Phẩm "Mười tám pháp bất cộng" (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có, không chung với hàng Thanh văn, Duyên giác hay chúng sinh khác), thứ hai mươi mốt, phần còn lại.
Phật lại bảo người con dòng họ (tộc tánh tử: cách Phật gọi người thiện nam thuộc dòng dõi tốt): Như Lai chí chân (Như Lai: danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như, tức từ sự thật như nó vốn là; chí chân: bậc chân thật tột cùng) không có những ý tưởng phân biệt sai khác, cũng không có các niệm lăng xăng khiến tâm mê lầm, quên lãng.
Vì sao Như Lai không có ý tưởng sai khác? Ví như cõi hư không không thể nào cùng tận, Ngài không nhìn chúng sinh mà thấy người này khác người kia, vì bản tính vốn trong sạch của họ không hề có sai khác. Nhìn các đức Phật, Ngài không thấy có nhiều loại khác nhau, vì pháp giới (toàn thể mọi sự vật, xét theo bản tính chân thật của chúng) không thể bị phá hoại, và vì trí tuệ là bình đẳng. Đối với các pháp (mọi sự vật, hiện tượng), Ngài cũng không có ý tưởng sai biệt, vì không có lòng ham muốn.
Như Lai không vì người giữ giới cấm (những điều răn cấm theo luật Phật) mà thiên vị yêu mến, cũng không chê bai người phạm giới. Thấy người tu đạo, Ngài không vì vậy mà đặc biệt kính nể; người không tôn trọng đạo, Ngài cũng không bỏ rơi, xem thường. Ngài không cho rằng giới luật và lời dạy là của riêng mình. Kẻ mãi ở trong tà kiến (cách thấy sai lầm), Ngài cũng không khinh rẻ. Việc làm của Như Lai chí chân bình đẳng đối với mọi pháp. Vì vậy gọi là Như Lai chí chân không có ý tưởng sai khác.
Đã không có sai khác, Ngài bèn tuyên giảng về sự không có ý tưởng sai khác ấy, giáo hóa chúng sinh khiến họ không còn phân biệt người này kẻ kia, và thuyết pháp để các ý tưởng ấy tiêu trừ. Đó là việc làm thứ mười chín của Như Lai. Phật bèn nói bài kệ (lời tụng có vần điệu):
Các bậc An Trụ (danh hiệu chỉ Phật, bậc an trú vững vàng nơi đạo) ở nơi đạo, không có ý tưởng sai khác; đối với tất cả cho đến tận cùng,
nhìn các cõi Phật, xét các kinh điển, đều không thấy mỗi thứ mỗi khác.
Các bậc danh tiếng lớn, việc làm bình đẳng khắp mọi nơi; dù là người giữ giới cấm,
hay là người hủy phạm giới; chúng sinh dễ giáo hóa hay không thể giáo hóa,
các đấng Lưỡng Túc Tôn (danh hiệu Phật: bậc tôn quý nhất trong loài có hai chân, tức loài người và trời) đều giữ tâm bình đẳng, mở đường cứu độ chúng sinh
vốn ai nấy đều ôm lòng tham muốn.
Phật lại bảo người con dòng họ: Như Lai chí chân không có do dự; điều gì Ngài quan sát đều thấy đến tận cội nguồn, không phải suy nghĩ lại. Vì sao vậy? Đạo đức của bậc Đại thánh Như Lai đã thành tựu, không có sự quan sát nào mà không thành. Thân làm việc gì cũng cẩn trọng, lòng mang sự mềm mỏng; giới cấm sáng ngời, trí tuệ vượt bậc, không ai có thể ngước nhìn tới được. Sự sáng suốt thánh thiện của Như Lai không có gì vượt hơn.
Phật dùng trí tuệ luôn quan sát, che chở khắp nơi; không theo sự ngu tối mà theo con đường vượt khỏi thế gian, không rơi vào lối sống mê lầm của thế tục. Điều Như Lai gìn giữ là theo bậc hiền thánh, không theo kẻ chẳng phải hiền thánh. Điều Như Lai gìn giữ là chuyển bánh xe Phạm (giáo pháp thanh tịnh, ví như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não) trong sạch, cao nhất không gì hơn. Ngài thương xót chúng sinh mà được tự tại, một mình đi khắp mười phương, không nhờ ai khác; có điều khen ngợi thì không thiên vị bên nào.
Lại nữa, những gì Như Lai quan sát gìn giữ thì không hấp tấp, không thô bạo, luôn theo thứ lớp chừng mực mà không sai lầm. Nếu có đi đến đâu thì không có nhận hay bỏ (?). Ngài đã lìa khỏi hai bên đối đãi và mọi dòng trôi dạt, đã vượt qua bốn dòng sông (tứ độc: bốn dòng nước lũ cuốn trôi chúng sinh, gồm ham muốn, sự bám vào hiện hữu, kiến chấp sai lầm và vô minh). Người ta có cân lường suốt một kiếp (khoảng thời gian dài vô cùng), suy nghĩ về đầu cuối cũng không thể biết hết. Ngài không nghĩ tới chỗ mỗi thứ mỗi khác (?), không bận lòng về quá khứ, tâm niệm không bị gì quấy nhiễu, đụng chạm (?). Ngài không tự phô bày công lao. Chắc thật như vậy, không có khác. Phật thấu suốt tất cả, không gì không thông đạt.
