Thiên 4 — Phẩm 4 – Gốc pháp trang nghiêm

 Kinh Đại Ai (kinh về "lòng thương xót lớn" của Phật đối với chúng sinh), phẩm thứ tư: Trang Nghiêm Pháp Bản (tô điểm cho cội gốc của Pháp).

 Bấy giờ đức Thế Tôn (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính) thấy các vị Bồ Tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ tất cả chúng sinh) đều đến dự đại hội. Các vị Bồ Tát này đều vì Pháp (giáo lý của Phật) mà đến nhóm họp nơi đây. Ai cũng nắm giữ kho tàng mầu nhiệm của Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân lý như thật), tuyên giảng rộng rãi những chỗ sâu kín của các phẩm về pháp môn (cửa ngõ của giáo pháp, tức con đường tu học) không bị che lấp, nói về mọi hạnh làm và chỗ an trú của Bồ Tát, và tu tập, nắm giữ các kinh điển của Pháp.

 Lại có một luồng ánh sáng tên là Vô Úy Biện (tài biện luận không sợ hãi). Ngay lúc ấy, từ tướng đại nhân ở giữa hai chân mày (tức sợi lông trắng xoáy giữa hai mày, một trong những tướng tốt trên thân Phật) phóng ra ánh sáng ấy. Ánh sáng đi vòng quanh các vị Bồ Tát bảy vòng xong, lại đi vòng quanh thân Bồ Tát Tổng Ngao Vương(?) (tên một vị Bồ Tát; chữ thứ hai trong tên là chữ ghép khó đọc, tên mang nghĩa "vị vua tự tại về tổng trì") trăm nghìn vòng, rồi đi vào đỉnh đầu Bồ Tát Tổng Ngao Vương. Vừa nhận được ánh sáng này, nhờ oai thần của Phật, ánh sáng lại vòng quanh các vị Bồ Tát trăm nghìn vòng, chiếu khắp tòa sư tử (tòa ngồi của Phật; ví Phật như sư tử là chúa muôn thú). Thân và dáng vẻ oai nghi của Bồ Tát ấy càng thêm rực rỡ, ánh sáng chói lọi lồng lộng, sáng gấp bội, vượt hẳn các vị Bồ Tát khác.

 Lúc ấy Bồ Tát Tổng Ngao Vương thấy sự biến hóa oai thần không cùng của Như Lai, liền đứng dậy khỏi chỗ ngồi, trật áo để lộ vai phải, gối phải quỳ sát đất, chắp tay (cách bày tỏ lòng cung kính). Ở khoảng không phía trên đức Thế Tôn, Ngài hóa ra một chiếc lọng báu trang nghiêm dâng lên Như Lai, như do Phật dựng nên. Cán lọng làm bằng lưu ly (một loại ngọc quý màu xanh trong), cao tới tận cõi trời Diễm (Diễm Thiên, một tầng trời thuộc cõi Dục, tức cõi của những chúng sinh còn ham muốn). Lọng được trang hoàng bằng các thứ trân bảo lạ lùng quý hiếm, kho báu ngọc đế thanh (thứ ngọc xanh biếc quý nhất) và lưu ly thù diệu. Chuỗi ngọc trai rủ xuống, lụa màu và cờ phướn trang điểm, màn lưới vàng tía đan xen bao quanh khắp nơi, che phủ toàn thể đại hội các Bồ Tát. Chiếc lọng rộng dài, lớn như một tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn lần một nghìn lần một nghìn thế giới nhỏ, mỗi thế giới nhỏ có một mặt trời, một mặt trăng; tức một vũ trụ cực lớn do một vị Phật giáo hóa). Ngài dựng lọng báu như thế dâng lên Như Lai. Trời mưa xuống hoa trời, các nhạc khí do thần lực biến hóa tự nhiên trỗi lên. Ngay lúc ấy, Ngài nói kệ (thơ trong kinh Phật) khen ngợi Thế Tôn:

 Ánh sáng chiếu khắp, không nơi nào không thấy; mắt nhìn khắp cùng là để hiển bày nghĩa lý.

 Tự tại trong mọi pháp, phương tiện khéo léo tùy ý; đi tới mọi công đức không thể nghĩ bàn.

 Bậc Đại Thánh, bậc Chính Sĩ phóng ra ánh sáng; miệng Ngài thanh tịnh, tuyên bày tài biện luận.

 Ánh sáng của đạo vòng quanh tôi trăm nghìn vòng, rồi lặn vào đỉnh đầu tôi, không còn hiện ra.

 Đúng như điều tâm ý tôi vốn ôm ấp nghĩ nhớ, tài biện luận sáng tỏ và sức ghi nhớ cũng được như thế.

 Điều tôi biết nay hơn trước trăm nghìn lần, là nhờ ơn bậc Anh Hùng trong loài người, bậc Thầy dẫn đường.

 Thân tôi rực rỡ, tâm thanh tịnh, vui mừng hớn hở vì đúng lúc được như ý nguyện.

 Mới biết trí tuệ bậc Chính Giác (người giác ngộ chân chính, tức Phật) là vô lượng, tài biện luận lớn của Ngài đã đi vào thân tôi.

 Phật thật khó ai theo kịp, oai lực không cùng; kẻ yếu kém thì không ưa thích điều này(?).

 Nhờ ý thánh của Phật, nay tôi đều thấy rõ, sẽ lại thưa hỏi vì thương xót chúng sinh.

 Những chỗ mà hạnh của các vị Bồ Tát đi vào, bình đẳng hướng tới thế gian mà dẫn dắt mọi người.

 Ánh sáng sinh ra từ đâu, biến hiện nơi đâu, tôi sẽ lại thưa hỏi về bậc A-duy-nhan (bậc Bồ Tát cao nhất, đã được Phật "rưới nước lên đỉnh đầu" để xác nhận, chỉ còn một đời nữa là thành Phật).

 Ma chúng (bè lũ ma, tức các thế lực ngăn trở việc tu đạo) vô số đều đến hội, mà riêng mình vẫn ung dung bước trên cỗ xe đạo cao tột.

 Cùng những người khác có chí cầu pháp vi diệu, vì những người ấy mà tôi thưa hỏi bậc Tối Thắng (bậc hơn hết, tức Phật).

