Thiên 2 — Các núi ở phía Tây

 Tây Sơn Kinh (phần sách ghi về các núi ở phía Tây)

 Dãy núi đầu tiên trong Tây Sơn Kinh là dãy Hoa Sơn. Núi đứng đầu dãy tên là núi Tiền Lai. Trên núi có nhiều cây thông, dưới chân núi có nhiều đá tẩy (loại đá dùng để kỳ cọ, tẩy ghét khi tắm). Trên núi có một loài thú, hình dạng như con dê nhưng có đuôi ngựa, tên là Hàm dương; mỡ của nó chữa được chứng da nứt nẻ.

 Từ đó đi về phía tây bốn mươi lăm dặm (dặm: đơn vị đo đường dài thời xưa, mỗi dặm khoảng bốn, năm trăm mét) là núi Tùng Quả. Sông … (chữ bị mất) (?) bắt nguồn từ núi này, chảy về phía bắc rồi đổ vào sông Vị (con sông lớn ở vùng Thiểm Tây, Trung Quốc); trong sông có nhiều đồng. Núi có một loài chim tên là Trùng Cừ, hình dạng như gà rừng, mình đen chân đỏ, chữa được chứng da nứt nẻ, sần sùi (?).

 Lại đi về phía tây sáu mươi dặm là núi Thái Hoa. Núi có vách dựng đứng như được gọt mà thành, bốn mặt vuông vức, cao năm nghìn nhận (nhận: đơn vị đo chiều cao thời xưa, dài chừng một sải tay người), bề rộng mười dặm; chim thú không con nào sống ở đó. Núi có một loài rắn tên là Phì Di (chữ thứ hai bị mất) (?), có sáu chân và bốn cánh; hễ nó xuất hiện thì cả thiên hạ bị hạn hán lớn.

 Lại đi về phía tây tám mươi dặm là núi Tiểu Hoa. Cây cối trên núi phần nhiều là cây kinh (cây bụi có gai, thân dẻo) và cây kỷ (cây câu kỷ). Thú phần nhiều là tác ngưu (?) (một loài bò rừng to lớn). Sườn bắc núi có nhiều đá khánh (loại đá dùng làm nhạc cụ gõ gọi là khánh). Sườn nam có nhiều ngọc Đồ Phù (?) (một loại ngọc quý). Chim phần nhiều là xích biết (loài gà lôi lông đỏ rực), nuôi nó thì tránh được hỏa hoạn. Có loài cỏ tên là Tỳ Lệ, hình dạng như rêu ô cửu (một loài rêu dương xỉ mọc nơi ẩm), mọc trên đá, cũng có khi bám theo thân cây mà mọc; ăn vào thì chữa được chứng đau tim, đau ngực.

 Lại đi về phía tây tám mươi dặm là núi Phù Ngu. Sườn nam núi có nhiều đồng, sườn bắc có nhiều sắt. Trên núi có loài cây tên là Văn Hành, quả giống quả táo, chữa được bệnh điếc. Cỏ trên núi phần nhiều là cỏ Điều, hình dạng như cây quỳ (một loài rau thời cổ, tức cây cẩm quỳ), hoa đỏ, quả vàng, quả giống lưỡi trẻ con; ăn vào khiến người ta không mê muội. Sông Phù Ngu bắt nguồn từ núi này, chảy về phía bắc rồi đổ vào sông Vị. Thú trên núi phần nhiều là con Thông Lung, hình dạng như dê nhưng bờm đỏ. Chim phần nhiều là chim Mân (?), hình dạng như chim trả (chim bói cá lông xanh biếc) nhưng mỏ đỏ, nuôi nó thì tránh được hỏa hoạn.

 Lại đi về phía tây sáu mươi dặm là núi Thạch Thúy. Cây trên núi phần nhiều là cây cọ và cây nam (?) (một loại gỗ quý). Cỏ phần nhiều là cỏ Điều, hình dạng như cây hẹ, hoa trắng, quả đen, ăn vào chữa được bệnh ghẻ. Sườn nam núi có nhiều ngọc Đồ Phù, sườn bắc có nhiều đồng. Sông Quán bắt nguồn từ núi này, chảy về phía bắc rồi đổ vào sông Ngu. Trong sông có đất son trôi theo dòng nước; lấy bôi cho trâu ngựa thì chúng không mắc bệnh.

 Lại đi về phía tây bảy mươi dặm là núi Anh. Trên núi có nhiều cây nữu (?) (một loại cây gỗ cứng). Sườn bắc có nhiều sắt, sườn nam có nhiều xích kim (đồng đỏ). Sông Ngu bắt nguồn từ núi này, chảy về phía bắc rồi đổ vào sông Chiêu. Trong sông có nhiều cá Phong, hình dạng như con ba ba, tiếng kêu như tiếng dê. Sườn nam núi có nhiều tre tiễn mị (?) (một loài tre nhỏ dùng làm thân mũi tên). Thú phần nhiều là tác ngưu và hàm dương. Núi có một loài chim, hình dạng như chim cút, mình vàng mỏ đỏ, tên là Phì Di. Ăn thịt nó chữa được bệnh dịch lệ (bệnh dịch truyền nhiễm; có sách cho là bệnh hủi), lại giết được sâu bọ, giun sán.