Sự quan sát với lòng đại ai (lòng thương xót lớn) của Như Lai cao vời như thế, che chở chúng sinh, thuyết pháp đầy đủ. Đó là việc làm thứ hai mươi của Như Lai. Phật bèn nói bài kệ:
Điều Như Lai quan sát che chở, chưa từng có lười biếng mỏi mệt.
Khéo tu theo nghĩa lý của đạo, hạnh làm nổi bật, đặc biệt khác thường.
Tâm và thân Ngài như vậy, giới cấm và trí tuệ cũng thế,
bậc tôn quý là đấng đại nhân, việc làm luôn hết sức chân thành.
Như Lai chưa từng ôm lòng bám víu vào những điều nguy hại,
cũng không có các tưởng, các niệm, không làm việc giả dối.
Điều Ngài quan sát che chở là chân lý, không tô vẽ trau chuốt.
Rồi Ngài lấy nghĩa ấy thuyết pháp cho chúng sinh.
Phật lại bảo người con dòng họ: Lòng mong muốn của Như Lai chí chân không hề suy giảm. Thế nào gọi là mong muốn? Chỉ ưa thích pháp lành. Pháp lành ấy là gì? Lòng đại ai của Như Lai chưa từng hao giảm, cũng không bám víu vào tham. Những kinh điển Ngài nói ra từ lòng đại ai đều không sai sót. Ngài không để chúng sinh chạy theo tham dục mà đi đến mê muội, hao tổn. Ngài giáo hóa chúng sinh chưa từng sai lạc, không rời sự thanh vắng tĩnh lặng; điều đã khai mở thì không có trái bỏ. Ngài khuyến khích các Bồ-tát (người tu hạnh lớn, nguyện cứu độ tất cả chúng sinh để cùng thành Phật) chưa từng quên lãng, và luôn giữ cho Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp tức lời dạy, Tăng tức đoàn thể người tu) không bị đứt đoạn.
Như Lai chí chân không tham đắm điều gì, chỉ lấy sự sáng suốt thánh thiện, chân thật và đạo đức làm niềm vui. Vì vậy gọi là Như Lai chân chính, lòng mong muốn không hề đi đến hao giảm. Ngài tuyên giảng kinh điển cho chúng sinh, khiến họ ưa thích đạo vô thượng chánh chân (sự giác ngộ cao nhất, chân chính, tức quả vị Phật) và đầy đủ thông tuệ (trí tuệ thông suốt tất cả, tức trí tuệ của Phật). Đó là việc làm thứ hai mươi mốt của Như Lai. Phật bèn nói bài kệ:
Đấng Tối Thắng (bậc hơn hết, chỉ Phật) luôn không tham, chỉ mến ưa việc lành, đức tốt.
Lấy lòng từ bi ban cho giáo pháp, cứu độ giải thoát chúng sinh.
Vui mừng cứu giúp muôn loài, tùy lúc mà dẫn dắt.
Đấng Tối Thắng không làm tổn hại đạo, khuyên giữ Tam bảo không để đứt.
Không tham lam, ganh ghét, giận dữ, không theo những điều kiêng kỵ ngu muội.
Nhờ nơi thông tuệ, khéo mến mộ lời dạy trong kinh điển.
Thấy chúng sinh lười biếng, đấng Tối Thắng giáo hóa cho họ siêng tu.
Chứa góp vô lượng việc làm trí tuệ, dùng đó cứu độ muôn dân.
Phật lại bảo người con dòng họ: Như Lai chí chân đối với việc tinh tấn (nỗ lực chuyên cần không ngừng) không hề suy giảm. Thế nào gọi là tinh tấn của Như Lai? Thế nào gọi là giáo hóa chúng sinh? Ngài ân cần quan sát, tìm đến chỗ họ ở, nhân đó cứu độ không sót một người; đối với việc nghe kinh điển, Ngài luôn khiến họ nghe được trong suốt rõ ràng. Đó là tinh tấn.
Như Lai chí chân, với những người như thế được nghe kinh, vì những ai là ứng khí (người có căn cơ thích hợp để tiếp nhận pháp, ví như đồ đựng vừa vặn), Ngài suốt một kiếp không mỏi mệt. Có ai nghe và tiếp nhận pháp rất sâu, bậc Đại thánh tuyên giảng suốt một kiếp không ngừng. Vì giảng kinh mà Ngài lìa cả ăn uống, chăm lo che chở chúng sinh. Vì một người thôi, Như Lai chí chân cũng một mình đi qua các cõi Phật nhiều như cát sông Hằng, tùy theo họ mà giáo hóa, khiến họ phát đạo ý (lòng hướng về đạo giác ngộ).
Thân, tâm và lời nói của Như Lai không hề lười mỏi; thân tâm lặng yên mà không có lúc ngơi nghỉ (?). Phương tiện (những cách khéo léo để giáo hóa), sự tinh tấn và siêng tu của Như Lai, không ai không ngợi khen. Ngài theo sự bình đẳng mà tinh tấn, giáo hóa chúng sinh đến chỗ giải thoát thánh thiện, đạt tới chân lý của đạo, cho đến tuyên dương công đức của Như Lai. Đó là việc làm thứ hai mươi hai của Như Lai. Phật bèn nói bài kệ:
Bậc sư tử trong loài người (ví Phật như sư tử, chúa các loài thú, oai hùng không sợ hãi), nhờ sức tinh tấn,
với sức tinh tấn ấy, luôn được mọi người ngợi khen.
