Thiên thứ hai mươi bốn: Những điều kiêng kỵ về chim muông, cá, sâu bọ và cách chữa ngộ độc
Mọi thứ ăn uống và mùi vị đều để nuôi sống con người, nhưng ăn phải thứ không hợp thì trái lại gây hại. Nếu không phải người uống thuốc luyện đan (luyện thuốc tiên để tu đạo, sống không cần ăn uống) thì sao có thể không ăn uống được? Tôi thấy người đời nay không biết giữ gìn, điều dưỡng thân thể, nên bệnh tật tranh nhau nổi lên; bệnh ấy nếu không do ăn uống mà sinh ra thì còn do đâu? Muốn giữ trọn mạng sống thì phải biết những điều cần kiêng kỵ nghiêm ngặt. Những thứ đã ăn, có thứ hợp với bệnh, có thứ hại cho thân. Nếu hợp thì bổ ích cho thân thể, nếu hại thì sinh bệnh; bệnh vì thế mà nguy kịch thì thường đều khó chữa. Phàm sắc thuốc uống nước để giải độc, tuy nói là cứu gấp, nhưng không được uống nóng, vì các bệnh ngộ độc gặp nóng càng nặng thêm; nên để nguội rồi uống.
Bệnh ở can (tạng gan theo Đông y) kiêng vị cay; bệnh ở tâm (tạng tim, theo Đông y còn là nơi chủ thần trí) kiêng vị mặn; bệnh ở tỳ (tạng chủ việc tiêu hoá, chuyển hoá thức ăn, gần với lá lách và hệ tiêu hoá) kiêng vị chua; bệnh ở phế (tạng phổi) kiêng vị đắng; bệnh ở thận (tạng thận, theo Đông y chủ việc tàng chứa tinh khí và sinh dục) kiêng vị ngọt.
Mùa xuân không ăn gan, mùa hè không ăn tim, mùa thu không ăn phổi, mùa đông không ăn thận, tứ quý (mười tám ngày cuối của mỗi mùa, là lúc tạng tỳ vượng theo thuyết ngũ hành) không ăn tỳ. Giải thích rằng: mùa xuân không ăn gan là vì lúc ấy khí của can đang vượng (đang thịnh, đúng thời của nó), khí của tỳ suy yếu; nếu ăn gan thì lại bổ thêm cho can, khí tỳ càng suy hơn, không thể cứu được. Lại nữa, lúc can đang vượng, không được để tử khí (khí của vật đã chết) đi vào can, e làm tổn thương hồn (phần tinh thần mà theo Đông y được tàng chứa ở can). Nếu không phải lúc can vượng thì can thường hư (yếu), khi ấy lấy gan động vật để bổ can thì tốt.
Các tạng khác cũng theo lẽ ấy.
Phàm gan của động vật vốn không nên ăn tuỳ tiện, gan của con vật tự chết lại càng không nên.
Phàm tim đều là nơi trú ngụ của thần thức (phần tâm thức, linh hồn), chớ ăn, vì sẽ khiến người ta kiếp sau phải chịu báo đền.
Phàm thịt và gan rơi xuống đất mà không dính bụi đất thì không được ăn.
Thịt lợn rơi xuống nước mà nổi thì không được ăn.
Các loại thịt và cá, nếu chó không ăn, chim không mổ, thì không được ăn.
Các loại thịt chưa khô, hơ lửa không động đậy, gặp nước lại tự động đậy, thì không được ăn.
Trong thịt có những đốm như chấm son đỏ thì không được ăn.
Thịt lục súc (sáu loài gia súc: ngựa, trâu bò, dê, lợn, chó, gà) mà máu nóng chảy mãi không dứt thì không được ăn.
Ăn thịt con vật bản mệnh (con giáp ứng với năm sinh) của cha mẹ và của chính mình thì khiến tinh thần, hồn phách không yên.
Ăn thịt mỡ và canh nóng thì không được uống nước lạnh.
Các thứ ngũ tạng (năm tạng: tim, gan, tỳ, phổi, thận) của động vật và cá, ném xuống đất mà không bị bụi đất làm bẩn, thì không được ăn.
Cơm thiu, thịt ươn, cá thối, ăn vào đều hại người.
Thịt con vật tự chết mà miệng ngậm kín thì không được ăn.
Lục súc tự chết đều là chết vì dịch bệnh, nên có độc, không được ăn.
Thú tự chết mà đầu quay về hướng bắc, hoặc nằm sấp xuống đất, ăn vào thì chết người.