 Lại đi về phía tây năm mươi hai dặm là núi Trúc. Trên núi có nhiều cây cao lớn, sườn bắc có nhiều sắt. Có loài cỏ tên là Hoàng (?), hình dạng như cây xú xuân (một loài cây lá có mùi hôi). Lá của nó như lá cây gai, hoa trắng quả đỏ, màu như đất son. Lấy nấu nước tắm thì khỏi ghẻ, lại chữa được chứng sưng phù (?). Sông Trúc bắt nguồn từ núi này, chảy về phía bắc rồi đổ vào sông Vị. Sườn nam có nhiều tre trúc tiễn (loài tre nhỏ dùng làm thân mũi tên) và nhiều ngọc xanh. Sông Đan bắt nguồn từ núi này, chảy về phía đông nam rồi đổ vào sông Lạc. Trong sông có nhiều thủy ngọc (thạch anh trong suốt như nước) và nhiều nhân ngư (cá người: theo các nhà chú giải là loài cá có tiếng kêu như trẻ con). Núi có một loài thú, hình dạng như con lợn nhưng lông trắng; lông to như cây trâm cài tóc, đầu lông màu đen. Nó tên là Hào Trệ (con nhím lợn).

 Lại đi về phía tây một trăm hai mươi dặm là núi Phù. Trên núi có nhiều cây Phán, lá như lá cây chỉ (một loài cam đắng có gai) nhưng không có gai đâm, sâu cây sống trên đó. Có loài cỏ tên là cỏ Huân, lá như lá gai, thân vuông, hoa đỏ quả đen, mùi thơm như cỏ mi vu (một loài cỏ thơm, tức mầm non cây xuyên khung). Đeo nó trên người thì chữa được bệnh dịch.

 Lại đi về phía tây bảy mươi dặm là núi Du Thứ. Sông Tất bắt nguồn từ núi này, chảy về phía bắc rồi đổ vào sông Vị. Trên núi có nhiều cây vực (?) (một loại cây nhỏ có gai), dưới chân núi có nhiều tre trúc tiễn. Sườn bắc có nhiều đồng đỏ, sườn nam có nhiều ngọc Anh Viên (loại ngọc dùng làm chuỗi đeo cổ). Núi có một loài thú, hình dạng như con ngu (một loài khỉ lớn) nhưng tay dài, giỏi ném đồ vật, tên là Hiêu. Có một loài chim, hình dạng như con cú, mặt người, chỉ có một chân, tên là Thác Phi (?). Mùa đông nó hiện ra, mùa hè thì ẩn nấp ngủ. Đeo nó trên người thì không sợ sấm sét.

 Lại đi về phía tây một trăm năm mươi dặm là núi Thời. Núi không có cỏ cây. Sông Trục bắt nguồn từ núi này, chảy về phía bắc (?) rồi đổ vào sông Vị. Trong sông có nhiều thủy ngọc.

 Lại đi về phía tây một trăm bảy mươi dặm là núi Nam. Trên núi có nhiều đan túc (chu sa vụn, hạt nhỏ như hạt kê). Sông Đan bắt nguồn từ núi này, chảy về phía bắc rồi đổ vào sông Vị. Thú phần nhiều là mãnh báo (một loài thú dữ giống gấu nhỏ), chim phần nhiều là chim thi cưu (chim tu hú).

 Lại đi về phía tây bốn trăm lẻ tám dặm là núi Đại Thời. Trên núi có nhiều cây tạc (một loài sồi), dưới chân núi có nhiều cây nữu. Sườn bắc có nhiều bạc, sườn nam có nhiều ngọc trắng. Sông Sầm bắt nguồn từ núi này, chảy về phía bắc rồi đổ vào sông Vị. Sông Thanh cũng bắt nguồn từ đây, chảy về phía nam rồi đổ vào sông Hán.

 Lại đi về phía tây ba trăm hai mươi dặm là núi Ba Trủng (?). Sông Hán bắt nguồn từ núi này, chảy về phía đông nam rồi đổ vào sông Miện. Sông Hiêu cũng bắt nguồn từ đây, chảy về phía bắc rồi đổ vào sông Thang. Trên núi có nhiều tre đào chi và tre câu đoan (hai loài tre). Thú phần nhiều là tê giác, con hủy (loài tê giác một sừng, da xanh), gấu và gấu bi (gấu nâu lớn). Chim phần nhiều là bạch hàn (gà lôi trắng) và xích biết. Có loài cỏ, lá như lá cỏ huệ (một loài cỏ thơm), gốc như gốc cát cánh (một loại cây thuốc), hoa đen, không có quả, tên là Dung (?). Ăn vào thì khiến người ta không sinh được con.

 Lại đi về phía tây ba trăm năm mươi dặm là núi Thiên Đế. Núi có nhiều cây cọ và cây nam; dưới chân núi có nhiều cỏ gian và cỏ huệ. Núi có một loài thú, hình dạng như con chó, tên là Khê Biên. Ai lấy da nó làm chiếu ngồi thì không bị cổ hại (bị tà độc, trùng độc làm hại). Có một loài chim, hình dạng như chim cút, có vằn đen, lông cổ đỏ, tên là Lịch, ăn thịt nó thì chữa được bệnh trĩ. Có loài cỏ, hình dạng như cây quỳ (?), mùi thơm như cỏ mi vu, tên là Đỗ Hành. Nó có thể làm cho ngựa chạy nhanh, ăn vào thì chữa được bướu cổ.

 Từ đó đi về phía tây nam ba trăm tám mươi dặm là núi Cao Đồ. Sông Tường bắt nguồn từ núi này, chảy về phía tây rồi đổ vào sông Chư Tư. Sông Đồ cũng bắt nguồn từ đây, chảy về phía nam rồi đổ vào sông Tập Hoạch. Sườn nam núi có nhiều đan túc. Sườn bắc có nhiều bạc và vàng. Trên núi có nhiều cây quế. Núi có một loại đá trắng, tên là … (chữ bị mất) (?), dùng để đánh bả chuột được. Có loài cỏ, hình dạng như cây cảo bạt (?) (một loài cây thuốc), lá như lá quỳ nhưng mặt dưới màu đỏ, tên là Vô Điều, cũng dùng để đánh bả chuột được. Có một loài thú, hình dạng như con hươu nhưng đuôi trắng, chân ngựa, tay người, có bốn sừng, tên là Anh Như (?). Có một loài chim, hình dạng như chim diều mà chân giống chân người, tên là Số Tư, ăn thịt nó thì chữa được bướu cổ.