Sức siêng năng ấy chưa từng suy giảm.
Kinh pháp được diễn giảng là vì những người xứng làm pháp khí (người đủ căn cơ để đón nhận giáo pháp).
Sự tinh tấn của bậc An Trụ, không ai có thể nói cho cùng.
Thân, miệng và tâm Ngài chưa từng mệt mỏi.
Đã tinh tấn một cách bình đẳng, tất cả đều không có lỗi lầm (?).
Lòng Ngài mang sự thương xót, luôn vì chúng sinh mà thuyết pháp.
Phật lại bảo người con dòng họ: Những gì Như Lai chí chân nhớ nghĩ, tất cả chưa từng bị quên giữa chừng, cũng không suy giảm. Điều Như Lai nhớ nghĩ rốt cuộc không bị bỏ dở. Vì sao vậy? Này người con dòng họ, từ khi mới thành đạo Tối Chánh Giác (sự giác ngộ cao nhất, chân chính, trọn vẹn), Ngài thấy khắp những điều mà tâm tất cả chúng sinh ôm giữ trong quá khứ, tương lai và hiện tại, đều nhớ biết hết, không quên giữa chừng, mãi giữ và thông suốt khắp hành vi của chúng sinh.
Như Lai chưa từng phải suy nghĩ lại lần nữa hay sai trí tuệ đi xem xét. Điều Như Lai nhớ nghĩ thật không hề suy giảm. Ngài thấu vào các tính của chúng sinh ở ba nơi (?), thấu vào căn tính (khả năng, trình độ tiếp nhận) của mọi người, quan sát hành vi của chúng sinh. Như Lai làm gì cũng không cần quan sát, không cần suy tính, mà giảng kinh cho chúng sinh. Ngài biết trước thời tiết, tiến lùi, chậm nhanh, rồi phân biệt mà trao lời thọ ký (lời Phật báo trước rằng người ấy về sau sẽ đạt quả vị nào, vào lúc nào). Vì sao vậy? Vì ý Ngài luôn còn mãi, không quên giữa chừng. Vì tâm định nên không quên; nhớ biết chúng sinh rồi liền thuyết pháp cho họ. Đó là việc làm thứ hai mươi ba của Như Lai. Phật bèn nói bài kệ:
Điều đấng Thế Hùng (bậc hùng mạnh nhất thế gian, chỉ Phật) nhớ nghĩ, tâm chưa từng quên; lại nữa đấng Tối Thắng Tôn
không cần nhớ lại, nghĩ lại. Từ khi Ngài đi khắp nơi, kể từ lúc thành Chánh Giác,
Ngài biết tâm chúng sinh không sót điều gì, và cũng chưa từng
dựa vào sự phân biệt nhận biết. Thấy tính hạnh lâu dài của chúng sinh,
Ngài giúp họ đứng vững, không còn tạo tác việc gì (?). Đấng tôn quý trong loài người
là vua của các pháp.
Phật lại bảo người con dòng họ: Như Lai chí chân không bao giờ mất định ý, tức tam muội chánh thọ (tam muội: trạng thái tâm tập trung, lắng yên tuyệt đối; chánh thọ: nhập vào định một cách đúng đắn). Đối với tất cả các pháp, Ngài không thiên lệch; các pháp đều đúng như thật. Vì sao Như Lai không mất định ý? Vì tu sự bình đẳng, không hấp tấp, và vì tam muội cũng bình đẳng. Như Lai bình đẳng đối với cảnh giới có tham dục, và đối với cảnh giới không tham dục cũng bình đẳng như vậy. Như đối với bờ sinh tử là bình đẳng, đối với bờ Nê-hoàn (tức Niết-bàn: cảnh giới diệt sạch phiền não và khổ đau, thoát khỏi sinh tử) cũng thế. Vì bình đẳng nên có thể chánh thọ; nghĩa là như vậy.
Người ta khen ngợi tam muội của Như Lai không bao giờ mất. Vì sao vậy? Vì đối với sự bình đẳng, Ngài không lơ là, không quên, cũng không thoái lui. Định của Như Lai không gắn với mắt, cũng không gắn với tai, mũi, thân, miệng, ý mà hòa cùng trần cảnh (các đối tượng của giác quan như hình sắc, âm thanh…); các căn (giác quan) vốn không định (?). Tam muội ấy không nương vào yếu tố đất, cũng không nương vào nước, lửa, gió, hư không (các yếu tố cấu thành thế giới vật chất); cũng không cậy vào Dục giới, Sắc giới, Vô sắc giới (ba cõi chúng sinh trôi lăn: cõi còn ham muốn giác quan, cõi chỉ còn thân hình vật chất vi tế, cõi chỉ còn tâm thức không hình sắc). Không mến đời này, không cậy đời sau; vì không bám vào đâu nên không suy giảm. Vì vậy gọi là định ý của Như Lai chí chân không bao giờ mất. Ngài cũng giảng kinh cho chúng sinh, khiến những ai xứng làm pháp khí (người đủ căn cơ đón nhận giáo pháp) đạt tới định ý. Đó là việc làm thứ hai mươi bốn của Như Lai. Phật bèn nói bài kệ:
Đấng Tối Thắng luôn ở trong định, định ý không hề suy giảm.
