Hồi thứ ba mươi bốn: Nhận ấn thụ, viên quan cũ chịu nhục; Phát công văn, ông lão dân thường được giải oan
Lại nói, nghe Hồng Như Trân nói một hồi như thế, Địch công (tức Địch Nhân Kiệt) giận vô cùng, liền nói: "Ta tưởng ngươi là người ngay thẳng đứng đắn, ai ngờ ngươi cũng cùng một giuộc với lũ chó chuột kia. Ta chỉ hỏi ngươi một câu: cái chức quan của ngươi là làm cho nhà vua hiện nay, hay là làm cho nhà Trương Xương Tông? Từ khi tiên hoàng băng hà, tuy vì một bọn gian đảng mà triều chính rối ren, tệ nạn trăm đường, nhưng nếu ngươi một lòng trung thành báo nước thì lẽ ra phải không né tránh kẻ quyền quý, dám ngay trước mặt mà can ngăn, dám tranh luận giữa triều đình, đó mới là đạo lý của bậc đại thần.
Huống hồ tên Chu Bốc Thành ấy là thuộc hạ của ngươi. Nếu ngươi không biết chuyện thì tội canh giữ không nghiêm còn có thể tha phần nào. Đằng này ngươi biết rõ ràng hắn hại dân, hành hạ dân! Giả như lòng dân bị khích động mà nổi loạn, gây thành tai họa lớn, lúc ấy Trương Xương Tông còn gánh đỡ cho ngươi được chăng? Cái mà ngươi gọi là biết thời thế lại là như vậy sao? Thế chẳng phải là gian thần lừa vua hại nước ư? Còn mặt mũi nào mà ngang hàng làm lễ với bản bộ viện (cách quan tuần phủ tự xưng)?
Phải biết rằng làm quan chỉ nên lo vì nước trị dân, không né gian nguy. Dẫu có bị gian thần ngầm hãm hại thì về sau tự có công luận phân xử, cần gì phải tham chút phú quý nhỏ nhoi này mà để lại tiếng chửi muôn đời? Hôm nay bản bộ viện hết lời khuyên ngươi, từ nay về sau ngươi phải thay đổi bộ mặt, rửa sạch lòng dạ, đem thân phụng sự vua và nước, như thế mới là khí độ của bậc đại thần; trăm năm sau sử sách lưu truyền, người ta cũng còn kính phục."
Một tràng lời ấy khiến Hồng Như Trân câm miệng không nói được gì, hai tai đỏ bừng. Một lúc sau, hắn đành tự nhận lỗi mà nói: "Hạ quan biết rõ mình không kham nổi chức vụ, vì thế đã nhiều lần dâng đơn xin thôi chức. Nay đại nhân tới đây, ấy là phúc của muôn dân, hạ quan lẽ nào lại không tuân theo?" Địch công thấy Hồng Như Trân mặt có vẻ xấu hổ, lúc ấy cũng đứng dậy cáo từ, lên kiệu ra về.
Về đến nhà trọ, vừa khéo Nguyên Hành Xung đến thăm đáp lễ. Địch Nhân Kiệt bèn đem những lời vừa rồi kể lại một lượt, rồi nói: "Tên Hồng Như Trân này chẳng biết xuất thân từ đâu, sao chỉ trong vài năm mà đã làm đến chức phong cương đại lại (quan lớn trấn giữ, cai quản cả một vùng đất)? Xem cử chỉ dáng điệu của hắn, thật là bộ dạng kẻ không học không tài."
Nguyên Hành Xung thở dài một tiếng, nói: "Ngày nay đúng là 'áo xanh hóa xiêm vàng, ngói gạch hơn vàng ngọc' (ý nói trật tự đảo lộn, kẻ hèn chiếm chỗ người sang, đồ tầm thường được quý hơn đồ quý) rồi. Ông tưởng Hồng Như Trân là hạng người gì? Nói ra thật nhục nhã vô cùng. Ông với tôi nếu không phải đã chịu ơn sâu của tiên hoàng, thì hẳn đã bỏ chức về quê làm ruộng, không màng thời cuộc, để còn giữ được tiếng trong sạch, khỏi phải chung hàng với bọn con buôn ấy."