 Lại đi về phía tây một trăm tám mươi dặm là núi Hoàng. Núi không có cỏ cây, có nhiều tre trúc tiễn. Sông Phán bắt nguồn từ núi này, chảy về phía tây rồi đổ vào sông Xích Thủy; trong sông có nhiều ngọc. Núi có một loài thú, hình dạng như con trâu, màu xanh đen, mắt to, tên là Mẫn (?). Có một loài chim, hình dạng như … (chữ bị mất) (?), lông xanh mỏ đỏ, lưỡi giống lưỡi người và biết nói, tên là anh vũ (con vẹt).

 Lại đi về phía tây hai trăm dặm là núi Thúy. Trên núi có nhiều cây cọ và cây nam, dưới chân núi có nhiều tre trúc tiễn. Sườn nam có nhiều vàng và ngọc. Trên núi lại có nhiều … (chữ hỏng) (?). Con này hình dạng như chim khách, lông đỏ đen, có hai đầu (?), bốn chân; nuôi nó thì tránh được hỏa hoạn.

 Lại đi về phía tây hai trăm năm mươi dặm là núi Quỷ. Núi này chồm sát ra biển Tây (?). Núi không có cỏ cây nhưng có nhiều ngọc. Sông Thê bắt nguồn từ núi này, chảy về phía tây rồi đổ ra biển. Trong sông có nhiều thái thạch (đá có màu, dùng làm thuốc vẽ), vàng và đan túc.

 Tính chung dãy núi đầu tiên của Tây Kinh, từ núi Tiền Lai đến núi Quỷ, có cả thảy mười chín ngọn núi, dài hai nghìn chín trăm năm mươi bảy dặm. Núi Hoa là núi trủng (núi chủ, núi được tôn kính nhất trong dãy). Lễ tế núi này dùng thái lao (lễ vật gồm đủ ba con: trâu, dê, lợn). Núi … (chữ bị mất) (?) là núi có thần linh. Khi tế núi ấy thì dùng đuốc. Người tế phải trai giới (ăn chay, giữ mình thanh sạch) một trăm ngày. Lễ vật là một trăm con hy sinh (con vật tế có lông một màu thuần). Lại chôn xuống đất một trăm viên ngọc du (một loại ngọc đẹp) để tế thần (lối tế gọi là ế). Hâm nóng một trăm vò rượu. Bày quanh lễ vật một trăm ngọc khuê và một trăm ngọc bích (?) (ngọc khuê: ngọc dẹt, đầu nhọn; ngọc bích: ngọc tròn dẹt có lỗ ở giữa). Còn lại mười bảy núi kia đều tế bằng một con dê, chọn con lông thuần màu. Đuốc tế làm bằng trăm thứ cỏ chưa đốt thành tro. Chiếu tế làm bằng cói trắng, mép viền bằng các thứ vải màu (?).

 Dãy núi thứ hai của Tây Kinh: núi đứng đầu tên là núi Kiềm. Trên núi có nhiều đồng, dưới chân núi có nhiều ngọc, cây phần nhiều là cây nữu.

 Từ đó đi về phía tây hai trăm dặm là núi Thái Mạo. Sườn nam núi có nhiều ngọc, sườn bắc có nhiều sắt. Sông Dục bắt nguồn từ núi này, chảy về phía đông rồi đổ vào sông Hà (sông Hoàng Hà). Trong sông có nhiều tảo ngọc (ngọc có vân như rong rêu) và nhiều rắn trắng.

 Lại đi về phía tây một trăm bảy mươi dặm là núi Số Lịch. Trên núi có nhiều vàng, dưới chân núi có nhiều bạc. (Có câu chép lặp: cây có nhiều vàng, dưới có nhiều bạc) (?). Cây phần nhiều là cây nữu. Chim phần nhiều là anh vũ. Sông Sở bắt nguồn từ núi này, chảy về phía nam rồi đổ vào sông Vị; trong sông có nhiều ngọc trai trắng.

 Lại đi về phía tây một trăm năm mươi dặm là núi Cao. Trên núi có nhiều bạc. Dưới chân núi có nhiều thanh bích (ngọc màu xanh biếc) và hùng hoàng (một khoáng vật màu vàng cam, dùng làm thuốc). Cây phần nhiều là cây cọ, cỏ phần nhiều là tre. Sông Kinh bắt nguồn từ núi này, chảy về phía đông rồi đổ vào sông Vị. Trong sông có nhiều đá khánh (?) và thanh bích.

 Từ đó đi về phía tây nam ba trăm dặm là núi Nữ Sàng. Sườn nam núi có nhiều đồng đỏ. Sườn bắc có nhiều thạch niết (một loại đá đen, dùng để nhuộm đen). Thú phần nhiều là hổ, báo, tê giác và con hủy. Núi có một loài chim, hình dạng như chim địch (loài gà lôi đuôi dài), lông có vằn năm màu, tên là chim loan. Hễ nó xuất hiện thì thiên hạ yên ổn.

 Lại đi về phía tây hai trăm dặm là núi Long Thủ. Sườn nam núi có nhiều vàng, sườn bắc (?) có nhiều sắt. Sông Điều bắt nguồn từ núi này, chảy về phía đông (?) rồi đổ vào sông Kinh; trong sông có nhiều ngọc đẹp.

 Lại đi về phía tây hai trăm dặm là núi Lộc Đài. Trên núi có nhiều ngọc trắng, dưới chân núi có nhiều bạc. Thú phần nhiều là tác ngưu, hàm dương và bạch hào (nhím lợn lông trắng). Núi có một loài chim, hình dạng như gà trống, tiếng kêu như tự gọi tên mình (?). Hễ nó xuất hiện thì có binh đao.

