Thiên thứ mười bốn: Mạch, chứng và cách chữa bệnh thủy khí (bệnh do nước và chất ẩm ứ đọng trong cơ thể, chủ yếu gây phù thũng, tức sưng phù).
Thầy nói: Bệnh thủy có loại phong thủy (phù do phong tà, tức yếu tố gây bệnh từ gió và khí hậu bên ngoài, đánh vào làm nước ứ lại; phù nhanh, thường bắt đầu từ mặt), có bì thủy (nước ứ ở dưới da, phù khắp người), có chính thủy (nước ứ đọng ở bên trong do tạng phủ suy, đầy bụng và thở suyễn), có thạch thủy (nước ngưng kết rắn như đá ở bụng dưới), có hoàng hãn (bệnh ra mồ hôi màu vàng kèm phù).
Phong thủy thì mạch tự nhiên phù (mạch nổi: đặt nhẹ tay đã thấy rõ, ấn mạnh lại yếu đi; thường chỉ bệnh ở phần ngoài cơ thể). Triệu chứng bên ngoài là các khớp xương đau nhức, sợ gió.
Bì thủy thì mạch cũng phù. Triệu chứng bên ngoài là phù sưng, ấn vào thì ngập lút ngón tay, không sợ gió, bụng căng như cái trống, không khát. Nên làm cho ra mồ hôi (phép phát hãn: dùng thuốc làm toát mồ hôi để đẩy tà và nước ra ngoài).
Chính thủy thì mạch trầm (mạch chìm: phải ấn sâu mới thấy; thường chỉ bệnh ở bên trong) và trì (mạch chậm: dưới bốn nhịp trong một lần thở của người thầy thuốc; thường chỉ chứng hàn, tức lạnh). Triệu chứng bên ngoài là tự nhiên thở suyễn (thở gấp, khó thở).
Thạch thủy thì mạch tự nhiên trầm. Triệu chứng bên ngoài là bụng đầy nhưng không thở suyễn.
Hoàng hãn thì mạch trầm và trì, người phát sốt, ngực đầy tức, tay chân, đầu và mặt sưng phù. Để lâu không khỏi thì ắt sinh ung nhọt mưng mủ.
Mạch phù mà hồng (mạch to, đến mạnh đi yếu, như sóng dâng). Phù là do phong, hồng là do khí. Phong và khí đánh nhau.
Nếu phong mạnh hơn thì sinh ẩn chẩn (nổi mẩn ngứa dưới da, như mề đay), thân thể ngứa ngáy. Ngứa như vậy gọi là tiết phong (phong tà thoát ra ngoài qua da). Để lâu thì thành chứng già lại (da đóng vảy, lở loét như bệnh hủi).
Nếu khí mạnh hơn thì thành bệnh thủy, khó cúi xuống ngửa lên.
Phong và khí đánh nhau thì thân thể sưng phù to, ra được mồ hôi thì khỏi.
Nếu sợ gió thì đó là hư (cơ thể suy yếu, phần bảo vệ bên ngoài không vững), đây là phong thủy. Nếu không sợ gió, tiểu tiện thông, thượng tiêu (phần trên của thân, từ ngực trở lên, gồm tim và phổi) có hàn, trong miệng nhiều nước dãi, đây là hoàng hãn.
Mạch ở thốn khẩu (chỗ bắt mạch ở cổ tay, phía trong, nơi động mạch đập dưới nếp gấp cổ tay) trầm mà hoạt (mạch trơn: đi qua tay trơn tru như hạt châu lăn), là bên trong có thủy khí; mặt và mắt sưng to, có sốt, gọi là phong thủy.
Nhìn mi mắt dưới (hõm quanh mắt) của người bệnh thấy hơi phồng lên, như dáng con tằm vừa mới nằm ngủ dậy; mạch ở cổ đập rõ; thỉnh thoảng ho; ấn lên tay chân thấy lõm xuống mà không nổi lên lại, đó là phong thủy.
Bệnh Thái dương (giai đoạn đầu của bệnh do ngoại cảm, tà còn ở phần ngoài cơ thể, có sợ lạnh, sốt, đau đầu, mạch phù) mà mạch phù và khẩn (mạch căng: như sợi dây thừng bị kéo căng xoắn lại; thường chỉ hàn hoặc đau), theo lẽ thì các khớp xương phải đau nhức.