 Hãy khéo nắm giữ, chế phục chiến trường của ma này(?), và luôn chắc chắn tiếp nhận trí tuệ của Phật.

 Nay đúng lúc Thế Tôn thuyết giảng, vì chúng sinh mà mở kho tàng Pháp.

 Tấm thân hèn mọn của tôi, trí sáng nào có theo kịp; bậc tôn quý trong loài người trí tuệ vô lượng.

 Ngài thấu hiểu trí vô hạn của bậc Tối Thắng; nay tôi sẽ thưa hỏi về phương tiện khéo léo không cùng.

 Trí tuệ thánh của Thế Tôn được tự tại, là do từ trước, suốt đêm dài (thời gian lâu xa vô số kiếp), Ngài đã tu học.

 Kính xin bậc Tôn Quý tự tại(?), bậc Pháp Vương (vua của Pháp, tức Phật), hãy vì chúng con mà tuyên giảng hạnh của bậc Thầy dẫn đường.

 Bồ Tát Tổng Ngao Vương nói kệ khen Phật xong, bạch Thế Tôn rằng: "Cảnh giới của Như Lai không thể nghĩ bàn, hạnh của các Bồ Tát không thể đo lường. Con và đại chúng lắng nghe, xem xét kinh pháp do Như Lai Chí Chân Đẳng Chính Giác (các danh hiệu của Phật: bậc chân thật tột cùng, bậc giác ngộ chân chính và bình đẳng) thuyết giảng, chưa từng chán mỏi. Thấy chúng sinh, Thế Tôn Tối Thắng thực hành đại ai (lòng thương xót lớn, muốn cứu chúng sinh khỏi khổ). Vì vậy con xin hỏi nghĩa này:

 Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ Tát trang nghiêm (dùng công đức tu tập để tô điểm cho bản thân trở nên đầy đủ, đẹp đẽ) mà tự tô điểm, lấy hạnh Bồ Tát làm điều hợp với nghĩa lý? Thế nào là Bồ Tát đạt được ánh sáng Pháp không thể nghĩ bàn, lìa khỏi nỗi khổ bị tối tăm che lấp ngăn ngại, lấy pháp môn lớn làm sự thanh tịnh? Thế nào là Bồ Tát là bậc tôn quý giữa chúng sinh, lấy đại ai làm đầu, tu hạnh thương xót, thành tựu việc làm mà không bỏ chúng sinh? Thế nào là Bồ Tát đạt được mọi việc làm của chư Phật và Bồ Tát, tôn trọng chính pháp mà không ôm lòng phiền não?

 Lành thay Thế Tôn! Xin Ngài phân biệt giảng nói pháp môn về hạnh làm, chỗ an trú và chỗ hướng tới bình đẳng của chư Phật và Bồ Tát, để Bồ Tát hàng phục được ma chúng, dẹp sạch lưới nghi, đi vào cảnh giới Như Lai, dạo chơi trong cảnh giới Bồ Tát, hiểu rõ chí hướng của tất cả chúng sinh, tâm và hạnh thanh tịnh, thâu nhận cõi Phật (thế giới do một vị Phật giáo hóa), chế ngự chiến trường của ma, theo lời dạy của Như Lai mà nhanh chóng được tự tại trong mọi pháp, không bị che lấp ngăn ngại."

 Phật bảo Bồ Tát Tổng Ngao Vương: "Lành thay, lành thay! Bậc Chính Sĩ (người chân chính, cách gọi tôn xưng Bồ Tát) mới có thể hỏi Như Lai, muốn khéo quyết đoán rõ ràng về chư Phật và Bồ Tát. Ông có thể đạt được sự hiểu rõ ràng về vô lượng hạnh của Như Lai. Này tộc tánh tử (con nhà dòng dõi tốt, cách Phật gọi thân mật người nghe pháp), hãy lắng nghe kỹ, khéo suy nghĩ, ta sẽ nói cho ông, về hạnh của các vị Bồ Tát và công đức đầy đủ của những Bồ Tát khác, để mau đạt được sự tự tại trong tất cả các pháp." Bồ Tát Tổng Ngao Vương và đại chúng vâng lời lắng nghe.

 Phật nói: "Bồ Tát có bốn việc trang nghiêm. Bốn việc ấy là gì? Một là trang nghiêm bằng giới (các điều răn cấm người tu phải giữ), chưa từng phạm điều cấm. Hai là trang nghiêm bằng định ý (thiền định, giữ tâm chuyên nhất), chưa từng tán loạn. Ba là trang nghiêm bằng trí tuệ, tâm không bị che lấp ngăn ngại. Bốn là trang nghiêm bằng tổng trì (năng lực ghi nhớ trọn vẹn, nghe gì giữ nấy), điều đã nghe không quên. Đó là bốn việc trang nghiêm của Bồ Tát.

 Trong đó, thế nào là trang nghiêm bằng giới? Này tộc tánh tử, nên biết rằng có một việc để trang nghiêm bằng giới. Một việc ấy là gì? Là luôn thương xót chúng sinh, trong lòng không có ý làm hại; thương xót muôn dân và mọi loài có sinh mạng, lại kính yêu họ, khiến ai cũng vui lòng.

 Lại có hai việc để trang nghiêm bằng giới. Hai việc ấy là gì? Một là lấp kín các ác thú (những nẻo tái sinh xấu như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh). Hai là mở cửa các thiện thú (những nẻo tái sinh tốt như cõi người, cõi trời).

 Lại có ba việc để trang nghiêm bằng giới. Ba việc ấy là gì? Một là việc làm của thân trong sạch, không vấy bẩn. Hai là lời nói thanh tịnh, không thô lỗ. Ba là tâm thanh tịnh, chưa từng rối loạn.

 Lại có bốn việc để trang nghiêm bằng giới. Bốn việc ấy là gì? Một là chí nguyện thế nào thì quả đúng như thế, không sai khác. Hai là thề hẹn điều gì thì thành tựu điều ấy. Ba là ưa thích mong cầu điều gì thì ắt thành tựu, không trái. Bốn là mưu tính điều gì thì vượt lên đạt được. Đó là bốn việc.

