Thiên 1 — Hồi 1: Nhận chức huyện lệnh Xương Bình, lên công đường dân kêu oan

 Hồi thứ nhất: Bước vào đường làm quan, giữ chức huyện lệnh (quan đứng đầu một huyện) ở Xương Bình. Lên công đường (gian nhà lớn nơi quan ngồi xử án), dân chúng kêu oan.

 Có thơ rằng:

 Người đời chỉ thích làm quan to, giữ phép nước thì chẳng khó, xử án mới khó.

 Khoan dung và nghiêm khắc cân bằng nhau thì người ta nhớ đến Lã, Đỗ (?) (có lẽ là Thiệu Tín Thần và Đỗ Thi đời Hán, hai vị quan thương dân, được dân gọi là "cha Thiệu, mẹ Đỗ"). Còn hà khắc thì vẫn bị ghét như Thân, Hàn (Thân Bất Hại và Hàn Phi, hai nhà tư tưởng chủ trương trị nước bằng hình phạt nghiêm ngặt).

 Một lòng trong sạch ngay thẳng thì nghìn nhà được phúc. Giữ được hai chữ "công bằng" thì trăm họ được yên.

 Chỉ có vị lệnh doãn (quan đứng đầu huyện) Xương Bình thuở trước là để lại hồ sơ các vụ án cho người đời sau đọc.

 Xưa nay những kẻ gian tà, trộm cướp, dâm loạn đều không thoát khỏi phép nước. Điều phải trái, nỗi oan ức ắt phải chờ nhà quan làm cho sáng tỏ. Cho nên quan trong sạch thì dân yên, dân yên thì phong tục tốt đẹp. Hết thảy bọn lêu lổng ăn không ngồi rồi, bọn đặt điều gây chuyện, đều bị quét sạch. Dân thường thì được vui vẻ làm ăn. Ngay cả những kẻ hư hỏng đôi khi công khai phạm phép, khi thấy hình phạt khó dung, tội ác khó tha, tai nghe mắt thấy toàn là chuyện thưởng người tốt, phạt kẻ ác, thì lẽ tự nhiên không ai không đổi mặt rửa lòng (hối cải triệt để), bỏ hẳn thói xấu lâu ngày. Vì vậy muốn dân đổi tính, ắt phải có quan cai trị trong sạch ngay thẳng. Chưa từng có ông quan nào không trong sạch ngay thẳng mà cảm hóa được dân.

 Nhưng sự trong sạch của quan không chỉ ở chỗ không phung phí của cải, không làm hại dân mà thôi. Trên thì phải giữ được nước nhà, dám làm những việc người khác không làm nổi, không dám làm. Dưới thì phải cai trị trăm họ, rửa được những nỗi oan người khác không rửa được, khó rửa được. Chẳng những việc vặt trong dân gian, mà cả những chuyện nhỏ trong cung cấm cũng phải bình tâm xét kỹ. Có khí chất tinh tường sáng suốt, có tài quả quyết, rồi sau mới có tiếng tốt, ngôi quan mới vững vàng chính đáng. Một chỗ trong sạch thì mọi chỗ đều trong sạch.

 Cho nên mỗi triều đại dựng nước đều có một bậc quan coi việc hình pháp của triều đại ấy. Thời vua Nghiêu, vua Thuấn có Cao Dao (vị quan coi hình ngục thời vua Thuấn). Thời Hán Cao Tổ có Tiêu Hà (thừa tướng nhà Hán, người soạn ra luật lệ). Còn Thân Bất Hại và Hàn Phi Tử thì vốn là ông tổ mà các nhà hình danh (học phái chủ trương trị nước bằng luật lệ chặt chẽ và hình phạt nghiêm) qua các đời đều tôn thờ.

 Nếu không xét nguồn gốc vụ án, chỗ khởi đầu của sự việc, chỉ biết dùng gông cùm, dao cưa, một mực tra tấn bắt khai, thì tuy hả hê được nhất thời, ắt sẽ khiến người bị oan chìm trong oan khuất suốt đời. Mà trời báo ứng rõ ràng, không sai mảy may. Nếu lại vì của đút lót mà xử, vì lòng tham mà làm, hễ động đến là dùng ngũ mộc (năm thứ hình cụ bằng gỗ như gông, cùm… dùng để giam giữ, tra tấn), chỉ nghe một lời là phán án, thì đến bản thân còn chưa biết sửa mình, làm sao trị nước trị dân, trên làm trong sạch chốn cung cấm, dưới làm yên lòng trăm họ được!