Ăn thịt sống, uống sữa no nê thì sinh ra giun trắng. (Một bản chép là "huyết cổ" (?) – một chứng bệnh do trùng độc trong máu.)
Thịt bò chết vì dịch, ăn vào khiến mắc chứng động hạ (tiêu chảy xối xả, đi ngoài như tháo cống), cũng có thể gây kiên tích (khối cứng tích tụ trong bụng); nên dùng thuốc xổ để tống ra.
Thịt khô cất trong vại gạo thì có độc; để qua mùa hè rồi mới ăn thì phát bệnh ở thận.
Phương chữa ngộ độc do ăn thịt lục súc tự chết: dùng bột hoàng bá (vỏ cây hoàng bá, vị thuốc đắng, mát, giải độc), giã nhỏ, uống một phương thốn chủy (thìa đong thuốc vuông mỗi cạnh một tấc, lượng thuốc bột vừa đầy thìa ấy, khoảng vài gam).
Phương chữa ngộ độc do ăn uất nhục, lậu bô: bột hoàng bá, giã nhỏ, uống một phương thốn chủy.
Phương chữa ngộ độc do ăn uất nhục, lậu bô. (Uất nhục là thịt để trong đồ đậy kín qua đêm. Lậu bô là thịt khô bị nước mưa dột từ mái tranh nhỏ xuống thấm vào.)
Đốt phân chó, hoà rượu uống một phương thốn chủy. Mỗi lần uống sữa người cũng tốt. Uống ba thăng (đơn vị đo dung tích thời xưa, một thăng thời Hán khoảng 200 ml) nước hẹ sống ép cũng được.
Phương chữa ngộ độc do ăn thịt khô cất trong gạo nếp kê: nấu đậu nành lấy nước đặc, uống vài thăng thì giải được. Cũng chữa được độc do thịt cầy cáo, thịt khô bị dột nước mưa.
Phương chữa ngộ độc do ăn thịt sống: đào đất sâu ba thước, lấy ba thăng đất ở dưới, dùng năm thăng nước nấu sôi vài dạo, để lắng lấy nước trong, uống một thăng thì khỏi.
Phương chữa ngộ độc do ăn gan lục súc, chim, thú: ngâm đậu xị (đậu đen lên men, một vị thuốc) vào nước, vắt lấy nước, uống vài thăng thì khỏi.
Chân ngựa không có "mắt đêm" (mảng sừng chai ở mặt trong chân ngựa) thì không được ăn.
Ăn thịt ngựa có vị chua (?) mà không uống rượu thì chết người.
Thịt ngựa không được ăn nóng, làm hại tim.
Thịt ở chỗ dưới yên ngựa, ăn vào thì chết người.
Ngựa trắng đầu đen thì không được ăn.
Ngựa trắng móng xanh thì không được ăn.
Thịt ngựa ăn chung với thịt lợn (?) mà say rượu, ăn no thì rất kiêng kỵ.
Thịt lừa, thịt ngựa ăn chung với thịt lợn thì sinh chứng hoắc loạn (bệnh vừa nôn vừa tả dữ dội, đột ngột).
Gan ngựa và lông ngựa không được ăn bậy, trúng độc hại người.
Phương chữa người trúng độc gan ngựa chưa chết: phân chuột đực mười bốn viên, tán bột, hoà nước uống, mỗi ngày uống hai lần. (Phân có đầu nhọn là phân chuột đực.)
Lại một phương: lấy ghét bẩn trên người, một phương thốn chủy, uống vào thì tốt.
Phương chữa ăn thịt ngựa trúng độc gần chết: hương xị (đậu xị thơm) hai lạng (đơn vị khối lượng, một lạng thời Hán khoảng 15 gam), hạnh nhân (nhân hạt mơ) ba lạng.
Hai vị trên, hấp khoảng thời gian ăn xong một bữa cơm cho chín, giã nát mà uống, mỗi ngày uống hai lần.
Lại một phương: nấu rễ lau sậy lấy nước uống thì tốt.
Bò chết vì dịch, hoặc mắt đỏ, hoặc mắt vàng, rất kiêng ăn.
Thịt bò ăn chung với thịt lợn, ắt sinh sán xơ mít (thốn bạch trùng: sán dây, đốt sán trắng dài khoảng một tấc).
Ruột trâu xanh không được ăn chung với thịt chó.
Phổi bò từ tháng ba đến tháng năm, bên trong có con sâu như lông đuôi ngựa, phải cắt bỏ, đừng ăn, ăn vào hại người.
