ giảng bày lẽ lớn, rồi bị che lấp ở một góc. Vì thế ngài lại ví với lẽ qua lại của tinh hoa mặt trời, mặt trăng. Mặt trăng tiến lui theo các thời đán, vọng, huyền, sóc (các mốc của tháng âm lịch: sóc là ngày mồng một, trăng mới; huyền là trăng nửa vầng, thượng huyền khoảng ngày mồng tám, hạ huyền khoảng ngày hai mươi ba; vọng là trăng tròn ngày rằm; đán là buổi sớm), mọc lặn không hề sai. Số của một tháng đủ rồi thì vận hành không ngừng, không lệch khỏi đạo, vì thế mặt trời mặt trăng được dài lâu.

 Ngặt nỗi lạnh qua nóng lại, nóng qua lạnh lại, mà người đời không hiểu lẽ thăng giáng thích đáng của trời đất. Trăng tròn rồi khuyết, khuyết rồi lại tròn, mà người đời không hiểu lẽ qua lại của mặt trời mặt trăng. Họ buông thả theo ý muốn không cùng, tiêu mòn quãng thời gian có hạn. Giàu sang xa hoa, tính ra chỉ là trang điểm cho giấc mộng của kiếp sống trôi nổi. Ân ái phiền lụy, rốt cuộc chỉ tạo ra món nợ cho kiếp sau. Tiếng hát chưa dứt mà khổ não đã tới, danh lợi đang nồng mà tuổi xuân đã qua. Tham tiền tham của, tưởng rằng sẽ còn mãi muôn kiếp. Thương con quý cháu, mong được đời đời sum họp. Tham lam si mê không dứt, lại vọng tưởng sống lâu, trong khi hao tán nguyên dương (khí dương gốc bẩm sinh, nền tảng sự sống) và để thất thoát chân khí (khí chân thật, sinh lực gốc của thân). Đợi đến khi (?) bệnh dữ quấn thân mới là ngày chịu dừng lòng. Đại hạn (lúc mệnh số đến hồi kết, tức cái chết) kề đầu mới là lúc buông tay.

 Bậc chân tiên thượng thánh (?) thương người đời cứ luân hồi (vòng chết đi rồi lại sinh ra không dứt) như thế, rồi lại sa đọa. Các ngài tha thiết muốn người đời hiểu rõ đại đạo, được dài lâu như trời đất, nhật nguyệt. Lúc đầu các ngài giảng đủ lẽ thăng giáng âm dương của trời đất, sau lại ví với lẽ qua lại của tinh hoa mặt trời mặt trăng. Nhưng người đời không thấu thiên cơ (lẽ huyền bí của trời đất), không lường được chỗ huyền diệu. Vì thế các ngài lấy nội dược để so với ngoại dược, lấy vật vô tình để nói vật hữu tình. (Ngoại dược là thuốc luyện từ khoáng vật bên ngoài; nội dược là khí và dịch trong thân. Vô tình là vật không có sự sống, tri giác; hữu tình là vật có sự sống, tri giác.) Vật vô tình là kim thạch (kim loại và khoáng thạch); kim thạch là ngoại dược. Vật hữu tình là khí dịch (chân khí và chân dịch trong thân); khí dịch là nội dược. Nói lớn thì có trời đất, nói sáng thì có mặt trời mặt trăng, ở ngoài thì có kim thạch, ở trong thì có khí dịch. Đã hái thì phải thêm, đã thêm thì phải rút. Lẽ trừu thiêm chính là gốc của tạo hóa (sự sinh thành biến hóa của trời đất).

 Vả lại, sau đông chí (tiết giữa mùa đông, ngày đêm dài nhất trong năm), dương từ dưới đất bốc lên, đất rút bớt âm của nó… (chỗ này nguyên văn bị thiếu). Thái âm rút đi mà thành quyết âm, thiếu dương thêm vào mà thành dương minh. (Thái âm, quyết âm, thiếu âm là ba mức của âm; thiếu dương, dương minh, thái dương là ba mức của dương. Gộp lại gọi là lục khí, tức sáu thứ khí luân chuyển trong năm.) Quyết âm rút đi mà thành thiếu âm, dương minh thêm vào mà thành thái dương. Nếu không như vậy thì đã chẳng có chuyện lạnh biến thành ấm, ấm biến thành nóng.

 Sau hạ chí (tiết giữa mùa hè, ngày dài nhất trong năm), âm từ trời giáng xuống, trời rút bớt dương của nó. Thái dương rút đi mà thành dương minh, thiếu âm thêm vào mà thành quyết âm. Dương minh rút đi mà thành thiếu dương, quyết âm thêm vào mà thành thái âm. Nếu không như vậy thì đã chẳng có chuyện nóng biến thành mát, mát biến thành lạnh. Vì thế âm dương của trời đất thăng giáng mà biến thành sáu khí, đó là chứng nghiệm của trừu thiêm.