Rồi ông kể lại một lượt chuyện con trai Hồng Như Trân bái nhà sư Hoài Nghĩa làm thầy, được đưa vào trong cung, cùng chuyện nhà sư Hoài Nghĩa làm trụ trì chùa Bạch Mã, được vua thường xuyên ngự giá tới thăm. Địch Nhân Kiệt nghe xong cũng thở dài không thôi, nói: "Địch mỗ này nếu được ở kinh sớm vài năm thì lũ chó bầy chuột đảng ấy sao có thể ngang ngược hống hách đến thế! Lúc đầu ta tưởng chỉ có mấy người như Trương Xương Tông mà thôi, ai ngờ Võ hậu lại còn có cả sư sãi tà đạo. Chỉ không biết người ấy hiện đang ở trong cung hay còn ở trong chùa?" Nguyên Hành Xung đáp: "Hiện vẫn còn ở trong chùa, nhưng để lâu ngày e khó tránh việc lén vào trong cung." Địch công lúc ấy lại bàn luận thêm một lúc, Nguyên Hành Xung mới từ biệt, ngồi kiệu ra về.
Đến ngày thứ mười ba, hôm ấy Địch công vào triều trước, tạ ơn vua, rồi về nhà trọ thì đã quá giờ Mão chính (khoảng sáu giờ sáng). Vì người hầu của ông không nhiều, lại không có công quán (nhà ở dành cho quan), nên ngay tại nhà trọ ông mặc triều phục, ngồi kiệu lớn, người đi trước kẻ theo sau, đến nha môn tuần phủ (dinh làm việc của quan tuần phủ — quan đứng đầu cai quản việc dân, việc quân của cả một tỉnh). Kiệu hạ ở đại đường (gian chính nơi quan ngồi xử việc), ông lên ngồi ghế công, sai viên sai quan của tuần phủ vào trong mời ấn.
Toàn bộ thư lại, sai dịch trong nha môn cùng các quan thuộc hạ thấy đại nhân đến giản dị khác thường (?), ai nấy đều đội mũ thắt đai chỉnh tề, đứng hầu hai bên trước cửa đại đường. Hồng Như Trân thấy sai quan tuần phủ vào mời ấn, biết là Địch công đã tới, liền đem vương mệnh kỳ bài (cờ và thẻ bài do vua ban, tượng trưng quyền thay vua hành sự, có quyền chém giết), cùng sổ sách hồ sơ, giấy tờ án từ, gửi ra cùng với con ấn.
Chỉ nghe ba tiếng pháo nổ, nhạc cử vang lừng, cửa noãn các (gian nhỏ ngăn riêng ở chính giữa công đường, nơi đặt án thư của quan) mở ra. Sai quan tuần phủ phủ tấm lụa đỏ, đặt ấn lên bàn công án (bàn xử việc của quan) bày biện ngay ngắn. Địch công lúc ấy làm lễ bái ấn (lễ lạy con dấu khi nhận chức, tỏ lòng kính trọng quyền vua giao), rồi dưới đường bày hương án, cung kính dập đầu, làm lễ ba lạy chín dập đầu, hướng về cửa khuyết (hướng cung vua) mà tạ ơn.
Xong, ông lên công đường ngồi ghế công, cầm bút son viết bốn chữ "Nhậm chức đại cát" (nhận chức, rất tốt lành), đóng ấn ngay ngắn, dán lên trên noãn các. Bấy giờ các quan dưới đường mới làm xong lễ đình tham (lễ thuộc hạ ra mắt, chào quan trên tại công đường), đám thư lại sai dịch dập đầu chúc mừng ông nhậm chức.
Địch công liền ngay trên công đường thảo công văn, dùng giấy lệnh khẩn chuyển theo trạm ngựa (có lẽ là loại hỏa tốc "sáu trăm dặm" một ngày) (?), gấp rút lệnh cho Chu Bốc Thành, quan huyện Thanh Hà, phải mau chóng lên tỉnh. Chức vụ để trống thì giao cho huyện thừa (viên quan phó giúp việc quan huyện) của huyện ấy tạm thời đảm nhiệm. Đồng thời truyền báo cho Hác Can Đình cùng Hồ Đại Kinh, Vương Tiểu Tam Tử, và bị cáo Tằng Hữu Tài, sai lính áp giải đến viên môn (dinh quan tuần phủ) để tra hỏi xử lý.