Bình đẳng thuận theo tất cả các pháp, đúng theo định ý của Phật.
Không nương vào đất, nước, lửa, gió, cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc.
Bậc Đại thánh không bám vào những thứ ấy, nên tam muội không suy giảm.
Phật lại bảo người con dòng họ: Trí tuệ của Như Lai chưa từng suy giảm. Thế nào gọi là biết? Thông đạt các pháp, không gì không suốt; trí tuệ không phải trông cậy vào người khác. Ngài vì chúng sinh mà tuyên bày trí tuệ thánh thiện, dùng phương tiện tùy lúc, điều Ngài giải quyết không bao giờ hết. Ngài hiểu rõ tất cả câu chữ, ý nghĩa sáng tỏ, có thể từ một phẩm (một chương kinh) mà giảng suốt trăm nghìn ức kiếp. Giả sử có người đến hỏi về việc đi lại, tiến lùi, Ngài giải lưới nghi ngờ cho họ, không điều gì không sáng tỏ.
Trí tuệ ấy thấu khắp, tuyên giảng ba thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu: Thanh văn, Duyên giác và Bồ-tát), phân tích chỗ quy hướng. Vì chúng sinh có tám vạn bốn nghìn hạnh khác nhau, nên Ngài giảng tám vạn bốn nghìn kho tàng kinh pháp. Trí tuệ của Như Lai không cùng, không lường, không hết như vậy; điều Ngài nói không có giới hạn, trí tuệ không suy giảm. Ngài cũng vì chúng sinh mà chỉ bày trí tuệ không cùng như thế và thuyết pháp. Đó là việc làm thứ hai mươi lăm của Như Lai. Phật bèn nói bài kệ:
Trí tuệ chánh giác của Phật thấy rõ cỗ xe mà mỗi người chí hướng, mến ưa (?).
Khéo tuyên giảng, phân biệt, giải thích, tự tại đưa người đến bờ không cùng.
Thuyết pháp cho chúng sinh theo điều bản tính họ ưa thích.
Từ một chữ thôi mà đi vào những câu chương sâu không đáy.
Biết hạnh của chúng sinh, quan sát không có bờ bến.
Bèn vì họ mà ban bố tám vạn bốn nghìn kho pháp.
Điều bậc An Trụ tuyên giảng, trí tuệ không suy giảm.
Đó là việc làm của bậc Thập Lực (danh hiệu Phật: bậc có mười năng lực trí tuệ đặc biệt), nên được gọi là đấng tôn quý trong loài người.
Phật lại bảo người con dòng họ: Sự giải thoát của Như Lai không suy giảm. Như Lai nói thế nào? Hàng Thanh văn (người nghe tiếng Phật dạy mà tu chứng, cầu giải thoát cho riêng mình) nhờ âm thanh mà giải thoát; hàng Duyên giác (người tự quán xét lý nhân duyên mà giác ngộ) do hiểu rõ nhân duyên mà được giải thoát; còn chư Phật Thế Tôn (bậc được thế gian tôn kính) thì lìa tất cả vướng mắc và mọi đối đãi hai bên mà được giải thoát.
Vì sao gọi là giải thoát? Không có cõi quá khứ, không dính với tương lai, không hòa hợp với các cõi, không trụ ở cõi hiện tại. Mắt đối với hình sắc mà lìa hai cách tiếp nhận đối đãi, gọi là giải thoát. Tai với âm thanh, mũi với mùi hương, lưỡi với vị, thân với xúc chạm, tâm với các pháp, đều lìa hai cách tiếp nhận đối đãi mà được giải thoát. Chỗ tâm nương tựa, và tâm vốn trong sạch, Ngài đều rõ biết; vì vậy nói rằng trong khoảnh khắc phát tâm liền thành đạo vô thượng chánh chân. Như Lai tùy lúc giảng kinh cho chúng sinh, giúp họ lìa sự nương dựa, tiếp nhận, không còn bám víu vào đâu. Đó là việc làm thứ hai mươi sáu của Như Lai. Phật bèn nói bài kệ:
Chúng Thanh văn nương vào âm thanh mà giải thoát; người học Duyên giác
lấy nhân duyên làm trí tuệ. Vượt qua mọi vướng mắc, không nhơ nhớp như hư không,
đó là chư Phật, không có chỗ nương dựa. Tâm (người thường) bị ràng buộc
vào những việc quá khứ; còn (Phật) trong sạch, giải thoát, ấy là làm chủ được tâm (?),
giải thoát đúng như cần có, quan sát căn tính chúng sinh, mở đường cứu độ chúng sinh,
không để suy giảm.
Phật lại bảo người con dòng họ: Như Lai chí chân biết tất cả những việc mà thân đã làm trong quá khứ, biết rõ gốc gác, không hề lui bỏ. Những điều Như Lai thấy về việc làm của các bậc Tối Thắng, Ngài nhân đó tùy lúc mà giáo hóa chúng sinh. Có khi giảng nói mà cứu độ muôn dân, có khi im lặng cũng cứu độ, ăn uống cũng cứu giúp; Ngài bày uy nghi (dáng vẻ, cử chỉ trang nghiêm) và lễ tiết cho chúng sinh thấy, khiến họ theo giới luật và lời dạy.
