Thiên 18 — Lần dấu vết kẻ cướp

 LẦN THEO DẤU VẾT ĐỂ BẮT KẺ CƯỚP

 Tư Mã Duyệt xem bao dao

 Chuyện này đã chép ở mục Gỡ oan.

 Xét: việc này cùng một cách với chuyện Cao Hiệp để lại chiếc ủng. Có điều bên kia dùng mưu lừa, còn bên này dùng cách ngay thẳng.

 Ngụy Sưởng lục soát nhà

 Đời Đường, Trung thư xá nhân (chức quan ở Trung thư tỉnh, chuyên soạn thảo chiếu lệnh cho vua) là Quách Chính Nhất đánh phá thành Bình Nhưỡng (kinh đô nước Cao Ly), bắt được một nữ tì người Cao Ly tên là Ngọc Tố, rất xinh đẹp. Ông cho nàng chuyên coi kho tiền của. Một đêm, Chính Nhất muốn ăn cháo nấu bằng nước gạo chua, Ngọc Tố bèn bỏ thuốc độc vào. Hồi lâu sau, tìm nữ tì không thấy, lại mất hơn bốn mươi món đồ vàng bạc.

 Vua ra sắc lệnh truy bắt kẻ gian, kinh thành náo động ba ngày như vạc nước sôi. Hai huyện Trường An và Vạn Niên (hai huyện trong kinh đô) có đội lính "Tróc bất lương" (lính chuyên bắt kẻ gian), người cầm đầu là Ngụy Sưởng. Sưởng xin gọi các gia nô nhà xá nhân đến, chọn ba người trẻ tuổi, mặt mũi ngay ngắn, lấy vải trùm kín đầu. Lại cho gọi bốn vệ sĩ (lính canh gác) đến hỏi: "Trong mười ngày nay, có ai từng đến tìm nhà xá nhân không?" Vệ sĩ đáp: "Có một người Cao Ly đã quy phục, để lại thư cho tên đầy tớ giữ ngựa của xá nhân, thư nay vẫn còn." Lấy thư ra xem, thì thư chỉ nói "trong phường Kim Thành có một ngôi nhà bỏ trống", không còn lời nào khác.

 Sưởng bèn đến phường Kim Thành, lục soát tất cả những ngôi nhà bỏ trống. Quả nhiên tới một ngôi nhà khóa kín rất cẩn thận, lập tức phá cửa vào, thì nữ tì và người Cao Ly quy phục đều ở đó. Hóa ra chính người Cao Ly ấy và tên đầy tớ giữ ngựa đã giấu nàng. Vua ra lệnh chém chúng ở chợ Đông. Sách cũ không ghi chuyện này lấy từ đâu.

 Xét: theo truyện Quách Chính Nhất trong sách Đường thư, Chính Nhất cùng Quách Đãi Cử, Ngụy Huyền Đồng, Sầm Trường Thiến làm tể tướng dưới triều Đường Cao Tông. Danh hiệu Bình chương sự (danh hiệu dành cho người giữ quyền tể tướng) đời Đường bắt đầu có từ nhóm Chính Nhất. Chính Nhất làm Trung thư xá nhân, lẽ ra không đi đánh Cao Ly. Ông bị viên quan tàn ác Chu Hưng vu cáo rồi giết, chứ không phải bị nữ tì đầu độc. Người đi đánh Cao Ly là Quách Đãi Phong, con của Quách Hiếu Khác, là một võ tướng. Về sau ông làm phó tướng cho Tiết Nhân Quý đi đánh Thổ Phồn, thua trận, bị giáng chức rồi chết. Chuyện ông được chép kèm trong truyện Tiết Nhân Quý, cũng không có việc bị nữ tì đầu độc. Có lẽ đây là chuyện chép trong các sách truyện vặt, lời đồn sai lạc, không đáng tin. Tạm lấy cách lần dấu vết trong chuyện ấy là được.

 Xét: Sưởng gọi gia nô nhà xá nhân, chọn ba người trẻ tuổi mặt mũi ngay ngắn, lấy vải trùm đầu, là muốn dùng mưu lừa để bắt kẻ gian. Lại gọi bốn vệ sĩ hỏi "trong mười ngày nay, có ai từng đến tìm nhà xá nhân không", là muốn lần theo dấu vết mà tìm. Tuy dùng cả hai cách, nhưng cách lừa không có hiệu quả, còn cách lần dấu vết thì có hiệu quả. Cũng như bắt được chim sẻ chỉ nhờ một mắt lưới, nhưng không thể dùng tấm lưới chỉ có một mắt mà bắt chim (ý nói: tuy chỉ một cách thành công, nhưng phải giăng nhiều cách thì mới có cách trúng). Sưởng tuy là người địa vị thấp kém, nhưng giỏi bắt kẻ cướp, cùng một loại với Tô Vô Danh và Đổng Hành Thành. Ở đây đặc biệt chép việc của ông để khuyến khích người có tài, không phải là vô ích.

