Thiên 10 — Vạch mặt kẻ gian

 Lừa để lộ kẻ gian

 Hoàng Bá sai bế đứa trẻ (kèm thêm ba chuyện của Lý Sùng, Vu Trọng Văn và Trương Vịnh)

 Thời Tiền Hán, ở quận Dĩnh Xuyên có một nhà giàu, hai anh em ở chung một nhà, vợ của cả hai đều có mang. Người vợ anh bị sảy thai nhưng giấu đi. Vợ em sinh được con trai, người vợ anh liền cướp lấy làm con mình. Hai bên kiện tụng tranh cãi suốt ba năm mà không phân xử được. Quận thủ (quan đứng đầu một quận) là Hoàng Bá sai người bế đứa trẻ ra giữa sân, rồi bảo hai chị em dâu tranh nhau giành lấy. Sau đó, người vợ anh giằng kéo đứa trẻ rất mạnh tay, còn người vợ em sợ con bị thương nên vô cùng đau đớn, thảm thiết. Hoàng Bá bèn quát người vợ anh: “Ngươi tham của cải trong nhà nên nhất quyết muốn giành đứa trẻ, đâu có lo nó bị thương! Việc này đã rõ rồi.” Ông liền trả đứa trẻ cho người vợ em, người vợ anh bèn nhận tội. Chuyện vốn chép trong sách “Phong tục thông”.

 Xét: sách “Nghi ngục tập” (tập hợp các vụ án khó xử) còn chép một chuyện tương tự: thời Hậu Ngụy, Lý Sùng làm Thứ sử (quan đứng đầu một châu) Dương Châu. Trong vùng ông cai quản có người dân tên Cẩu Thái có đứa con ba tuổi bị lạc mất, về sau thấy đứa bé ở nhà Quách Phụng Bá. Hai người đều nói là con mình, lại đều có hàng xóm làm chứng, quan quận, quan huyện không phân xử được. Lý Sùng bèn cho giam riêng hai người cha và đứa trẻ mỗi người một nơi trong mấy ngày, rồi bất ngờ sai lính lại đến báo: “Đứa trẻ đã đột ngột chết rồi, có thể ra mà khóc tang.” Cẩu Thái nghe tin thì đau xót không kìm nổi; còn Quách Phụng Bá chỉ thở dài, chẳng có vẻ gì đau đớn. Thế là ông trả đứa trẻ cho Cẩu Thái. Chuyện chép trong phần tiểu sử Lý Sùng ở sách “Bắc sử”. Đây chính là người đã dùng cách lừa để lộ kẻ gian của Hoàng Bá.

 Lại chép một chuyện khác, cũng khá giống: thời Hậu Chu, Vu Trọng Văn làm Thái thú (quan đứng đầu một quận) An Cố. Có hai nhà họ Nhậm và họ Đỗ đều mất trâu, sau tìm được một con, hai nhà đều nhận là của mình, lâu ngày không xử được. Vu Trọng Văn sai mỗi nhà lùa đàn trâu của nhà mình đến, rồi thả con trâu đang tranh chấp ra, con trâu liền đi về phía đàn trâu nhà họ Nhậm. Ông lại sai người làm con trâu bị thương nhẹ, người nhà họ Nhậm than tiếc xót xa, còn người nhà họ Đỗ thì vẫn thản nhiên. Thế là ông quở trách họ Đỗ, họ Đỗ nhận tội rồi lui ra. Chuyện chép trong phần tiểu sử Vu Lật Đê ở sách “Bắc sử”; Vu Trọng Văn là cháu đời thứ tám của Vu Lật Đê. Đây cũng là người đã dùng cách lừa để lộ kẻ gian của Hoàng Bá.

 Bùi Chính, Tổng quản (quan chỉ huy quân chính một vùng) Tương Châu đời Tùy, nói: “Phàm xét án có hai cách: một là xem xét tình ý của người trong cuộc, hai là dựa vào chứng cứ. Xét rõ bên nào sai, bên nào đúng để định phải trái.” Cách dựa vào chứng cứ là dùng để tra xét cho ra kẻ gian; cách xem xét tình ý là dùng để lừa cho kẻ gian tự lộ ra. Bởi vì chứng cứ có khi khó tin cậy, mà tình ý thật cũng khó nhìn thấy, cho nên phải dùng mưu mẹo để khơi ra điều kẻ gian che giấu, rồi mới tìm ra sự thật. Ba chuyện trên chính là như vậy. Chuyện Vu Trọng Văn thả trâu còn được chép trong mục “Lấy chứng cứ làm lộ kẻ gian”.