Nhưng trái lại không đau, thân thể lại nặng nề và mỏi nhức, người bệnh không khát, ra được mồ hôi thì khỏi, đây là phong thủy.
Nếu sợ lạnh, thì đây là cơ thể hư suy đến cùng cực, do đã làm ra mồ hôi (quá mức) mà sinh ra.
Khát mà không sợ lạnh, đây là bì thủy.
Thân sưng phù mà lạnh, trông giống chứng chu tý (chứng đau nhức, tê bại chạy khắp người do khí huyết bị bế tắc), trong ngực bí tắc không ăn được, lại có đau tụ lại một chỗ, chiều tối bứt rứt không ngủ được, đây là hoàng hãn; chỗ đau ở các khớp xương.
Ho mà thở suyễn, không khát, đây là tỳ trướng (chứng trướng đầy liên quan đến tỳ, tức cơ quan tiêu hóa và vận chuyển nước trong cơ thể theo y học cổ truyền) (?), dáng vẻ như bị phù; làm cho ra mồ hôi thì khỏi.
Tuy vậy, phàm những người mắc các bệnh kể trên, nếu khát mà đi lỏng, tiểu tiện nhiều lần, thì đều không được làm cho ra mồ hôi.
Lý thủy (thủy ứ ở bên trong), thì toàn thân, mặt và mắt vàng và phù, mạch trầm, tiểu tiện không thông, cho nên sinh bệnh thủy.
Nếu tiểu tiện tự thông lợi, thì đó là mất tân dịch (các chất lỏng nuôi dưỡng cơ thể), nên làm cho khát.
Dùng Việt tỳ gia truật thang (bài thuốc sắc Việt tỳ thang thêm vị Truật) làm chủ. (Bài thuốc xem ở thiên Trúng phong.)
Mạch phu dương (chỗ bắt mạch ở mu bàn chân, dùng để xét tình trạng tỳ và vị, tức dạ dày) lẽ ra phải phục (mạch ẩn sâu: ấn sát tới xương mới thấy), nay trái lại khẩn, là vốn đã có hàn sẵn, bị sán và hà (các khối u cục, khí kết trong bụng gây đau, lúc tụ lúc tan) làm đau trong bụng. Thầy thuốc lại dùng phép tả hạ (dùng thuốc xổ để tống chất ứ ra đường dưới), tả hạ xong thì ngực đầy tức, hơi thở ngắn.
Mạch phu dương lẽ ra phải phục, nay trái lại sác (mạch nhanh: trên năm nhịp trong một lần thở; thường chỉ chứng nhiệt), là vốn đã có nhiệt sẵn, nên tiêu hóa nhanh, mau đói, và tiểu tiện nhiều lần. Nay trái lại tiểu không thông, đây là sắp thành bệnh thủy.
Mạch thốn khẩu phù mà trì. Mạch phù là nhiệt, mạch trì là tiềm (khí ẩn nấp, chìm xuống). Nhiệt và tiềm đánh nhau, gọi là trầm (khí chìm lắng xuống).
Mạch phu dương phù mà sác. Mạch phù là nhiệt, mạch sác là chỉ (khí ngưng lại) (?). Nhiệt và chỉ đánh nhau, gọi là phục (khí ẩn kín không lưu thông).
Trầm và phục đánh nhau, gọi là thủy. Trầm thì lạc mạch (các mạch nhỏ phân nhánh khắp cơ thể) bị hư; phục thì tiểu tiện khó. Hư và khó đánh nhau, nước tràn ra da thịt, liền thành bệnh thủy.
Mạch thốn khẩu huyền (mạch căng thẳng như dây đàn) mà khẩn. Huyền thì vệ khí (khí bảo vệ, chạy ở phần ngoài cơ thể, giữ ấm và chống tà bên ngoài) không vận hành, liền sợ lạnh; nước không thấm chảy (theo đường bình thường), mà chạy vào khoảng giữa ruột.
Mạch thiếu âm (chỗ bắt mạch ở mắt cá trong của chân, dùng để xét thận) khẩn mà trầm. Khẩn là đau, trầm là thủy, tiểu tiện liền khó.
Hễ bắt được các loại mạch trầm, thì nên xét là có thủy, thân thể sưng phù nặng nề. Bệnh thủy mà mạch đột ngột nổi bung ra (nổi lên mà không có gốc) thì chết.
Người mắc bệnh thủy, dưới mắt phồng lên như con tằm nằm, mắt tươi bóng, mạch phục, người bệnh khát nhiều uống nhiều (chứng tiêu khát).