 Lại có năm việc để trang nghiêm bằng giới. Năm việc ấy là gì? Một là cùng người giữ giới tinh tấn tu tập. Hai là học tập trí tuệ, chưa từng lười bỏ. Ba là siêng năng cầu giải thoát (thoát khỏi mọi trói buộc của phiền não và sinh tử), không kiêu mạn buông lung. Bốn là tu tập phần giải thoát tri kiến (sự thấy biết rõ rằng mình đã giải thoát), chưa từng ngừng nghỉ. Năm là càng thêm tinh tấn, tôn trọng sự diệt độ (Niết-bàn: dập tắt hết phiền não, ra khỏi sinh tử) vô thượng, không cùng. Đó là năm việc.

 Lại có sáu việc để trang nghiêm bằng giới. Sáu việc ấy là gì? Một là không vi phạm, cũng không ôm lòng oán hận. Hai là không có chỗ thiếu sót, cũng không bỏ giới. Ba là không bị vấy bẩn, không có chỗ hư hao rơi rụng. Bốn là không có tì vết, tu một hạnh thanh tịnh. Năm là nghe nhận rộng rãi mà không chạy theo sự dơ bẩn của dục vọng. Sáu là nghe điều gì thì tự hiểu, không dựa dẫm vào người khác. Đó là sáu việc.

 Lại có bảy việc để trang nghiêm bằng giới. Bảy việc ấy là gì? Một là giới thanh tịnh. Hai là bố thí (đem của cải, sức lực, giáo pháp giúp cho người) thanh tịnh. Ba là nhẫn nhục (chịu đựng nhịn nhục, không oán giận) thanh tịnh. Bốn là tinh tấn (siêng năng không lùi bước) thanh tịnh. Năm là thiền tư (tĩnh lặng, chuyên tâm suy xét) thanh tịnh. Sáu là trí tuệ thanh tịnh. Bảy là thiện quyền (phương tiện khéo léo để giáo hóa người) thanh tịnh mà không buông lung. Đó là bảy việc.

 Lại có tám việc để trang nghiêm bằng giới. Tám việc ấy là gì? Một là nơi ở đầy đủ. Hai là địa vị tu chứng đạt đến rốt ráo. Ba là những gì cần điều khiển đều đầy đủ. Bốn là tánh giới (giới cấm những việc tự bản chất là xấu ác, như giết hại, trộm cướp) giữ gìn chu đáo kín đáo. Năm là không bị lửa phiền não thiêu đốt, đạt đến thành tựu. Sáu là gặp Phật ra đời mà không vướng mắc. Bảy là không bị che lấp, thông suốt khắp nơi. Tám là được theo thầy lành, hỏi han đầy đủ. Đó là tám việc.

 Lại có chín việc để trang nghiêm bằng giới. Chín việc ấy là gì? Một là đối với trí tuệ thánh không sợ hãi. Hai là thấy điều gì cũng không khiếp nhược. Ba là hiểu rõ trí tuệ về Không (thấy mọi vật đều do nhân duyên hợp thành, không có tự tính cố định). Bốn là biết phân biệt phương tiện khéo léo. Năm là quen sống mát mẻ, không bị phiền não nóng bức. Sáu là giữ gìn giới cấm như ong hút mật hoa (lấy được mật mà không làm hại hương sắc của hoa). Bảy là sửa trị tâm mình, khiến không còn tình dục. Tám là tâm điều hòa, không ôm lòng thô bạo. Chín là đạt đến chỗ điều phục, định tĩnh, trung hòa. Đó là chín việc.

 Lại có mười việc để trang nghiêm bằng giới. Mười việc ấy là gì? Một là trang nghiêm thân mình, đầy đủ các tướng tốt (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp trên thân Phật). Hai là trang nghiêm miệng mình, lời nói và việc làm phù hợp nhau. Ba là trang nghiêm tâm mình, không có tì vết. Bốn là trang nghiêm quốc độ (cõi nước mình sẽ giáo hóa khi thành Phật), đầy đủ mọi điều nguyện. Năm là trang nghiêm bằng việc giáo hóa chúng sinh, chí tính thanh tịnh. Sáu là trang nghiêm nơi mình sinh ra, không phạm bất cứ điều ác nào. Bảy là trang nghiêm hạnh Bồ Tát, học theo hạnh Như Lai. Tám là trang nghiêm trí tuệ thánh, không tự cao tự đại. Chín là trang nghiêm đạo tràng (nơi Phật ngồi thành đạo), khuyến khích giúp đỡ mọi công đức. Mười là trang nghiêm bằng lực (mười năng lực trí tuệ của Phật), vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp) và pháp bất cộng (những phẩm chất riêng chỉ Phật mới có, không chung với ai). Lấy giới làm gốc, chưa từng bỏ điều cấm. Này Bồ Tát Tổng Ngao Vương, đó là mười việc trang nghiêm."

 Phật bảo tộc tánh tử: "Thế nào là Bồ Tát trang nghiêm bằng định ý? Định có một việc. Một việc ấy là gì? Là luôn ôm lòng từ, thương xót chúng sinh.

 Lại có hai việc trang nghiêm bằng định ý. Hai việc ấy là gì? Một là tu tập oai nghi (dáng vẻ, cử chỉ đúng phép) và lễ tiết. Hai là tính nết ngay thẳng, không nịnh bợ màu mè.

 Lại có ba việc trang nghiêm bằng định ý. Ba việc ấy là gì? Một là không nịnh hót. Hai là chí tính trong sáng, ôn hòa. Ba là không giả dối.

 Lại có bốn việc trang nghiêm bằng định ý. Bốn việc ấy là gì? Một là đối với người hiền hòa, nhu thuận, không ngang ngược. Hai là không ôm lòng độc hại soi mói lỗi người. Ba là không phạm điều cấm kỵ để gây ra tai họa. Bốn là không theo sự ngu muội mà đi vào chỗ tối tăm. Đó là bốn việc.

 Lại có năm việc trang nghiêm bằng định ý, tức là trừ bỏ năm cái (năm thứ che lấp tâm, làm cho không vào được thiền định). Năm thứ ấy là gì? Một là tham dục (ham muốn). Hai là sân nhuế (giận dữ). Ba là ngủ nghỉ (tâm mê mờ, buồn ngủ). Bốn là trạo hí (tâm xao động, đùa cợt không yên). Năm là hồ nghi (ngờ vực, do dự).

