# Hồi thứ hai mươi sáu: Gặp quan huyện, anh học trò cổ hủ; lật hầm ngầm, ông quan huyện sáng suốt
Lại nói Địch công (ông quan huyện họ Địch) nghe tin Tất Chu thị (vợ Tất Thuận, nhà vốn họ Chu) đã bị bắt về, bèn sai Hồng Lượng tạm giam ả ở phía trong quán trọ, đợi sáng mai đưa về nha môn hỏi tội gian dâm. Hồng Lượng vâng lệnh lui ra. Địch công đã mỏi mệt, liền vào phòng, mặc nguyên áo mà ngủ.
Hôm sau, đến giờ Thìn (khoảng 7 đến 9 giờ sáng), ông dậy rửa mặt. Xong xuôi mọi việc, ông sai Đào Can dẫn Thang Đắc Trung đến trước. Địch công nhìn qua, thấy đó là một người cổ hủ, câu nệ. Vì y là một cử nhân (người đã đỗ kỳ thi hương, tức kỳ thi cấp tỉnh), ông không dám quá coi thường, liền đứng dậy hỏi: "Tiên sinh có phải họ Thang tên Đắc Trung không?"
Thang Đắc Trung đáp: "Cử nhân đây chính họ Thang tên Đắc Trung. Chẳng hay phụ đài (cách gọi kính quan huyện, ý như bậc cha mẹ của dân) giữa đêm khuya sai người bắt tôi là vì cớ gì? Từ khi đỗ thi hương, tôi đóng cửa đọc sách, dạy học trò, vui với nghề mình. Tuy không dám tự nhận là việc gì trái lễ thì không nói, việc gì trái lễ thì không làm (lời dạy của Khổng Tử), nhưng những chuyện vượt khuôn phép, phạm điều cấm, tôi chưa bao giờ dám động đến. Người như tôi mà còn bị sai nha bắt giải, quan lại vào tận nhà, thì không biết bọn giám sinh (học trò ở Quốc tử giám, trường học cao nhất của triều đình) xảo trá, học trò hư hỏng, côn đồ gian ác kia sẽ phải trị thế nào nữa? Tôi không hiểu duyên cớ, xin phụ đài nói rõ cho."
Địch công nghe y nói một tràng cổ hủ như thế, biết quả thật đây là một nho sĩ thật thà, bèn nói: "Tiên sinh học hạnh đều giỏi, từ lâu được người vùng này kính trọng. Nhưng phải biết rằng cỏ thơm cỏ hôi vốn khác loài, ngọc với đá hình dạng khác nhau (ý nói trong đám học trò có kẻ tốt người xấu lẫn lộn); dạy dỗ không đều tay thì đó là lỗi của chính mình. Những học trò tiên sinh dạy, nhân phẩm, học vấn và việc làm có được như tiên sinh không?"
Thang Đắc Trung nghe vậy đáp: "Lời phụ đài tuy hợp lẽ, nhưng học trò tôi dạy đều là con em nhà quyền quý. Ngày học không kể sớm tối, đêm học lại càng nghiêm, bài vở sâu kỹ không đâu hơn được. Vả lại chúng xưa nay chân không bước ra khỏi cửa, làm gì có chuyện bất ngờ? Hay là phụ đài nghe nhầm lời người ta chăng?"
Địch công cười nói: "Từ ngày bản huyện đến nhậm chức, việc gì cũng làm theo sự thật. Nếu chưa dò ra chứng cứ xác thực thì chưa bao giờ làm liều. Tiên sinh nói học trò mình đều là con nhà quyền quý, chẳng lẽ con nhà quyền quý thì ai cũng giữ đúng khuôn phép sao? Vả lại xin hỏi, học trò họ Từ theo học tiên sinh được mấy năm rồi? Những việc nó làm đều dính đến án mạng, hành vi ấy phạm pháp đến cùng cực rồi, tiên sinh có biết không?"
Thang Đắc Trung đáp: "Chuyện này càng lạ. Người khác thì còn có thể nghi, chứ cậu học trò họ Từ tuyệt không có chuyện ấy. Không thể vì cậu ta họ Từ mà bảo cậu ta là hung thủ án mạng. Lúc nãy quý sai nha có nói đến vụ án người họ Từ: phụ đài ngủ đêm ở miếu, trong mộng thấy có một người họ Từ. Đó là chuyện mộng mị kỳ quặc, sao làm bằng được? Hơn nữa, vụ này thật ra là do phụ đài hấp tấp. Một vụ án không có chút bóng dáng nào mà vội đem mở quan tài khám nghiệm, đến nỗi bản thân phải chịu tội phản tọa (vu cho người tội gì thì chính mình phải chịu tội ấy), hỏng cả đường quan. Nay không giữ được mình, bèn chỉ bừa người họ Từ là hung thủ. Chưa nói cha cậu ta là bậc quan lại có danh vọng đang ở quê nhà, chỉ riêng tôi là một cử nhân, địa phương có ông quan hại dân thế này, tôi cũng không thể làm ngơ."
