Kinh Đại Ai, phẩm thứ mười: Chỗ hợp lý và không hợp lý. (Đại Ai nghĩa là lòng thương xót lớn của Phật đối với chúng sinh.)
Đức Phật bảo thiện nam tử (nguyên văn “tộc tính tử”: người con nhà dòng dõi tốt, tiếng Phật gọi người nghe pháp): “Sự nghiệp mà Như Lai (danh hiệu Phật: bậc từ chân lý như thật mà đến) làm là gì? Sự nghiệp của Như Lai có ba mươi hai điều. Ba mươi hai điều là gì? Đó là dùng trí tuệ vô thượng của Phật mà biết đúng như thật điều gì là hợp lý (có thể xảy ra), biết đúng như thật điều gì là không hợp lý (không thể xảy ra), có hạn hay vô hạn, hữu vi (do nhân duyên tạo tác) hay vô vi (không do tạo tác), không gì không thông suốt.
Thế nào là hợp lý? Thế nào là không hợp lý? Gọi là không hợp lý, như: kẻ không có chỗ nương cứu giúp, thân làm điều ác, miệng nói điều ác, tâm nghĩ điều ác, mà muốn được vừa ý, điều mong muốn đều đạt được, được quả báo vui vẻ, sinh về chỗ lành; điều đó chưa từng có. Gọi là hợp lý đúng như thật, như: người mong được che chở, thân làm điều lành, miệng nói điều lành, tâm nghĩ điều lành, mong được vừa ý, vui vẻ yên ổn, quả báo ân đức đưa về chỗ lành; việc ấy ắt thành.
Kẻ keo kiệt tham lam mà muốn giàu có; phạm giới cấm, làm các điều ác mà mong sinh làm trời, làm người; ôm lòng độc hại sân giận mà muốn được dung mạo đoan chính; lười biếng mà mong đắc đạo; tâm mê loạn, mờ mịt, buông lung mà muốn vào cõi tịch diệt; ôm trí tà, rong ruổi không chính đáng mà muốn phá trừ chướng ngại, đến được chỗ chân chính; những điều ấy không thể thành. Bố thí thì mong được giàu lớn, giữ giới thì được sinh làm người, nhẫn nhục thì được đoan chính, tinh tấn thì được vượt qua, thiền định thì vào cõi vắng lặng, trí tuệ chân chính thì thông đạt như bậc thánh, dẹp trừ chướng ngại; những điều ấy ắt thành.
Lại biết trước rằng: kẻ phạm tội ngỗ nghịch thì tâm không giữ được định; người giới cấm trong sạch thì tâm thường vắng lặng. Người hành theo điên đảo (thấy sai sự thật) thì không thể đạt nhu thuận pháp nhẫn (tâm yên ổn thuận theo chân lý); người tin sâu vào lẽ không (mọi pháp không có thực thể riêng) thì đạt được pháp nhẫn (tâm an nhiên chấp nhận chân lý). Kẻ hồ nghi thì tâm không ngừng nghỉ; người trừ được lưới ràng buộc thì tâm được dừng yên. Biết rằng người nữ không thể với thân nữ ấy mà làm Chuyển Luân Vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chính pháp), Thiên Đế (vua cõi trời Đao Lợi, tức Đế Thích), Phạm Thiên (vua cõi trời Phạm), chúa của Ma vương, hay làm Thế Tôn. Phật biết rằng người nữ chuyển bỏ thân nữ rồi thì có thể làm Chuyển Luân Vương, Đế Thích, Phạm Thiên, Ma vương, và làm Phật ở đời. Như Chuyển Luân Vương dùng chính pháp trị nước, thương xót muôn dân, không làm điều tà ác; dân biết rằng Chuyển Luân Vương không làm điều oan ức ngang trái, không dùng tà đạo trị nước để xâm hại muôn dân.