 Gần đây sách truyện vặt cũng chép một chuyện như sau: khi Thượng thư (quan đứng đầu một bộ trong triều) Trương Vịnh trấn giữ đất Thục, ngoài chợ có hai đứa trẻ nhỏ chơi đùa cùng nhau, một đứa bị ngựa chạy lồng giẫm chết. Hai người mẹ tranh nhau nhận đứa còn sống là con mình, không có chứng cứ riêng nào để kiểm chứng, quan sở tại không phân xử được. Trương Vịnh giả vờ nổi giận, bảo hai người đàn bà: “Nếu lúc ấy cả hai đứa đều chết dưới vó ngựa thì các ngươi còn tranh nhau làm gì nữa?” Rồi ông sai lính khỏe bế đứa trẻ đi, định ném xuống giếng. Một người mẹ chạy lên trước, vội vàng đến che chở cho đứa bé; người mẹ kia đi sau, có vẻ hơi uể oải. Thế là ông trả đứa trẻ cho người chạy lên trước. Chuyện này là do kẻ nói bậy gán ghép bịa ra.

 Bởi vì đứa trẻ bị cướp đi ngay từ lúc mới sinh thì tất nhiên chưa thể nhận ra mẹ; đứa trẻ bị lạc lúc ba tuổi thì có thể đã quên mặt cha. Còn hai đứa trẻ đang chơi đùa cùng nhau, dù chưa biết nói thì hẳn cũng đã nhận ra mẹ mình; nếu không phải xa cách lâu ngày thì cũng không thể quên ngay được. Vả lại Vu Trọng Văn thả con trâu đang tranh chấp, nó đi về đàn trâu nhà họ Nhậm, nên họ Đỗ phải nhận tội; nếu thả đứa trẻ đang tranh chấp ra thì ắt nó sẽ chạy đến chỗ mẹ nó, và người không phải mẹ sẽ phải nhận tội thôi. Sao lại có thể nói là “không có chứng cứ riêng nào để kiểm chứng”, rồi lại phải dùng cách lừa để lộ kẻ gian, giả vờ nổi giận đòi ném đứa trẻ xuống giếng? Chuyện này không có gì đáng lấy, chỉ tạm chép kèm vào đây mà thôi.

 Tiết Tuyên xử vụ tấm lụa

 Thời Tiền Hán, ở Lâm Hoài có một người mang một tấm lụa ra chợ bán, giữa đường gặp mưa, bèn giở lụa ra trùm lên người. Sau đó có một người khác đi tới, xin cùng trú mưa dưới tấm lụa. Khi mưa tạnh, lúc sắp chia tay, hai người tranh giành, đánh cãi nhau, ai cũng nói tấm lụa là của mình, bèn kéo nhau lên quan phủ tự trình bày. Thái thú Tiết Tuyên tra xét hồi lâu mà không ai chịu thú tội. Tiết Tuyên nói: “Tấm lụa chỉ đáng vài trăm đồng, có gì mà phải tranh cãi rối rắm, đến mức tự kéo nhau lên quan.” Rồi ông gọi viên lính kỵ hầu cắt đôi tấm lụa, mỗi người được một nửa, đồng thời sai người đi theo sau nghe ngóng. Người đến sau nói: “Thật là ơn của quan Thái thú.” Còn người chủ tấm lụa thì kêu oan không ngớt. Tiết Tuyên biết rõ sự tình, gọi người kia đến hỏi vặn, người đó liền nhận tội. Chuyện vốn chép trong sách “Phong tục thông”.

 Xét: cách này giống với cách của Hoàng Bá sai bế đứa trẻ. Tiết Tuyên dùng cách ấy vào việc cắt đôi tấm lụa đang tranh chấp, Vu Trọng Văn dùng vào việc làm bị thương con trâu đang tranh nhận, là vì việc tuy khác nhau nhưng lẽ thì giống nhau. Về sau, người giỏi lừa cho kẻ gian lộ mặt vẫn có thể dùng cách của Hoàng Bá.

 Chu Hu nói chuyện với xác chết

 Chuyện đã chép ở mục “Tra xét kẻ gian”.

 Xét: Chu Hu xem xét tình trạng xác người chết mà tìm thấy râu lúa, nhờ đó lần ra dấu vết kẻ gây án, ấy là cách tra xét cho ra kẻ gian; còn việc ông nói chuyện với người chết khiến mọi người ngờ vực, lấy làm lạ, nhờ đó làm lung lay lòng kẻ đang che giấu tội, ấy là cách lừa cho kẻ gian tự lộ ra. Tra xét kẻ gian thì dùng cách đường hoàng, lừa cho kẻ gian lộ ra thì dùng mưu mẹo, đó là chỗ khác nhau giữa hai cách.

 Thôi Tư Căng nói dối

 Chuyện đã chép ở mục “Phân rõ lời vu cáo”.

 Trang Tuân xét kẻ gian

 Chuyện đã chép ở mục “Giải oan”.

 An Trọng Vinh rút kiếm

 Chuyện đã chép ở mục “Trừng trị kẻ ác”.

 Xét: những cách lừa cho kẻ gian lộ mặt, móc ra điều xấu xa bị che giấu, đều giống với việc tra hỏi tình thật, nhưng nhất định phải dùng mưu mẹo. Người quân tử tận tâm với việc xét án cũng không thể xem nhẹ.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video