 Tôi từng đọc rộng chuyện xưa nay, tra cứu nhiều dã sử (sách sử do dân gian ghi chép, không phải sử chính thức của triều đình). Có những chuyện không thể quả quyết là không có, mà cũng không thể tin chắc là có. Như những điều chép trong sách này: xử án thì sáng suốt, gây án thì ly kỳ, dò án thì tỉ mỉ, phá án thì thần tình. Có vụ vì dâm loạn ô uế chốn cung xuân (cung của các phi tần), có vụ vì muốn giữ trọn tiết hạnh lúc tuổi già, có vụ tham tiền mà giết người, có vụ vì gian dâm mà thành thù, có vụ uống nhầm thuốc độc mà chết bất ngờ, có vụ chỉ vì một câu nói đùa mà bị nghi là thủ phạm. Vụ nào cũng khiến người vô tội bị liên lụy, chịu đủ cực hình. Nếu không có được một người đứng ra minh oan, đổi giọng nói, thay quần áo (cải trang), dò hỏi tỉ mỉ, đi lại kín đáo, ngoài sáng là quan, trong tối giả làm ma, cho đến khi (?) nắm được sự thật, định xong án, rửa sạch oan, khiến kẻ có tội phải chịu hình phạt, thì những vụ án kỳ quái nhất rốt cuộc cũng không thể sáng tỏ.

 Gió xuân làm người uể oải, ngày rảnh rỗi không có việc gì, nên tôi đặc biệt chép lại đầu đuôi sách này cho đầy đủ để mọi người cùng xem. Không dám nói là để răn đời, thức tỉnh người đời, chẳng qua chỉ giúp người đọc khuây khỏa lúc vắng vẻ mà thôi.

 Có thơ rằng:

 Chép đủ những việc ly kỳ, lòng kính phục người đời trước.

 Bậc liêm khiết sáng suốt, công bằng, đã rửa được những nỗi oan lớn của nghìn đời.

 Nói rằng bộ sách này bắt nguồn từ thời vua Trung Tông nhà Đường. Lúc ấy Võ hậu (tức Võ Tắc Thiên) lâm triều (đích thân nắm quyền điều hành triều chính), bốn phương nhiều biến cố. Trong triều có một vị đại thần họ Địch tên Nhân Kiệt, hiệu Đức Anh, người huyện Thái Nguyên, vùng Sơn Tây. Ông là người hết sức ngay thẳng, một lòng trung thành giữ nước, giữ chức Thị lang Bình chương (thị lang là quan phó của một bộ; bình chương là chức cùng bàn việc nước, ngang hàng tể tướng). Các bề tôi trong triều thời ấy như Diêu Sùng, Trương Giản Chi đều do ông tiến cử.

 Bấy giờ Võ Tam Tư (cháu gọi Võ hậu bằng cô) làm loạn kỷ cương triều đình. Thái hậu định phế Trung Tông, lập Võ Tam Tư làm người nối ngôi. Địch Nhân Kiệt không sợ làm phật ý bề trên, cứng rắn can ngăn, dâng một tờ tấu nói rằng: Bệ hạ lập Thái tử (con trai mình) thì nghìn thu muôn đời về sau sẽ được thờ chung trong Thái miếu (miếu thờ tổ tiên nhà vua). Còn nếu lập Võ Tam Tư, thì từ xưa đến nay chưa từng nghe có lẽ nào cháu lên làm vua (?) mà lại thờ bà cô trong Thái miếu. Nhờ vậy Thái hậu mới chợt tỉnh ngộ, bỏ ý định ấy, trả quyền chính lại cho Hoàng đế Trung Tông. Thái hậu gọi Nhân Kiệt là Quốc lão (bậc lão thần đáng kính của nước), rồi cử ông làm Đô đốc U Châu (quan đứng đầu việc quân và việc cai trị một vùng). Đến khi Trung Tông lên ngôi, lại phong thêm cho ông tước Lương quốc công.

 Đó là những việc làm trong cả đời ông. Từ nhà Đường đến nay, ai ai cũng kính phục, bảo ông là bậc trung thần. Có điều những việc ấy đều đã chép trong sử sách các đời, nên người sau dễ biết. Còn những việc không chép trong quốc sử mà lưu truyền trong dã sử, kể ra lại càng khiến người kính phục. Ông không chỉ là trung thần, mà còn là một vị tuần lại (quan cai trị theo đúng phép tắc, thương dân, làm việc tốt cho dân), lại là bậc quân tử thông minh tinh tế, nhân nghĩa, hiền hậu. Từ khi Võ hậu tiếm ngôi (chiếm ngôi vua một cách không chính đáng), việc làm gần với dâm tà bất chính, tàn hại người trung lương, giết chị giết anh, giết vua, đầu độc mẹ. Từ những chuyện ấy cho tới các vụ án kỳ quái trong dân gian, đều do Địch công phân xử rõ ràng.