 Lại có sáu việc trang nghiêm bằng định ý, tức là sáu điều tư niệm (sáu điều luôn nhớ nghĩ tới). Sáu điều ấy là gì? Một là luôn nhớ nghĩ tới Phật. Hai là luôn nhớ nghĩ tới kinh pháp. Ba là luôn nhớ nghĩ tới Thánh chúng (đoàn thể những người tu hành đã chứng đạo). Bốn là luôn nhớ nghĩ tới giới cấm. Năm là luôn nhớ nghĩ tới bố thí. Sáu là luôn nhớ nghĩ tới chư thiên (các vị trời, nhờ làm lành mà sinh lên cõi trời).

 Lại có bảy việc trang nghiêm bằng định ý, tức là không rời bỏ tâm đạo mà tu bảy giác ý (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ). Bảy điều ấy là gì? Một là giác ý về niệm (luôn tỉnh nhớ, không quên). Hai là giác ý về pháp (lựa chọn, phân biệt đúng sai). Ba là giác ý về hoan duyệt (niềm vui hân hoan khi tu đúng pháp). Bốn là giác ý về tinh tấn. Năm là giác ý về tín(?) (có lẽ chỉ sự nhẹ nhàng an ổn của thân tâm). Sáu là giác ý về định. Bảy là giác ý về hộ (giữ tâm bình thản, buông xả).

 Lại có tám việc trang nghiêm bằng định ý, tức là tám con đường chân chính (bát chính đạo). Tám điều ấy là gì? Một là chính kiến (thấy biết đúng đắn). Hai là chính mạng (nuôi sống bằng nghề nghiệp chân chính). Ba là chính ngữ (lời nói chân chính). Bốn là chính nghiệp (việc làm chân chính). Năm là chính niệm (nhớ nghĩ chân chính). Sáu là chính tiện (siêng năng nỗ lực chân chính). Bảy là chính ý (suy nghĩ chân chính). Tám là chính định (thiền định chân chính).

 Lại có chín việc trang nghiêm bằng định ý, tức là Bồ Tát không rời tâm đạo, luôn đứng vững trong đại ai mà cũng không dừng trụ vào đâu, tâm không bỏ tất cả chúng sinh. Chín điều ấy là gì?

 Một là dứt bỏ ái dục, dập tắt mọi việc làm xấu ác bất thiện, lặng yên vui vẻ an ổn, các ý niệm cùng vận hành, mà tu thiền thứ nhất (tầng thiền định thứ nhất). Hai là người ấy dứt lặng sự suy tính và vận hành của ý niệm, bên trong khoan thai mà chuyên nhất, không suy tính, không vận hành, lặng yên vui vẻ an ổn, mà tu thiền thứ hai. Ba là lìa bỏ hẳn niềm hân hoan, lìa hạnh dục vọng mà luôn an tường, thân được thư thái an lạc, như các bậc thánh hiền đã nói và đã quán xét, ý vận hành an ổn, mà tu thiền thứ ba. Bốn là dứt bỏ khổ và vui, chấm dứt hết những lo buồn và vui mừng từ trước, quán xét chỗ không khổ không vui ấy, mà tu thiền thứ tư.

 Năm là vượt qua hết mọi tưởng về sắc (hình tướng vật chất), thông suốt đến tận cùng, tính như đất(?), không còn nhớ nghĩ đến các tưởng sai khác, mà tu hành bằng cách dạo trong trí tuệ hư không vô lượng (tầng định Không Vô Biên Xứ). Sáu là vượt qua mọi tưởng về hư không, mà tu hành bằng cách dạo trong trí tuệ về thức vô lượng (tầng định Thức Vô Biên Xứ). Bảy là vượt qua hết mọi trí tuệ về thức, không chấp có thân, mà tu hành bằng trí tuệ không dùng đến thức (tầng định Vô Sở Hữu Xứ). Tám là vượt qua hết mọi trí tuệ không dùng thức, mà tu hành ở chỗ "có tưởng mà cũng không có tưởng" (tầng định Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ, tầng định cao nhất). Chín là ra khỏi hết chỗ có tưởng không có tưởng, đi vào chỗ dứt hết mọi tư tưởng(?), lấy sự tư duy trong định làm chính thọ (trạng thái nhập định chân chính, tâm hoàn toàn an trụ). Nhưng nhờ phương tiện khéo léo, không chứng nhập vào bản tế (cõi thật rốt ráo, tức Niết-bàn tịch diệt của người tu cầu giải thoát riêng mình), mà vẫn an trụ trong bản nguyện (lời nguyện gốc) để giáo hóa chúng sinh.

 Lại có mười việc trang nghiêm bằng định ý. Mười việc ấy là gì? Một là tâm không khởi lên giận dữ. Hai là đầy đủ hạnh vắng lặng. Ba là không bỏ lời nguyện. Bốn là sống lặng lẽ nơi vắng vẻ. Năm là không đánh mất cội gốc công đức. Sáu là tâm lặng yên. Bảy là thân tâm thôi dứt mọi mưu tính đo lường. Tám là vượt qua và an trú trong các pháp. Chín là tâm được tự tại. Mười là đạt được bản tính của bậc hiền thánh. Đó là mười việc trang nghiêm bằng định ý."

 Phật bảo tộc tánh tử: "Thế nào là Bồ Tát trang nghiêm bằng trí tuệ? Có một việc trang nghiêm bằng trí tuệ. Một việc ấy là gì? Là đối với mọi pháp không hấp tấp vội vàng.

 Lại có hai việc trang nghiêm bằng trí tuệ: Một là bỏ sự ngờ vực. Hai là lìa mọi chỗ tham ái.

 Lại có ba việc trang nghiêm bằng trí tuệ: Một là dứt bỏ ngu si. Hai là thiêu sạch vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý), phá hủy các ấm và giới (các yếu tố cấu thành thân tâm và thế giới mà con người chấp làm "ta"). Ba là diệt hẳn những việc tối tăm mờ mịt.

