Phẩm Dạy và Học, thứ hai (phẩm: một chương, một thiên trong kinh).
Phẩm này gồm hai mươi chín chương (đoạn kệ). Phẩm Dạy và Học nhằm chỉ dẫn những điều nên làm, giúp gỡ bỏ sự ngu tối của bản thân để thấy được ánh sáng của Đạo.
Này! Sao còn ngủ mê? Khác gì loài sâu bọ, ốc, trai, mọt,
ẩn nấp trong chỗ nhơ bẩn, mê lầm mà cho đó là thân mình.
Lẽ nào có người bị chém trọng thương, lòng đau như mắc bệnh,
gặp bao tai ương hoạn nạn, mà lại còn ngủ yên được sao?
Biết suy xét mà không phóng dật (buông thả, lơ là, không giữ gìn thân tâm), ấy là người có lòng nhân, học theo dấu chân người nhân.
Từ đó không còn lo buồn, luôn nhớ tự dập tắt những ý nghĩ sai lầm.
Chánh kiến (cái thấy đúng đắn theo lời Phật dạy, như hiểu rõ nhân quả, vô thường) thì phải học hỏi để tăng thêm; đó là ánh sáng của thế gian.
Phước sinh ra gấp nghìn lần, rốt cuộc không rơi vào ác đạo (các cõi khổ như địa ngục, quỷ đói, súc sinh).
Chớ học đạo nhỏ (giáo thuyết thấp kém, hẹp hòi) mà tin theo tà kiến (cái thấy sai lệch); chớ quen thói phóng đãng
khiến lòng ham muốn tăng thêm. Hãy khéo tu theo pháp hạnh (việc làm đúng theo giáo pháp của Phật), học và tụng kinh, chớ phạm điều cấm.
Thực hành đạo thì không lo buồn, đời đời thường an ổn. Hãy siêng học (?), giữ gìn thân mình,
luôn thận trọng trong ý nghĩ và lời nói; như thế là đến được chốn bất tử (Niết-bàn: cảnh giới giải thoát, không còn sống chết luân hồi), thực hành dứt trừ phiền não thì được an ổn.
Việc không cần thiết thì chớ học, việc cần thiết thì nên làm. Đã biết rõ những điều đáng ghi nhớ,
thì lậu (phiền não, như dòng nước rỉ chảy làm tâm ô nhiễm và trói buộc con người trong sống chết) được dứt sạch. Thấy được giáo pháp thì có lợi cho thân. Người đến được phương hướng tốt lành,
biết điều lợi mà mạnh mẽ thực hành, đó gọi là bậc hiền sáng. Người đã khởi lên sự hiểu biết về nghĩa lý,
thì học việc dứt trừ phiền não cho thật vững chắc; nếu bám vào sự dứt bỏ mà tự buông thả theo ý mình (?), thì chỉ suy tổn mà không hưng thịnh.
Hướng theo con đường này mà mạnh mẽ tiến lên, học như vậy mới đúng mức vừa phải; từ đó hiểu được nghĩa lý,
nên ghi nhớ mà thực hành. Người học trước hết phải chặt đứt "mẹ", khuất phục "vua" cùng "hai bề tôi" (lối nói ví von: "mẹ" thường hiểu là lòng tham ái, gốc sinh ra mọi khổ; "vua" là cái tâm làm chủ, "hai bề tôi" là các phiền não phụ theo nó (?)),
dẹp bỏ hết đám tùy tùng (các phiền não nhỏ đi theo); đó là người tu đạo bậc cao nhất. Người học mà không có bạn cùng chí hướng,
không gặp được bạn lành, thì thà một mình giữ điều thiện, chẳng đi chung với kẻ ngu.
Vui giữ giới (những điều răn cấm người tu phải giữ), vừa học vừa hành, cần gì bạn đồng hành? Một mình làm điều lành, không lo buồn,
như con voi giữa đồng hoang vắng. Giới và văn (sự nghe học nhiều giáo pháp) đều tốt cả, trong hai điều ấy điều nào hơn?
Đem giới so với văn, thì nên chân thật học và hành. Người học trước hết phải giữ gìn giới,
việc được phép làm và việc bị ngăn cấm đều phải giữ cho vững chắc; bố thí mà không nhận lại, gắng sức thực hành, chớ nằm lười.
Nếu có người sống đến trăm tuổi, mà học điều tà, chí hướng chẳng lành,
thì không bằng sống một ngày mà tinh tấn (siêng năng, gắng sức không lơi trên đường tu) tiếp nhận chánh pháp (giáo pháp chân chính của Phật).
Nếu có người sống đến trăm tuổi, thờ lửa (lối tu cúng tế thần lửa của một số đạo khác thời ấy), tu theo các phép thuật của đạo khác,
thì không bằng chỉ trong chốc lát kính thờ người giữ giới, phước ấy hơn hẳn.
Làm được thì nói ra cũng được; không làm được thì chớ nói suông.
Kẻ dối trá, không thành thật, không đáng tin, là kẻ bị người trí ruồng bỏ.
Người học trước hết phải cầu hiểu cho rõ, quan sát, phân biệt đúng sai.
Đã nhận được chân lý thì nên dạy lại người khác; khi trí tuệ sáng suốt rồi thì không còn mê lầm nữa.
Kẻ xõa tóc học theo tà đạo, mặc áo bằng cỏ mà trong lòng tham lam nhơ đục,
mờ mịt chẳng nhận ra chân lý, như người điếc nghe ngũ âm (năm âm cơ bản của nhạc xưa: cung, thương, giốc, chủy, vũ).
Học mà bỏ được ba điều ác (thường hiểu là tham lam, giận dữ, ngu si), như dùng thuốc giải trừ các thứ độc,
thì người mạnh mẽ ấy vượt qua sinh tử (vòng sống chết luân hồi không dứt), như rắn lột bỏ lớp da cũ.
Học mà nghe hiểu nhiều, giữ giới không sai sót, thì hai đời (đời này và đời sau) đều được khen ngợi,
điều mong ước đều đạt được. Học mà nghe hiểu ít, giữ giới không trọn vẹn,
thì hai đời đều chịu khổ, mất cả ước nguyện ban đầu. Người học có hai điều cần làm:
thường gần gũi người học rộng nghe nhiều, an định chân thật mà hiểu nghĩa lý; dù gặp khốn khó cũng không theo đường tà.
Cỏ dại hại lúa, ham muốn nhiều cản trở việc học; hãy nhổ bỏ mọi điều ác như làm cỏ,
thì mùa gặt ắt được nhiều. Suy nghĩ rồi mới nói, lời lẽ không ngang ngạnh.
Nói theo giáo pháp, nói theo nghĩa lý, đã nói thì chớ làm trái. Người khéo học thì không phạm lỗi,
kính sợ phép tắc, hiểu rõ điều kiêng kỵ; thấy việc nhỏ mà biết trước được việc lớn, biết tự răn mình thì không có tai họa về sau.
Xa lìa cả tội lẫn phước (vượt lên trên cả việc ác lẫn việc thiện còn ràng buộc vào thế gian), cố gắng thành tựu phạm hạnh (đời sống trong sạch của người tu, dứt bỏ dục lạc), trọn đời tự giữ gìn mình,
như thế gọi là khéo học.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video