 Từ khi cha mẹ sinh ra, mới sáu bảy tuổi ông đã thông minh bẩm sinh. Đi học đọc sách thì mắt nhìn một lúc được mười dòng, khỏi phải nói. Đến năm mười tám tuổi, ông đã học rộng như đọc hết năm xe sách, tài cao tám đấu (ý nói tài học hơn người). Quan phủ Tịnh Châu nghe tiếng văn chương của ông, trước tiến cử ông đỗ Minh kinh (khoa thi thời Đường chọn người thông hiểu kinh sách), sau điều làm Tham quân ở Biện Châu (chức quan giúp việc ở một châu), rồi lại thăng làm Pháp tào ở Tịnh Châu (quan coi việc hình án của châu). Triều đình thấy ông làm quan trong sạch ngay thẳng nên đổi ông về làm lệnh doãn Xương Bình (?). Từ khi nhậm chức, trừ kẻ bạo ngược, giúp người lương thiện được yên, xử lý các vụ kiện tụng cho địa phương, đối với ông chỉ là việc thường.

 Dưới tay ông có bốn người tùy tùng thân tín. Một người họ Kiều tên là Kiều Thái, một người họ Mã tên là Mã Vinh. Hai người này vốn là hảo hán lục lâm (giới cướp bóc sống trong núi rừng). Hôm ấy ông vào kinh làm việc công, gặp hai người này định cướp tay nải hành lý. Nhân Kiệt thấy Mã Vinh, Kiều Thái đều có khí phách anh hùng, võ nghệ lại cao cường, trong lòng nghĩ: "Sao ta không thu phục họ, sau này giúp sức cho nhà vua, làm nên một phen sự nghiệp? Hai người ấy cũng có thể giúp ta lo việc, như thế mới không uổng phí bản lĩnh này." Lúc ấy ông chẳng những không tránh né mà còn đứng ra, gọi hai người dừng lại, khuyên giải một hồi. Nào ngờ Mã Vinh và Kiều Thái vô cùng cảm kích, nói: "Chúng tôi làm trộm cướp thế này đều vì thiên hạ rối ren, bọn bề tôi gian loạn nắm quyền. Có bản lĩnh mà không gặp người biết dùng, nên mới vào rừng làm giặc, theo con đường tồi tệ này. Ngài đã có nghĩa nặng như vậy, chúng tôi xin theo hầu, cầm roi giữ bàn đạp ngựa cho ngài, để đền đáp ngài." Ngay lúc đó Nhân Kiệt nhận hai người làm tùy tùng.

 Một người khác họ Hồng tên Hồng Lượng, người Tịnh Châu, từ nhỏ đã làm người hầu trong nhà họ Địch. Người này tuy không có tài võ nghệ, nhưng gan dạ mà cẩn thận. Việc gì cũng chịu đi làm, đến lúc làm việc lại biết nhìn tình thế mà liệu tính, không đến nỗi lỗ mãng. Người này theo ông lâu nhất. Lại có một người họ Đào tên Đào Can, cũng là người giang hồ, sau bỏ đường tà theo đường chính, vào làm sai dịch (lính lệ chạy việc) ở nha môn. Vì kẻ thù quá nhiều, thường có người tìm đến trả thù, nên hắn về dưới trướng Địch công, kết làm bạn thân với bọn Mã Vinh. Từ khi nhậm chức ở Xương Bình, ông đều dẫn bốn người này đi vi hành (đi kín đáo, không lộ thân phận) để dò xét, giải quyết được nhiều vụ án khó.

 Một hôm ông đang ở hậu đường (gian nhà phía sau công đường) xem các công văn gửi đi gửi lại, chợt nghe trên đại đường có người đánh trống, biết là có án. Ông vội mặc mũ áo quan, lên ngồi công đường. Hai hàng nha lại, lính lệ đã tề tựu bên dưới. Ông thấy một người dân chừng bốn năm mươi tuổi, dáng vẻ hốt hoảng, mồ hôi đầy mặt, đứng ở cửa công đường kêu oan không ngớt. Địch Nhân Kiệt liền sai người dẫn lên, bắt quỳ trước án thư, rồi hỏi: "Ngươi họ gì tên gì? Có nỗi oan gì mà không đợi đến ngày quan nhận đơn kiện, lại đánh trống vào lúc này để làm gì?"