Có khi Ngài hiện ba mươi hai tướng (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp nổi bật trên thân Phật), người ta nhân đó được cứu. Có khi Ngài tự bày tám mươi vẻ đẹp phụ (tám mươi nét đẹp nhỏ đi kèm ba mươi hai tướng), người ta nhân đó được độ. Có người muốn nhìn tướng đỉnh đầu của Như Lai, nhưng oai thần cao vời không thể nhìn kỹ, ánh sáng hơn cả mặt trời mặt trăng, vượt hẳn không gì sánh, họ nhân đó càng vui mừng mà được độ. Có chúng sinh đến gặp Phật liền theo giới luật lời dạy; hoặc khi Ngài phóng ánh sáng, họ thấy ánh chói sáng ấy mà được cứu độ; hoặc thấy Ngài kinh hành (đi bộ chậm rãi qua lại để giữ tâm tỉnh thức), nhấc chân đặt chân, mà vui mừng được cứu; hoặc khi Ngài vào thành rồi trở ra, khiến người ta được giáo hóa.
Chư Phật Thế Tôn, mọi cử động, đi đứng, uy nghi, lễ tiết, đều dùng những việc ấy làm lợi ích cho chúng sinh, không ai không được giáo hóa, chưa từng làm điều gì uổng phí. Vì vậy gọi là: tất cả việc làm bằng thân của Như Lai chí chân vốn đều đi cùng trí tuệ (?), không gì không có lợi ích, không hề suy giảm. Đó là việc làm thứ hai mươi bảy của Như Lai. Phật bèn nói bài kệ:
Mắt người thấy uy nghi, lễ tiết của Ngài, lúc bước đi vào
hay lúc trở ra, các tướng tốt, vẻ đẹp, cùng ánh oai nghiêm nơi đỉnh đầu,
Ngài dùng đó giáo hóa, cứu độ chúng sinh. Đấng Đạo Sư (bậc dẫn đường, chỉ Phật) nếu
phóng ánh sáng, thì vô số chúng sinh được an ổn muôn ức năm,
thấy ánh oai nghiêm ấy liền theo lời dạy. Các đấng Lưỡng Túc Tôn
luôn tu việc làm này.
Phật lại bảo người con dòng họ: Những việc làm bằng lời nói của Như Lai chí chân đều đi cùng trí tuệ, sáng tỏ, tự tại. Vì sao vậy? Kinh đạo mà chư Phật Thế Tôn nói ra đều hợp thời, không hư dối; khéo léo tùy theo điều thích hợp. Lời Ngài tuyên nói hết sức thành thật, không lừa dối, không có lỗi lầm. Cử chỉ thong thả, không hấp tấp thô bạo; không thô sơ cẩu thả, chưa từng mê loạn. Ngài luôn mang lòng ngay thẳng, không nịnh bợ; chưa từng nói lời độc ác, không nói lời thô lỗ; không bám víu vào đâu, lời nói mềm mỏng.
Đi đứng đúng phép mà không yếu đuối; tính không chao đảo, cũng không hẹp hòi kém cỏi; không vụn vặt, bước đi vững vàng. Lời nói hòa nhã, giọng mềm mại, âm vang thơm tho tốt đẹp. Ngài chọn lời mà nói chậm rãi, thong thả đúng lúc; câu văn rực rỡ, ý vị đầy đủ; không có lời thô cứng (?), lời nói không có tật lỗi, nghĩ rồi mới nói. Ngài tự giữ gìn thân mình, việc làm đúng mực, tâm niệm hợp thời. Lời Ngài diệt lòng tham dục, trừ sự giận dữ, đốt cháy sự ngu si, hàng phục các ma, phá trừ mọi điều ác, chữa lành các bệnh; phân biệt nghĩa lý làm đẹp lòng người trí.
Tiếng Ngài như chim loan hót thiết tha, giọng như vua trời Đế Thích; âm vang thiết tha hòa nhã cũng như sông biển, tiếng lặng vững như đất, như vua chim điêu, chim thứu gọi bầy; ý Ngài an ổn như núi Tu-di (ngọn núi lớn nhất ở trung tâm thế giới theo quan niệm xưa). Lời Ngài phát ra hơn tiếng chim mỏ đỏ (?). Giọng Ngài hiền từ thương xót như lúc đôi chim uyên ương gọi nhau họa tiếng, cũng như vua chim nhạn dẫn đầu bầy theo sau, cũng như vua loài hươu kêu gọi bầy đàn; lại như đàn không hầu, đàn cầm, đàn tranh, ống tiêu, đàn sắt, trống và kèn, theo nhịp thổi tù và (?), thổi sênh phát ra âm thanh, những âm thanh ấy hòa nhau, mỗi tiếng có vẻ buồn hay vui riêng.
