Kinh Đại Ai (Đại Ai: lòng thương xót lớn lao của Phật đối với muôn loài, cũng gọi là Đại Bi), phẩm Bốn vô úy (bốn điều không hề sợ hãi, tức sự tự tin hoàn toàn của Phật khi tuyên bố chân lý giữa đại chúng), thứ hai mươi.
Phật bảo người con nhà dòng dõi tốt (cách Phật gọi người nghe pháp, vừa thân mật vừa kính trọng): Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ sự thật như vốn có mà đến) Chí Chân (bậc chân thật tột cùng, xứng đáng được cúng dường) có bốn vô úy, an trụ chắc thật, dũng mãnh trong việc làm. (Như Lai nói:) "Ta là bậc Chí Chân, bậc giác ngộ bình đẳng, tự mình hiểu rõ như vậy." Các trời, người đời, sa môn (người xuất gia tu hành), phạm chí (người tu theo đạo Bà-la-môn), ma vương (vua loài ma, kẻ chuyên ngăn cản người tu đạo), Đế Thích (vua cõi trời Đao Lợi) và Phạm Thiên (vị trời cai quản cõi Phạm thiên) đều không thể ngăn trở pháp của Như Lai mà nói rằng Ngài chưa hiểu rõ, rằng việc Ngài thành Tối Chánh Giác (giác ngộ chân chính cao tột) là chưa hề có.
Vì sao Như Lai gọi là Đẳng Chánh Giác (giác ngộ chân chính và bình đẳng)? Vì Ngài hiểu tất cả các pháp (mọi sự vật hiện tượng, mọi giáo lý) đều bình đẳng, không thiên lệch. Pháp của phàm phu và pháp của Phật đều bình đẳng, nên thành Chánh Giác. Pháp của bậc hữu học (người còn đang phải học, chưa dứt hết phiền não) và pháp của bậc vô học (người đã học xong, đã dứt sạch phiền não), pháp của Duyên giác (những người tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên) và pháp của Bồ Tát (những người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh), cho đến pháp của các đức Phật, cũng đều bình đẳng, nên gọi là Chánh Giác. Những điều thuộc thế tục và những điều vượt khỏi thế gian, có tội và không tội, hữu lậu (còn phiền não) và vô lậu (không còn phiền não), hữu vi (do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt) và vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt), hữu số và vô số (thuộc phạm vi tính đếm, phân biệt và không thuộc phạm vi ấy) (?) — hai loại pháp ấy cũng đều bình đẳng, nên thành Chánh Giác.
Vì sao chúng bình đẳng? Vì không (tính rỗng không, không có tự thể cố định) mà bình đẳng, nên gọi là bình đẳng, vì các kiến chấp vốn tự như thế. Vì vô tướng (không có hình tướng để bám vào) mà bình đẳng, vì các tưởng (sự nhận biết hình tướng) vốn tự như thế. Vì vô nguyện (không mong cầu, không tạo tác vì ham muốn) mà bình đẳng, vì ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc — toàn bộ thế giới sinh tử) vốn tự như thế. Vì vô tưởng mà bình đẳng, vì những điều được tưởng vốn tự như thế. Vì vô hành (không có tạo tác) mà bình đẳng, vì các hành vốn tự như thế. Vì vô khởi (không có sinh khởi) mà bình đẳng, vì những gì sinh khởi vốn tự như thế. Vì không nương tựa mà bình đẳng, vì những chỗ nương tựa vốn tự như thế. Vì như thật mà bình đẳng, vì ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) vốn tự như thế. Vì trí tuệ mà bình đẳng, vì vô minh (sự mê muội) và ân ái vốn tự như thế. Vì Nê hoàn (Niết-bàn: sự dập tắt mọi khổ đau, giải thoát hoàn toàn) mà bình đẳng, vì sinh tử vốn tự như thế.