 Từ đó đi về phía tây nam hai (?) dặm là núi Điểu Nguy. Sườn nam núi có nhiều đá khánh (?). Sườn bắc có nhiều cây đàn (một loại gỗ cứng) và cây chử (cây dó, vỏ dùng làm giấy). Trong núi có nhiều cây nữ sàng (?). Sông Điểu Nguy bắt nguồn từ núi này, chảy về phía tây rồi đổ vào sông Xích Thủy; trong sông có nhiều đan túc.

 Lại đi về phía tây bốn trăm dặm là núi Tiểu Thứ. Trên núi có nhiều ngọc trắng, dưới chân núi có nhiều đồng đỏ. Núi có một loài thú, hình dạng như con vượn, đầu trắng chân đỏ, tên là Chu Yếm. Hễ nó xuất hiện thì có chiến tranh lớn.

 Lại đi về phía tây ba trăm dặm là núi Đại Thứ. Sườn nam núi có nhiều đất ác (đất trắng như phấn). Sườn bắc có nhiều ngọc bích (ngọc màu xanh biếc). Thú phần nhiều là tác ngưu (?) và linh dương (?).

 Lại đi về phía tây bốn trăm dặm là núi Huân Ngô. Núi không có cỏ cây, có nhiều vàng và ngọc.

 Lại đi về phía tây bốn trăm dặm là núi … Dương (chữ đầu bị mất) (?). Cây trên núi phần nhiều là cây tắc (?), cây nam (?) và cây dự chương (một loài long não lớn). Thú phần nhiều là tê giác, con hủy, hổ, con chước (?) (một loài thú giống báo) và tác ngưu.

 Lại đi về phía tây hai trăm năm mươi dặm là núi Chúng Thú. Trên núi có nhiều ngọc Đồ Phù. Dưới chân núi có nhiều cây đàn, cây chử và nhiều vàng. Thú phần nhiều là tê giác và con hủy.

 Lại đi về phía tây năm trăm dặm là núi Hoàng Nhân. Trên núi có nhiều vàng ngọc, dưới chân núi có nhiều thanh hùng hoàng (hùng hoàng màu xanh). Sông Hoàng bắt nguồn từ núi này, chảy về phía tây rồi đổ vào sông Xích Thủy; trong sông có nhiều đan túc.

 Lại đi về phía tây ba trăm dặm là núi Trung Hoàng. Trên núi có nhiều vàng, dưới chân núi có nhiều cỏ huệ và cây đường (cây đường lê).

 Lại đi về phía tây ba trăm năm mươi dặm là núi Tây Hoàng. Sườn nam núi có nhiều vàng, sườn bắc có nhiều sắt. Thú phần nhiều là nai lớn, hươu và tác ngưu.

 Lại đi về phía tây ba trăm năm mươi dặm là núi Lai. Cây trên núi phần nhiều là cây đàn và cây chử. Chim phần nhiều là chim La La, loài chim này ăn thịt người.

 Tính chung dãy núi thứ hai của Tây Kinh, từ núi Kiềm đến núi Lai, có cả thảy mười bảy ngọn núi, dài bốn nghìn một trăm bốn mươi dặm. Mười vị thần núi trong dãy này đều mặt người mình ngựa. Bảy vị thần còn lại đều mặt người mình trâu, bốn chân và một tay, chống gậy mà đi; đó là các thần Phi Thú. Khi tế các vị này thì dùng thiếu lao (lễ vật gồm một con dê và một con lợn), chọn con vật lông thuần màu, lấy cỏ gian trắng làm chiếu. Còn mười vị thần kia thì tế bằng một con gà trống. Chỉ cầu khấn mà không dùng tư (gạo tinh dâng lên thần). Con vật tế dùng loại lông nhiều màu (?).

 Dãy núi thứ ba của Tây Kinh: núi đứng đầu tên là núi Sùng Ngô, nằm ở phía nam sông Hà. Từ núi này nhìn về phía bắc thấy núi Trủng Toại. Nhìn về phía nam thấy đầm Dao (?). Nhìn về phía tây thấy gò nơi Thiên Đế (vị vua trên trời) săn bắt thú. Nhìn về phía đông thấy vực Yên. Núi có một loài cây lá tròn, đài hoa trắng, hoa đỏ có vân đen, quả giống quả chỉ; ăn vào thì sinh nhiều con cháu. Núi có một loài thú (?), hình dạng như con vịt trời, chỉ có một cánh, một mắt, phải ghép đôi với nhau mới bay được. Nó tên là Man Man. Hễ nó xuất hiện thì thiên hạ có lụt lớn.

 Từ đó đi về phía tây bắc ba trăm dặm là núi Trường Sa. Sông Thử (?) bắt nguồn từ núi này, chảy về phía bắc rồi đổ vào sông U. Núi không có cỏ cây, có nhiều thanh hùng hoàng.

 Lại đi về phía tây bắc ba trăm bảy mươi dặm là núi Bất Chu. Từ núi này nhìn về phía bắc thấy núi Chư Bỉ (?), trông xuống núi Nhạc Sùng. Nhìn về phía đông thấy đầm U, đó là nơi sông Hà chảy ngầm dưới đất; nước ở nguồn cuồn cuộn sôi trào. Ở đây có một loài quả ngon, quả như quả đào, lá như lá táo, hoa vàng, đài hoa đỏ; ăn vào thì không biết mệt.