Thư biện (viên thư lại lo giấy tờ) nhận bản thảo công văn, trong lòng rất sợ. Các thư lại thầm bảo nhau: "Đúng là quan tuần phủ họ Địch, danh tiếng chẳng hão chút nào, thật là người có gan, xưa nay chưa từng thấy ai vừa nhận ấn xong đã bắt tay ngay vào việc công." Việc đòi người, ngay trên công đường đã chép sạch xong, đóng ấn quan, rồi giao trạm dịch chuyển đi. Bên này, Địch công lại đi xem xét thành trì, kiểm kê kho tàng, tra xét nhà ngục, điểm danh nha lại; liền mấy ngày đem bao nhiêu công văn lần lượt xử lý. Lúc này Hồng Như Trân đã dọn ra khỏi nha môn, vào triều trình báo việc giao nhận chức, chuyện ấy không cần nhắc tới nữa.
Lại nói, Chu Bốc Thành từ khi luồn lọt kiếm được chức quan huyện Thanh Hà, trong lòng hết sức vui mừng, thường một mình nói: "Người xưa nói hay lắm: 'Tướng với tể tướng vốn không có giống nòi, làm trai phải tự gắng cho mạnh.' Ta xem hai câu này thời xưa có lẽ còn dùng được, chứ ở thời nay thì dù ngươi tự gắng thế nào cũng không làm quan nổi. Ta nếu không làm tôi tớ trong nhà Trương Xương Tông, bám víu nịnh bợ bao nhiêu năm, thì đâu làm nổi chủ một huyện? Ta phải ghi nhớ hai câu này mới được, lại nên sửa hai câu ấy đi: 'Tướng với tể tướng vốn không có giống nòi, quyền hành nằm ở nhà Võ nhà Trương.' Ngươi xem những người làm quan ngày nay, bất kể quan ở kinh hay quan ở các địa phương, phần nhiều đều là bè đảng của hai nhà ấy. Nay ta đã làm được chức quan này, nếu không kiếm chút tiền của, làm chút oai phong, chẳng phải phụ cái chức huyện lệnh này sao?"
Ngày thường hắn nghĩ như thế, đến khi nhậm chức lại vừa khéo thấy Tằng Hữu Tài ở ngay đất này, càng mừng quá đỗi. Hai người trong ngoài cấu kết làm điều gian ác, phàm việc gì bản thân không tiện ra mặt thì đều sai Tằng Hữu Tài làm. Bất kể là chiếm đoạt ruộng đất hay cướp bóc đàn bà con gái, đều để hắn được người rồi chia trước; đến khi có người tới kiện cáo thì đều bác đơn, không cho thụ lý. Người ngoài chỉ biết hắn cùng một giuộc với Tằng Hữu Tài, nào biết hắn còn tệ hơn Tằng Hữu Tài nhiều.
Hôm cướp được con dâu của Hác Can Đình về, hắn nói với Tằng Hữu Tài: "Người này trong lòng ta rất ưa thích, trước mắt tạm để ngươi hưởng, đợi việc xong xuôi thì vẫn là ta làm chủ." Hai người đang bàn bạc thì vừa lúc Hác Can Đình tới kêu kiện, Chu Bốc Thành bác đơn càng thẳng tay, để ông tuyệt nhiên không dám kiện lại nữa.
Ai ngờ lúc ấy lại bị Địch công trên đường vào kinh dọc đường dò hỏi được. Chưa được mấy ngày, trong kinh đã có thánh chỉ ban xuống, cách chức hắn. Hai người đều hết sức kinh ngạc, không biết người họ Địch này xuất thân thế nào, sao lại biết được các vụ án trong huyện. Lúc ấy tuy nghi hoặc, nhưng vẫn cậy mình là người nhà họ Trương, dẫu có sóng gió cũng chưa chắc đã hề gì. Bèn lập tức viết một phong thư, kèm theo rất nhiều vàng bạc lễ vật, sai người suốt đêm vào kinh, nhờ Trương Xương Tông đứng giữa lo liệu để khỏi bị cách chức.