Lại nữa, này người con nhà dòng dõi tốt, Như Lai Chí Chân đối với tất cả các pháp bình đẳng như thế, nên thành Chánh Giác; vì vậy gọi là Bình Đẳng Chánh Giác. Như Lai hiểu rõ các pháp như thế mà thành Tối Chánh Giác; Ngài dựng lập như vậy, an trụ trong lòng đại bi, liền vì chúng sinh dùng bao nhiêu phương tiện, đủ mọi nhân duyên, tùy mỗi người cho phù hợp mà phân biệt giảng nói; (người nghe) liền quy y pháp, nhờ pháp mà sinh, tức thời dập tắt cội nguồn khổ não. Những kẻ không phải là thầy mà tự xưng là thầy, không đáng tôn mà xưng là tôn, chưa thành Chánh Giác mà tự cho là Chánh Giác — vì thế Như Lai đối với hạng người ấy riêng Ngài không sợ hãi gì, vượt bậc không bạn, không ai sánh bằng. Đó là việc làm thứ mười một của Như Lai. Phật bèn nói kệ (lời thơ tóm ý) rằng:
Đối với các pháp đều bình đẳng, do đó mà đã thành Chánh Giác;
vì vậy là bậc Bình Đẳng Giác, Như Lai hiện ra khắp nơi.
Pháp của phàm phu và pháp của Phật cũng đều bình đẳng;
pháp hữu học, pháp vô học, và các thừa Duyên giác (thừa: cỗ xe, ví con đường tu tập);
mọi pháp thế tục và pháp vượt khỏi thế gian;
các hạnh lành và chẳng lành, cùng Nê hoàn, đều cùng một loại như nhau.
Hiểu rõ không và vô tướng, buông bỏ mọi mong cầu;
không sinh, không tạo tác, thấy những điều ấy một cách bình đẳng.
Hiểu bình đẳng việc như thế, lời nói ra cũng như vậy;
nhờ đó mà độ chúng sinh, đó là pháp của bậc Đại Tiên (chỉ Phật).
Phật lại bảo người con nhà dòng dõi tốt: Như Lai tự biết các lậu (phiền não, ví như chất nhơ rỉ chảy làm ô nhiễm tâm) đã hết. Các trời và người ở trên trời hay ở thế gian, không ai có thể chê bai Như Lai Chí Chân mà dám nói rằng các lậu (của Ngài) chưa hết. Nói Như Lai đã hết các lậu là vì Như Lai đã thoát khỏi cội nguồn của ái dục, tâm đã cởi bỏ mọi ham muốn, không còn vướng mắc. Lại nữa, tâm Phật đã vượt qua các lậu, trừ sạch mọi hành vi phiền não, không còn vướng mắc. Vì thế gọi là Như Lai Chí Chân; vì các lậu đã hết nên hiện ra ở đời. Dùng trí tuệ của bậc hiền thánh, nơi đệ nhất chân đế (chân lý tối thượng), không ai dám đứng ra che lấp được cơn mưa pháp (ví giáo pháp thấm nhuần muôn loài như mưa). Ngài khiến (chúng sinh) trừ bỏ những hạnh tu nhơ bẩn, đưa họ đến chỗ chứng ngộ; vì thế gọi là hết. Không có gì không hết, cũng chưa từng sinh ra sự hết; vì vậy gọi là hết.
Cái mà Như Lai đã hết, nói theo chân đế thì không còn gì phải hết nữa. Đã không còn gì để hết thì đó là vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt). Đã là vô vi thì không còn nhận lấy (sinh tử); không ở đâu cũng không phải không ở đâu, đó là không có chỗ nơi. Đó gọi là sự dựng lập. Thành tựu các Như Lai, an trụ nơi không sinh; đó là các pháp an trụ như pháp giới (toàn thể mọi sự vật hiện tượng xét theo bản tính chân thật) an trụ. Đó là trí tuệ tương ưng. Tương ưng như thế thì không có gì để tương ưng, cũng không diệt độ, cũng không có gì thành tựu. Pháp có hình tướng như thế thì không thể nắm bắt; hình sắc của các lậu cũng chẳng phải trừ lậu (?). Như Lai an trụ trong lòng đại bi và phương tiện quyền xảo (cách khéo léo tùy hoàn cảnh), đều vì chúng sinh mà diễn nói kinh điển, khiến họ trừ bỏ các lậu. Đó là việc làm thứ mười hai của Như Lai. Phật bèn nói kệ rằng:
Đấng Tối Thắng (bậc hơn hết, chỉ Phật) đã hết các lậu và ham muốn, chưa từng còn có tham lam vướng mắc;
Bậc Tôn quý trong loài người đã thoát mọi sinh tử, đã dứt sạch bợn nhơ không còn sót.