Bệnh thủy bụng to, tiểu tiện không thông, mạch trầm đến mức gần như mất hẳn, là có thủy, có thể dùng phép tả hạ.
Hỏi: Bệnh đi lỏng xong, khát, uống nước, tiểu tiện không thông, bụng đầy, bộ phận sinh dục sưng, là vì sao?
Đáp: Theo lẽ thì đây sẽ thành bệnh thủy. Nếu tiểu tiện tự thông và ra mồ hôi được, thì tự sẽ khỏi.
Tâm thủy (bệnh thủy liên quan đến tâm, tức tim): thân nặng nề, hơi thở ngắn yếu, không nằm được, bực bội bứt rứt, bộ phận sinh dục sưng.
Can thủy (bệnh thủy liên quan đến can, tức gan): bụng to, không tự xoay trở mình được, dưới sườn và bụng đau, thỉnh thoảng hơi có nước dãi tiết ra, tiểu tiện lúc thông lúc không (?).
Phế thủy (bệnh thủy liên quan đến phế, tức phổi): thân sưng phù, tiểu tiện khó, thường đi phân lỏng nát như phân vịt.
Tỳ thủy (bệnh thủy liên quan đến tỳ): bụng to, tay chân nặng nề khó chịu, tân dịch không sinh ra (miệng khô), chỉ khổ vì hơi thở ngắn yếu, tiểu tiện khó.
Thận thủy (bệnh thủy liên quan đến thận): bụng to, rốn sưng, đau thắt lưng, không tiểu được, vùng dưới bộ phận sinh dục ẩm ướt như mồ hôi trên mũi trâu, chân lạnh ngược lên, mặt trái lại gầy.
Thầy nói: Phàm các bệnh có thủy, phù từ thắt lưng trở xuống thì nên làm cho thông tiểu tiện; phù từ thắt lưng trở lên thì nên làm cho ra mồ hôi mới khỏi.
Thầy nói: Mạch thốn khẩu trầm mà trì. Trầm là thủy, trì là hàn. Hàn và thủy đánh nhau. Mạch phu dương phục, đồ ăn uống không tiêu hóa được. Tỳ khí (chức năng tiêu hóa, vận chuyển của tỳ) suy thì đi phân lỏng như phân vịt (?); vị khí (chức năng của dạ dày) suy thì thân sưng phù.
Mạch thiếu dương (chỗ bắt mạch ở trước tai) thấp yếu, mạch thiếu âm tế (mạch nhỏ như sợi chỉ), thì ở đàn ông là tiểu tiện không thông, ở đàn bà là kinh nguyệt bế tắc. Kinh nguyệt là huyết, huyết không lưu thông thì sinh ra thủy, gọi là huyết phân (bệnh thủy phát sinh từ phần huyết).
Hỏi: Bệnh có huyết phân và thủy phân, là thế nào?
Thầy đáp: Kinh nguyệt tắt trước, sau mới mắc bệnh thủy, gọi là huyết phân, bệnh này khó chữa. Mắc bệnh thủy trước, sau kinh nguyệt mới tắt, gọi là thủy phân, bệnh này dễ chữa. Vì sao vậy? Vì trừ được nước thì kinh nguyệt tự ra lại.
Hỏi: Người bệnh khổ vì bệnh thủy, mặt, mắt, thân thể, tay chân đều sưng phù, tiểu tiện không thông. Khi bắt mạch, thầy không nói là bệnh thủy, lại nói là trong ngực đau, khí xông lên họng, cảm giác như có miếng thịt nướng mắc ở đó, và lẽ ra phải hơi ho và thở suyễn. Xét thấy đúng như lời thầy nói, vậy mạch thuộc loại nào?
Thầy đáp: Mạch thốn khẩu trầm mà khẩn. Trầm là thủy, khẩn là hàn. Trầm và khẩn đánh nhau, kết lại ở vùng Quan nguyên (huyệt ở dưới rốn ba tấc, chỉ vùng bụng dưới, nơi chứa nguyên khí).