 Lại có bốn việc trang nghiêm bằng trí tuệ: Một là hiểu rõ và đoạn trừ mọi khổ. Hai là hiểu rõ và dứt tuyệt mọi tập (nguyên nhân gây ra khổ). Ba là sáng tỏ việc chứng (chứng đạt sự diệt khổ). Bốn là không dừng trụ nơi con đường (con đường tu dẫn đến diệt khổ). (Đây là bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ và con đường diệt khổ.)

 Lại có năm việc trang nghiêm bằng trí tuệ: Một là giới cấm thanh tịnh mà không thấy có gì đạt được. Hai là định ý thanh tịnh, thông suốt trí tuệ. Ba là phần giải thoát thanh tịnh, dạo khắp giữa chúng sinh. Bốn là phần giải thoát tri kiến thanh tịnh, đối với ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) đều không vướng mắc. Năm là phần pháp thanh tịnh, dùng để thành tựu hạnh tu.

 Lại có sáu việc trang nghiêm bằng trí tuệ, tức là làm thanh tịnh ba chỗ (người cho, người nhận và việc làm) trong mỗi độ vô cực (ba-la-mật: hạnh tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác, có sáu hạnh). Bố thí độ vô cực: chỗ của mình thanh tịnh, thấy thân như dã mã (ảo ảnh hơi nắng bốc lên giữa đồng, trông như nước, như ngựa chạy, ví cho sự hư ảo); chỗ của người thanh tịnh, thấy như trong mộng; chỗ của đạo (việc bố thí) thanh tịnh vì không mong báo đáp. Trì giới độ vô cực làm thanh tịnh ba chỗ: chỗ của thân thanh tịnh vì thấy như bóng; chỗ của lời nói thanh tịnh vì thấy như tiếng vang; chỗ của tâm thanh tịnh vì thấy như trò ảo thuật. Nhẫn nhục độ vô cực cũng làm thanh tịnh ba chỗ: bỏ lời thô, lời nói thanh tịnh; trừ mối oán kết, luôn vui vẻ khen ngợi người; nếu có ai chặt thân mình ra từng khúc, thì quán xét pháp thân (thân chân thật của Pháp, không phải thân xác thịt) thanh tịnh không dơ bẩn. Tinh tấn độ vô cực cũng làm thanh tịnh ba chỗ: thanh tịnh không chán mỏi, ưa vào trong sinh tử (vòng sống chết luân hồi) mà thấy nó như mộng; kiên cường thanh tịnh vì ý chí như kim cương; không có chỗ ứng hay không ứng, người thực hành thanh tịnh vì đã vượt qua sự chấp vào tưởng. Thiền định độ vô cực làm thanh tịnh ba chỗ: sự ngu tối được thanh tịnh vì lui vào trí tuệ(?); sự buông bỏ thanh tịnh, đi vào các pháp vì không vướng mắc; tâm siêng năng thanh tịnh vì phát khởi thần thông (năng lực siêu phàm có được nhờ thiền định). Trí tuệ độ vô cực cũng làm thanh tịnh ba chỗ: bốn điều suy nghĩ(?) thanh tịnh vì để giáo hóa chúng sinh; tổng trì thanh tịnh vì để thâu giữ chính pháp; lời nguyện thanh tịnh vì để trang nghiêm cõi Phật.

 Lại có bảy việc trang nghiêm bằng trí tuệ, để giữ gìn tâm ý: Một là đối với tứ ý chỉ (bốn chỗ dừng tâm để quán: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán pháp) thì không khởi không diệt. Hai là đối với tứ ý đoạn (bốn sự siêng năng chân chính: dứt điều ác đã có, ngăn điều ác chưa sinh, làm điều thiện chưa có, tăng điều thiện đã có) thì thân ý lặng yên. Ba là thần túc (bốn nền tảng của thần thông) thì hiểu rõ các căn (căn cơ, khả năng của chúng sinh). Bốn là ngũ căn (năm gốc lành: tin, tinh tấn, niệm, định, tuệ) thì hàng phục, vứt bỏ mọi trần lao (phiền não làm nhọc nhằn tâm như bụi bặm) của ma. Năm là ngũ lực (năm sức mạnh phát ra từ năm căn) thì hiểu rõ bản chất tự nhiên của các pháp. Sáu là giác ý thì không gì không thông đạt, đạt được điều chưa từng có. Bảy là con đường (tám con đường chân chính) thì không đi không đến, vì không có đi đến.

 Lại có tám việc trang nghiêm bằng trí tuệ, tức là không đánh mất trí tuệ thánh, thực hành phương tiện khéo léo: Một là quán bằng trí tuệ trong sự vắng lặng mà lặng yên. Hai là quán xét thấy các pháp vì chúng vốn lặng yên. Ba là phần tuệ vì hiểu rõ phần pháp. Bốn là phần giới (các cõi, các yếu tố) vì bản tính và hạnh gốc của chúng đều là cảnh giới bình đẳng(?). Năm là hiểu rõ các nhập (sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng) vì vốn không có dục. Sáu là sáng tỏ mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai mắt xích nhân quả gây ra vòng sinh tử) vì hiểu là vô ngã (không có cái "ta" cố định). Bảy là thông đạt chân lý thành thật(?) vì vĩnh viễn không có giận. Tám là đối với tất cả các pháp không phá hoại gì, vì quán đúng như thật.

 Lại có chín việc trang nghiêm bằng trí tuệ: Một là biết việc quá khứ, vì vốn thanh tịnh. Hai là biết việc vị lai, vì điều chưa xảy ra vốn thanh tịnh. Ba là biết hiện tại, vì rốt ráo thanh tịnh. Bốn là biết rõ ràng hàng chính định (những người chắc chắn sẽ chứng đạo), vì nghĩa báo ứng không sai mất. Năm là biết hàng bất định (những người chưa định được sẽ đi về đâu), vì để dẫn dắt nhân duyên cho họ. Sáu là hiểu rõ hàng ở trong tà định (những người chắc chắn đi theo đường tà), vì để giáo hóa họ. Bảy là biết chư Phật bình đẳng, vì thông đạt pháp thân. Tám là bình đẳng với các pháp, vì pháp vốn không có dục. Chín là các bậc thánh bình đẳng, vì tu pháp vô vi (pháp không do nhân duyên tạo tác, không sinh không diệt).

