Thiên 36 — Phẩm Niết Bàn

 Phẩm Nê-hoàn, thứ ba mươi sáu (Nê-hoàn: tức Niết-bàn, trạng thái dứt sạch mọi phiền não, ra khỏi vòng sinh tử).

 Phẩm này gồm ba mươi sáu chương (bài kệ). Phẩm Nê-hoàn trình bày chỗ quy về cuối cùng và lớn lao của đạo: lặng lẽ, điềm đạm, tịch diệt (vắng lặng, mọi phiền não đều tắt hết), vượt qua nỗi sợ sinh tử.

 Nhẫn nhục là cách tự giữ mình tốt nhất; Nê-hoàn được Phật khen là cao nhất.

 Người bỏ nhà đi tu mà không phạm giới (giới: những điều răn Phật chế ra để người tu giữ gìn), là bậc tức tâm (người đã làm lặng tâm, tức sa-môn, người tu hành), không làm hại ai.

 Không bệnh là lợi lớn nhất, biết đủ là giàu nhất, người thân tín là bạn tốt nhất,

 Nê-hoàn là vui sướng nhất. Đói là bệnh lớn, hành (mọi sự tạo tác và biến đổi của thân tâm) là khổ nhất.

 Ai đã biết rõ điều này thì thấy Nê-hoàn là vui nhất. Ít người đi vào đường lành (thiện đạo: các cõi tốt như cõi người, cõi trời),

 nhiều kẻ sa vào đường dữ (ác đạo: các cõi khổ như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh). Nếu biết rõ điều này thì thấy Nê-hoàn là yên ổn nhất.

 Do nhân (nguyên nhân, việc làm gây ra) mà sinh vào cõi lành, do nhân mà rơi vào cõi dữ, cũng do nhân mà đạt Nê-hoàn;

 điều mình nương theo cũng vậy. Hươu nai nương đồng nội, chim chóc nương bầu trời,

 mọi việc làm đều quy về quả báo của nó, bậc chân nhân (người đã chứng đạo, dứt hết phiền não) quy về tịch diệt. Ban đầu không có thì cũng như chẳng phải,

 ban đầu chẳng phải thì cũng như không có (?); đó gọi là không có gì để được, cũng không có gì để nghĩ.

 Tâm khó thấy, còn thói quen mà tâm tạo ra thì có thể thấy; người tỉnh biết về dục vọng mới thấy được trọn vẹn.

 Không còn gì để ưa thích là chỗ tận cùng của khổ; còn ở trong ái dục (lòng tham luyến, ham muốn) là thêm đau đớn.

 Trí sáng suốt chế ngự được những điều không trong sạch; không gần gũi bám víu vào đâu là chỗ tận cùng của khổ.

 Thấy thì chỉ là thấy, nghe thì chỉ là nghe, nghĩ thì chỉ là nghĩ, biết thì chỉ là biết;

 thấy mà không dính mắc, cũng không phân biệt; buông bỏ tất cả là đạt đến chỗ tận cùng.

 Trừ bỏ thân và tưởng, diệt thọ và hành (thân, thọ, tưởng, hành, thức là năm uẩn — năm nhóm hợp thành con người: thân xác, cảm giác, hình dung nhận biết, tạo tác của tâm, ý thức phân biệt); khi thức đã dứt hết thì khổ chấm dứt.

 Còn nương tựa thì dao động, trống rỗng thì trong sạch; dao động thì chẳng được gần, chẳng có vui (?);

 vui mà không bám gần thì được vắng lặng; đã vắng lặng, đã vắng lặng rồi thì sự đi lại

 đến đi dứt hẳn, không còn sinh tử; sinh tử đã dứt thì không còn bên này bên kia;

 bên này bên kia đã dứt là cả hai đều diệt; diệt không còn sót là khổ được trừ sạch.

 Này tỳ-kheo (người xuất gia tu hành theo Phật), có thế gian, có sinh, có hữu (sự tồn tại), có tạo tác, có hành;

 cũng có cái không sinh, không hữu, không tạo tác, không hành.

 Chỉ người không còn vọng niệm (ý nghĩ lăng xăng) mới có thể tự mình đạt đến

 chỗ không sinh, không còn hữu, không tạo tác, không hành.

 Nếu chỉ có sinh, hữu, tạo tác và hành thì đó là chưa nắm được điều cốt yếu.

 Nếu đã hiểu cái không sinh, không hữu, không tạo tác, không hành,

 thì đối với sinh và hữu mới nắm được điều cốt yếu. Từ sinh và hữu mà khởi lên

 tạo tác và hành, dẫn đến chết rồi lại sinh, mở ra thành quả của pháp (?).