Lúc đầu bệnh còn nhẹ, đang tuổi khỏe mạnh nên không nhận ra. Sau khi dương khí (phần khí ấm nóng, có tác dụng vận động của cơ thể) suy, thì vinh khí và vệ khí (vinh khí là khí nuôi dưỡng chạy trong mạch, vệ khí là khí bảo vệ chạy ngoài mạch) xung khắc nhau, dương bị tổn mà âm (phần lạnh, tĩnh, ở đây là hàn và thủy) thịnh lên. Khối hàn kết lại hơi động, khí của thận xông ngược lên, cổ họng tắc nghẹn, dưới sườn đau gấp.
Thầy thuốc cho là chứng lưu ẩm (nước và đờm ứ đọng chảy lan trong cơ thể), bèn cho tả hạ mạnh. Khí xông lên vẫn không hết, nên bệnh không trừ được.
Sau đó lại cho gây nôn mạnh, dạ dày bị hư mà sinh bứt rứt, họng khô muốn uống nước, tiểu tiện không thông, đồ ăn uống không tiêu hóa, mặt, mắt, tay chân sưng phù.
Lại cho uống Đình lịch hoàn (thuốc viên có vị Đình lịch, hạt cây dùng để trục nước, chữa suyễn) để tháo nước, lúc ấy có vẻ hơi đỡ; nhưng ăn uống quá độ, nên phù lại như trước, ngực và sườn đau khổ, giống như chứng bôn đồn (cơn khí từ bụng dưới xông vọt lên ngực họng như con lợn chạy, gây đau và hoảng hốt). Nước tràn ngập lên thì sinh phù, ho, thở suyễn ngược.
Nên trước hết đánh vào luồng khí xông ngược (sách chép là vệ khí (?)), làm cho nó ngừng, rồi mới chữa ho; ho dứt thì suyễn tự khỏi. Chữa bệnh mới phát trước, còn bệnh cũ (bệnh thủy) thì chữa sau.
Phong thủy, mạch phù, thân nặng nề, ra mồ hôi, sợ gió, dùng Phòng kỷ Hoàng kỳ thang làm chủ (Phòng kỷ là rễ cây dùng để trừ thấp, lợi tiểu; Hoàng kỳ là rễ cây dùng để bổ khí, làm vững phần ngoài cơ thể). Đau bụng thì thêm Thược dược (rễ cây mẫu đơn trắng, dùng để giảm đau, dưỡng huyết).
Bài Phòng kỷ Hoàng kỳ thang (bài thuốc xem ở thiên bệnh Thấp).
Phong thủy, sợ gió, toàn thân đều phù, mạch phù, không khát, mồ hôi tự ra liên tục, không sốt cao, dùng Việt tỳ thang làm chủ.
Bài Việt tỳ thang: Ma hoàng (thân cây dùng để làm ra mồ hôi, chữa suyễn, lợi tiểu) sáu lạng (lạng: đơn vị khối lượng thời Hán, mỗi lạng ước khoảng mười lăm gam); Thạch cao (khoáng chất dùng để thanh nhiệt) nửa cân (cân: bằng mười sáu lạng); Sinh khương (gừng tươi) ba lạng; Cam thảo (rễ cây vị ngọt, dùng để điều hòa các vị thuốc) hai lạng; Đại táo (quả táo tàu) mười lăm quả.
Năm vị trên, dùng sáu thăng nước (thăng: đơn vị dung tích thời Hán, ước khoảng hai trăm mi-li-lít), nấu Ma hoàng trước, hớt bỏ bọt nổi bên trên, rồi cho các vị thuốc kia vào, nấu còn ba thăng, chia làm ba lần uống ấm.
Sợ gió thì thêm một củ Phụ tử (rễ củ con của cây ô đầu, rất nóng, có độc, dùng để làm ấm dương khí), đem bào (nướng hoặc vùi trong tro nóng cho giảm độc). Phong thủy thì thêm bốn lạng Truật (thân rễ cây truật, dùng để kiện tỳ, trừ thấp). (Theo sách Cổ kim lục nghiệm.)
Bì thủy gây bệnh, tay chân sưng phù, thủy khí ở trong da thịt, tay chân máy động lăn tăn, dùng Phòng kỷ Phục linh thang làm chủ.
Bài Phòng kỷ Phục linh thang: Phòng kỷ ba lạng; Hoàng kỳ ba lạng; Quế chi (cành nhỏ cây quế, dùng để làm ấm, thông dương khí, giải phần ngoài) ba lạng; Phục linh (loại nấm mọc ở rễ cây thông, dùng để lợi tiểu, kiện tỳ) sáu lạng; Cam thảo hai lạng.