Biết rằng người ở châu Uất Đơn Việt (châu lục phía bắc theo vũ trụ quan Phật giáo, nơi người sống an vui tự nhiên) trọn không phạm ác mà đọa vào khổ địa ngục; biết rằng người ở xứ ấy ắt sinh lên chỗ vui sướng trên cõi trời. Biết rằng: kẻ sát sinh mà mong được sống lâu, trộm cắp mà mong không mất của, dâm loạn mà mong được hóa sinh (?), nói dối mà mong được tài biện luận, say rượu mà mong không loạn trí, nói hai lưỡi mà mong được hòa thuận, nói lời độc ác mà mong được khen ngợi, nói lời thêu dệt mà mong được danh tiếng, sân giận mà mong được nét mặt đẹp, tranh cãi mà mong được yên ổn, tà kiến mà mong được độ thoát; những việc ấy không thể thành.
Người có lòng từ không giết hại thì mong được sống lâu như bậc thánh; người thanh liêm không trộm cắp thì mong được không mất của; người trinh khiết không tà dâm; người trung tín không lừa dối; người có trí tuệ thánh không say sưa; người không gây bất hòa giữa người này người kia; người nói lời ôn hòa, không thô lỗ; lời nói chân chất, không thêu dệt; nhẫn nhục không sân giận; buông xả không tham lam; chính kiến không tà vạy. Những người ấy ắt được sống lâu, của cải yên ổn không mất, vợ con trinh lương, hơi miệng thơm tho, thông minh giảng được nghĩa lý, quyến thuộc hòa thuận, được mọi người khen ngợi, lời nói được người nghe theo, của báu dồi dào, ai cũng ngưỡng vọng, đời đời biết đạo; những việc ấy đều ắt thành.
Biết trước rằng tám bậc thánh (bốn bậc đang tu hướng tới quả và bốn bậc đã chứng quả) không thể không đạt đến quả chứng. Biết người đạt quả chứng thì đến lúc được vào. Biết bậc Đạo Tích (bậc vào dòng thánh, tức Tu Đà Hoàn) không còn qua lại sống chết tám lần. Lại biết bậc Vãng Hoàn (bậc còn một lần trở lại, tức Tư Đà Hàm) không còn xoay vần ba lần; biết bậc Vãng Lai xoay vần hai lần (?), rồi bỏ năm ấm (năm nhóm hợp thành thân tâm: sắc, thọ, tưởng, hành, thức) mà diệt độ. Biết bậc Bất Hoàn (bậc không trở lại, tức A Na Hàm) không còn trở lại cõi đời này, biết nơi họ sẽ diệt độ. Biết bậc Vô Sở Trước (bậc không còn dính mắc, tức A La Hán) không còn bị lôi kéo mà có nơi chốn; biết bậc Vô Sở Trước không còn sót lại đầu cuối (sống chết) nào. Biết bậc hiền thánh không bỏ Phật đạo mà theo học đạo khác; biết bậc hiền thánh sẽ quy y Phật, không tin ngoại đạo.
Lại biết trước thấy rằng Bồ Tát đạt bất khởi pháp nhẫn (sự an nhiên chứng biết mọi pháp vốn không sinh khởi) thì trọn không thoái lui trở về Tiểu Thừa (con đường tu chỉ cầu giải thoát riêng cho mình) — điều ấy không có đâu; Bồ Tát đã đạt pháp nhẫn ắt thành đạo, không quay trở lại. Biết trước rằng Bồ Tát ngồi dưới cây Phật (cây bồ đề nơi thành đạo) nếu chưa thành Chính Giác thì trọn không đứng dậy; ngồi dưới cây ấy thành đạo chính chân vô thượng là điều ắt thành, không nghi ngờ.