 Người ấy đáp: "Tiểu nhân họ Khổng, tên là Vạn Đức, ở Lục Lý Đôn ngoài cửa Nam huyện Xương Bình. Nhà có mấy gian, vì người ít nhà nhiều nên mở quán trọ, mấy chục năm nay vẫn yên ổn. Chiều tối hôm qua có hai người khách buôn tơ, nói là người Hồ Châu, đi mua hàng ở nơi khác, nhân đi qua đây, thấy trời sắp tối nên muốn nghỉ lại quán. Tiểu nhân thấy là khách qua đường liền cho họ ở. Buổi tối họ uống rượu chuyện trò, mọi người đều biết. Sáng nay trời vừa hửng, hai người đã dậy đi. Đến giờ Thìn (khoảng 7 đến 9 giờ sáng), bỗng địa giáp (người trông coi trật tự trị an một xóm, như trưởng xóm) là Hồ Đức đến báo tin rằng: 'Ở đầu trấn có hai xác người bị giết nằm dưới đất, chính là khách trọ nhà ngươi. Chắc chắn ngươi tham tiền mà giết họ, rồi kéo xác ra đầu trấn để đổ vạ cho người khác.' Hắn không cho tiểu nhân phân trần, lại kéo hai cái xác ấy về trước cửa nhà tiểu nhân, lớn tiếng dọa nạt, bắt tôi đưa năm trăm lạng bạc mới chịu che giấu việc này. Hắn bảo: 'Nếu không thì hai người này từ quán ngươi đi ra, sao lại xảy ra án lạ ngay ở trấn này? Chẳng phải ngươi dời xác để xóa dấu vết là gì!' Vì thế tiểu nhân cuống quá, phải đến xin đại lão gia rửa oan."

 Địch Nhân Kiệt nghe những lời ấy, nhìn người này từ trên xuống dưới, thấy thật không giống kẻ hung ác. Nhưng đây là án mạng lớn, không thể nghe lời một phía mà thả người đi được. Ông bèn nói: "Ngươi đã bảo mình là dân lương thiện ở đây, sao địa giáp không nói người khác mà chỉ nói ngươi? Xem ra ngươi cũng chẳng phải hạng lương thiện gì, bản huyện (quan huyện tự xưng) khó mà tin được. Hãy dẫn tên địa giáp lên đây để xét định."

 Lính lệ bên dưới dạ một tiếng, đã thấy một người hơn ba mươi tuổi bước lên, mặt mày đầy vẻ gian tà, mặc lệch một chiếc áo xanh, đến trước án quỳ xuống nói: "Tiểu nhân là Hồ Đức, địa giáp ở Lục Lý Đôn, xin vấn an Thái gia (cách gọi tôn kính quan huyện). Án này xảy ra trong khu tiểu nhân trông coi. Sáng nay thấy hai xác người bị giết ở đầu trấn, lúc ấy cũng không biết là khách ở đâu. Sau cả trấn kéo đến xem, ai cũng nói là khách trọ quán họ Khổng tối qua, vì thế tiểu nhân mới tra hỏi ông ta. Nếu không phải ông ta tham tiền giết người, sao cả hai người đều bị giết ngay tại trấn? Hơn nữa Khổng Vạn Đức nói lúc họ lên đường thì trời đã gần sáng, khi ấy trên trấn hẳn đã có người đi lại. Giả như dọc đường có gặp cướp, chẳng lẽ không có ai đi qua trông thấy? Hỏi các nhà quán trên trấn thì cũng không ai nghe tiếng kêu cứu. Tình tiết đã quá rõ, rõ ràng là ông ta ra tay ban đêm giết hai người, rồi kéo ra đầu trấn, dời xác để xóa dấu vết. Đây là trách nhiệm của tiểu nhân, nay hung thủ đã ở đây, xin Thái gia xét hỏi."

 Địch Nhân Kiệt nghe Hồ Đức nói, thấy rất có lý. Ông quay lại nhìn Khổng Vạn Đức, thì thấy ông ta thật không phải hạng hung ác tham tiền giết người, bèn nói: "Lời khai của hai ngươi mỗi người một khác, bản huyện chưa đến khám nghiệm tử thi tại chỗ thì cũng chưa thể định đoạt ngay được. Hãy đợi sau khi đến tận nơi (?) rồi sẽ xét hỏi." Nói xong, ông giao hai người cho sai dịch dẫn đi, rồi lập tức truyền lệnh chuẩn bị sẵn sàng để đi khám nghiệm. Chưa biết việc sau thế nào, xem hồi sau sẽ rõ.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video