Thịt bò, dê, lợn đều không được dùng gỗ cây dó giấy, gỗ cây dâu để hấp hay nướng; ăn vào khiến trong bụng sinh giun.
Ăn thịt bò đã từng ăn rắn thì chết người. Làm sao biết được? Bò ăn rắn thì lông của nó xuôi ngược về phía sau.
Phương chữa ăn thịt bò ăn rắn mà gần chết: uống một thăng sữa người, khỏi ngay.
Lại một phương: lấy nước vo gạo gội đầu, uống một thăng thì khỏi.
Lấy dạ dày bò thái nhỏ, dùng một đấu (mười thăng) nước nấu còn một thăng, uống ấm, ra nhiều mồ hôi thì khỏi.
Phương chữa ngộ độc do ăn thịt bò: nấu cam thảo lấy nước uống thì khỏi ngay.
Người vốn có túc nhiệt (nhiệt tích lâu ngày trong người) thì không được ăn thịt dê.
Thịt dê không được ăn chung với cá sống và váng sữa, hại người.
Trong móng dê có hạt trắng như hạt châu, gọi là "dương huyền cân" (gân treo của dê), ăn vào khiến người phát điên.
Dê trắng đầu đen, ăn óc của nó thì sinh trường ung (nhọt mưng mủ trong ruột, như viêm ruột thừa).
Gan dê ăn chung với tiêu sống thì làm tổn hại ngũ tạng.
Thịt lợn trộn với gan dê mà ăn thì khiến người bứt rứt trong ngực.
Thịt lợn ăn cùng rau mùi sống thì làm loét rốn.
Mỡ lợn không được ăn chung với quả mơ.
Thịt lợn ăn chung với rau quỳ (rau đông quỳ, một loại rau nhớt) thì sinh hụt hơi, thiếu khí.
Thịt hươu không được nấu canh với lõi trắng cây hương bồ, ăn vào thì phát mụn nhọt độc.
Mỡ nai lớn cùng quả mơ, quả mận, nếu phụ nữ có thai ăn vào thì khiến con sinh ra bị thanh manh (mắt trông bình thường mà không nhìn thấy, mù dần); đàn ông ăn thì tổn hại tinh khí.
Thịt hoẵng không được ăn chung với tôm, rau sống, mơ, mận; đều sinh bệnh.
Người mắc bệnh cố tật (bệnh lâu năm khó chữa) không được ăn thịt gấu, ăn vào thì suốt đời không khỏi.
Chó trắng tự chết mà lưỡi không thè ra, ăn vào thì hại người.
Ăn đồ chó, chuột ăn thừa khiến người phát lậu sang (?) (mụn nhọt rò mủ, dễ thành lỗ rò).
Phương chữa ăn thịt chó không tiêu, vùng dưới tim cứng, hoặc bụng trướng, miệng khô khát dữ dội, trong ngực bồn chồn, phát sốt, nói lảm nhảm như điên, hoặc đi tả xối xả: hạnh nhân một thăng, để cả vỏ nghiền thật nhuyễn mà dùng.
Dùng ba thăng nước sôi hoà vào lấy nước, chia làm ba lần uống; khi xổ ra những miếng thịt thì rất công hiệu.
Phụ nữ có thai không được ăn thịt thỏ, thịt dê núi, cùng ba ba, gà, vịt, vì khiến con sinh ra không có tiếng nói.
Thịt thỏ không được ăn chung với thịt gà trắng, khiến mặt người vàng ra.
Thịt thỏ cho thêm can khương (gừng khô) mà ăn thì sinh hoắc loạn.
Phàm chim tự chết mà mỏ không khép, cánh không xếp lại thì không được ăn.
Các loại thịt gia cầm, chim chóc, gan có màu xanh thì ăn vào chết người.
Gà có sáu lông cánh lớn, bốn cựa thì không được ăn.
Gà đen đầu trắng thì không được ăn.
Gà không được ăn chung với tỏi lớn, làm khí bị ứ trệ. (Một bản nói là trứng gà.)
Gà rừng không được ăn chung với thịt chim, thú.
Thịt chim trĩ ăn lâu ngày khiến người gầy đi.
Trứng vịt không được ăn chung với thịt ba ba.
Phụ nữ có thai ăn thịt chim sẻ, uống rượu, khiến con sinh ra dâm loạn, không biết xấu hổ. Thịt chim sẻ không được ăn chung với quả mận.
