Chung Lã truyền đạo tập (Sách ghi lại cuộc vấn đáp truyền đạo giữa Chung Ly Quyền và Lã Động Tân, hai vị tiên của Đạo giáo)
Bàn về ngũ hành (năm yếu tố cơ bản Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, tức kim loại, cây gỗ, nước, lửa, đất; người xưa dùng chúng để giải thích sự vận hành và quan hệ của mọi vật), thiên thứ sáu
Lã (tức Lã Động Tân, người hỏi đạo) hỏi: "Khí của ngũ tạng (năm tạng chính trong cơ thể là tim, gan, tỳ, phổi, thận) được gọi là Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ. Vị trí của ngũ hành được gọi là Đông, Nam, Tây, Bắc, Trung (giữa). Như vậy thì làm sao chúng sinh ra nhau, làm thành cho nhau? Sự giao hợp của chúng có theo thời điểm không? Việc thái thủ (thu hái, tức gom lấy 'thuốc' trong thân vào đúng lúc để luyện) có theo thời điểm không? Xin được nghe giảng giải."
Chung (tức Chung Ly Quyền, người truyền đạo) đáp: "Đại Đạo (cái lẽ gốc rễ sinh ra vũ trụ) đã phân ra thì sinh trời đất. Trời đất đã tách ra thì bày ra Ngũ Đế (năm vị thần cai quản năm phương và các mùa).
Phương Đông là Thanh Đế (vua Xanh), thi hành mệnh lệnh của mùa xuân: từ trong âm mà khơi dậy dương, khiến muôn vật nảy sinh. Phương Nam là Xích Đế (vua Đỏ), thi hành mệnh lệnh của mùa hạ: từ trong dương lại sinh thêm dương, khiến muôn vật lớn lên. Phương Tây là Bạch Đế (vua Trắng), thi hành mệnh lệnh của mùa thu: từ trong dương mà khơi dậy âm, khiến muôn vật thành tựu, chín muồi. Phương Bắc là Hắc Đế (vua Đen), thi hành mệnh lệnh của mùa đông: từ trong âm lại thêm âm, khiến muôn vật lụi tàn.
Bốn mùa mỗi mùa chín mươi ngày. Mười tám ngày cuối của mỗi mùa do Hoàng Đế (vua Vàng, vị thần của phương giữa, ứng với hành Thổ) làm chủ. Vào mùa xuân, ngài giúp Thanh Đế làm cho muôn vật nảy sinh. Vào mùa hạ, ngài tiếp nối Xích Đế mà nuôi lớn muôn vật. Vào mùa thu, ngài bồi thêm cho Bạch Đế để muôn vật đứng vững thành hình (?). Vào mùa đông, ngài kiềm giữ cùng Hắc Đế mà tỏ rõ sự nghiêm khắc. Năm vị Đế chia nhau cai quản, mỗi vị làm chủ bảy mươi hai ngày, cộng lại là ba trăm sáu mươi ngày, thành một năm. Các ngài phò giúp trời đất để vận hành theo Đạo.
Thanh Đế sinh con gọi là Giáp, Ất (hai trong mười thiên can, tức mười ký hiệu người xưa dùng để đếm ngày, năm và phối với ngũ hành). Giáp Ất thuộc hành Mộc phương Đông. Xích Đế sinh con gọi là Bính, Đinh; Bính Đinh thuộc hành Hỏa phương Nam. Hoàng Đế sinh con gọi là Mậu, Kỷ; Mậu Kỷ thuộc hành Thổ ở trung ương. Bạch Đế sinh con gọi là Canh, Tân; Canh Tân thuộc hành Kim phương Tây. Hắc Đế sinh con gọi là Nhâm, Quý; Nhâm Quý thuộc hành Thủy phương Bắc.