 Lại đi về phía tây bắc bốn trăm hai mươi dặm là núi Mật. Trên núi có nhiều cây đan mộc (cây đỏ), lá tròn thân đỏ, hoa vàng quả đỏ, vị ngọt như mạch nha; ăn vào thì không đói. Sông Đan bắt nguồn từ núi này, chảy về phía tây rồi đổ vào đầm Tắc; trong sông có nhiều ngọc trắng. Ở đây có ngọc cao (chất ngọc lỏng, sánh như mỡ), nguồn của nó sôi sùng sục, cuồn cuộn. Hoàng Đế (vị vua thời thượng cổ trong truyền thuyết) lấy nó làm món ăn, làm đồ cúng tế. Ngọc cao lại sinh ra huyền ngọc (ngọc đen). Ngọc cao chảy ra tưới cho cây đan mộc. Cây đan mộc năm năm thì năm màu tươi sáng, năm vị thơm ngát. Hoàng Đế bèn lấy tinh hoa của ngọc núi Mật đem gieo xuống sườn nam núi Chung. Loại ngọc cẩn và ngọc du (hai thứ ngọc đẹp nhất) là tốt nhất. Ngọc ấy cứng chắc, thớ mịn, bóng mượt và có ánh sáng (?). Năm màu tỏa sáng, điều hòa được cái cứng với cái mềm. Trời đất quỷ thần đều dùng nó làm món ăn, làm đồ cúng. Người quân tử (người có đức hạnh) đeo nó để ngăn điều chẳng lành. Từ núi Mật đến núi Chung là bốn trăm sáu mươi dặm, khoảng giữa toàn là đầm nước. Nơi đây có nhiều chim lạ, thú quái, cá lạ, đều là những vật khác thường.

 Lại đi về phía tây bắc bốn trăm hai mươi dặm là núi Chung. Con của thần núi tên là Cổ, hình dạng mặt người mình rồng. Hắn cùng Khâm Bì giết thần Bảo Giang ở phía nam núi Côn Lôn. Thiên Đế bèn giết hai kẻ ấy ở phía đông núi Chung, tại nơi gọi là Dao Nhai (?). Khâm Bì hóa thành con chim ngạc lớn (chim ưng biển). Con chim ấy hình dạng như chim đại bàng, có vằn đen, đầu trắng (?), mỏ đỏ, móng như móng hổ, tiếng kêu như chim hộc kêu lúc rạng sáng. Hễ nó xuất hiện thì có chiến tranh lớn. Cổ cũng hóa thành chim, hình dạng như chim diều, chân đỏ mỏ thẳng, có vằn vàng, đầu trắng, tiếng kêu như chim hộc (thiên nga). Hễ nó xuất hiện thì ấp (vùng dân cư, thành ấp) ấy bị hạn hán lớn.

 Lại đi về phía tây một trăm tám mươi dặm là núi Thái Khí. Sông Quán bắt nguồn từ núi này, chảy về phía tây rồi đổ vào Lưu Sa (vùng sa mạc cát chảy). Ở đây có nhiều cá Văn Diêu, hình dạng như cá chép, mình cá cánh chim, vằn xanh, đầu trắng, mỏ đỏ. Nó thường đi ở biển Tây, bơi sang biển Đông, bay vào ban đêm. Tiếng kêu như tiếng gà loan, thịt vị chua ngọt, ăn vào chữa được bệnh điên cuồng. Hễ nó xuất hiện thì thiên hạ được mùa lớn.

 Lại đi về phía tây ba trăm hai mươi dặm là núi Hòe Giang. Sông Khâu Thời bắt nguồn từ núi này, chảy về phía bắc rồi đổ vào sông U. Trong sông có nhiều ốc (?). Trên núi có nhiều thanh hùng hoàng. Lại có nhiều ngọc lang can (?) (loại đá đẹp như ngọc), vàng và ngọc. Sườn nam có nhiều đan túc. Sườn bắc (?) có nhiều vàng bạc có vân màu. Nơi đây quả thật là vườn Huyền Phố (?) (khu vườn treo trên cao) của Thiên Đế, do thần Anh Chiêu cai quản. Thần ấy mình ngựa mặt người, có vằn hổ và cánh chim, đi tuần khắp bốn biển, tiếng kêu như … (?). Từ núi này nhìn về phía nam thấy núi Côn Lôn, ánh sáng rực rỡ, khí bốc mịt mùng. Nhìn về phía tây thấy một đầm lớn, đó là nơi Hậu Tắc (ông tổ nhà Chu, người dạy dân trồng trọt) yên nghỉ. Trong đầm có nhiều ngọc. Phía bắc đầm có nhiều cây … (chữ bị mất), trong đó có cây nhược (?). Nhìn về phía bắc thấy núi Chư Tỳ. Thần Hòe Quỷ Ly Luân ở đó, và đó cũng là nơi chim ưng cư trú. Nhìn về phía đông thấy núi Hằng, cao bốn tầng. Quỷ Hữu Cùng ở đó, mỗi con ở một chỗ riêng (?). Ở đây có sông Dâm, nước trong veo, chảy róc rách. Có một vị thiên thần, hình dạng như con trâu, có tám chân, hai đầu, đuôi ngựa, tiếng kêu như tiếng … (?). Hễ thần xuất hiện thì ấp ấy có binh đao.

 Từ đó đi về phía tây nam bốn trăm dặm là gò Côn Lôn. Nơi đây quả thật là kinh đô của Thiên Đế ở dưới hạ giới, do thần Lục Ngô cai quản. Thần ấy mình hổ, chín đuôi, mặt người, móng hổ. Vị thần này coi giữ chín vùng của trời và mùa vụ trong vườn ngự của Thiên Đế. Ở đây có một loài thú, hình dạng như dê nhưng có bốn sừng, tên là Thổ Lâu, nó ăn thịt người. Có một loài chim, hình dạng như con ong, to bằng con uyên ương, tên là Khâm Nguyên. Nó đốt chim thú thì chim thú chết, đốt cây thì cây khô héo. Có một loài chim tên là Thuần Điểu, coi giữ mọi đồ dùng của Thiên Đế. Có một loài cây, hình dạng như cây đường lê, hoa vàng quả đỏ, vị như quả mận mà không có hạt, tên là Sa Đường. Cây này có thể chống được nước; ăn quả nó thì người không bị chết đuối. Có một loài cỏ tên là cỏ Tần, hình dạng như cây quỳ, vị như hành; ăn vào thì hết mệt mỏi. Sông Hà bắt nguồn từ đây, chảy về phía nam rồi đổ vào Vô Đạt. Sông Xích Thủy cũng bắt nguồn từ đây, chảy về phía đông nam rồi đổ vào sông Phiếm Thiên. Sông Dương bắt nguồn từ đây, chảy về phía tây nam rồi đổ vào sông Xú Đồ. Sông Hắc Thủy (?) bắt nguồn từ đây, chảy về phía tây (?) rồi đổ vào Đại Can (?). Nơi đây có nhiều chim thú quái lạ.