 Do thực (chất nuôi dưỡng sự sống, cả vật chất lẫn tinh thần) làm nhân duyên mà có hữu, do thực mà đưa đến buồn vui.

 Còn khi điều cốt yếu này đã diệt thì không còn dấu vết của niệm và hành;

 các pháp khổ đã hết, hành đã diệt thì lặng trong và yên ổn.

 Này tỳ-kheo, ta đã biết: nơi ấy không có đất trong các nhập (?) (nhập: các cõi mà tâm đi vào khi thiền định),

 không có Hư không nhập (cõi định thấy hư không vô tận), không có Thức nhập và Vô dụng nhập (?) (cõi định thấy thức vô tận và cõi định thấy không có gì cả),

 không có Phi tưởng phi bất tưởng nhập (cõi định cao nhất, chẳng phải có tưởng cũng chẳng phải không có tưởng), không có đời này đời sau,

 cũng không có tưởng về mặt trời mặt trăng, không đi, không có chỗ nào vướng treo.

 Ta đã không còn đi về, không đi cũng không đến,

 không chết đi, không sinh lại; chỗ tận cùng ấy là Nê-hoàn.

 Như vậy là có hình tướng mà không hình tướng; khổ và vui đều đã được cởi bỏ.

 Điều thấy không còn làm sợ hãi; nói mà như không nói thì không còn ngờ vực (?).

 Bẻ gãy mũi tên của hữu (sự tồn tại); gặp kẻ ngu cũng không nương theo (?).

 Đó là niềm vui bậc nhất; đạo này vắng lặng, không gì cao hơn.

 Chịu nhục mà lòng vững như đất, thực hành nhẫn nhục như ngưỡng cửa (mặc người giẫm qua vẫn không động),

 trong sạch như nước không vẩn đục; sinh đã hết, không còn thọ thân ở nơi kia.

 Lợi lộc và hơn người không đáng cậy; dù thắng vẫn còn khổ.

 Nên tự tìm cách bỏ lòng muốn hơn thua; khi đã thắng được chính mình thì không còn sinh nữa.

 Dứt hết nghiệp cũ, không tạo nghiệp mới; chán thai mẹ, không làm chuyện dâm dục.

 Hạt giống đã cháy thì không nảy mầm lại; ý đã dứt thì như lửa đã tắt.

 Thai bào là biển nhơ nhớp, cớ sao lại ưa chuyện dâm dục?

 Dù ở trên có những cõi lành, tất cả đều không bằng Nê-hoàn.

 Biết rõ hết và dứt hết tất cả, không còn vướng mắc thế gian;

 buông bỏ hết như diệt độ (dứt sạch phiền não, qua khỏi sinh tử); trong các con đường, đường này hơn cả.

 Phật đã chỉ bày pháp chân thật (chân lý), người có trí và có dũng thì vâng giữ được.

 Sống trong sạch không vết nhơ, tự biết mình đã độ thế (vượt ra khỏi thế gian sinh tử) mà yên ổn.

 Việc chính của người theo đạo trước hết là xa lìa dục vọng, sớm vâng theo giới luật Phật dạy.

 Diệt điều ác, đến tận cùng chỗ ác, dễ như chim bay vào khoảng không.

 Nếu đã hiểu các câu kệ về pháp, hết lòng thấm nhuần và thực hành đạo,

 ấy là vượt qua bờ sinh tử, khổ hết mà không còn lo âu.

 Pháp của đạo không phân thân sơ, đạo chính không hỏi yếu hay mạnh;

 cốt yếu ở chỗ không còn thức và tưởng; khi kết (những phiền não trói buộc) được cởi thì trong sạch.

 Người trí cao chán thân hư nát này, mong manh dễ vỡ, không thật;

 khổ nhiều mà vui ít, chín lỗ (hai mắt, hai tai, hai lỗ mũi, miệng và hai đường đại tiểu tiện) không lỗ nào sạch.

 Người trí đổi cái nguy lấy cái yên, bỏ chỗ nương tựa, thoát mọi tai nạn.

 Thân hư nát tan thành bọt; người trí thấy vậy liền buông bỏ, không tham.

 Quán (xem xét kỹ) thân này là đồ chứa khổ, có sinh, già, bệnh, chết đau đớn (?).

 Bỏ cáu bẩn, sống trong sạch, có thể được an lạc lớn.

 Nương trí tuệ để đẩy lùi điều tà, không nhận lấy nữa thì lậu (phiền não rỉ chảy làm tâm ô nhiễm) được dứt hết.

 Sống trong sạch mà được độ thế, cả trời lẫn người không ai không kính lễ.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video