Hiện ra theo thời mà thành hình tượng thì: Mộc là Thanh Long (Rồng Xanh), Hỏa là Chu Tước (Chim Sẻ Đỏ), Thổ là Câu Trần (vị thần ở trung ương), Kim là Bạch Hổ (Hổ Trắng), Thủy là Huyền Vũ (Rùa Đen) — đều là các linh vật tượng trưng cho các phương.
Hiện ra theo thời mà sinh ra vật thì: Ất hợp với Canh (thiên can của Mộc kết hợp với thiên can của Kim), nên mùa xuân có cây du, màu xanh pha trắng, không mất màu của Kim và Mộc. Tân hợp với Bính, nên mùa thu có quả táo, trắng pha đỏ, không mất màu của Kim và Hỏa. Kỷ hợp với Canh, nên cuối hạ đầu thu có quả dưa, xanh pha vàng, không mất màu của Thổ và Mộc. Đinh hợp với Nhâm, nên mùa hạ có quả dâu tằm, đỏ pha đen, không mất màu của Thủy và Hỏa. Quý hợp với Mậu, nên mùa đông có quả quýt, đen pha vàng, không mất màu của Thủy và Thổ. Cứ theo loại mà suy ra, thì những gì do Ngũ Đế giao hợp với nhau mà hiện ra theo thời, sinh thành nơi muôn vật, nhiều không kể xiết."
Lã hỏi: "Ngũ hành ở trong thời tiết thì như vậy. Còn ngũ hành ở trong con người thì thế nào?"
Chung đáp: "Chỉ có con người là đầu tròn chân vuông, mang hình tượng của trời (tròn) và đất (vuông); âm dương lên xuống trong người lại có cái then máy vận hành như của trời đất. Thận là Thủy, tim là Hỏa, gan là Mộc, phổi là Kim, tỳ (lá lách, cơ quan chủ việc tiêu hóa theo y học cổ) là Thổ.
Xét theo ngũ hành tương sinh (hành này sinh ra, nuôi dưỡng hành kia) thì Thủy sinh Mộc, Mộc sinh Hỏa, Hỏa sinh Thổ, Thổ sinh Kim, Kim sinh Thủy. Cái sinh ra là mẹ, cái được sinh ra là con. Xét theo ngũ hành tương khắc (hành này chế ngự, áp đảo hành kia) thì Thủy khắc Hỏa, Hỏa khắc Kim, Kim khắc Mộc, Mộc khắc Thổ, Thổ khắc Thủy. Cái khắc là chồng, cái bị khắc là vợ.
Nói theo quan hệ mẹ con thì khí thận sinh khí gan, khí gan sinh khí tim, khí tim sinh khí tỳ, khí tỳ sinh khí phổi, khí phổi sinh khí thận. Nói theo quan hệ vợ chồng thì khí thận khắc khí tim, khí tim khắc khí phổi, khí phổi khắc khí gan, khí gan khắc khí tỳ, khí tỳ khắc khí thận.
Thận là chồng của tim, mẹ của gan, vợ của tỳ, con của phổi. Gan là chồng của tỳ, mẹ của tim, vợ của phổi, con của thận. Tim là chồng của phổi, mẹ của tỳ, vợ của thận, con của gan. Phổi là chồng của gan, mẹ của thận, vợ của tim, con của tỳ. Tỳ là chồng của thận, mẹ của phổi, vợ của gan, con của tim.
Tim hiện ra bên trong là mạch (đường máu chảy), hiện ra bên ngoài là sắc mặt, lấy lưỡi làm cửa ngõ. Tim chịu sự chế ngự của thận, mà lại sai khiến được phổi, ấy là theo lẽ vợ chồng như vậy; được gan thì mạnh lên, gặp tỳ thì yếu đi, ấy là theo lẽ mẹ con như vậy.
Thận hiện ra bên trong là xương, hiện ra bên ngoài là tóc, lấy hai tai làm cửa ngõ. Thận chịu sự chế ngự của tỳ, mà lại sai khiến được tim, ấy là theo lẽ vợ chồng như vậy; được phổi thì mạnh lên, gặp gan thì yếu đi, ấy là theo lẽ mẹ con như vậy.