 Lại đi về phía tây ba trăm bảy mươi dặm là núi Lạc Du. Sông Đào bắt nguồn từ núi này, chảy về phía tây rồi đổ vào đầm Tắc. Ở đây có nhiều ngọc trắng. Trong sông có nhiều cá Cốt (?), hình dạng như con rắn mà có bốn chân, nó ăn cá.

 Đi đường thủy về phía tây bốn trăm dặm thì đến Lưu Sa. Đi tiếp hai trăm dặm thì đến núi Doanh Mẫu, do thần Trường Thừa cai quản. Vị thần này do khí chín đức của trời sinh ra (?). Thần có hình dạng như người, đuôi báo. Trên núi có nhiều ngọc, dưới chân núi có nhiều đá xanh mà không có nước.

 Lại đi về phía tây bắc ba trăm năm mươi dặm là núi Ngọc, nơi Tây Vương Mẫu ở. Tây Vương Mẫu hình dạng như người, đuôi báo, răng hổ, giỏi hú. Bà để tóc rối bù, trên đầu đội thắng (một loại đồ trang sức cài tóc). Bà coi giữ tai ương của trời và sao Ngũ Tàn (ngôi sao chủ về hình phạt, giết chóc). Ở đây có một loài thú, hình dạng như chó nhưng có vằn báo, sừng như sừng trâu, tên là Giảo, tiếng kêu như tiếng chó sủa. Hễ nó xuất hiện thì nước ấy được mùa lớn. Có một loài chim, hình dạng như chim địch nhưng màu đỏ, tên là Thắng Ngộ. Nó ăn cá, tiếng kêu như tiếng hươu (?). Hễ nó xuất hiện thì nước ấy có lụt lớn.

 Lại đi về phía tây bốn trăm tám mươi dặm là gò Hiên Viên. Gò không có cỏ cây. Sông Tuân bắt nguồn từ gò này, chảy về phía nam rồi đổ vào sông Hắc Thủy. Trong sông có nhiều đan túc và thanh hùng hoàng.

 Lại đi về phía tây ba trăm dặm là núi Tích Thạch. Dưới chân núi có cửa đá, sông Hà tràn qua đó mà chảy về phía tây. Núi này thì muôn vật không thứ gì là không có.

 Lại đi về phía tây hai trăm dặm là núi Trường Lưu. Thần Bạch Đế Thiếu Hạo (vị vua thần thoại cai quản phương tây) ở tại đây. Thú ở đây con nào đuôi cũng có vằn, chim con nào đầu cũng có vằn. Núi có nhiều đá ngọc có vân. Nơi đây quả thật là cung điện của thần Viên, họ Ngỗi (?). Vị thần này coi việc bóng mặt trời hắt ngược về phía đông lúc mặt trời lặn.

 Lại đi về phía tây hai trăm tám mươi dặm là núi Chương Nga. Núi không có cỏ cây, có nhiều ngọc dao (ngọc đẹp) và ngọc bích. Mọi vật ở đây đều rất kỳ quái. Có một loài thú, hình dạng như con báo đỏ, có năm đuôi, một sừng, tiếng kêu như tiếng gõ vào đá, tên là Tranh. Có một loài chim, hình dạng như chim hạc, một chân, vằn đỏ trên nền xanh, mỏ trắng, tên là Tất Phương (?). Tiếng kêu của nó như tự gọi tên mình. Hễ nó xuất hiện thì ấp ấy có lửa lạ, tự dưng bốc cháy.

 Lại đi về phía tây ba trăm dặm là núi Âm. Sông Trọc Dục bắt nguồn từ núi này, chảy về phía nam rồi đổ vào đầm Phiên. Trong sông có nhiều văn bối (vỏ sò có vân). Có một loài thú, hình dạng như mèo rừng nhưng đầu trắng, tên là Thiên Cẩu. Tiếng kêu của nó như "lưu lưu" (?). Nuôi nó thì tránh được điều dữ.

 Lại đi về phía tây hai trăm dặm là núi Phù Thích. Trên núi có nhiều cây cọ và cây nam. Dưới chân núi có nhiều vàng ngọc. Thần Giang Nghi ở tại đây. Núi này hay có mưa quái lạ, là nơi gió mây phát ra.

 Lại đi về phía tây hai trăm hai mươi dặm là núi Tam Nguy. Ba con chim xanh (loài chim thần lo việc tìm thức ăn cho Tây Vương Mẫu) ở tại đây. Núi này chu vi rộng một trăm dặm. Trên núi có một loài thú, hình dạng như con trâu, mình trắng, bốn sừng. Lông của nó dài như khoác áo tơi. Nó tên là Ngao Nhân (?) và ăn thịt người (?). Có một loài chim, một đầu ba mình, hình dạng như chim … (?), tên là Si.

 Lại đi về phía tây một trăm chín mươi dặm là núi Quỷ. Trên núi có nhiều ngọc mà không có đá thường. Thần Kỳ Đồng ở tại đây, tiếng của thần lúc nào cũng như tiếng chuông, tiếng khánh. Dưới chân núi có nhiều rắn nằm thành đống.

