Thiên 14 — Phẩm 14 – Biết căn cơ chúng sinh

 Kinh Đại Ai, phẩm thứ mười bốn: Hiểu rõ căn bản của chúng sinh. (Đại Ai nghĩa là lòng thương xót lớn của Phật đối với chúng sinh.)

 Đức Phật bảo thiện nam tử (nguyên văn “tộc tính tử”: người con nhà dòng dõi tốt, tiếng Phật gọi người nghe pháp): “Như Lai (danh hiệu Phật: bậc từ chân lý như thật mà đến) có thể hiểu rõ các căn (căn: năng lực, khả năng tiếp nhận và tu tập của mỗi người, ví như gốc rễ của cây) và sự tinh tấn của chúng sinh và người khác. Hiểu rõ thế nào? Biết chúng sinh nào căn mềm yếu, kém cỏi, hay bậc trung; lại có người các căn sắc bén; hoặc căn thù thắng, hoặc căn thấp kém; nhân căn ấy mà duyên vào, nương vào suy tưởng; từ bản tế (giới hạn gốc) của căn mà khởi tình; từ biên giới sân giận mà khởi nguồn ngu si. Như Lai đều biết các căn và tưởng niệm thuộc loại nào; những thứ ô uế lặt vặt làm khởi lên dâm dục, sân giận, ngu si; Như Lai Chí Chân (bậc chân thật tột cùng) cũng đều biết các căn và tưởng niệm ấy thuộc loại nào. Dâm, giận, si nhân duyên nơi các căn mà có việc làm; từ duyên chẳng lành mà có căn này, hoặc từ vô trí mà có căn này, hoặc từ các niệm mà có căn này; Như Lai đều biết.

 Lại nữa, Như Lai biết các căn: căn mắt, và tai, mũi, thân, miệng, ý cũng như thế; nam căn (năng lực làm thân nam), nữ căn (năng lực làm thân nữ), mệnh căn (sức sống), lạc căn (cảm giác vui nơi thân), khổ căn (cảm giác khổ nơi thân), hoan căn (cảm giác vui mừng nơi tâm), khủng căn (cảm giác lo sợ nơi tâm) (?), quán căn (cảm giác bình thản, buông xả) (?), tín căn (năng lực tin), tiến căn (năng lực tinh tấn), ý căn (năng lực ghi nhớ, chánh niệm), định căn (năng lực thiền định), tuệ căn (năng lực trí tuệ), vô dị căn (?), căn “sẽ biết” (năng lực đang hướng đến biết chân lý chưa biết), căn “đã biết hết” (năng lực đã biết rõ chân lý). Do đâu mà có căn: căn mắt do nhân duyên, căn tai trụ ở đâu, mũi, miệng, thân, các căn bản ấy có chỗ thành lập, Như Lai đều biết. Nhân duyên của tai mà có chỗ thành lập của căn mũi; từ nhân duyên của mũi mà lập căn lưỡi; từ nhân duyên của lưỡi mà lập căn thân; từ nhân duyên của thân mà lập căn mắt; Như Lai đều biết.

 Chúng sinh nào nhân căn bố thí mà nên giữ giới, Như Lai đều biết sự tăng giảm tiến lùi của các căn ấy, liền vì mỗi người mà phân biệt giảng việc bố thí. Có chúng sinh từ căn giữ giới mà nên thực hành bố thí, giữ giới, Như Lai liền vì họ giảng gốc ngọn của giới. Có chúng sinh từ căn nhẫn nhục mà nên tinh tấn, Như Lai liền vì họ giảng gốc ngọn của nhẫn nhục. Có chúng sinh từ căn tinh tấn mà nên nhẫn nhục, Như Lai liền vì họ giảng gốc ngọn của tinh tấn. Có chúng sinh nhân căn nhất tâm (tâm chuyên một chỗ, tức thiền định) mà nên tu trí tuệ, Như Lai liền vì họ phân biệt về thiền định. Có chúng sinh từ căn trí tuệ mà nên tu nhất tâm, Như Lai liền vì họ phân biệt giảng nguồn gốc của sự tăng giảm tiến lùi của các căn, tuyên bày trí tuệ.

 Về căn, lực (năm năng lực tu tập), giác ý (bảy yếu tố giác ngộ), bát chính đạo (tám con đường chân chính) và ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp hỗ trợ đường giác ngộ) cũng như vậy: Ngài giảng đầy đủ, chu đáo, kỹ càng gốc ngọn, không chỗ nào không thấu suốt, vì tất cả mọi người khiến họ hiểu rõ ràng.