 Lại có mười việc trang nghiêm bằng trí tuệ: Một là mọi thứ đều như mộng, vì là tướng mê lầm. Hai là hiểu như điều thấy trong mộng, vì là tướng của tư tưởng. Ba là hiểu như ảo ảnh hơi nắng, vì là tướng phân biệt. Bốn là hiểu như thấy thật(?), vì là tướng nhân duyên. Năm là hiểu như bóng, thấy hình do sự việc hòa hợp mà có. Sáu là hiểu như tiếng vang, vì do nhiều thứ hợp lại. Bảy là hiểu pháp giới (toàn thể thực tại, cõi của các pháp), vì là tướng không hư hoại. Tám là hiểu bản vô (bản tính vốn không, tức chân như), vì là tướng không dừng trụ. Chín là hiểu bản tế (cõi thật rốt ráo), vì là tướng không lay động. Mười là hiểu rõ vô vi, vì vô vi là tướng tự nhiên. Này tộc tánh tử, đó là mười việc trang nghiêm bằng trí tuệ mà Bồ Tát thực hành."

 Phật bảo tộc tánh tử: "Thế nào là Bồ Tát trang nghiêm bằng tổng trì? Có một việc để trang nghiêm: tâm ý luôn thông suốt, chưa từng sơ sót quên lãng.

 Lại có hai việc trang nghiêm bằng tổng trì: Một là thu nhận nghĩa lý của đạo. Hai là gồm giữ tất cả mà không trái.

 Lại có ba việc trang nghiêm bằng tổng trì: Một là hiểu rõ mọi nghĩa lý. Hai là phân biệt, tô điểm lời hay. Ba là răn bảo rõ ràng chỗ quy hướng, tùy theo phương tiện(?).

 Lại có bốn việc trang nghiêm bằng tổng trì: Một là lời nói không vướng mắc. Hai là không có lời cứng rắn gay gắt. Ba là lời nói dịu dàng ôn hòa. Bốn là không có lời châm chọc chê bai.

 Lại có năm việc trang nghiêm bằng tổng trì: Một là mọi âm thanh nghe được đều quy về nghĩa lý. Hai là hiểu các thức của thân đều quy về trí tuệ. Ba là tất cả kinh điển đều quy về lý của kinh. Bốn là hiểu tiếng nói của người đều quy về Pháp. Năm là ở trong phong tục các nơi mà quy về hạnh vượt khỏi thế gian.

 Lại có sáu việc trang nghiêm bằng tổng trì: Một là lời nói và việc làm tương ứng. Hai là thuận theo sự chí thành, lời nói thanh tịnh. Ba là không tự cao tự đại, hành động không vướng mắc. Bốn là không nịnh hót, lời nói không sai sót. Năm là tu đại ai, thuyết pháp đúng với căn cơ người nghe. Sáu là dùng phương tiện tùy theo từng loại mà tuyên giảng, cũng giảng nói cả trí thế tục.

 Lại có bảy việc: Một là tài biện luận vừa nghe hỏi liền đáp ngay. Hai là tài biện luận ứng hợp với thời cơ. Ba là tài biện luận nhanh nhạy. Bốn là tài biện luận không bị ngăn ngại. Năm là tài biện luận không bị ứ đọng. Sáu là tài biện luận không thiếu sót. Bảy là tài biện luận hợp với nghĩa lý.

 Lại có tám việc trang nghiêm bằng tổng trì: Một là hiểu rõ lời nói của chư thiên. Hai là hiểu tiếng nói của các loài rồng. Ba là hiểu rõ tiếng nói của quỷ thần. Bốn là phân biệt được lời của Kiền-đạp-hòa (thần nhạc trên cõi trời, sống bằng hương thơm). Năm là hiểu lời ca vịnh của A-tu-luân (loài thần có sức mạnh lớn, hay ganh ghét, đánh nhau với chư thiên). Sáu là thông đạt lời của Ca-lưu-la (chim thần cánh vàng khổng lồ). Bảy là hiểu rõ lời của Chân-đà-la (loài thần ca hát, hình dạng nửa người nửa thú). Tám là biết lời của Ma-hầu-lặc (loài thần rắn lớn) và mọi điều chúng sinh nói ra.

 Lại có chín việc trang nghiêm bằng tổng trì: Một là không nương dựa vào vô vi. Hai là trong mọi việc tu hành không khiếp nhược. Ba là thuyết pháp dũng mãnh. Bốn là trí tuệ thánh không giả dối. Năm là hiểu rõ điều mình nói một cách rộng khắp, đầy đủ. Sáu là đối với người kiêu căng thì thuận theo mà thuyết pháp. Bảy là đối với người ngay thẳng thì nói lời chất phác thẳng thắn để giáo hóa họ. Tám là thấy người chấp có chỗ trụ thì hiện cho thấy kiếp thiêu (trận lửa lớn đốt cháy cả thế giới vào cuối một thời kỳ, chứng tỏ không gì bền vững). Chín là đối với người đã đạt được cảnh giới thì tùy theo thừa (cỗ xe, tức con đường tu) mà họ học để tuyên giảng.

 Lại có mười việc trang nghiêm bằng tổng trì: Một là thuận theo chí hướng của chúng sinh, không nói lời thô lỗ với họ. Hai là nghe Phật thuyết pháp thì tu tập trí sáng, không còn ham muốn trí tuệ thế tục. Ba là lời nói không thể nói hết, chỉ tạm mượn văn từ mà thôi. Bốn là với người không dừng trụ vào đâu thì nói về chỗ không có nơi chốn. Năm là nói về chư Phật, khen ngợi vô lượng. Sáu là dứt bỏ những lời thô của ác thú và trần lao. Bảy là nói về diệt độ không thể đo lường. Tám là kham nhẫn với chúng sinh, không ngăn ngại cội gốc của họ. Chín là theo lời dạy của Phật. Mười là kham nhẫn trong sự phân biệt, có tài biện luận vượt trội khác thường. Này tộc tánh tử, đó là mười việc trang nghiêm bằng tổng trì của Bồ Tát."