Năm vị trên, dùng sáu thăng nước, nấu còn hai thăng, chia làm ba lần uống ấm.
Lý thủy, dùng Việt tỳ gia truật thang làm chủ; Cam thảo Ma hoàng thang cũng chữa được.
Bài Việt tỳ gia truật thang (xem ở trên, trong đó thêm bốn lạng Bạch truật; cũng xem ở thiên Trúng phong).
Bài Cam thảo Ma hoàng thang: Cam thảo hai lạng; Ma hoàng bốn lạng.
Hai vị trên, dùng năm thăng nước, nấu Ma hoàng trước, hớt bỏ bọt nổi bên trên, cho Cam thảo vào, nấu còn ba thăng, uống ấm một thăng, đắp chăn kín cho ra mồ hôi; không ra mồ hôi thì uống lần nữa. Cẩn thận tránh gió lạnh.
Bệnh thủy, mạch trầm và nhỏ, thuộc thiếu âm (bệnh liên quan đến thận, dương khí của thận suy). Mạch phù là do phong, không có thủy; trướng đầy mà rỗng (không có nước) là do khí. Bệnh thủy, làm cho ra mồ hôi thì khỏi. Mạch trầm thì nên dùng Ma hoàng Phụ tử thang. Mạch phù thì nên dùng Hạnh tử thang.
Bài Ma hoàng Phụ tử thang: Ma hoàng ba lạng; Cam thảo hai lạng; Phụ tử một củ, đem bào (?).
Ba vị trên, dùng bảy thăng nước, nấu Ma hoàng trước, hớt bỏ bọt nổi bên trên, cho các vị thuốc kia vào, nấu còn hai thăng rưỡi, uống ấm mỗi lần tám hợp (hợp: bằng một phần mười thăng), ngày uống ba lần.
Bài Hạnh tử thang (chưa thấy bài này; e là bài Ma hoàng Hạnh nhân Cam thảo Thạch cao thang; Hạnh nhân là nhân hạt mơ, dùng chữa ho suyễn).
Quyết (tay chân lạnh ngắt) mà bị bì thủy, dùng Bồ hôi tán (thuốc bột làm từ tro cỏ bồ, dùng để lợi tiểu) làm chủ. (Bài thuốc xem ở thiên Tiêu khát.)
Hỏi: Bệnh hoàng hãn, thân thể sưng phù, phát sốt, ra mồ hôi mà khát, trông giống phong thủy, mồ hôi thấm áo, màu vàng đúng như nước vỏ cây hoàng bá, mạch tự trầm, bệnh từ đâu mà mắc?
Thầy đáp: Do đang ra mồ hôi mà xuống nước tắm, nước theo lỗ chân lông vào mà mắc bệnh. Nên dùng Hoàng kỳ Thược Quế Khổ tửu thang làm chủ.
Bài Hoàng kỳ Thược dược Quế chi Khổ tửu thang: Hoàng kỳ năm lạng; Thược dược ba lạng; Quế chi ba lạng.
Ba vị trên, dùng một thăng khổ tửu (giấm) với bảy thăng nước, hòa lẫn, nấu còn ba thăng, uống ấm một thăng.
Sẽ thấy bứt rứt trong lòng, uống đến sáu bảy ngày thì hết. Nếu bứt rứt không dứt, là do giấm làm cản trở. (Có một phương dùng giấm rượu ngon thay cho khổ tửu.)
Bệnh hoàng hãn, hai cẳng chân tự lạnh; nếu (cẳng chân) phát sốt, thì đó thuộc chứng lịch tiết (bệnh đau nhức lần lượt khắp các khớp, khớp sưng đau).
Ăn xong ra mồ hôi, lại thường về đêm khi nằm ngủ ra mồ hôi trộm, đây là do lao khí (khí bị hao tổn vì mệt nhọc, suy kiệt).
Nếu ra mồ hôi xong mà trái lại phát sốt, lâu ngày da ắt khô ráp sần sùi như vảy cá; sốt mãi không dứt thì ắt sinh nhọt độc.
Nếu thân nặng nề, ra mồ hôi xong thì thấy nhẹ, lâu ngày ắt thịt trên người máy giật (?); máy giật thì trong ngực đau. Lại từ thắt lưng trở lên ắt ra mồ hôi, phần dưới không có mồ hôi, vùng thắt lưng và hông đau mỏi rã rời, như có vật gì ở trong da; nặng thì không ăn được, thân đau nặng nề, bực bội bứt rứt, tiểu tiện không thông. Đây là hoàng hãn, dùng Quế chi gia Hoàng kỳ thang làm chủ.