Đấng An Trụ (chỉ Phật, bậc an trụ vững vàng) đã bỏ hết mọi vô minh, chưa từng còn chút ngu si tăm tối;
Bậc Sư Tử trong loài người (ví Phật oai hùng như sư tử) với mọi kiến chấp khác, vì thế không ngăn ngại, không bụi trần ham muốn.
Đấng An Trụ nói pháp tùy theo thời: hết sạch các lậu, không còn chết sinh.
Xét kỹ các pháp vốn không có gì, sao có thể làm cho hết, rồi lại làm cho lớn lên?
Cái đã hết thì không có gì đi kèm; nếu đã hết thì chỉ tạm gọi tên là hết.
Cái có hết là hai loại hữu vi (?); xét kỹ nó lại không có ba tướng (sinh, trụ, diệt).
An trụ trong cảnh giới ấy, không nắm giữ, không tạo tác; Phật dùng trí thánh qua đến bờ bên kia (giải thoát).
Hiểu rõ như thế mà thuyết pháp cho phù hợp, đó là pháp thứ mười hai của Đấng An Trụ.
Phật lại bảo người con nhà dòng dõi tốt: Như Lai hiểu rõ những pháp che lấp, ngăn ngại, ham muốn trần tục, vướng mắc, mê lầm mà không bị vướng mắc. Các trời và người dân ở trên trời hay ở thế gian, không ai có thể chê bai Như Lai rằng lời Ngài nói không đúng pháp. Ở đó, thế nào là làm cho pháp bị bỏ phế, lui sụt? Có một điều làm cho pháp bị bỏ phế, lui sụt — sao lại có thể chê bai Như Lai về điều một ấy (?): đó là tâm rối loạn, không thể chuyên tinh. Lại có hai điều: một là không biết thẹn với mình; hai là không biết hổ với người. Lại có ba điều: một là thân làm điều ác; hai là miệng nói lời thô lỗ; ba là ý nghĩ điều độc hại. Lại có bốn điều, là đi theo bốn điều mà đến chỗ không nên đến: một là tham luyến (?); hai là giận dữ; ba là sợ hãi, kiêng dè; bốn là ngu si. Lại có năm điều: một là giết hại sinh mạng; hai là trộm cắp; ba là tham dâm; bốn là nói dối; năm là say rượu. Lại có sáu điều: một là không có lòng cung kính; hai là giấu giếm, tiếc kinh điển; ba là coi thường, hủy phạm giới cấm; bốn là không thuận theo thiền định; năm là không giữ lòng nghĩ nhớ đến pháp; sáu là kiêu mạn với pháp sư (người giảng dạy giáo pháp).
Lại có bảy điều: một là tự cao tự đại; hai là rất kiêu mạn; ba là kiêu mạn chồng chất; bốn là (cho rằng) "đây là ta"; năm là kiêu mạn sai lệch; sáu là ngạo mạn vượt quá mọi người; bảy là (cho rằng) "không ai bằng ta". Lại có tám điều: một là thấy sai; hai là nghĩ sai; ba là nói sai; bốn là làm sai; năm là sống bằng nghề sai trái; sáu là cố gắng sai; bảy là để tâm sai; tám là định tâm sai. Lại có chín điều, gọi là chín điều gây phiền não, hại người: một là người ta kính trọng thì kẻ ấy đã khinh miệt; hai là nay đang khinh miệt; ba là sau này sẽ xâm hại (?); bốn là người ta ghét thì kẻ ấy lại kính yêu; năm là nay đang kính yêu; sáu là sau này sẽ kính yêu; bảy là kẻ ấy đã từng xâm hại ta; tám là nay đang xâm hại ta; chín là sau này sẽ xâm hại ta — do những duyên ấy mà khởi tâm phiền não, muốn hại người. Lại có mười điều, gọi là mười ác nghiệp: một là giết hại sinh mạng; hai là trộm cắp; ba là dâm dục bất chính; bốn là nói dối; năm là nói hai lưỡi (nói đâm thọc, gây chia rẽ); sáu là nói lời độc ác; bảy là nói lời thêu dệt; tám là vô minh (sự mê muội); chín là tranh cãi đánh nhau; mười là tà kiến (cái thấy sai lệch).
