Thiên 16 — Dùng mưu bắt kẻ trộm

 QUYỆT ĐẠO (dùng mưu mẹo đánh lừa để bắt kẻ trộm)

 Cao Khiêm Chi đeo gông cho một tù nhân

 Đời Hậu Ngụy (tức Bắc Ngụy), Cao Khiêm Chi làm lệnh (quan đứng đầu một huyện) huyện Hà Âm. Có kẻ lấy túi đựng ngói vụn, sỏi đá, chỉ vào đó nói là vàng, dùng mánh ấy lừa mua ngựa của người ta rồi bỏ trốn. Nhà vua xuống chiếu ra lệnh truy bắt rất gấp. Khiêm Chi bèn giả cách đeo gông cho một tù nhân, cho đứng ở chợ ngựa, rồi loan tin rằng đây chính là tên giặc lừa mua ngựa lúc trước, nay sắp đem ra xử hình. Ông ngầm sai người thân tín dò xét những kẻ bàn tán riêng với nhau trong chợ. Có hai người gặp nhau, mừng rỡ nói: "Thế là hết phải lo rồi!" Bắt hai kẻ ấy giải về tra hỏi, tóm được cả bọn đồng đảng. Chuyện gốc chép trong sách Bắc sử, ở truyện Cao Cung Chi. Khiêm Chi là anh của Cung Chi.

 Xét: thuật dùng mẹo bắt trộm cũng giống thuật "trích gian" (vạch tìm ra kẻ gian, tên một mục khác trong sách này), vì bên ấy cũng dùng mẹo lừa để vạch mặt kẻ gian.

 Mộ Dung Ngạn Siêu khoét kho (kèm thêm một chuyện của Tiền Duy Tế)

 Đời Hậu Hán (thời Ngũ Đại), khi Mộ Dung Ngạn Siêu làm soái (quan tổng trấn cầm quân) ở Vận Châu, ông có lập một kho cầm đồ cho dân vay tiền. Có kẻ dân gian xảo đem hai thỏi bạc giả đến cầm, lấy mười vạn tiền; viên lại coi kho mãi sau mới phát hiện. Ngạn Siêu ngầm bảo viên lại ấy ban đêm khoét thủng tường kho, dời hết vàng bạc, lụa là sang chỗ khác, rồi báo là kho bị trộm. Ngạn Siêu liền dán bảng ở chợ, cho dân tự đến khai món đồ mình đã cầm để được bồi thường. Dân ai nấy tranh nhau đến khai món đồ đã cầm, rồi quả nhiên tìm ra kẻ đã cầm bạc giả, bắt hắn, hắn đành nhận tội. Chuyện gốc chép trong sử Ngũ Đại, ở truyện riêng của ông.

 Xét: Tiền Duy Tế giữ chức lưu hậu (quan tạm quyền thay tiết độ sứ) coi quân Thành Đức, có kẻ đem bạc giả đến cầm lấy tiền, nhà cầm đồ ấy báo lên quan. Duy Tế ngầm bảo họ: "Cứ việc loan tin là bị trộm, rồi treo thưởng truy bắt, kẻ cầm bạc giả ắt sẽ đến đòi bồi thường phần tiền chênh còn lại." Quả nhiên đúng như vậy. Ấy là dùng đúng thuật đánh lừa bắt trộm của Ngạn Siêu. Xem truyện riêng của ông.

 Cũng có khi bày mẹo mà kẻ trộm vẫn không lộ ra, là vì sao? Hoặc vì kẻ trộm đã chuyển đi nơi khác, hoặc vì kẻ trộm biết đó là mẹo. Cho nên dùng mẹo phải kín đáo và nhanh chóng, cũng giống như phép dùng binh vậy.

 Tôn Miện xử tội kẻ ăn mày

 Đã chép ở mục Trừng ác (trừng trị kẻ ác).

 Trần Thuật Cổ cúng chuông

 Trần Thuật Cổ, giữ chức mật trực (học sĩ ở Viện Xu mật), từng làm quan coi huyện Phố Thành, thuộc châu Kiến. Có nhà giàu bị mất đồ, bắt được mấy người, nhưng không biết chắc ai là kẻ trộm thật. Thuật Cổ bèn lừa rằng: "Ở miếu nọ có một quả chuông rất thiêng, phân biệt được ai là kẻ trộm." Ông sai người rước chuông về đặt ở gian nhà sau để cúng, rồi dẫn các nghi phạm đến đứng trước chuông, bảo họ: "Ai không phải kẻ trộm thì sờ vào chuông, chuông không kêu; ai là kẻ trộm thì chuông sẽ kêu." Thuật Cổ đích thân dẫn các quan cùng làm việc khấn vái chuông rất trang nghiêm. Cúng xong, cho căng màn che chuông lại, rồi ngầm sai người lấy mực bôi lên chuông. Một lúc lâu sau, dẫn từng người thò tay vào trong màn sờ chuông; khi ra thì xem tay, ai cũng dính mực, chỉ riêng một người không có mực. Đó chính là kẻ trộm thật, vì sợ chuông kêu nên không dám sờ. Tra hỏi, hắn nhận tội ngay. Chuyện này thấy trong sách Bút đàm (tức Mộng Khê bút đàm) của nội hàn (quan hàn lâm trong cung) Thẩm Quát; sách ấy nói: "Đây cũng là phép xưa, có chép trong các truyện ghi chép dân gian."

 Xét: dùng mẹo lừa không phải là cách chính đáng, nhưng có những việc nhờ vào đó mà thành công, thì sao có thể bỏ được? Lại nghe rằng: làm việc chính đáng mà không bỏ hẳn mưu mẹo thì mới nên công; dùng mưu mẹo mà không đánh mất lẽ chính đáng thì đạo lý mới thi hành được. Vì vậy, đối với thuật dùng mẹo bắt trộm, chỉ nên lấy một mặt của nó mà thôi, cũng không nên đòi hỏi nó phải hoàn hảo mọi bề. Tuy nhiên, chuyện cái vạc (?) và chuyện sờ chuông đều dùng mẹo để moi ra kẻ gian, khá giống với thuật "cúc tình" (tra xét để tìm ra sự thật, tên một mục khác trong sách này); nhưng ý chính ở đây chỉ nhằm vào việc bắt trộm, nên xếp vào mục Quyệt đạo này.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video