Kinh Đại Ai (Đại Ai: lòng thương xót lớn lao của Phật đối với muôn loài, cũng gọi là Đại Bi), phẩm Nhất tâm định ý (nhất tâm: tâm chuyên chú vào một chỗ, không tán loạn; định ý: thiền định, giữ tâm lặng yên), thứ mười sáu.
Phật lại bảo người con nhà dòng dõi tốt (cách Phật gọi người nghe pháp, vừa thân mật vừa kính trọng): Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ sự thật như vốn có mà đến) Chí Chân (bậc chân thật tột cùng, xứng đáng được cúng dường) biết rõ công việc của nhất tâm, của giải thoát môn (những cửa ngõ đưa đến giải thoát), của định ý và chính thụ (trạng thái nhập định đúng đắn, tâm an trụ chân chính trong cảnh giới thiền định). Ngài biết trần lao (phiền não, ví như bụi bặm làm nhọc nhằn và nhơ bẩn tâm) và cơn giận từ đâu phát sinh, biết đúng như thật. Biết như thế nào? Chúng sinh bị ham muốn trần tục trói buộc, do nhân báo ứng nào mà dẫn đến duyên ấy; rồi lại do duyên nào mà được trong sạch — Như Lai đều biết hết.
Thế nào là duyên báo (cái nhân trực tiếp đưa đến quả)? Thế nào là sự nghiệp (những điều kiện, những việc làm hỗ trợ cho quả sinh ra)? Do không suy nghĩ cẩn thận, đúng đắn mà sinh ra duyên báo. Do vô minh (sự mê muội, không thấy rõ sự thật) mà các loài chúng sinh sinh ra ham muốn trần tục. Do vô minh mà sinh ra hành (những tạo tác của thân, miệng, ý); từ hành sinh ra thức (tâm thức nhận biết); từ thức sinh ra danh sắc (phần tinh thần và phần thân thể); từ danh sắc sinh ra lục nhập (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý); từ lục nhập sinh ra sự tiếp xúc (giác quan chạm với đối tượng); từ tiếp xúc sinh ra cảm thọ (cảm giác khổ, vui, hay không khổ không vui); từ cảm thọ sinh ra ái (lòng tham luyến); từ ái sinh ra thủ (sự nắm giữ, chấp lấy); từ thủ sinh ra hữu (sự hiện hữu, tức sức nghiệp dẫn tới đời sau); từ hữu sinh ra sinh (sự ra đời); từ sinh dẫn đến già; từ già lại dẫn đến ham muốn trần tục (?). Đó là nhân của báo ứng đưa tới sự nghiệp. Do kiến chấp (những cái thấy sai lầm) mà sinh ra ái, từ chỗ ái kết buộc mà thành: đó là duyên báo, đó là sự nghiệp, là duyên đưa tới sự trói buộc của ái dục và phiền não.
Lại nữa, thế nào là duyên báo, thế nào là sự nghiệp khiến chúng sinh được trong sạch? Có hai báo ứng và mười hai việc, chúng sinh nhờ đó mà được trong sạch. Hai điều ấy là gì? Một là nhờ nghe từ người khác những ý nghĩa thuận hợp với chân lý; hai là bên trong tự thân mình suy niệm các pháp (pháp: giáo lý, cũng chỉ mọi sự vật hiện tượng) đúng như lẽ thật. Lại có hai việc đưa đến trong sạch: một là chuyên nhất tâm mình, dốc chí học hỏi, tâm không rối loạn; hai là hiểu rõ phương tiện (cách thức khéo léo để tu tập) và ý nghĩa của sự vắng lặng, quán sát đến tận cội nguồn. Lại có hai việc đưa đến trong sạch: một là biết những gì phát động, khởi lên vốn không từ đâu đến; hai là biết không có đến, cũng không có đi tới đâu. Lại có hai việc đưa đến trong sạch: một là quán thấy không có gì sinh ra, vốn không có chỗ nơi; hai là đạt đến diệt độ (dập tắt hết khổ đau, tức Niết-bàn), vắng lặng mênh mông. Lại có hai việc đưa đến trong sạch: một là hạnh tu thành tựu, không việc gì không xong; hai là nhờ việc sáng suốt của trí tuệ mà đạt tới sự chứng ngộ chân chính. Lại có hai việc đưa đến trong sạch: một là dốc chí tu đạo pháp, thuận theo mà vào cửa giải thoát; hai là gốc vốn trong sạch, đạt đến cái thấy biết của sự giải thoát. Lại có hai việc đưa đến trong sạch: một là đạt tận trí (trí biết rằng mọi phiền não đã dứt hết) mà không chấp trước; hai là vô sinh trí (trí biết rằng phiền não không còn sinh lại nữa), luôn không nương dựa vào đâu. Lại có hai việc đưa đến trong sạch: một là dùng lòng chí thành mà đạt đạo đức; hai là luôn nhờ sự chân thật mà được thành tựu. Hai báo ứng ấy và những cặp việc làm cho chúng sinh trong sạch như thế, Như Lai đều biết rõ.