 Còn như trăng nhận hồn của mặt trời, mặt trời biến đổi phách của trăng (?) (nhật hồn: phần tinh hoa sáng, thuộc dương, của mặt trời; nguyệt phách: phần tối, thuộc âm, của mặt trăng). Trong mười lăm ngày đầu tháng, trăng rút bớt phách, mặt trời thêm hồn vào, đến khi tinh hoa đầy đủ thì ánh sáng chiếu khắp trên dưới. Nếu không như vậy thì đã chẳng có chuyện trăng từ lúc mới mọc biến thành thượng huyền, từ thượng huyền biến thành trăng rằm. Còn như trăng trả lại phách âm, mặt trời thu lại tinh dương, thì trong mười lăm ngày cuối tháng, mặt trời rút bớt hồn, trăng thêm phách vào, đến khi ánh sáng đã tắt thì phách âm đã đủ. Nếu không như vậy thì đã chẳng có chuyện trăng rằm biến thành hạ huyền, hạ huyền biến thành hối sóc (hối là ngày cuối tháng, trăng tối hẳn; sóc là ngày mồng một). Vì thế mặt trời mặt trăng qua lại mà biến đổi cửu lục (số chín tượng trưng cho dương, số sáu tượng trưng cho âm, theo Kinh Dịch), đó là chứng nghiệm của trừu thiêm.

 Người đời không thấu thiên cơ, không lường được lẽ huyền diệu. Lòng người ham không bệnh tật, sống lâu, nên bậc chân tiên thượng thánh dùng kim thạch để luyện đại đan (thuốc tiên lớn). Lòng người ưa vàng bạc, nên các ngài dùng chì và thủy ngân để luyện thành báu vật. Ý các ngài vốn muốn người đời ngộ ra lẽ lớn. Kim thạch là vật vô tình, vậy mà khi hỏa hầu (độ lửa và thời gian nung luyện) không sai, trừu thiêm có số độ, còn có thể kéo dài tuổi thọ. Huống chi người ta có sẵn trong thân hữu tình của mình khí chính dương (khí dương thuần chính) và nước chân nhất (chân dịch tinh thuần duy nhất, gốc của sự sống). Nếu biết lúc giao hợp, rõ phép thu lấy, chất ngày dồn tháng, cho trong khí lại sinh khí, luyện khí thành thần (biến khí thành thần thức linh diệu), để được siêu thoát (thoát khỏi thân phàm, vượt ra ngoài sinh tử), thì há chẳng phải là việc xưa nay khó có được sao? Trên trời dưới đất ít ai hiểu ngộ được điều này. Người tu phải dốc lòng hành trì, dứt bỏ việc bên ngoài, noi theo sự dài lâu của trời đất, nhật nguyệt. Chính vì muốn dẫn dụ người lạc lối lưu tâm vào đạo mà mới có thuyết ngoại dược.

 Thánh hiền xưa nay có lúc đem ra giảng bày, nhờ vậy mà thuyết ấy được truyền ra đời. Thế nhưng người đời lại chẳng ngộ, dối mình lừa người, làm mất bản ý của các thầy đời trước. Họ lấy chu sa để chiết thủy ngân, dùng thủy ngân điểm vào chì, rồi dùng chì làm khô thủy ngân (?), dùng thủy ngân biến ra đồng. Họ chẳng đoái hoài thân mạng, điên cuồng cầu của cải. Họ đề cao lẫn nhau, mượn tiếng ham đạo mà thật ra ham lợi, chí chỉ ở thuật hoàng bạch (thuật luyện ra vàng bạc từ kim loại thường). Các bậc thánh tiên đời trước bất đắc dĩ phải tùy duyên mà giáo hóa, nhân vật cụ thể để dạy người, nên mới có thuyết chì và hống, dùng để ví với việc bên trong (việc luyện nội đan trong thân).

 Chì và thủy ngân vốn sinh ra từ kim thạch; kim thạch là vật vô tình, mà còn có tạo hóa để thành báu vật. Vậy những vật hữu tình do chính thân mình sinh ra, nếu đem dùng như chì và thủy ngân, há lại không có tạo hóa? Đã có tạo hóa thì há chẳng hơn hẳn thứ vàng bạc kia sao? Người theo đạo nên nghiên cứu cho sâu, chớ chấp vào ngoại đan (luyện thuốc tiên bằng khoáng chất bên ngoài) và thuật đan táo (thuật dùng lò để luyện đan).

 Vả lại, chì của con người là khởi đầu của trời đất. Nhân có thái thủy mà có thái chất (?), là mẹ của muôn vật; nhân có thái chất mà có thái tố. (Theo vũ trụ luận cổ, đó là các giai đoạn khởi đầu của vũ trụ: thái thủy là lúc bắt đầu có hình; thái chất, thái tố là lúc bắt đầu có chất thể thuần phác.) Về thể, nó là kim ở trong thủy; về dụng, nó là thủy ở trong hỏa. Nó là tổ của ngũ hành (năm hành kim, mộc, thủy, hỏa, thổ, là năm yếu tố cơ bản sinh khắc lẫn nhau) và là gốc của đại đạo.