 Có chúng sinh có căn Thanh Văn (bậc nghe lời Phật mà tu, cầu giải thoát cho mình) mà học Duyên Giác thừa (con đường của bậc tự quán nhân duyên mà giác ngộ), Như Lai biết căn ấy mà giảng Thanh Văn thừa. Có người có căn Duyên Giác mà học Thanh Văn thừa, Phật biết chỗ hướng đến của các căn ấy, liền vì họ giảng Duyên Giác thừa. Có chúng sinh có căn Đại Thừa (con đường tu cứu độ mọi người, hướng đến thành Phật) mà học Thanh Văn, Duyên Giác thừa, Như Lai biết hết chỗ quy hướng của các căn ấy, liền vì họ tuyên bày sự nghiệp Đại Thừa. Có chúng sinh mỗi người duyên theo căn khác nhau mà học Đại Thừa, Như Lai biết hết các căn ấy mỗi người mỗi khác, liền vì họ giải nói. Những chúng sinh không có căn tu hành, không thể tu căn, không phải là pháp khí (đồ chứa pháp, tức người có căn cơ tiếp nhận được giáo pháp); Như Lai thấy những người không có căn cơ ấy thì nhân đó khiến họ học quán xét. Có người tu học, căn thuận hợp, có căn cơ tương ứng; Như Lai thấy vậy liền dẫn dắt người có căn cơ ấy, ân cần vì họ giảng kinh đạo.

 Như vậy, này thiện nam tử, Như Lai biết hết căn nơi thân của tất cả chúng sinh và người khác, cùng thân khác của họ; các căn hướng về đâu, nghĩ điều gì không giống nhau, Ngài đều biết gốc ngọn. Dù họ không nghĩ (Ngài cũng biết); hiểu các căn theo từng loại; biết căn của người, chí hướng thích ứng, nhân duyên việc làm, ai có thể giáo hóa; dùng phương tiện theo nghĩa lý về ngồi, đứng, đi kinh hành (đi chậm rãi qua lại để tu tập), tiến lui, Ngài đều thông suốt căn của họ. Như Lai đều thấu suốt, không gì không thông, mà tuyên giảng kinh. Đó là sự nghiệp thứ năm của Như Lai.” Phật bèn nói kệ:

 “Biết các căn rộng không cùng tận, hiểu rõ chí tính của chúng sinh;

 căn ấy thuộc loại nào, Đấng Tối Thắng đều biết việc làm.

 Thấp kém, trung bình, cao, mầu nhiệm, các căn Phật đều biết;

 không ai sánh bằng như thế, tùy chỗ thích hợp mà mở ý cho họ.

 Biên giới của ham muốn, xấu ác, trần cấu; căn ấy nếu mỏng ít,

 hoặc tính nóng nảy hấp tấp, giả sử ôm lòng thô bạo,

 bậc Tối Thắng biết do nhân gì, hiểu rõ gốc ngọn của nó.

 Điều chẳng lành không phân biệt, chỗ nương tựa sẽ được giải thoát.

 Từ mắt, ý, nam, nữ, Ngài cũng hiểu rõ căn mắt,

 khổ, vui và mừng vui, từ đâu dẫn đến ưu não,

 nhân gì mà quán xét đạo nghĩa, tinh tấn, ý (niệm), tuệ, định,

 và biết các việc khác, ý dũng mãnh cũng như thế.

 Nhân duyên của mắt là chỗ của tai, thành tựu mũi, tai, lưỡi;

 nhân thân mà đến nhân duyên, được dựng lập mắt, tai.

 Người có căn bố thí mà chí hướng giới cấm, Ngài nói việc bố thí;

 người có căn giới mà học bố thí, Ngài nói nghĩa của giới pháp;

 người có căn nhẫn mà hiện tinh tấn, Ngài giảng việc nhẫn nhục;

 người có tinh tấn mà hiện nhẫn nhục, Ngài tuyên việc tinh tấn;

 từ căn trí mà đến thiền, Ngài vì người nói trí tuệ;

 từ tinh tấn mà đến nhẫn, Ngài vì người nói sức siêng năng;

 từ căn thiền mà đến tuệ, Ngài vì người nói thiền định;

 từ căn tuệ mà đến thiền, Ngài vì người nói trí thánh.

 Người có căn Thanh Văn thừa mà tìm đến Duyên Giác,

 Đấng Tối Thắng giảng Thanh Văn, vì họ bỏ nghĩa Duyên Giác.

 Nếu chí hướng hạnh Duyên Giác mà học tập hạnh Thanh Văn,

 Phật liền bỏ Thanh Văn, vì họ giảng việc Duyên Giác.

 Người có căn ở nghiệp tôn quý mà lại học điều thấp kém,

 Phật nói pháp độ vô cực (tức ba la mật: các hạnh đưa sang bờ giải thoát), phân biệt khiến bỏ Duyên Giác.

 Thấy chỗ hợp lý và không hợp lý có hạnh, bậc Tối Thắng quán xét mà phân biệt;

 với người có căn thuần thục, bậc Mười Lực (Phật, bậc có mười năng lực trí tuệ) vì họ giải nói.

 Mọi người do duyên gì, các căn nên làm hạnh gì,

 Ngài biết chí tính hướng về đâu, và việc làm của quả báo;

 từ chỗ biết hết các căn, như ngồi mà thành gốc chân thật,

 tự lấy trí tuệ sáng suốt; đó là sự phân biệt của Thế Tôn.”

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video