 Bấy giờ Thế Tôn muốn tuyên lại nghĩa này cho người nghe hiểu thêm lần nữa, liền nói kệ rằng:

 Các bậc Đại Thánh có bốn điều trang nghiêm, dùng điều ấy để hợp với nghĩa lý:

 Là cỗ xe cao tột đáng tôn quý: giới cấm, định ý và trí tuệ tối thượng,

 Cùng tổng trì như thế; hiểu rõ, phân biệt, vì các chúng sinh

 Mà được mọi người kính ngưỡng. Thân, miệng, ý của các Ngài luôn thanh tịnh,

 Dứt hết mọi ngờ vực về các câu chữ, dấu vết. Người vâng giữ giới

 Lấy đó làm trang nghiêm, sinh lên cõi trời hay ở cõi đời, công đức đều lan truyền khắp.

 Những điều chí nguyện đều liền được thành tựu; luôn tu hạnh chân chính,

 Lấy hạnh làm điều cao nhất. Người vâng giữ giới thanh tịnh, lấy đó làm trang nghiêm,

 Người ấy được gần gũi, mau đạt định ý, trí tuệ và giải thoát.

 Trí tuệ thánh như thế thì gần gũi vô vi; người quy về hạnh này

 Có giới cấm thanh tịnh, đó là trang nghiêm. Giữ giới không vi phạm,

 Điều cấm không thiếu sót, không đùa cợt với giới pháp, tính tình không hấp tấp,

 Danh tiếng vang dội khắp nơi, ai cũng truyền tụng. Người giữ giới thanh tịnh,

 Đó là trang nghiêm. Giới của họ thanh tịnh, bố thí trong sạch,

 Nhẫn nhục thanh tịnh, tinh tấn cũng vậy, nhất tâm (tâm chuyên nhất trong thiền định) thanh tịnh,

 Trí tuệ cũng không khác, phương tiện khéo léo thanh tịnh, lại không buông lung.

 Chỗ an trú vững chắc, mạnh mẽ không thể lay động, đạt đến bậc chân lý sáng tỏ,

 Hành động không oán hận, tính không chậm trễ lơi lỏng, ý chí luôn cẩn trọng giữ gìn.

 Người giữ giới thanh tịnh, đó là trang nghiêm. Giới của họ tươi tốt,

 Chưa từng lùi bước, trong tâm không sinh ra mọi phiền não nóng bức.

 Giữ vững ý mà làm, chưa từng hối hận thay đổi. Người giữ giới thanh tịnh,

 Đó là trang nghiêm. Không sợ không hãi, chưa từng kích động bồng bột,

 Tâm ý vắng lặng, không ai chê hay khen làm lay chuyển được. Kẻ phạm điều cấm

 Thường bị trói buộc giam cầm; người giữ giới thanh tịnh, đó là trang nghiêm.

 Tâm tu giữ giới cấm, công đức không cùng; chí tính hiền hòa,

 Tâm ý an ổn điều hòa, thì tự thân mình được trang nghiêm bằng tướng tốt.

 Người giữ giới thanh tịnh, đó là trang nghiêm. Miệng nói thế nào,

 Thân làm như thế, đó là trang nghiêm miệng; điều giữ gìn là trang nghiêm.

 Không lấy bụi trần của dục vọng mà tô điểm tâm mình. Người giữ giới thanh tịnh,

 Đó là trang nghiêm. Người ấy chính là trang nghiêm cõi Phật,

 Giáo hóa chúng sinh, khiến họ vào đạo lớn. Bậc sáng suốt ấy

 Trang điểm nơi mình sinh ra; vì thế mà không phạm các điều ác.

 Cái gọi là trang nghiêm là luôn vâng theo đạo Phật, tu sửa điều tối thắng.

 Ở đạo tràng của Phật, trang nghiêm các năng lực và bốn điều không sợ hãi,

 Lấy đó làm trang nghiêm. Trí tuệ thánh không kiêu mạn, rải lòng thương xót khắp

 Tất cả chúng sinh. Bậc trí sáng ấy thấy điều chân chính,

 Không nịnh hót, không để ý chuyện vụn vặt, không chạy theo tham dục,

 Giận dữ, ngu si; chí tính mạnh mẽ cương nghị, không có năm thứ che lấp tâm,

 Tu sáu điều tư niệm mà không buông lung, thực hành bảy giác ý.

 Vâng theo đạo như thế, dần dần đều suy xét tất cả các định ý,

 Gần gũi điều mình thực hành, tu sự vắng lặng, khéo thuận theo thời,

 Không đánh mất các công đức, an trú vui trong suy tư tĩnh lặng, quán xét chỗ tâm rối loạn,

 Được tự tại nơi đạo, làm giống nòi của bậc hiền thánh, chưa từng do dự.

 Chưa thông đạt kinh điển cũng không ngờ vực, lại không chần chừ.

 Trừ bỏ vô minh, không có ngu tối, luôn ở trong sự chí thành,

 Hiểu rõ trí tuệ thánh. Người giữ giới thanh tịnh không thấy có gì đạt được;

 Trí tuệ là cao nhất. Định ý thanh tịnh, thuận theo hai việc;

 Giải thoát thanh tịnh, người không kiêu mạn có trí tuệ thánh thanh tịnh,

 Thấy suốt ba đời, cứu độ mọi người làm ân huệ, hiểu rõ sự lìa dục,

 Thì pháp được thanh tịnh. Người thanh tịnh như thế không tự cao tự đại;

 Bậc có trí tuệ, đó là trang nghiêm. Trí tuệ thực hành bố thí

 Làm trang nghiêm, nếu có thể làm thanh tịnh ba chỗ:

 Thân mình, chúng sinh và việc tu đạo; thấy như mộng, như ảo hóa

 Mà không vướng mắc. Lấy giới và trí tuệ làm trang nghiêm,

 Lại sửa trị thanh tịnh ba hạnh: việc làm của thân, lời nói của miệng,

 Ý nghĩ của tâm cũng vậy, thấy như bóng hình, như ảo hóa, cũng như tiếng vang.

 Đó là trí tuệ mà thành trang nghiêm, thì có thể làm thanh tịnh

 Ba việc; không ai khuất phục được, cũng không lay động.