Gan hiện ra bên trong là gân, hiện ra bên ngoài là móng, lấy mắt làm cửa ngõ. Gan chịu sự chế ngự của phổi, mà lại sai khiến được tỳ, ấy là theo lẽ vợ chồng như vậy; gặp thận thì mạnh lên, gặp tim thì yếu đi, ấy là theo lẽ mẹ con như vậy.
Phổi hiện ra bên trong là da, hiện ra bên ngoài là lông, lấy lỗ mũi làm cửa ngõ. Phổi chịu sự chế ngự của tim, mà lại sai khiến được gan, ấy là theo lẽ vợ chồng như vậy; được tỳ thì mạnh lên, gặp thận thì yếu đi, ấy là theo lẽ mẹ con như vậy.
Tỳ hiện ra bên trong là các tạng, nuôi dưỡng đều cho tim, thận, gan, phổi; hiện ra bên ngoài là thịt, lấy môi miệng làm cửa ngõ, giữ cho hơi thở ra vào đều đặn. Tỳ chịu sự chế ngự của gan, mà lại sai khiến được thận, ấy là theo lẽ vợ chồng như vậy; được tim thì mạnh lên, gặp phổi thì yếu đi, ấy là theo lẽ mẹ con như vậy.
Đó là ngũ hành trong con người: sinh nhau, khắc nhau, làm vợ chồng, làm mẹ con mà truyền khí cho nhau; sự suy hay thịnh đều thấy rõ ở đây."
Lã hỏi: "Tim là Hỏa, làm sao khiến lửa đi xuống? Thận là Thủy, làm sao khiến nước bốc lên? Tỳ là Thổ, Thổ ở giữa, nhận được Hỏa thì mạnh lên, há chẳng phải sẽ khắc Thủy ở dưới sao? Phổi là Kim, Kim ở trên, bên dưới tiếp giáp với Hỏa thì bị tổn hại, làm sao còn sinh ra Thủy được? Những hành sinh nhau thì lần lượt cách xa nhau, những hành khắc nhau thì ở sát nhau khó dời. Như thế ngũ hành tự làm tổn hại, khắc chế lẫn nhau, thì phải làm sao?"
Chung đáp: "Ngũ hành trở về gốc thì do một khí (nhất khí, tức luồng khí gốc duy nhất) dẫn dắt nối liền. Nguyên dương (phần dương khí gốc có từ lúc mới thành thai) bốc lên thì đưa chân thủy (phần nước chân thật, tinh túy, không phải nước thường) lên theo; chân thủy biến hóa mà sinh ra chân khí (khí chân thật, tinh thuần); chân khí biến hóa mà sinh ra dương thần (cái thần thuần dương do tu luyện mà thành, có thể xuất ra ngoài thân).
Ban đầu lấy ngũ hành để định vị trí thì có một chồng một vợ. Thận là Thủy, trong Thủy có Kim. Kim vốn sinh ra Thủy, nên khi bắt tay vào luyện phải nhận ra Kim trong Thủy. Thủy vốn kỵ Thổ, nhưng sau khi thái dược (hái thuốc, tức gom lấy tinh chất trong thân để luyện đan) thì phải khiến Thổ quay về với Thủy. Rồng là hình tượng của gan, hổ vốn là hình của phổi. Dương long (rồng dương) xuất ra từ cung Ly (quẻ Ly trong Bát quái, tượng trưng cho lửa, ứng với tim); âm hổ (hổ âm) sinh ra ở ngôi Khảm (quẻ Khảm, tượng trưng cho nước, ứng với thận).