Tiếng của Phật mềm mại, trong trẻo, hòa nhã, hơn những âm điệu kia trăm nghìn ức lần, sâu xa vi diệu, không có chút đục nhơ; ai nghe lọt vào tai thì trong lòng vui sướng, chứa góp gốc rễ công đức. Những câu chương Ngài tuyên giảng không thể nào cùng tận; tùy lúc hợp lẽ, trước sau ăn khớp, không mất nghĩa câu, hợp với lời pháp; mỗi điều theo phương tiện, không trái thời tiết. Thấy căn tính của mọi người hơn kém thế nào, Ngài thuyết pháp cho phù hợp.
Lời Ngài lấy sự bố thí (cho đi, giúp đỡ người khác) làm trang nghiêm, nuôi dưỡng giới cấm, luôn giữ cho nghiêm chỉnh trong sạch; gom góp sự nhẫn nhục; tinh tấn vượt trội, làm trọn việc thánh; quan sát bằng trí tuệ; lòng từ (thương yêu, ban vui) tụ lại như mây; lòng bi (thương xót, cứu khổ) không biết chán; lòng hỷ (vui theo điều lành của người) rạng rỡ; không bỏ điều đã gìn giữ (?); gây dựng ba thừa; không để Tam bảo đứt đoạn; phân biệt ba nhóm chúng sinh (?) (người chắc chắn đi theo đường chánh, người chắc chắn đi theo đường tà, người chưa định hướng); làm trong sạch ba cửa giải thoát (ba cách quán giúp thoát khổ: thấy mọi pháp trống rỗng, không chấp hình tướng, không mong cầu tạo tác).
Điều Ngài tu là hết sức thành thật, tuyên bày trí tuệ; người sáng suốt không thấy chỗ nào để chê bai; các bậc hiền thánh đều ngợi khen. Chí Ngài sâu xa rộng lớn như hư không, tất cả công đức đều đầy đủ. Này người con dòng họ, lời nói và lời dạy của Như Lai hợp với khuôn phép, cao vời như vậy, lại còn hơn thế nữa, không gì có thể ví được. Vì vậy nói rằng: trong mọi lời nói, lời nói và âm vang trí tuệ của Như Lai là vượt trội, hơn mọi tiếng nói; trong ba cõi không ai bằng, trí tuệ cao nhất, không ai không vâng lời mà theo. Đó là việc làm thứ hai mươi tám của Như Lai. Phật bèn nói bài kệ:
Lời nói hòa nhã không ai sánh bằng, không nhơ nhớp, vượt trên mọi đức.
Phát ra một tiếng mà vào khắp mọi âm thanh, tiếng vang khắp ba nghìn thế giới (tam thiên đại thiên thế giới: một hệ thống vũ trụ gồm vô số thế giới).
Khiến hàng Thanh văn nghe lời dạy, người theo Duyên giác thừa cũng như vậy.
Có người nghe rồi mở rộng chí hướng, phát tâm cầu đạo Phật.
Người nghe được lòng từ theo thứ lớp (?), ai nấy đều hiểu rõ lời, không lẫn lộn.
Khi Ngài giảng pháp thù thắng, tâm người nghe không còn ý thoái lui.
Giống như tiếng gọi vào núi, tiếng vọng theo đó mà dội lại.
Lời của bậc cao nhất trong loài người là như vậy, điều Ngài diễn giảng làm vui lòng mọi người.
Phật lại bảo người con dòng họ: Mọi điều ý nghĩ của Như Lai chí chân đều đi cùng trí tuệ, không gì không thông đạt. Vì sao vậy? Xét Như Lai thì không có tâm, ý, thức (theo nghĩa phân biệt thông thường), chưa từng có tưởng niệm mà có tiến lùi. Ngài dùng trí tuệ chiếu sáng, làm tan mọi tối tăm. Trí tuệ Như Lai đến khắp tâm niệm của tất cả chúng sinh, lại thấu vào nơi mọi ý nghĩ, vượt trên những điều mà thức của chúng sinh nhớ nghĩ, và các pháp làm tiêu tan (phiền não).
Tam muội của Ngài không nương dựa vào đâu, vượt khỏi các lớp che lấp của năm ấm (năm nhóm yếu tố tạo nên con người: sắc tức thân thể vật chất, thọ tức cảm giác, tưởng tức nhận biết hình ảnh, hành tức tác ý, thức tức sự hay biết), lìa khỏi dòng vận hành của mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai mắt xích nhân quả khiến chúng sinh trôi lăn trong sinh tử), mãi bỏ ba thứ niệm (?), dứt sạch những điều hôi nhơ, hàng phục việc của ma, trừ bỏ sự giả dối và cái nhơ của nịnh bợ, bỏ cái "ta", trừ tận gốc rễ của vô minh (sự mê tối, không thấy được chân lý) và ngu tối. Ngài tu đạo nghiệp trong sạch, tâm như hư không, không có tưởng niệm mà không phá hoại pháp giới. Này người con dòng họ, việc làm bằng tâm ý của Như Lai chí chân đi cùng trí tuệ như thế. Đó là việc làm thứ hai mươi chín của Như Lai. Phật bèn nói bài kệ:
Không thể nào lường xét được tâm thánh của đấng Tối Thắng, Lưỡng Túc Tôn.
Chứa góp mọi sự sáng suốt thánh thiện, việc làm của đấng Đạo Sư trong sạch.
Trí tuệ của bậc An Trụ này ở ngay trong tính của chúng sinh,
thấu vào khắp nơi, không đâu không tới, ở trong pháp giới tự nhiên.