Chớ ăn thịt chim én, ăn vào rồi xuống nước sẽ bị giao long (loài rồng ở dưới nước theo truyền thuyết) ăn thịt.
Chim, thú chết vì trúng tên tẩm độc thì thịt có độc. Phương giải: nấu đậu nành lấy nước, cùng với nước muối, uống vào thì giải được.
Cá có đầu trắng toát như chuỗi hạt liền nhau chạy lên đến sống lưng, ăn vào thì chết người.
Cá đầu không có mang thì không được ăn, chết người.
Cá không có ruột, mật thì không được ăn; ăn vào đàn ông ba năm bị liệt dương, đàn bà mất khả năng sinh đẻ.
Cá đầu như có sừng thì không được ăn.
Cá nhắm mắt thì không được ăn.
Ngày lục giáp (sáu ngày có can Giáp trong vòng sáu mươi ngày theo lịch can chi: Giáp Tý, Giáp Tuất, Giáp Thân, Giáp Ngọ, Giáp Thìn, Giáp Dần) chớ ăn các loài có vảy, có mai.
Cá không được ăn chung với thịt gà.
Cá không được ăn chung với thịt chim cốc (?).
Cá chép muối chua (?) không được ăn chung với lá đậu đỏ; trứng cá chép không được ăn chung với gan lợn, hại người.
Cá chép không được ăn chung với thịt chó.
Cá diếc không được ăn chung với thịt khỉ, thịt chim trĩ. Một bản nói không được ăn chung với gan lợn. Cá đề (?) cùng thịt hươu ăn sống thì khiến gân và móng tay chân co rút.
Cá trắm muối chua (?) không được ăn chung với rau mùi sống, rau quỳ sống và lúa mạch.
Lươn không được ăn chung với máu chó trắng.
Thịt rùa không được ăn chung với rượu và hoa quả.
Ba ba mắt lõm sâu, và dưới yếm có hình chữ "Vương" thì không được ăn. Thịt nó không được ăn chung với trứng gà, trứng vịt.
Thịt rùa, thịt ba ba không được ăn chung với rau dền.
Tôm không có râu, cùng tôm bụng đen suốt, nấu lên lại trắng ra thì không được ăn.
Ăn gỏi cá sống mà uống sữa, váng sữa thì khiến trong bụng sinh trùng, thành chứng hà (khối tích tụ trong bụng, lúc tụ lúc tan, sờ thấy có hình mà không cố định).
Ăn gỏi cá sống (?) mà đọng lại giữa vùng ngực và tim không tiêu, nôn cũng không ra, thì phải mau xổ cho ra; để lâu sẽ thành chứng trưng (?) (khối cứng tích tụ cố định trong bụng). Phương chữa: vỏ quýt một lạng, đại hoàng (rễ cây đại hoàng, vị thuốc xổ mạnh) hai lạng, phác tiêu (muối khoáng dùng làm thuốc xổ, làm mềm chỗ cứng) hai lạng.
Ba vị trên, dùng một đại thăng (thăng lớn) nước nấu còn một tiểu thăng (thăng nhỏ), uống một lần hết thì tiêu.
Ăn gỏi cá sống (?) nhiều mà không tiêu, kết lại thành chứng trưng (?). Phương chữa: cỏ roi ngựa, một vị, giã lấy nước uống. Hoặc uống một thăng nước lá gừng cũng tiêu. Lại có thể uống thuốc gây nôn cho nôn ra.
Ăn cá rồi sau đó bị ngộ độc, hai thứ cùng gây bứt rứt rối loạn (?). Phương chữa: sắc vỏ quýt lấy nước đặc, uống vào thì giải được.
Phương chữa ngộ độc do ăn cá nóc (?): nấu rễ lau sậy lấy nước, uống vào thì giải được.
Cua có hai mắt quay vào nhau, chân lốm đốm, mắt đỏ thì không được ăn.
Phương chữa ngộ độc do ăn cua: nấu tía tô lấy nước, uống ba thăng. Giã hạt tía tô lấy nước uống cũng tốt.
Lại một phương: uống hai thăng nước bí đao; ăn bí đao cũng được.
Phàm cua chưa qua mùa sương giá thì nhiều độc, phải nấu chín mới ăn được.
Nhện rơi vào thức ăn thì có độc, chớ ăn.
Phàm thức ăn bị ong, ruồi, sâu bọ, kiến đậu nhiều lên trên, ăn vào sẽ sinh chứng lậu (?) (mụn nhọt rò mủ, thành lỗ rò).
Hết quyển hạ.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video