Ngũ hành đi ngược chiều, khí truyền ngược về mẹ. Từ giờ Tý đến giờ Ngọ (từ nửa đêm đến giữa trưa, quãng dương khí đang lên) gọi là giờ dương sinh dương. Ngũ hành đảo lộn, chất dịch đi theo đường vợ chồng (đường tương khắc). Từ giờ Ngọ đến giờ Tý (từ giữa trưa đến nửa đêm, quãng âm khí đang lên) gọi là luyện dương trong âm. Dương không có âm thì không thành, nhưng rốt cuộc hết sạch âm thì không chết. Âm không có dương thì không sinh, nhưng rốt cuộc dứt hết âm thì sống lâu."
Lã hỏi: "Ngũ hành gốc ở một khí âm dương. Cái gọi là một khí ấy là gì?"
Chung đáp: "Một khí là thế này: xưa kia cha và mẹ giao hợp, liền lấy tinh huyết (tinh của cha và huyết của mẹ) biến hóa mà thành hình. Thận sinh tỳ, tỳ sinh gan, gan sinh phổi, phổi sinh tim, tim sinh ruột non, ruột non sinh ruột già, ruột già sinh mật, mật sinh dạ dày, dạ dày sinh bàng quang. Đó là phần âm lấy tinh huyết biến hóa mà thành hình; còn phần dương thì chỉ nằm ở chỗ khởi đầu lúc mới sinh, tức một điểm nguyên dương ở hai quả thận.
Thận là Thủy, trong Thủy có Hỏa, bốc lên thì thành khí; nhờ khí bốc lên mà chầu về tim. Tim là dương, lấy dương hợp với dương, dương đến cực điểm thì sinh ra âm, thế là khí tích lại mà sinh ra dịch (chất lỏng tinh túy trong thân); dịch từ tim giáng xuống, nhờ dịch giáng xuống mà trở về thận. Gan vốn là mẹ của tim, con của thận, nên chuyển dẫn khí của thận lên đến tim. Phổi vốn là vợ của tim, mẹ của thận, nên chuyển dẫn dịch của tim xuống đến thận. Khí và dịch lên xuống như âm dương của trời đất; gan và phổi chuyển dẫn như mặt trời mặt trăng qua lại.
Ngũ hành chỉ là con số gọi tên mà thôi. Bàn đến việc giao hợp sinh thành thì lấy một khí nguyên dương làm gốc. Trong khí sinh ra dịch, trong dịch sinh ra khí. Thận là gốc của khí, tim là nguồn của dịch. Linh căn (cái gốc thiêng, chỉ thận) vững chắc thì trong cõi mơ hồ lờ mờ, từ trong khí tự sinh ra chân thủy. Nguồn tim trong lặng thì trong cõi sâu thẳm tối tăm, từ trong dịch tự có chân hỏa (lửa chân thật, tinh túy).
Trong lửa hãy nhận lấy chân long (rồng thật), trong nước hãy nhận lấy chân hổ (hổ thật). Rồng hổ giao nhau thì biến thành hoàng nha (mầm vàng, chất tinh túy đầu tiên kết lại khi luyện đan trong thân); hợp hoàng nha lại thì kết thành đại dược (thuốc lớn), gọi là kim đan (viên thuốc vàng, tức tinh khí kết thành trong thân giúp trường sinh thành tiên). Kim đan đã thành thì gọi là thần tiên."
Lã hỏi: "Kim đan thành thì bỏ được xác thân mà thăng lên làm tiên, trở về Thập châu (mười cõi tiên ở ngoài biển theo truyền thuyết), điều ấy hẳn đã rõ. Vậy thế nào gọi là hoàng nha?"
Chung đáp: "Chính là chân long và chân hổ đó."
Lã hỏi: "Rồng hổ là gì?"
Chung đáp: "Rồng không phải là gan, mà là dương long; dương long xuất ra ở trong chân thủy của cung Ly. Hổ không phải là phổi, mà là âm hổ; âm hổ xuất ra ở trong chân hỏa của ngôi Khảm."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video