Ngờ đâu người ấy vừa đi, phủ Hà Nam đã nhận được công văn của quan tuần phủ Địch công, khiến quan tri phủ (quan đứng đầu một phủ, trên cấp huyện) trong phủ sợ đến luống cuống chân tay, liền sai người chuyên trách xuống tận nơi, lệnh cho huyện thừa tạm giữ ấn huyện, lập tức truyền gọi nguyên cáo, bị cáo cùng những người liên quan, tất cả lên viên môn chờ xét xử.
Chu Bốc Thành nhận công văn ấy, trong lòng lúc ấy mới cuống lên, hối hận việc này không nên làm càn; khó khăn lắm mới luồn lọt được chức quan huyện này, bỗng chốc vì công văn của thượng hiến (quan cấp trên) mà bị cách chức, hối cũng không kịp nữa. Tuy muốn trì hoãn, nhưng công việc gấp gáp, không biết làm sao. Hôm sau hắn bèn bàn giao ấn và sổ sách cho huyện thừa. Huyện thừa cũng liền sai lính đi, báo cho nguyên cáo phải đến ngày kia lên viên môn tuần phủ chờ hỏi.
Như vậy, Hác Can Đình, Hồ Đại Kinh, Vương Tiểu Tam Tử cùng những người khác đã bị làm cho do dự không yên; nghe nói quan tuần phủ đích thân đòi người, đoán chừng chẳng phải điềm lành, liền đến huyện trình diện. Còn bọn Tằng Hữu Tài thì vô cùng sợ hãi, chỉ lo trên công đường phải chịu khổ hình.
Ai ngờ viên coi phòng nhận công văn, thấy tờ trình ấy, biết quan huyện Thanh Hà đã đến tỉnh, liền đưa vào trong xin Địch công chỉ thị. Địch công ra lệnh giao bị cáo cùng viên quan huyện Thanh Hà đã bị cách chức cho sai quan tuần bổ (viên quan lo việc bắt giữ, canh giữ) trông giữ; sáng mai Hác Can Đình cùng Hồ Đại Kinh, Vương Tiểu Tam Tử ba người đến viên môn chờ nghe xét xử.
Hôm ấy, Địch công bãi triều xong liền lên ngồi đại đường. Hai bên là sai quan tuần bổ, thư lại, lính lệ đứng chật dưới thềm. Chỉ thấy Địch công ngồi vào ghế công, thư biện dâng hồ sơ vụ án lên. Địch công mở ra xem xong, dùng bút son chấm một cái vào sổ danh sách. Thư biện bên cạnh hô: "Dẫn nguyên cáo Hác Can Đình lên!" Một tiếng truyền lệnh, bên ngoài nghi môn (cổng thứ hai của dinh quan, cổng nghi lễ trước công đường) nghe hô dẫn nguyên cáo, đám sai nhân vội dẫn nguyên cáo Hác Can Đình vào, lớn tiếng báo: "Dân Hác Can Đình xin vào trình kiện!" Trên công đường cũng quát lên một tiếng "Vào!", rồi ông lão họ Hác đã được dẫn đến quỳ trước án.
Địch công nhìn xuống gọi: "Hác Can Đình, ngươi ngẩng đầu lên, có nhận ra bản bộ viện không?" Lão Hác bẩm: "Tiểu nhân không dám ngẩng đầu. Tiểu nhân mang nỗi oan lớn, con dâu bị Tằng Hữu Tài cướp mất, dập đầu xin đại nhân xử cho công bằng." Địch công nói: "Ông già này cũng hồ đồ quá. Việc này là bản bộ viện dò hỏi mà biết được, tự nhiên sẽ xét xử xong xuôi cho các ngươi. Ngươi cứ ngẩng đầu nhìn bản bộ viện một cái, xem đã gặp ở đâu chưa?"
Hác Can Đình đành run rẩy ngẩng đầu nhìn lên, bất giác giật mình: chính là người khách đi đường hôm trước, lúc ông vì việc này định lên phủ kiện. Lúc ấy ông chỉ biết dập đầu dưới đường mà nói: "Tiểu nhân có mắt mà không nhận ra núi Thái Sơn (ý nói có mắt mà không nhận ra bậc người cao quý trước mặt), hóa ra đại nhân âm thầm đi dò xét, thật là may mắn cho bọn tiểu nhân chúng con. Việc này là đại nhân tận mắt trông thấy, không có lời nào dối trá. Đáng giận là quan huyện Thanh Hà không nhận đơn kiện của dân, lại để bọn thư lại sai dịch vòi vĩnh bao nhiêu tiền bạc, rồi còn bác đơn, buộc cho tội vu cáo, chẳng phải là có oan mà không chỗ nào kêu được sao?