Lại nữa, phương tiện của sự trói buộc phiền não thì vô lượng, phương tiện của sự trong sạch cũng không giới hạn. Lại có khi từ chính phiền não mà đi đến trong sạch, liền gần với sự thành tựu, vì biết quán xét kỹ càng. Lại có phương tiện trong sạch: theo những hành vi phiền não mà dần dần gần với pháp, thu phục những kẻ kiêu mạn. Trí thánh của Như Lai đều thấu suốt những điều này và nhổ bỏ nhân duyên của chúng.
Này người con nhà dòng dõi tốt, trí tuệ của Như Lai vắng lặng, đạm bạc đối với ham muốn, (xa lìa) các pháp xấu ác, bất thiện; tâm còn có sự suy xét và soi xét (?), bỗng nhiên lặng yên an ổn, đi vào đệ nhất thiền (tầng thứ nhất trong bốn tầng thiền định) nhờ có thể nhất tâm, an trụ trong cõi vắng lặng, yên tĩnh mà nhập định. Từ đệ nhất thiền đứng dậy, Ngài tu tám giải thoát môn (tám phép thiền giúp tâm thoát khỏi sự ràng buộc của các cõi), qua lại nhiều lần theo chiều nghịch, chiều thuận mà tu chính thụ. Những gì thấy được Ngài đều biết rõ là tam muội (trạng thái tâm định tĩnh, chuyên nhất tuyệt đối) và chính thụ; Ngài hiển bày sự bình đẳng và lại hiện ra định ý. Tam muội của Như Lai không có gì phải sợ hãi, khó khăn, không gì phá hoại được. Tam muội của Như Lai không do nhân duyên, không do phương tiện mà có. Như Lai thường ở trong định, nhất tâm không quên; trong các tam muội, đó là tôn quý bậc nhất. Ngài thường trụ trong một định mà thấy khắp tất cả các tam muội và chính thụ; tâm Ngài không lui sụt, chưa từng tăng giảm; những gì Ngài hiển hiện không gì là không ở trong định. Tam muội của Như Lai vốn không có chỗ sinh ra, không ai quán sát được; hàng Thanh văn (những đệ tử nghe lời Phật dạy mà giác ngộ) và Duyên giác (những người tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên) không theo kịp; vượt hơn cả các Bồ Tát (những người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) và các bậc chánh chân giác (?). Tam muội của Như Lai không ai vượt qua được, cao vời đặc biệt, lồng lộng vô lượng, hết thảy chúng sinh không thể biết. Trí tuệ của Như Lai mênh mông không bờ, không cùng không tận, không gì ví được. Ngài dùng phương tiện quyền xảo (cách khéo léo tùy hoàn cảnh) mở dạy hàng Thanh văn, khiến họ được định ý — Như Lai đều biết; Ngài rõ việc tu hành của các Duyên giác, Bồ Tát, tùy đúng lúc thích hợp mà dạy bảo họ. Đó là việc làm thứ bảy của Như Lai. Phật bèn nói kệ (lời thơ tóm ý) rằng:
Nhân duyên, sự nghiệp của chúng sinh, phiền não và ái dục của họ,
Đấng Tự Tại (chỉ Phật, bậc làm chủ mọi sự) đều biết rõ, trí tuệ Ngài không bờ không đáy.