Bài Quế chi gia Hoàng kỳ thang: Quế chi, Thược dược mỗi vị hai lạng; Cam thảo hai lạng; Sinh khương ba lạng; Đại táo mười hai quả; Hoàng kỳ hai lạng.
Sáu vị trên, dùng tám thăng nước, nấu còn ba thăng, uống ấm một thăng. Một lát sau, ăn hơn một thăng cháo loãng nóng để giúp sức thuốc, đắp chăn cho ấm để ra chút mồ hôi; nếu không ra mồ hôi thì uống thêm.
Thầy nói: Mạch thốn khẩu trì mà sáp (mạch rít: đi qua tay không trơn, như dao cạo tre; thường chỉ huyết ít). Trì là hàn, sáp là huyết không đủ.
Mạch phu dương vi (mạch rất nhỏ yếu, như có như không) mà trì. Vi là khí (hư), trì là hàn. Hàn mà khí không đủ thì tay chân lạnh ngược lên; tay chân lạnh ngược thì vinh vệ không thông lợi; vinh vệ không thông lợi thì bụng đầy, ruột sôi ùng ục nối nhau. Khí chuyển xuống bàng quang (bọng đái); vinh và vệ đều mỏi mệt.
Dương khí không thông thì thân lạnh, âm khí (phần khí thuộc huyết và tinh, nuôi dưỡng bên trong) không thông thì xương đau nhức. Dương khí thông đi trước (mà âm không theo) thì sợ lạnh; âm khí thông đi trước (mà dương không theo) thì tê bại, mất cảm giác.
Âm và dương hòa hợp nhau thì khí mới vận hành; đại khí (khí lớn tích ở trong ngực, chủ sự vận hành của toàn thân) một khi xoay chuyển thì khí bị ứ kết mới tan. Thực thì trung tiện (đánh rắm), hư thì són đái. Gọi là khí phân (bệnh thủy phát sinh từ phần khí bị ứ trệ).
Khí phân, vùng dưới tim (vùng thượng vị, trên rốn dưới ngực) cứng, to như cái mâm, mép như cái chén úp tròn, do thủy ẩm (nước và chất lỏng ứ đọng) gây ra, dùng Quế chi khử Thược gia Ma Tân Phụ tử thang làm chủ.
Bài Quế chi khử Thược dược gia Ma hoàng Tế tân Phụ tử thang (bài Quế chi thang bỏ Thược dược, thêm Ma hoàng, Tế tân, Phụ tử): Quế chi ba lạng; Sinh khương ba lạng; Cam thảo hai lạng; Đại táo mười hai quả; Ma hoàng, Tế tân (rễ cây nhỏ có vị cay, dùng để làm ấm, tán hàn) mỗi vị hai lạng; Phụ tử một củ, đem bào.
Bảy vị trên, dùng bảy thăng nước, nấu Ma hoàng, hớt bỏ bọt nổi bên trên, cho các vị thuốc kia vào, nấu còn hai thăng, chia làm ba lần uống ấm. Sẽ ra mồ hôi, thấy như có sâu bò trong da, thì khỏi.
Vùng dưới tim cứng, to như cái mâm, mép như cái mâm úp tròn, do thủy ẩm gây ra, dùng Chỉ truật thang làm chủ.
Bài Chỉ truật thang: Chỉ thực (quả non cây cam chua, dùng để phá khí kết, tiêu đầy trướng) bảy quả; Bạch truật hai lạng.
Hai vị trên, dùng năm thăng nước, nấu còn ba thăng, chia làm ba lần uống ấm. Bụng mềm ra tức là khối kết sắp tan.
Bài thuốc phụ thêm: Phòng kỷ Hoàng kỳ thang trong sách Ngoại đài (sách Ngoại đài bí yếu, sách thuốc đời Đường), chữa phong thủy: mạch phù là bệnh ở phần ngoài; người bệnh có khi ra mồ hôi ở đầu, phần ngoài không có bệnh gì khác, người bệnh chỉ thấy nặng nề ở nửa người dưới, từ thắt lưng trở lên thì bình thường, từ thắt lưng trở xuống thì phù đến tận bộ phận sinh dục, khó co duỗi. (Bài thuốc xem ở thiên Phong thấp.)
Quyển giữa.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video