Đó là những việc làm do không suy nghĩ thuận theo lẽ đúng; thấy pháp đáng thuận theo mà không ưa thích, rơi vào điên đảo, đứng trong âm cái (những thứ che lấp tâm trí, như tham dục, sân hận, hôn trầm, trạo cử, nghi ngờ), nương dựa vào tà kiến và cái tệ của ân ái, liền mất chánh pháp, xa trái, bỏ phế. Những việc làm của thân, miệng, tâm ấy, Như Lai đều biết. Đúng như điều Ngài biết, Ngài biết rõ các sự che lấp, ngăn ngại, nói ra đúng như thật: những pháp như thế đưa đến sự che lấp, ngăn ngại, nên trừ bỏ các pháp này. Vì (Ngài) đã trừ bỏ được nên vì họ thuyết pháp, khiến các chúng sinh bỏ được các âm cái mà vượt thoát ra ngoài. Đó là việc làm thứ mười ba của Như Lai. Phật bèn nói kệ rằng:
Các Đấng Tối Thắng hiểu rõ pháp: người tập theo những điều này không thể giải thoát;
tâm bám chấp ôm giữ không thể buông bỏ, gọi là kẻ không biết hổ thẹn;
thân, miệng, ý cũng như vậy, ban đầu chưa thể giữ gìn được chúng;
tham lam, sân hận, ngu si, sợ hãi; phạm tội giết hại, trộm cắp của người;
phạm đến vợ người, nói dối, say rượu; sáu điều lỗi lầm, bảy điều kiêu mạn;
nói về tám điều sai trái đối với cửa giải thoát, đều ngăn trở, bỏ phế dấu vết giải thoát;
nếu không thể chế ngự ý mình, cho đến mười điều bất thiện;
do không bỏ sự suy nghĩ trái lẽ, những hạng người ấy chưa được giải thoát;
kiến chấp chạy theo điên đảo bám dính, mà nương dựa vào ý buông lung;
không nên tập theo những pháp như thế, mới có thể thành bậc Tôn quý trong loài người.
Phật lại bảo người con nhà dòng dõi tốt: Như Lai hiểu rõ những việc làm của bậc hiền thánh, liền đạt đến sự bình đẳng, dứt hết khổ não. Chúng sinh tập làm điều lành, nhờ đó mà được sinh (vào chỗ tốt); nếu đạt đến sự bình đẳng thì diệt được hoạn nạn, tai hại. Giả sử các trời và người dân ở thế gian cũng không thể che lấp chánh pháp của Như Lai mà nói rằng bậc Chí Tôn không xứng là chỗ các bậc thánh tôn thờ, không kham nổi đạo lớn — Phật mãi mãi không sợ hãi. Thế nào là chỗ tôn thờ? Đó là con đường Nhất thừa (một cỗ xe duy nhất, tức con đường duy nhất đưa tất cả đến quả Phật) làm cho chúng sinh trong sạch.
Có hai pháp: một là sự vắng lặng; hai là điều mong cầu (?). Lại có ba pháp: một là không (thấy mọi pháp rỗng không); hai là vô tướng (không bám vào hình tướng); ba là vô nguyện (không mong cầu). Lại có bốn pháp, gọi là bốn ý chỉ (bốn chỗ đặt tâm quán xét, tức bốn niệm xứ): một là (quán) thân; hai là (quán) cảm thọ đau ngứa (mọi cảm giác khổ vui); ba là (quán) tâm tư tưởng; bốn là (quán) các pháp. Lại có năm pháp: một là tín căn (gốc lòng tin); hai là tinh tấn căn (gốc sự siêng năng); ba là ý căn (gốc sự ghi nhớ, tỉnh giác); bốn là định căn (gốc sự định tâm); năm là trí căn (gốc trí tuệ). Lại có sáu pháp: một là nhớ nghĩ đến Phật; hai là nhớ nghĩ đến Pháp; ba là nhớ nghĩ đến chúng Tăng; bốn là nhớ nghĩ đến việc bố thí; năm là nhớ nghĩ đến giới; sáu là nhớ nghĩ đến cõi trời.