 Lại đi về phía tây ba trăm năm mươi dặm là núi Thiên. Núi có nhiều vàng ngọc và có thanh hùng hoàng. Sông Anh bắt nguồn từ núi này, chảy về phía tây nam rồi đổ vào Thang Cốc. Có một vị thần, hình dạng như cái túi màu vàng, đỏ như lửa (?), sáu chân bốn cánh. Thân thể thần mù mịt một khối, không có mặt mũi (?). Thần biết ca múa, đó chính là thần Đế Giang.

 Lại đi về phía tây hai trăm chín mươi dặm là núi U. Thần Nhục Thu (vị thần cai quản phương tây và mùa thu) ở tại đây. Trên núi có nhiều ngọc Anh Đoản (?) (loại ngọc dùng làm chuỗi đeo cổ). Sườn nam có nhiều ngọc cẩn và ngọc du, sườn bắc có nhiều thanh hùng hoàng. Từ núi này nhìn về phía tây thấy nơi mặt trời lặn. Ánh khí ở đó tròn, do thần Hồng Quang cai quản.

 Đi đường thủy về phía tây một trăm dặm thì đến núi Dực Vọng. Núi không có cỏ cây, có nhiều vàng ngọc. Có một loài thú, hình dạng như mèo rừng, một mắt ba đuôi, tên là Hoan (?). Tiếng kêu của nó át được trăm thứ tiếng (?). Nuôi nó thì tránh được điều dữ, ăn thịt nó thì chữa được bệnh hoàng đản (bệnh vàng da). Có một loài chim, hình dạng như con quạ, ba đầu sáu đuôi, hay cười, tên là Kỳ Dư. Ăn thịt nó thì người ta không bị bóng đè, mộng dữ, lại tránh được điều dữ.

 Tính chung dãy núi thứ ba của Tây Kinh, từ núi Sùng Ngô đến núi Dực Vọng, có cả thảy hai mươi ba ngọn núi, dài sáu nghìn bảy trăm bốn mươi bốn dặm. Các vị thần núi ở đây đều mình dê mặt người. Lễ tế dùng một viên cát ngọc (ngọc tốt, màu đẹp, dùng để tế), chôn xuống đất; gạo dâng thần dùng gạo kê.

 Dãy núi thứ tư của Tây Kinh: núi đứng đầu tên là núi Âm. Trên núi có nhiều cây chử, không có đá. Cỏ phần nhiều là rau mão (một loài rau nước) và cỏ phiền. Sông Âm bắt nguồn từ núi này, chảy về phía tây rồi đổ vào sông Lạc.

 Từ đó đi về phía bắc năm mươi dặm là núi Lao. Núi có nhiều cỏ tử (loài cỏ có rễ màu tím, dùng để nhuộm). Sông Nhược bắt nguồn từ núi này, chảy về phía tây rồi đổ vào sông Lạc.

 Từ đó đi về phía tây năm mươi dặm là núi Bãi Phụ. Sông Nhĩ bắt nguồn từ núi này, chảy về phía tây rồi đổ vào sông Lạc. Trong sông có nhiều đá tím (?) và ngọc bích.

 Từ đó đi về phía bắc bảy mươi dặm là núi Thân. Trên núi có nhiều cây tạc, dưới chân núi có nhiều cây nữu, sườn nam có nhiều vàng ngọc. Sông Khu bắt nguồn từ núi này, chảy về phía đông (?) rồi đổ vào sông Hà.

 Từ đó đi về phía bắc hai trăm dặm là núi Điểu. Trên núi có nhiều cây dâu, dưới chân núi (?) có nhiều cây chử. Sườn bắc có nhiều sắt, sườn nam có nhiều ngọc. Sông Nhục bắt nguồn từ núi này, chảy về phía đông rồi đổ vào sông Hà.

 Lại đi về phía bắc một trăm lẻ hai dặm là núi Thượng Thân. Trên núi không có cỏ cây nhưng có nhiều đá tảng lởm chởm. Dưới chân núi có nhiều cây trăn (cây phỉ, cho hạt ăn được) và cây hộ (?) (loài cây dùng làm thân mũi tên). Thú phần nhiều là hươu trắng. Chim phần nhiều là chim Đương Hộ, hình dạng như gà lôi, bay bằng lông râu ở cằm; ăn thịt nó thì mắt không bị hoa (?). Sông Thang bắt nguồn từ núi này, chảy về phía đông rồi đổ vào sông Hà.

 Lại đi về phía bắc một trăm tám mươi dặm là núi Chư Thứ. Sông Chư Thứ bắt nguồn từ núi này, chảy về phía đông rồi đổ vào sông Hà. Núi này có nhiều cây mà không có cỏ, chim thú không con nào ở, nhưng có rất nhiều rắn.

 Lại đi về phía bắc một trăm tám mươi dặm là núi Hiệu. Cây trên núi phần nhiều là cây sơn và cây cọ. Cỏ phần nhiều là cây bạch chỉ (?) và cây khung cùng (tức xuyên khung, một loại cây thuốc). Núi có nhiều đá linh (một loại đá mềm). Sông Đoan bắt nguồn từ núi này, chảy về phía đông rồi đổ vào sông Hà.

 Lại đi về phía bắc hai trăm hai mươi dặm là núi Vu. Sườn bắc núi có nhiều sắt, sườn nam có nhiều đồng. Thú phần nhiều là sói trắng và hổ trắng. Chim phần nhiều là gà lôi trắng và chim địch trắng. Sông Sinh bắt nguồn từ núi này, chảy về phía đông rồi đổ vào sông Hà.