Địch công thấy Thang Đắc Trung một mực không đổi lời, cứ chối thay cho Từ Đức Thái, không khỏi nổi giận nói: "Bản huyện vì ngươi là cử nhân, dù sao cũng là người cùng dòng chữ nghĩa, nên không muốn lôi người vô tội vào. Vậy mà ngươi không biết mình hồ đồ, lơ là việc trông nom dò xét, lại còn dám cãi lại bản huyện. Nếu không chỉ ra chứng cứ thật, gã nho sĩ hủ lậu u mê như ngươi sao chịu phục!"
Nói xong, ông sai người tiếp tục giam giữ y, rồi lập tức cho dẫn gã gian phu Từ Đức Thái lên tra hỏi. Đào Can dạ một tiếng, liền sai nha dịch trực hôm ấy đến nhà Hà Khải dẫn phạm nhân tới. Nha dịch vâng lệnh đi, chẳng bao lâu đã dẫn người đến.
Địch công thấy hắn quỳ dưới đất, nhìn kỹ một lượt, thấy dung mạo thật là một chàng trai rất đẹp. Ông nghĩ thầm: "Thảo nào ả dâm phụ kia để mắt tới hắn. Đáng giận cho con người này, tướng mạo khôi ngô mà không theo đường ngay, làm ra việc phạm tội này, bản huyện đành phải theo đúng phép nước mà trừng trị."
Ông liền quát lớn: "Ngươi là Từ Đức Thái phải không? Bản huyện dò xét ngươi đã lâu, hôm nay đã bắt được, ngươi hãy khai thật từng việc: đã thông dâm với Tất Chu thị thế nào, đã mưu hại Tất Thuận ra sao, để khỏi phải chịu tra tấn khổ sở. Phải biết bản huyện giữ phép rất nghiêm. Lần trước đã mở quan tài, tự xin chịu tội; nếu không làm cho việc này sáng tỏ như nước rút đá lộ thì lòng ta quyết không chịu thôi! Ngươi khai kỹ ra, bản huyện may ra còn ban ơn ngoài luật, tha cho ngươi cái mạng. Nếu không, chứng cứ rành rành cũng chẳng để ngươi chối được đâu!"
Từ Đức Thái thấy Địch công lời lẽ nghiêm khắc, nét mặt dữ dằn, trong lòng tuy sợ, nhưng lúc bị hỏi vẫn một mực không nhận, đáp rằng: "Học trò là con nhà quyền quý, ông nội và cha đẻ đều làm quan ở nơi khác. Gia pháp nghiêm ngặt, đâu dám làm điều trái lễ? Huống chi có thầy Thang sớm tối ở cùng, ăn chung ở chung, đó chính là bằng chứng rõ ràng của học trò. Phụ đài vô cớ đêm hôm bắt đi đối chất, gán cho chuyện gian dâm, việc như thế học trò quyết không dám làm càn. Mấy ngày qua những gì mắt thấy tai nghe cũng đều có trải qua (?). Xin phụ đài dò xét lại cho rõ, tha cho người vô tội, thật là ơn đức lớn."
Địch công cười nói: "Mấy lời khéo léo khai bậy của ngươi chỉ lừa được ông thầy u mê kia thôi. Bản huyện xét rõ đến từng sợi lông mùa thu (ý nói việc nhỏ nhặt đến đâu cũng thấy rõ), há để ngươi bịa lời chối quanh? Vụ này nếu không dùng hình tra khảo, chắc khó mà chịu nhận. Thôi thì cùng ngươi đến đó, lật cái hầm ngầm lên xem rốt cuộc nó thông đến đâu. Đến lúc ấy trước mắt mọi người rõ ràng, dù ngươi có trăm miệng nghìn lời cũng không cãi được."
Nói xong, ông vội đứng dậy, sai Mã Vinh cùng đám nha dịch dẫn cả Thang Đắc Trung và Từ Đức Thái đến đó để khám xét lấy chứng cứ.