Lại có bảy pháp tương ưng (bảy giác ý: bảy yếu tố giúp giác ngộ): một là ý giác ý (sự ghi nhớ, tỉnh giác); hai là pháp giác ý (sự chọn lựa, phân biệt pháp đúng sai); ba là tinh tấn giác ý (sự siêng năng); bốn là hoan duyệt giác ý (niềm vui trong pháp); năm là tín giác ý (?) (sự nhẹ nhàng, an ổn của thân tâm); sáu là định giác ý (sự định tâm); bảy là hộ giác ý (sự buông xả, giữ tâm quân bình). Lại có tám pháp tương ưng: một là thấy đúng; hai là nghĩ đúng; ba là nói đúng; bốn là làm đúng; năm là sống bằng nghề chân chính; sáu là cố gắng đúng; bảy là để tâm đúng; tám là định tâm đúng. Lại có chín pháp tương ưng: một là đệ nhất thiền (tầng thiền định thứ nhất); hai là đệ nhị thiền; ba là đệ tam thiền; bốn là đệ tứ thiền; năm là nhập định hư không (định quán không gian vô biên); sáu là nhập định bằng tuệ (?) (định quán thức vô biên); bảy là nhập định "không dùng" (định quán không có gì cả); tám là nhập định có tưởng không tưởng (định không phải có tưởng cũng không phải không tưởng); chín là nhập định diệt hết mọi cảm thọ và tư tưởng.
Lại có mười pháp tương ưng: một là lìa bỏ giết hại sinh mạng; hai là lìa bỏ trộm cắp; ba là lìa bỏ tham dâm; bốn là lìa bỏ nói dối; năm là lìa bỏ nói hai lưỡi; sáu là lìa bỏ nói lời độc ác; bảy là lìa bỏ chửi mắng; tám là lìa bỏ nói lời thêu dệt; chín là lìa bỏ giận dữ; mười là không có tà kiến, an trụ trong việc làm chân chính. Đó gọi là những điều nên làm, lìa khỏi sự sinh (sinh tử). Đó là ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp hỗ trợ đạo giác ngộ) của mọi điều lành: gom hợp giới phẩm (phần giữ giới), thành tựu định phẩm (phần thiền định), hợp với tuệ phẩm (phần trí tuệ), rốt ráo giải thoát phẩm (phần giải thoát), thông suốt phẩm thấy biết của sự giải thoát, thành tựu chân lý của bậc hiền thánh, lìa khỏi sự sinh.
Lại nữa, nói lìa khỏi sự sinh, nghĩa là tu hành những việc bình đẳng của bậc hiền thánh. Nói tương ưng với bậc hiền thánh, nghĩa là ở đó không có loại pháp nào: hoặc hai hoặc không hai, có phương tiện hay không phương tiện, có tiến hay có lui, hoặc sinh hoặc không sinh, không nhận lấy, không buông bỏ; đạo vượt qua mọi hành vi hai bên không bình đẳng. Các pháp không có hai; đó là trí tuệ như thật, tu tập nơi chỗ nương dựa mà sinh ra (?). Như Lai dùng hạnh không sinh này mà nói cho chúng sinh; chúng sinh nếu có thể thực hành điều này, quay về đây, liền dứt hết khổ não. Đó là việc làm thứ mười bốn của Như Lai. Phật bèn nói kệ rằng:
Gần sự trong sạch ấy, đạt đến chỗ không thể đo lường, là nơi người ta nương dựa;
đạt đến trong sạch, Đấng Tối Thắng nghe khắp mà đều biết rõ;
đã biết kinh điển, vui nói pháp cam lộ (nước ngọt bất tử, ví giáo pháp đem lại giải thoát), đưa đến mọi điều lành;
vô số các pháp, đạo phẩm (các pháp tu dẫn đến giác ngộ) trong sạch, (được) Phật Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính) (nói ra);
dũng mãnh tập theo đó mà được giải thoát; điều bậc Thập Lực (bậc có mười năng lực, chỉ Phật) diễn nói
là không có chỗ trụ; suy nghĩ thuận theo lẽ đúng, dứt sạch phiền não;
phương tiện và pháp bình đẳng, không lo âu, sung mãn; không nương vào pháp,
không dựa vào phi pháp, đạt giải thoát bình đẳng, tinh tấn đều đặn;
duyên với đức lành mà không nương vào đạo pháp, mờ mịt hư vô (?),
như hư không, không có niệm, như huyễn hóa, như điều thấy trong mộng;
người ấy được độ thoát khỏi các nẻo sinh tử. Đó là của bậc Thập Lực
những việc làm đã thực hành, những điều người ta đạt được; trong chốn xoay vần (sinh tử),
vì thế với lòng đại bi mà độ thoát họ, dấy khởi lòng từ thương xót,
nên không ai sánh bằng.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video