 Đã lấy việc hái thuốc làm việc thêm hống, mà thêm hống thì phải rút chì, cho nên trừu thiêm không phải ở bên ngoài. Đưa từ hạ điền (đan điền dưới) vào thượng điền (đan điền trên) thì gọi là "trửu hậu phi kim tinh" (sau khuỷu tay bay kim tinh: đưa tinh khí quý như vàng từ dưới theo đường sống lưng vọt lên đầu). Cũng gọi là "khởi hà xa mà chạy long hổ" (hà xa: "xe sông", chỉ sự vận chuyển chân khí theo vòng trong thân như xe chở nước; long hổ: rồng là chân dịch, tức hống, thuộc tim; hổ là chân khí, tức chì, thuộc thận). Lại gọi là "hoàn tinh bổ não" (đưa tinh ngược lên để bồi bổ não) mà sống lâu không chết. Chì đã được rút về phía sau (?) thì hống tự từ giữa giáng xuống, từ trung điền (đan điền giữa) trở về hạ điền.

 Lúc đầu nhờ long hổ giao cấu (rồng hổ giao hợp: chân khí và chân dịch hòa vào nhau) mà biến thành hoàng nha (mầm vàng: mầm đan đầu tiên), đó là ngũ hành điên đảo (đảo ngược chiều vận hành thông thường của ngũ hành). Đến đây thì nhờ rút chì thêm hống mà nuôi thai tiên (bào thai tiên: thân thần linh được kết và nuôi bên trong như bào thai), đó là ba đan điền xoay vần trở đi trở lại. Ngũ hành không điên đảo thì long hổ không giao cấu. Ba đan điền không xoay vần trở lại thì thai tiên không đủ khí. Rút chì thêm hống: một trăm ngày thì sức thuốc đầy đủ, một trăm ngày nữa thì thánh thai (thai thánh, tức thai tiên) vững chắc, ba trăm ngày thì thai tiên hoàn thành và chân khí sinh ra. Chân khí đã sinh thì luyện khí thành thần. Công phu viên mãn, quên cả hình hài, thì thai tiên tự hóa, khi ấy gọi là thần tiên."

 Lữ hỏi: "Những thứ sinh ra từ kim thạch là ngoại diên, ngoại hống (chì và thủy ngân bên ngoài); trừu thiêm thì có thể luyện thành báu vật. Chân khí của cha mẹ trao cho, chứa trong thận của mình, thì làm chì; thuốc do nước chân nhất và khí chính dương hợp lại biến thành hống; trừu thiêm thì có thể sinh ra thần. Vậy cái gọi là chân diên, chân hống (chì thật, hống thật trong thân) cũng có trừu thiêm chăng?"

 Chung đáp

 : "Lúc đầu muốn được hống thì phải dùng chì, nhưng cứ dùng chì mãi thì rốt cuộc là sai. Cho nên phải rút chì lên đưa vào thượng cung (cung trên, tức đan điền trên ở đầu); nguyên khí (khí gốc của sự sống) không truyền ra ngoài (?), tinh được đưa trở về não. Hống tự có được (?) thì âm hết, dương thuần. Tinh biến thành sa (đan sa, chất đan sắc đỏ), sa biến thành kim (vàng), gọi là chân diên. Chân diên là do chân khí của chính mình hợp lại mà có. Chân diên sinh ra trong chân khí, là nước chân nhất ở trong khí. Khi ấy ngũ khí triều nguyên (khí của năm tạng đều quy về gốc) và tam dương tụ đỉnh (ba khí dương tụ lên đỉnh đầu). Trước kia là kim tinh (tinh khí quý như vàng) đi xuống vào đan điền, rồi đưa lên để luyện hình (luyện thân xác), khiến thân thể xương cốt có sắc vàng. Còn ở đây là chân diên được đưa lên nội phủ (các tạng phủ bên trong) mà phát ra ánh sáng trắng. Từ dưới lên trên, từ trên xuống dưới, hoàn đan (đưa đan trở về để luyện lại) và luyện hình đều là công của kim tinh đi lại. Từ trước ra sau, từ sau ra trước, phần thân hợp khí (dùng lửa chân khí nung khắp thân và hòa hợp các khí) đều là công tạo hóa của chân khí. Nếu không rút, không thêm, chỉ dùng như thường ngày, thì việc hái thuốc, tiến hỏa sao có được công hiệu như thế?"

 Lữ hỏi: "Phàm việc rút và thêm, làm sao cho lên xuống có chừng mực, trước sau không sai lệch?"

 Chung đáp: "Lúc nên đưa lên thì không được hạ xuống, lúc nên rút thì không được thêm vào. Lên xuống qua lại không sai mảy may, đó là nhờ sức của hà xa."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video