 Lưu Sùng Quy đổi dao

 Chuyện này đã chép ở mục Gỡ oan.

 Viên tòng sự trong phủ đào chỗ chôn xác

 Chuyện này đã chép ở mục Gỡ oan.

 Tang Dịch đóng cổng trại (kèm một chuyện về Ngu Hủ)

 Tang Dịch, giữ chức Sùng ban (một bậc trong hàng quan võ), lúc đầu mang hàm Hữu ban điện trực (bậc quan võ thấp, vốn là chức hầu trực trong cung), làm Tuần kiểm (quan võ coi việc tuần tra, bắt trộm cướp) huyện Vĩnh An. Cuối niên hiệu Minh Đạo (khoảng năm 1032–1033, đời Tống Nhân Tông), vùng Kinh Tây bị hạn hán và nạn châu chấu, có hai mươi ba tên cướp hung ác. Xu mật viện (cơ quan cao nhất coi việc quân sự) gọi Dịch về kinh đô, trao cho ông danh sách họ tên bọn cướp.

 Dịch nói: "Bọn cướp sợ tiếng tăm của tôi, ắt sẽ tan chạy. Chạy tán loạn rồi thì khó bắt. Nên trước hết làm ra vẻ nhút nhát cho chúng thấy." Đến nơi, ông đóng cổng trại, răn quân lính không được ai tự tiện ra ngoài. Được mấy ngày, cấp dưới không biết ông định làm gì, nhiều lần xin ra đánh để lập công, ông đều không cho.

 Ban đêm, ông cùng mấy tên lính mặc quần áo như bọn cướp, lần theo những nơi bọn cướp thường qua lại, vào nhà dân. Già trẻ đều bỏ chạy, chỉ có một bà lão ở lại nấu nướng cơm nước cho họ, như vẫn hầu bọn cướp. Dịch trở về, đóng cổng trại ba ngày, rồi lại đến, tự mang đồ ăn đến nấu ở nhà bà lão, phần còn thừa thì để lại cho bà. Bà lão tưởng họ là cướp thật, nên dần dần gần gũi. Khi nói chuyện đến bọn cướp, bà lão bảo: "Chúng nghe tin ông Tang điện trực đến, đều trốn đi cả. Gần đây thấy ông ta đóng cửa trại không ra, biết là chẳng đáng sợ, nay đều về cả rồi. Tên này ở chỗ này, tên kia ở chỗ kia."

 Ba ngày sau Dịch lại đến, tặng bà rất hậu, rồi nói thật: "Ta chính là Tang điện trực đây. Bà hãy dò xét cho ta chỗ ở thật của chúng, chớ để lộ ra, ba ngày nữa ta sẽ quay lại." Ba ngày sau ông lại đến, bà lão đã dò được hết chỗ ở thật của bọn cướp, kể lại cho Dịch. Hôm sau, ông chia quân lính ra, bắt gọn cả bọn cướp. Những tên hung hãn nhất thì chính Dịch phóng ngựa đến bắt. Chuyện này có trong truyện riêng của ông.

 Xét: Dịch trước hết đóng cổng trại để đánh lừa bọn cướp, khiến chúng không bỏ chạy; rồi nhờ bà lão mà lần ra dấu vết bọn cướp, khiến chúng không hay biết; sau đó bắt gọn tất cả. Đó đều là phép dùng binh.

 Đời Hậu Hán, khi Ngu Hủ làm huyện trưởng Triều Ca, bọn giặc Ninh Quý mấy nghìn người đánh giết quan lại, tụ tập đóng giữ nhiều năm liền, châu quận không ngăn nổi. Hủ đến nhận chức, trước hết dụ chúng ra cướp bóc, rồi đặt quân mai phục giết chúng. Lại ngầm sai những người nghèo biết may vá đi làm thuê may áo cho bọn giặc, lấy chỉ màu khâu vào vạt áo làm dấu. Hễ có tên nào mặc áo ấy ra chợ, ra xóm, quan lại liền bắt ngay. Bọn giặc kinh sợ tan chạy, ai cũng khen ông sáng suốt như thần. Chuyện này lấy từ truyện riêng của ông trong sách Hậu Hán thư.

 Đó cũng là phép dùng binh. Nhưng với cách lần dấu vết bắt kẻ cướp thì các chuyện trên đều có chỗ đáng tham khảo, chỉ xem người dùng vận dụng thế nào mà thôi. Vì thế chép chung lại để người đời sau chọn lấy mà dùng.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video