Hạnh của họ trong sạch hay không trong sạch,
Phật có trí lớn tự tại, đều có thể hiểu rõ.
Báo ứng do không suy nghĩ cẩn thận, nhân duyên ấy sinh ra thế nào, trí sáng (của Phật) đều biết (?).
Sự nghiệp là vô minh, là hành, cùng những gì họ tạo tác;
thức, danh sắc cũng như thế, gốc của tình thức là sáu căn (sáu giác quan);
Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, chỉ Phật) đều thấu suốt nhân duyên và sự nghiệp ấy.
Duyên của họ là phiền não, ham muốn trần tục, những điều tham đắm và mọi việc làm ra;
Ngài thấy rõ nhân duyên ấy, và sự nghiệp trong những hành vi ham muốn.
Bị vọng tưởng trói buộc, do đó mà thành duyên khởi (sự sinh khởi do nhân duyên).
Nơi mọi người an trụ, từ đó dẫn đến nhân duyên.
Điều mọi người nguyện cầu (được trong sạch) thì có hai nhân duyên:
nhờ nghe từ người khác, cẩn thận xét kỹ mà tiếp nhận lời ấy;
bên trong tự thân suy niệm đúng lẽ, quán thấy các pháp đều không (rỗng không, không có tự thể cố định).
Người ấy được giải thoát khỏi biển lớn sông dài của sinh tử.
Lặng yên mà quán sát, siêng năng trừ bỏ cả hai (?).
Suy nghĩ mà thấy rõ: không có đến cũng không có đi;
cân nhắc xét tận cội nguồn: không có sinh cũng không có kết thúc.
Người ấy vào đạo vắng lặng, như thế mới là trong sạch.
Luôn trụ trong hạnh chân chính, người trí tu hành ba (pháp) (?);
người không buông lung thì tôn sùng ba cửa giải thoát (không, vô tướng, vô nguyện: thấy mọi pháp rỗng không, không bám vào hình tướng, không mong cầu).
Thành tựu tận trí, chí thành mà đạt đến vô sinh (không còn sinh tử).
Đó là duyên báo và sự nghiệp; được trong sạch thì phát nguyện cao cả.
Đấng Tối Thắng (bậc hơn hết, chỉ Phật) dùng nhất tâm mà biết, thường ở trong tam muội chính thụ;
đạt đến tịch diệt (vắng lặng, dứt hết phiền não), ý dũng mãnh rồi lại đứng dậy (ra khỏi định);
quán sát và suy nghĩ tất cả mọi chiều nghịch, chiều thuận.
Đức Phật, vị Vua lớn của Pháp, nhập tám giải thoát môn chính thụ;
chỉ bằng một định ý mà đạt được vô lượng ức (trăm triệu) phép định.
Không ai sánh bằng, Ngài thấy hết, hạnh Ngài bình đẳng khắp nơi.
Tâm định của Ngài thực hành đạo pháp không cùng không tận.
Do hạnh ấy, tâm thù thắng không bị phép định nào bó buộc (?).
Như định ý của Thanh văn, Duyên giác cũng vậy,
các Bồ Tát cũng như thế, có bao nhiêu loại định ý,
định ý của Đấng An Trụ (chỉ Phật, bậc an trụ vững vàng) đều vượt trên tất cả.
Nghiệp mà Như Lai tu là tùy thời dùng trí tuệ mà giáo hóa.
Kinh Đại Ai, quyển thứ tư (hết).
Kinh Đại Ai, quyển thứ năm.
Đời Tây Tấn (triều đại Trung Hoa, khoảng năm 265–316), Tam tạng (danh hiệu bậc thông suốt ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) người nước Nguyệt Chi (một nước ở vùng Trung Á) là Trúc Pháp Hộ dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video