Ý thiền định như vậy, tất cả điều lành đều đầy đủ.
Ngài xét tâm, ý, thức, tất cả đều không có tưởng niệm.
Đã vượt qua các cõi ma, vượt khỏi những việc nguy hại.
Tự nhiên như hư không, lìa nhơ nhớp, không ở chỗ nào.
Phật lại bảo người con dòng họ: Như Lai chí chân biết về quá khứ, trí tuệ không vướng mắc; điều Ngài thấy biết, trí tuệ không suy giảm. Ngài biết tới đâu? Các cõi Phật trong quá khứ, cõi nào hợp lại, cõi nào thành, Ngài đều biết số lượng nhiều ít và sự tiến lùi. Cây cỏ, núi non, khe suối, các thứ thuốc, rừng rậm trong cõi ấy, Ngài đều phân biệt rõ. Chúng sinh trong cõi Phật ấy, loài bò lết, loài có hơi thở, hình dáng thân thể và chủng loại, Ngài đều nhận biết. Tiếng nói và giọng nói các loại của dân chúng, loài bay lượn, loài nhúc nhích, Ngài đều hiểu rõ.
Số nhiều ít các đức Phật ra đời trước sau trong cõi ấy, Ngài cũng đều nói ra được. Số quyển kinh điển nhiều ít mà các đức Phật đã tuyên bày, những gì đã soi sáng, Ngài cũng đều thông suốt. Số lượng hàng Thanh văn được giáo hóa nhiều ít ra sao, những ai được mở đường vào Duyên giác thừa, Ngài cũng đều biết, và biết ai có thể khuyên dắt học hạnh Bồ-tát, khiến phát tâm Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường tu cứu độ tất cả chúng sinh để cùng thành Phật) hướng tới đạo vô thượng chánh chân, Ngài cũng biết đầy đủ.
Những lời dạy và dấu vết việc làm tốt xấu trong cõi Phật ấy, sự trông nom hầu hạ lẫn nhau, Ngài cũng đều quan tâm biết rõ. Lời nói, việc làm, cử động của chúng tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ), trên dưới thuận nhau, điều nên tiến nên lùi, Ngài cũng đều phân biệt. Thấy tuổi thọ dài ngắn, người sống lâu, kẻ chết yểu, Ngài cũng hiểu rõ. Ngài lại biết giáo pháp được gây dựng tồn tại bao nhiêu năm, cũng biết hơi thở dài ngắn tốt xấu, việc ăn uống, áo mặc, chỗ ở và nghề nghiệp, Như Lai đều biết cả.
Chúng sinh trong quá khứ, từ đầu đến cuối xoay vần ra sao, sẽ sinh về đâu; căn tính nhiều loại, hạnh không giống nhau, chí hướng mỗi người mỗi khác, tâm ý ôm giữ và cảnh giới đặc biệt riêng, tâm Ngài đều thông suốt mà không bỏ sót giữa chừng. Tâm niệm nhiều ít, tốt xấu, lành dữ, Như Lai đều biết. Giới hạn số lượng ấy, Ngài thấy tận mắt, không dùng trí tuệ phân hai mà suy nghĩ lại lần nữa. Như Lai chí chân cũng không sai tâm đi lần theo việc cũ mà suy ra biết, mà dùng tâm trí tuệ thấy hết, thấy trước, không phải nghĩ lại. Trí tuệ Ngài cao vời không lường như vậy; thấy tính chúng sinh, không bỏ dở giữa chừng mà thuyết pháp cho họ. Đó là việc làm thứ ba mươi của Như Lai. Phật bèn nói bài kệ:
Trí tuệ sáng suốt thánh thiện của Phật, không giới hạn, không vướng mắc.
Ở trong các cõi Phật mà tuyên bày kinh điển,
khuyên khắp các cõi chúng sinh, khiến họ tin sâu đạo Phật.
Trong các cõi Phật, việc làm tiến lùi,
căn tính gốc gác của dân chúng, chí hướng và chỗ quy hướng của họ,
các loài cây cỏ thuốc men, âm thanh tốt hay xấu,
tâm quá khứ tên là gì, những việc làm đã tạo ra,
bậc Bình Đẳng Giác (danh hiệu Phật: bậc giác ngộ bình đẳng trọn vẹn) đều thông suốt, thấy đúng như những gì đang có.
Phật lại bảo người con dòng họ: Như Lai chí chân biết về tương lai mà không suy giảm, trí tuệ không vướng mắc, đều thấy và thông suốt. Biết như thế nào? Trong đời tương lai, những gì sẽ hưng khởi, thành tựu, hay hủy hoại, hợp lại hay tan rã, Như Lai đều biết. Khi kiếp khởi lên, lửa thiêu đốt những gì; nước có màu sắc, hình dạng ra sao; những cõi Phật sẽ được khôi phục lại, đất đai rộng dài, rộng hẹp, xa gần, số hạt bụi ra sao.