Biết trước rằng trí tuệ đạo của Như Lai rộng xa không chướng ngại; muốn tìm chỗ trí tuệ Như Lai không thông suốt, có che ngăn, điều ấy chưa từng có. Muốn khiến trí tuệ thánh của Như Lai hao giảm, không trùm khắp, điều ấy chưa từng có. Trí tuệ đạo của Thế Tôn xa rộng, bao trùm, không gì không thông suốt. Biết trước rằng giả sử có người muốn thấy tâm Phật, điều ấy chưa từng có; tâm Như Lai thì trên trời dưới trời không ai thấy được. Biết rằng trên trời dưới trời có ai muốn thấy đỉnh đầu Phật thì không ai đủ sức thấy được đỉnh đầu Phật. Biết trước rằng Như Lai luôn ở trong định, tâm chưa từng quên, thấy khắp điều mà tất cả chúng sinh đang nghĩ. Biết trước rằng tâm Phật chưa từng bị chướng ngại, tâm luôn nhất định, thấy được bản tế (cõi chân thật rốt ráo). Biết trước rằng Thế Tôn từ xưa đến nay không có lỗi lầm, lời nói chí thành vang khắp mười phương, luôn không có lỗi nơi miệng. Biết trước rằng có ai muốn tìm chỗ thiếu sót nơi Thế Tôn (thì không thể được): thân hạnh của chư Phật Đại Thánh trong sạch, vượt hơn ngọc minh nguyệt, mặt trời, mặt trăng, Đế Thích, Phạm Thiên; sự trong sạch như hư không, không ai theo kịp.
Phật là Trời Trong Các Trời, trí tuệ đạo vượt bậc, cao vời không ai sánh, không thể ví được. Này thiện nam tử, sức hiểu biết chỗ hợp lý và không hợp lý của Như Lai không có hạn lượng, điều Ngài nói không có bờ bến, văn tự Ngài tuyên bày là chân lý không dối.” Phật bèn nói kệ:
“Đất còn có thể bị xé toạc, hư không chẳng động còn có thể khiến động,
nhưng muốn khiến lời Phật nói (là không hợp lý) thì không ai khiến thành điều hợp lý được.
Bậc trượng phu còn có thể biến hóa khiến hư không thành năm màu,
nhưng điều hợp lý mà Thế Tôn nói ra thì không ai khiến nó thành không hợp lý được.
Những gì Phật tuyên bày, trên, dưới và ở giữa,
tất cả đều chí thành, không ai khiến nó sai lệch được.
Nếu nói điều không hợp lý hay hợp lý, ở trên, dưới và ở giữa,
những điều ấy đều chân chính, trọn không hề biến đổi.
Hiểu rõ chỗ hợp lý và không hợp lý mà giảng kinh pháp,
cho nên chân thật không hư dối, thấy rõ tâm chí và tính tình của chúng sinh.
Những kẻ học đạo khác, ngoại đạo, ở đâu cũng đều rong ruổi buông lung,
vì không thông đạt chỗ hợp lý và không hợp lý; Phật Chính Giác thì không có điều ấy.
Ngài biết chỗ hợp lý và không hợp lý, tùy thời độ chúng sinh;
danh tiếng chư Phật rộng khắp, liền vì chúng sinh mà nói chỗ hợp lý.
Chúng sinh không có căn cơ tương ứng, Phật cũng quán xét họ,
tùy thời mà quan sát, lấy gì để nuôi dưỡng họ.
Đó là sự nghiệp thứ nhất, đạo thù thắng của chư Phật,
việc làm không tội lỗi, dùng đó để độ chúng sinh.
Vô lượng không thể tính đếm, Ngài nói chỗ hợp lý và không hợp lý;
đó là sức của bậc Đại Tiên (tiếng tôn xưng Phật), ngoại đạo không ai theo kịp.”
Kinh Đại Ai, quyển thứ ba (hết).
Kinh Đại Ai, quyển thứ tư.
Đời Tây Tấn, ngài Tam Tạng (bậc thông suốt ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) người Nguyệt Chi là Trúc Pháp Hộ dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video