Thiên 19 — Thiên 19 — Chân tay sưng, chuột rút, hồ sán, giun

 Thiên thứ mười chín: Mạch, chứng và cách chữa các bệnh phu quyết (chứng bàn chân cứng đờ, chỉ bước tới được mà không lùi được), ngón tay và cánh tay sưng, chuyển cân (chuột rút, gân co rút), âm hồ sán (thoát vị ở bìu, khối sa lúc lên lúc xuống như con cáo lúc ra lúc vào hang), và bệnh giun đũa.

 Thầy nói: Người mắc bệnh phu quyết chỉ bước tới được mà không lùi lại được. Châm vào bắp chân (?) sâu hai thốn (thốn: đơn vị đo chiều dài, khoảng một đốt ngón tay). Đó là do kinh Thái dương (đường kinh mạch Thái dương; ở đây là đường kinh chạy dọc mặt sau chân) bị tổn thương.

 Người bệnh thường bị sưng ở ngón tay và cánh tay, lại run giật; nếu toàn thân người ấy cũng giật giật (?), thì dùng bài Lê lô cam thảo thang làm chủ.

 Bài Lê lô cam thảo thang (phương thuốc này đã thất truyền, chưa thấy).

 Bệnh chuyển cân: tay chân người bệnh co cứng thẳng đơ, mạch chạy thẳng trên dưới, hơi huyền (mạch căng như dây đàn). Nếu chứng co rút gân lan vào bụng thì dùng bài Kê thỉ bạch tán làm chủ.

 Bài Kê thỉ bạch tán: chỉ một vị kê thỉ bạch (phần trắng trong phân gà). Tán thành bột, lấy một phương thốn chủy (cái thìa vuông mỗi cạnh một thốn, dùng để đong thuốc bột), hòa với sáu hợp nước (hợp: đơn vị dung tích, bằng một phần mười thăng), uống lúc ấm.

 Bệnh âm hồ sán: bìu một bên to một bên nhỏ, khối sa thường lúc lên lúc xuống, dùng bài Tri thù tán (bột con nhện) làm chủ.

 Bài Tri thù tán: nhện (mười bốn con, rang đến cháy sém), quế chi (nửa lạng).

 Hai vị trên tán thành bột, mỗi lần lấy tám phần của một thìa (?), hòa với nước cơm mà uống, ngày uống hai lần. Làm thành viên với mật ong cũng được.

 Hỏi: Bệnh đau bụng có giun, thì dựa vào mạch để phân biệt thế nào? Thầy đáp: Đau trong bụng thì mạch lẽ ra phải trầm (mạch chìm sâu, ấn mạnh mới thấy). Nếu mạch lại huyền, hoặc ngược lại hồng đại (mạch to, dâng cuồn cuộn như sóng), thì đó là có giun đũa.

 Bệnh giun đũa khiến người ta nôn ra nước dãi, đau vùng tim (ở đây chỉ vùng bụng trên, dưới mỏm ức) từng cơn theo lúc, đã dùng thuốc mạnh có độc để trị giun mà không dứt, thì dùng bài Cam thảo phấn mật thang làm chủ.

 Bài Cam thảo phấn mật thang: cam thảo (hai lạng), phấn (bột; có thuyết cho là bột gạo, có thuyết cho là bột chì) (?) (nặng một lạng), mật ong (bốn lạng).

 Ba vị trên, dùng ba thăng nước (thăng: đơn vị dung tích thời xưa), nấu cam thảo trước, còn lại hai thăng thì bỏ bã, cho bột và mật ong vào, khuấy cho đều, sắc đến khi sánh như cháo loãng, uống ấm mỗi lần một thăng. Khỏi bệnh thì thôi không uống nữa.

 Chứng hồi quyết (chứng do giun đũa gây đau quặn, tay chân lạnh giá) thì người bệnh sẽ nôn ra giun. Người bệnh lúc yên lúc lại bứt rứt khó chịu, đó là do tạng hàn (nội tạng bị lạnh), giun bò ngược lên vào cách (vùng cơ hoành, vách ngăn giữa ngực và bụng) nên sinh bứt rứt; chốc lát lại hết. Hễ ăn vào thì nôn, lại bứt rứt, là vì giun ngửi thấy mùi thức ăn mà bò ra, người bệnh ắt sẽ tự nôn ra giun.

 Chứng hồi quyết thì dùng bài Ô mai hoàn làm chủ.

 Bài Ô mai hoàn: ô mai (ba trăm quả), tế tân (sáu lạng), can khương (gừng khô, mười lạng), hoàng liên (một cân), đương quy (bốn lạng), phụ tử (sáu lạng, nướng chín), xuyên tiêu (bốn lạng, sao cho ra hết dầu và hơi nước), quế chi (sáu lạng), nhân sâm, hoàng bá (mỗi vị sáu lạng).

 Mười vị trên, giã và rây riêng từng vị, rồi trộn chung lại. Ngâm ô mai trong giấm một đêm, bỏ hạt, đặt dưới năm thăng gạo mà hấp; cơm chín thì giã ô mai thành dạng nhuyễn như bùn, trộn với các vị thuốc cho thật đều, cho vào cối, thêm mật ong mà giã hai nghìn chày, vo viên to bằng hạt ngô đồng. Uống trước bữa ăn, mỗi lần mười viên, ngày ba lần, tăng dần lên đến hai mươi viên. Kiêng các thức ăn sống, lạnh, trơn nhớt, hôi.

 Quyển hạ.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video