Trong mỗi cõi Phật, các đức Phật ra đời giáo hóa muôn dân, số Thanh văn, chúng Duyên giác và các Bồ-tát; việc ăn uống, áo mặc, chỗ ở, hơi thở ra vào, bước đi cử động, nơi qua lại cư trú, uy nghi lễ tiết; chúng sinh mà mỗi đức Như Lai giáo hóa, ai đứng vững nơi Thanh văn thừa, Duyên giác thừa, ai học Đại thừa, Như Lai đều biết. Trong mỗi cõi Phật, các loài chúng sinh sẽ sinh về đó, tâm họ khởi lên bao nhiêu niệm, các niệm diệt đi thế nào, Như Lai đều biết.
Đã thông suốt những điều ấy rồi, Như Lai không phải nghĩ lại lần nữa; tâm xét và ôm giữ, nhìn về tương lai, luôn thấy rõ hết, rồi vì chúng sinh mà giảng rộng kinh đạo. Đó là việc làm thứ ba mươi mốt của Như Lai. Phật bèn nói bài kệ:
Trong đời tương lai, những gì có trong thế gian sẽ hợp lại mà thành,
hay sẽ hủy hoại tan rã; chúng sinh trong các cõi nước, số lượng các đức Phật,
các đức Phật Chánh Giác ấy đều biết trọn số đó. Tâm Ngài chưa từng
có sự lơ là quên lãng. Ý Ngài quan sát thông suốt khắp tương lai,
rồi vì chúng sinh mà thuyết pháp đúng lúc. Đó là
việc làm của đấng Lưỡng Túc Tôn.
Phật lại bảo người con dòng họ: Như Lai chí chân thấy hiện tại mà không suy giảm, trí tuệ thấy biết không vướng mắc. Thấy như thế nào? Ngài biết số lượng nhiều ít của tất cả quốc độ trong thế giới mười phương hiện nay; số lượng các đức Phật hiện tại, tất cả Bồ-tát, Thanh văn, Duyên giác hiện có nhiều ít bao nhiêu; hình dạng các vì sao và sự vận hành xoay chuyển của chúng, có bao nhiêu chỗ. Tất cả cây cối, cỏ thuốc, núi rừng, khe suối hiện nay, đất đai ranh giới xa gần ở mười phương, số hạt bụi trong mỗi nước, Ngài đều rõ giới hạn. Nước ở mười phương, lấy một sợi lông chấm vào, Ngài biết có bao nhiêu giọt.
Lửa ở mười phương, nơi nào bốc lửa, nơi nào suy tàn tắt lụi, còn hay mất ở đâu, Ngài cũng đều thông suốt. Gió ở mười phương, do đâu có, hình sắc thế nào, nhân đâu phát ra, qua lại xoay vần, thành hay bại, tăng thêm ra sao, Ngài cũng đều biết. Hư không mười phương xa thẳm mênh mông, số dặm hàng ức, không bờ không mé, Phật đều biết hết, không có gì dù nhỏ như mảy lông hạt bụi mà Ngài không biết tới.
Ngài biết hạnh của ba bậc (bậc trên, bậc giữa, bậc dưới) hiện nay trong cõi chúng sinh, sự tiến lùi khó dễ, gốc rễ sâu cạn, nhận lời dạy chậm hay nhanh. Phật biết chúng sinh trong địa ngục hiện nay đã phạm tội lỗi gì, vì sao tội ấy đưa họ vào đây, khi ra khỏi đó sẽ sinh về đâu, lại biết dùng phương tiện gì để trừ tai họa cho họ. Lại biết chúng sinh hiện nay thuộc loài bò lết, loài có hơi thở, loài nhúc nhích (tức loài súc sinh), vì việc làm gì mà rơi vào cảnh khổ này, hiểu rõ cách thuận tiện để trừ tội lỗi cho họ, và nơi họ sẽ sinh về.
Lại biết cõi ngạ quỷ (loài quỷ đói, luôn chịu cảnh đói khát) hiện nay, vì keo kiệt tham lam mà rơi vào nạn này, nhân duyên nào và phương tiện gì để trừ tội, quyết định họ sẽ sinh về đâu. Ngài biết điều mà tâm tất cả chúng sinh hiện nay ôm giữ, những bệnh trần lao (phiền não làm nhơ bẩn, mệt nhọc tâm) và ái dục mà họ mắc phải; lại biết người đã lìa ham muốn, không còn bụi nhơ. Lại biết tất cả chúng sinh hiện nay nên dùng giới luật nào để giáo hóa, hoặc có người không theo lời dạy; lại biết chư thiên (các vị trời) sinh lên cõi trời, ý hướng ra sao, khi thoái đọa mất đi thì về đâu, Phật đều biết hết.
Đầu cuối như thế, Ngài chưa từng phải nghĩ ngợi, không dùng trí phân hai mà suy đi xét lại, vì đã vào chỗ không hai (không còn đối đãi), rồi vì chúng sinh mà giảng rộng kinh pháp. Đó là việc làm thứ ba mươi hai của Như Lai. Phật bèn nói bài kệ:
Trí tuệ của các bậc Tối Thắng khắp nơi không đâu không tới, không giới hạn, không lường được,
không thể nghĩ bàn, ngang bằng như hư không, trống rỗng không gì ví được;
tất cả thế gian không ai theo kịp. Ở mười phương,
tất cả chúng sinh hiện đang có, những việc làm họ sẽ tạo ra,
Như Lai đều biết, thấy tận gốc nguồn. Đó là việc làm của chư Phật,
thấy biết đều thông suốt.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video