 Từ đó đi về phía tây hai trăm năm mươi dặm là núi Bạch Ư. Trên núi có nhiều cây thông, cây bách. Dưới chân núi có nhiều cây lịch (một loài sồi) và cây đàn. Thú phần nhiều là tác ngưu và hàm dương. Chim phần nhiều là … (chữ bị mất) (?). Sông Lạc bắt nguồn từ sườn nam núi, chảy về phía đông rồi đổ vào sông Vị. Sông Giáp bắt nguồn từ sườn bắc, chảy về phía đông rồi đổ vào sông Sinh.

 Từ đó đi về phía tây bắc ba trăm dặm là núi Thân Thủ. Núi không có cỏ cây, mùa đông lẫn mùa hè đều có tuyết. Sông Thân bắt nguồn từ trên núi, chảy ngầm dưới chân núi. Nơi đây có nhiều ngọc trắng.

 Lại đi về phía tây năm mươi lăm dặm là núi Kinh Cốc. Sông Kinh bắt nguồn từ núi này, chảy về phía đông nam rồi đổ vào sông Vị. Nơi đây có nhiều bạch kim (bạc) và ngọc trắng.

 Lại đi về phía tây một trăm hai mươi dặm là núi Cương. Núi có nhiều cây sơn và nhiều ngọc Đồ Phù. Sông Cương bắt nguồn từ núi này, chảy về phía bắc rồi đổ vào sông Vị. Nơi đây có nhiều thần Li (?) (loài quỷ thần núi rừng). Chúng mặt người mình thú, một chân một tay, tiếng kêu như tiếng người ngâm nga (?).

 Lại đi về phía tây hai trăm dặm thì đến cuối núi Cương. Sông Lạc bắt nguồn từ đó, chảy về phía bắc rồi đổ vào sông Hà. Trong sông có nhiều con Man Man, mình chuột đầu ba ba, tiếng kêu như tiếng chó sủa.

 Lại đi về phía tây ba trăm năm mươi dặm là núi Anh Đê (?). Trên núi có nhiều cây sơn, dưới chân núi có nhiều vàng ngọc, chim thú đều màu trắng. Sông Uyển (?) bắt nguồn từ núi này, chảy về phía bắc rồi đổ vào đầm Lăng Dương. Ở đây có nhiều cá Nhiễm Di, mình cá, đầu rắn, sáu chân, mắt như tai ngựa (?). Ăn thịt nó thì không bị bóng đè, mộng dữ, lại tránh được điều dữ.

 Lại đi về phía tây ba trăm dặm là núi Trung Khúc. Sườn nam núi có nhiều ngọc. Sườn bắc có nhiều hùng hoàng, ngọc trắng và vàng. Có một loài thú, hình dạng như con ngựa, mình trắng đuôi đen, một sừng, răng và móng như hổ, tiếng kêu như tiếng trống, tên là Bác (?). Nó ăn thịt hổ báo, nuôi nó thì tránh được binh đao. Có một loài cây, hình dạng như cây đường lê, lá tròn quả đỏ, quả to bằng quả mộc qua, tên là cây Hoài (?). Ăn quả nó thì thêm sức mạnh.

 Lại đi về phía tây hai trăm sáu mươi dặm là núi Khuê (?). Trên núi có một loài thú, hình dạng như con trâu, lông như lông nhím, tên là Cùng Kỳ. Tiếng kêu của nó như tiếng chó tru, nó ăn thịt người. Sông … (tên bị mất) (?) bắt nguồn từ núi này, chảy về phía nam rồi đổ vào sông Dương. Trong sông có nhiều sò vàng và cá Doanh. Cá Doanh mình cá cánh chim, tiếng kêu như tiếng uyên ương. Hễ nó xuất hiện thì ấp ấy có lụt lớn.

 Lại đi về phía tây hai trăm hai mươi dặm là núi Điểu Thử Đồng Huyệt (núi Chim Chuột Chung Hang). Trên núi có nhiều hổ trắng và ngọc trắng. Sông Vị bắt nguồn từ núi này, chảy về phía đông rồi đổ vào sông Hà. Trong sông có nhiều cá Tao, hình dạng như cá … (chữ bị mất) (?). Hễ nó động đậy thì ấp ấy có chiến tranh lớn. Sông Lạm bắt nguồn từ phía tây núi, chảy về phía tây rồi đổ vào sông Hán. Trong sông có nhiều cá Như Tỷ (?), hình dạng như cái nồi úp, đầu chim, vây cá, tiếng kêu như tiếng đá khánh. Loài cá này sinh ra châu ngọc.

 Từ đó đi về phía tây nam ba trăm sáu mươi dặm là núi Yêm Tư. Trên núi có nhiều cây đan mộc, lá như lá cây chử, quả to bằng quả dưa, đài hoa đỏ, có vân đen. Ăn quả nó thì chữa được bệnh hoàng đản, lại tránh được hỏa hoạn. Sườn nam núi có nhiều rùa, sườn bắc có nhiều ngọc. Sông Điều bắt nguồn từ núi này, chảy về phía tây rồi đổ ra biển. Trong sông có nhiều đá mài. Có một loài thú, mình ngựa cánh chim, mặt người đuôi rắn, thích nhấc bổng người lên, tên là Thục Hồ. Có một loài chim, hình dạng như … (chữ bị mất) (?), mặt người, mình chim (?), đuôi chó. Tiếng kêu của nó như tự gọi tên mình. Hễ nó xuất hiện thì ấp ấy bị hạn hán lớn.

 Tính chung dãy núi thứ tư của Tây Kinh, từ núi Âm trở đi cho đến núi Yêm Tư, có cả thảy mười chín ngọn núi, dài ba nghìn sáu trăm tám mươi dặm. Lễ tế các vị thần núi ở đây đều dùng một con gà trắng để cầu khấn. Gạo dâng thần dùng gạo lúa, lấy cỏ gian trắng làm chiếu.

 Trên đây là các núi thuộc Tây Kinh, cả thảy bảy mươi bảy ngọn núi, dài một vạn bảy nghìn năm trăm mười bảy dặm.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video