Đáng thương Hồ Đại Kinh với Vương Tiểu Tam Tử cũng khổ sở như tiểu nhân, hiện đang chờ ngoài viên môn. Chỉ xin đại nhân xét xử công minh, bắt hắn thả người về. Còn những việc khác, xin đại nhân cũng không cần truy hỏi hắn nữa. Hắn có Trương Xương Tông che chở trước mặt Võ thái hậu nương nương, đại nhân mà xử gắt quá, tuy là vì dân chúng con, nhưng e sẽ có hại cho tiền đồ của chính đại nhân. Bọn tiểu nhân tình nguyện tốn chút tiền, cứ mặc hắn vậy."
Địch công nghe những lời ấy, thầm cảm thán không thôi, tự nghĩ: thời nay chẳng phải không có dân lành, mình lấy lòng thương yêu đối đãi với họ thì họ kính mình như cha mẹ. Chỉ cần bản bộ viện đòi được người về, còn lại không cần truy cứu, vì sợ Trương Xương Tông ngầm hại mình — dân như thế này thì còn gì để nói nữa! Đáng giận là lũ đầu chó ấy tham lam không chán, coi dân lành như cá thịt mà xâu xé, đến nỗi chính sự tệ hại của quốc gia lại bị kẻ dưới chê bai, há chẳng đáng giận sao!
Lúc ấy ông nói: "Các ngươi không cần nói nhiều. Bản bộ viện đã là đại thần của triều đình, đối với quan tham lại nhũng thì phải theo phép nước mà trừng trị đến nơi đến chốn. Nỗi oan ức của các ngươi, bản bộ viện đã biết cả rồi. Đã truyền Hồ Đại Kinh, Vương Tiểu Tam Tử lên công đường đối chất." Lệnh trên công đường vừa ban, sai dịch cũng dẫn hai người ấy đến trước án. Địch công liền cho quỳ sang một bên, rồi truyền viên quan phạm tội ra nghe xét xử.
Trên công đường một tiếng hô lớn, sai quan tuần bổ đã nghe thấy, liền dẫn Chu Bốc Thành tới dưới án; sắp đến nghi môn thì xưng tên mà vào. Lúc này Chu Bốc Thành đã kinh hồn bạt vía, trong lòng nghĩ: "Gã Địch Nhân Kiệt này là chuyên đối đầu với bọn ta rồi. Ta tuy là quan địa phương, cùng một giuộc, nhưng cướp bóc đều là việc Tằng Hữu Tài làm, cớ sao không đòi hắn trước, lại chỉ đòi ta trước? Việc này chẳng hay lắm rồi." Trong lòng càng nghĩ càng sợ, hai chân mềm nhũn, nhấc không lên nổi, sắc mặt tự nhiên biến đổi, lúc đỏ bừng, lúc lại trắng bệch.
Sai quan tuần bổ thấy hắn ra bộ dạng ấy, liền khẽ chửi: "Đồ tù đầu chó nhà ngươi, bây giờ đã biết sợ hãi đến thế thì ngày trước đừng có cậy thế lực nhà Trương Xương Tông mà ức hiếp dân huyện Thanh Hà. Hôm qua suốt một ngày nửa đêm chẳng thấy ngươi biếu xén lão tử này được chút gì. Ngươi ở trong chức quan huyện Thanh Hà thì giỏi đòi tiền người ta lắm, đến giờ này còn làm bộ làm tịch gì nữa? Còn không đi nhanh lên cho ta!"
Lúc này Chu Bốc Thành cũng đành để mặc hắn chửi mắng, đến trước án quỳ xuống nói: "Tri huyện huyện Thanh Hà đã bị cách chức là Chu Bốc Thành quỳ ra mắt." Chưa biết Địch công trị tội Chu Bốc Thành ra sao, xem hồi sau sẽ rõ.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video