Mọi người vừa ra ngoài thì bỗng bên ngoài có tiếng khóc la liên hồi, vừa đi vừa chửi vào tận bên trong. Chỉ nghe người đàn bà ấy nói: "Đồ quan chó má! Mày thả con dâu tao về chưa được mấy ngày, nếu quả đã bắt được hung thủ, đưa đến đối chất thì cũng thôi đi. Đằng này lại vô cớ lôi kéo người tử tế, nửa đêm canh khuya kéo cả đám đàn ông xông vào nhà. Thế là cớ làm sao? Bắt người là mày, thả người cũng là mày! Hôm nay không làm rõ việc này thì đừng tưởng tao là bà già vô dụng, tao nhất định cùng mày lên Duyện Châu (phủ cấp trên) kiện cho ra lẽ. Tao cứ chịu trước cái tội chống đối quan trên, đằng nào cũng chẳng sống được nữa."
Bà ta vừa khóc vừa đi vào trong. Địch công biết đó là Đường thị (mẹ của Tất Thuận), vội nói: "Bà đến đúng lúc lắm. Cho bà cùng đi luôn, để bà khỏi không biết cái chỗ mờ ám kia." Ông lại sai nha dịch đến nhà Hà Khải giải Tất Chu thị đến.
Dặn dò xong, mọi người ra khỏi quán trọ, đến nhà Thang Đắc Trung. Lúc này khắp trấn Hoàng Hoa không ai là không biết chuyện, kéo nhau đến xem phá án, chen chúc đứng đầy trước cửa. Địch công vào trước, ngồi trong thư phòng, đợi mọi người đến đông đủ rồi mới sang phòng Từ Đức Thái. Ông chỉ vào cái hầm ngầm hỏi: "Ngươi đã là con nhà dòng dõi đọc sách thì phải giữ mình yên phận. Cớ sao lại đào cái hầm ngầm này dưới gầm giường trong phòng ngủ, để làm gì? Dưới đó còn có thứ gì hại người nữa không?"
Đến lúc này Từ Đức Thái không hé miệng nữa. Mã Vinh tiến lên bẩm: "Thái gia đã cho cạy viên gạch vuông lên rồi, bên dưới hẳn là một cửa ngầm thông sang chỗ khác. Để tiểu nhân xuống dò thêm một chuyến."
Nói rồi y cầm lấy cây nến trong tay Kiều Thái, soi vào bên trong. Chỉ thấy sâu chừng hai, ba thước (một thước thời ấy khoảng 30 phân), là một cái hố sâu thông thẳng đến chân tường, trên dưới đều lát bằng ván gỗ cắt sẵn, không có chút đất nào. Thấy cái chuông đồng treo lơ lửng (?) giữa khoảng không, biết đó là ám hiệu, y bèn giật dây chuông, vang lên một tiếng. Liền thấy phía trước có một tấm ván bỗng mở ra, hóa ra là một cái lỗ tròn nho nhỏ, có bốn, năm bậc thang (?). Mã Vinh bước theo bậc thang lên, đến một chỗ rộng chừng bốn thước vuông. Bốn phía đều không nhìn ra lối đi, không biết thông sang nhà bên từ chỗ nào.
Đang nhìn quanh khắp nơi, y ngẩng đầu lên, đã thấy phía trên có một viên gạch vuông chạm vào đầu. Trong lòng mừng rỡ vô cùng, y liền đưa cây nến cho Kiều Thái, giơ hai tay quá đầu, gỡ viên gạch ra. Phía trên lờ mờ có ánh sáng rọi vào. Thò đầu ra khỏi lỗ nhìn, thì đúng là chỗ chân giường trong phòng Tất Thuận. Mã Vinh thấy vụ án đã phá được, bèn đứng lại trong phòng, sai Kiều Thái mở cửa phòng, đi ra cổng lớn nhà họ Tất, vòng ra đường, đến trước cổng lớn nhà họ Thang.
Mọi người thấy y từ ngoài đi vào, ai nấy đều lấy làm lạ. Chỉ thấy y nói với Đường thị: "Cửa sau của quý phủ tôi đã được chiêm ngưỡng rồi. Mời bà đến xem."
Địch công đang ngồi lặng lẽ trong phòng, chờ tin từ dưới hầm. Bỗng nghe Kiều Thái từ phía trước đi vào nói chuyện, ông biết đã thông sang nhà bên, và Kiều Thái cố ý làm vậy để cho mọi người được thấy. Ông liền hỏi: "Kiều Thái lên đây. Có phải thông sang bên ấy không?" Kiều Thái đáp: "Đúng là ngay dưới chân giường bên đó. Xin thái gia xuống xem."
Địch công nói: "Ngươi hãy dẫn Thang tiên sinh cùng Tất Đường thị đến, cùng bản huyện xuống một lượt, để hai người ấy trong lòng tâm phục." Đang nói thì đám nha dịch đã đưa hai người đến. Mọi người lần lượt theo lối dưới chân giường mà sang đến phòng nhà họ Tất.
Lúc này Thang Đắc Trung cuống đến trợn mắt há mồm, chỉ hận không chết ngay được. Địch công nói với y: "Việc này tiên sinh đã tận mắt thấy chưa? Chẳng cần ra khỏi cửa mà vẫn làm ra được vụ án mạng. Há chẳng phải tiên sinh biết mà cố làm ngơ (?), dạy dỗ không nghiêm sao?"
Ông lại quay sang Tất Đường thị nói: "Kẻ thù của con trai bà nay đã bắt được. Cái lối đi này tìm ra ngay trong phòng con dâu bà. Thảo nào suốt ngày ả ở nhà đóng cửa không ra, hóa ra là có đường riêng. Chẳng phải vì hai người lòng dạ hồ đồ nên Tất Thuận mới gặp họa tày trời sao?"
Đến lúc này Tất Đường thị mới biết mình bị con dâu lừa gạt. Nghĩ lại cái chết của con trai, bà đau thấu xương tủy, kêu to một tiếng rồi ngất xuống đất.
Thang Đắc Trung thấy cậu học trò Từ Đức Thái làm ra chuyện phạm pháp đến cùng cực, mà mình suốt ngày ở cùng lại không hay biết chuyện kín này, biết rõ tội mình không trốn đâu được (?), cũng cuống đến chảy nước mắt, nói với Địch công: "Việc này cử nhân tôi quả thật không biết. Nếu biết sớm thì quyết không để nó xảy ra. Nay đã được phụ đài làm sáng tỏ, tôi dạy dỗ không nên, cũng đành cam lòng nhận tội. Xin phụ đài cứ tra xét xử tội Từ Đức Thái."
Địch công thấy y như vậy, ngược lại còn an ủi vài câu, rồi sai người đổ nước gừng cho Đường thị tỉnh lại. Thấy bà nghiến răng ken két, bò dậy định đi tìm con dâu và Từ Đức Thái liều mạng, Địch công vội ngăn: "Sao bà u mê đến thế! Trước kia bản huyện minh oan cho con bà, đã giải thích với bà như vậy mà bà vẫn khăng khăng không tỉnh ngộ. Nay vụ án đã sáng tỏ, người đã bắt được, chính là ngày con bà được báo thù. Lẽ ra bà nên yên lặng chờ bản huyện tra hỏi rõ ràng rồi xử tội đền mạng, cớ sao lại làm ầm vô lý, làm lỡ việc chính của bản huyện?"
Tất Đường thị nghe lời ấy, đành khóc mà thưa trước mặt Địch thái gia: "Chẳng phải già này dám làm ầm trước mặt thái gia, chỉ vì con đĩ này hại con trai tôi quá độc. Trước kia không biết, còn tưởng thái gia là kẻ thù. Nay mọi việc đã rõ rành rành, tôi chỉ hận không ăn được thịt con dâm phụ ấy. Nếu không nhờ thái gia xét rõ từng li từng tí, là bậc quan thanh liêm, thì mối oan của con tôi thật đã chìm sâu đáy biển."
Nói chưa dứt lời, nước mắt bà đã tuôn ra, khóc mãi không thôi. Địch công sai nha dịch dìu Tất Đường thị ra ngoài. Ông dặn Thang Đắc Trung cho tất cả học trò nghỉ học, đóng cửa trường; nhà cửa tạm thời niêm phong; hầm ngầm sai người lấp lại. Tất Đường thị không cần phải theo lên nha, đợi khi xét rõ, định tội xong thì sẽ lên công đường.
Dặn dò xong, Mã Vinh và Hà Khải đã đuổi hết người ngoài ra. Tất cả phạm nhân đều được giải tới: dâm phụ giao cho quan môi (người đàn bà làm việc ở nha môn, chuyên trông giữ phạm nhân nữ) canh giữ, còn gian phu thì tống vào ngục. Chưa biết việc sau thế nào, xem hồi sau sẽ rõ.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video