 Nhìn khắp tất cả, luôn quán xét pháp thân; trí tuệ và tinh tấn

 Tự trang nghiêm, lại làm thanh tịnh ba việc,

 Chưa từng lười mỏi, chí tính kiên cường, chưa từng ôm giữ chỗ "ứng",

 Cũng không có chỗ "không ứng". Vì vậy trí tuệ và nhất tâm làm trang nghiêm,

 Cũng dùng ba việc tu hành thanh tịnh; điều mình quán xét

 Không có tối tăm. Bậc sáng suốt ấy khởi lập năm thần thông,

 Lấy phương tiện khéo léo và trí tuệ làm trang nghiêm, lại làm thanh tịnh

 Ba việc; khéo nhận lãnh tổng trì, hiểu rõ nghĩa bình đẳng,

 Chỉ bày pháp cho chúng sinh, lại làm thanh tịnh cõi Phật. Đối với bốn chỗ dừng tâm

 Ý chí không lùi bước; đối với bốn sự siêng năng chân chính, không làm theo hai bên,

 Thân tâm lặng yên; đó là thần túc, hiểu rõ tất cả

 Cội nguồn căn cơ của chúng sinh; đối với dục vọng trần lao của ma, hoàn toàn không còn gì.

 Tự tại trong các pháp, thuận theo mà quyết đoán rõ ràng: không từ đâu đến,

 Và đạt đến đạo; đó là oai nghi, trang nghiêm bằng trí tuệ.

 Đạt mãi sự lắng trong, là thiền định vắng lặng; điều được quán xét

 Thì hạnh không bờ bến, hiểu rõ sự suy tàn của các ấm, tu phần pháp,

 Hiểu rõ các giới như hư không, phân biệt tình và nhập (các giác quan và đối tượng của chúng)

 Đều trống rỗng không có gì; pháp không có cái "ta", đều do duyên mà khởi lên.

 Hiểu rõ chân lý, trí tuệ không oán hận, trí tuệ không sợ hãi,

 Theo nhân duyên mà nhớ nghĩ; trí tuệ về ba đời không vướng mắc.

 Hiểu rõ chỗ quy hướng của ba tụ (ba hạng chúng sinh: chắc chắn chứng đạo, chắc chắn đi đường tà, và chưa định), biết rõ Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp và Tăng)

 Chỉ là một tướng. Bậc có trí tuệ lấy đó làm trang nghiêm.

 Hiểu rõ ảo hóa đều là tướng mê lầm; sự oán hận cũng từ tướng mê lầm mà có,

 Ví như giấc mộng, giống như cây chuối (thân chuối bóc lớp nào cũng rỗng, không có lõi), đều là tướng mê lầm.

 Các pháp không có sự hội hợp thật, giống như bóng hình, do duyên hợp mà sinh,

 Như trăng dưới nước, cũng như tiếng vang, do đối đãi mà phát ra.

 Đối với pháp giới, trí tuệ luôn không hư hoại; hiểu rõ bản vô,

 Trí không dừng trụ vào đâu; pháp động mà không động, bản tế luôn như thế.

 Hữu vi (pháp do nhân duyên tạo tác) và vô vi, hai thứ này không phải là hai. Trí tuệ sâu xa thiết yếu,

 Lấy thanh tịnh làm đạo; đó là trang nghiêm, là pháp của chư Phật.

 Người ấy chưa từng để tâm ý mê loạn; thâu nhận những điều gặp gỡ,

 Ghi nhớ trọn vẹn kinh điển mà luôn giảng giải; nghĩa lý vi diệu,

 Mà thường dạo bước trong ân huệ của diệt độ; lời nói không hấp tấp,

 Cũng không thô lỗ; điều miệng tuyên truyền không có gì không hợp.

 Mọi âm thanh nói ra, đại chúng nên xét nghĩa lý; trí tuệ thánh mà mọi người ngưỡng mộ

 Luôn rõ ràng, biết nghĩa lý kinh, không gì không nghe biết thông đạt,

 Mà quy về Pháp, không chấp có người; tất cả các pháp

 Lấy việc vượt khỏi thế gian làm cốt yếu; lấy tổng trì này mà tự trang nghiêm.

 Điều miệng tuyên bày luôn nói lời chí thành; lời miệng nói ra

 Luôn hướng về sự bình đẳng; có làm gì thì luôn giảng kinh điển,

 Tùy thời mà không luống uổng; không có việc làm nào

 Lừa dối người. Nói về tài biện luận ấy: mau đạt được trí tuệ chân chính, luôn không vướng mắc,

 Mà không dừng trụ vào đâu, thuận theo không sai sót, khéo tự trang nghiêm

 Như tràng hoa đẹp. Nghe hiểu lời nói của trời và rồng,

 Quỷ thần, Kiền-đạp-hòa, cùng A-tu-luân, Ca-lưu-la, Chân-đà-la

 Và Ma-hầu-lặc; lại hiểu rõ lời chúng sinh nói.

 Những loài ấy không đến trong hội chúng, cũng không ở lại,

 Mà vẫn tới gặp họ; bậc dũng mãnh này vì họ tuyên giảng Pháp,

 Thì dùng trí tuệ mà biết thấu. Kẻ tự cao tự đại

 Ôm tâm rối loạn; thấy điều họ nói thì thuận theo cho hợp thời.

 Kẻ tự đại kiêu căng, thấy điều họ nói; với người kiêu mạn

 Cũng không giận dữ, mà phân biệt giảng nói giáo pháp ba thừa (ba con đường tu: Thanh văn, Duyên giác và Bồ Tát),

 Dứt mọi ngờ vực, khiến không còn lưới trói buộc, thì được tự mình thấy

 Phật pháp chân chính, không dựa dẫm vào người khác. Trí tuệ như thế,

 Đối với tất cả chữ nghĩa luôn hiểu rằng chúng dứt hết; điều mình phân biệt hiểu rõ

 Thì nghĩa lý không bị ngăn ngại; khen ngợi vô lượng công đức của chư Phật.

 Người đạt được tổng trì lấy đó làm trang nghiêm; chê trách dục vọng trần tục,

 Hiểu biết vô hạn, dùng phương tiện khéo léo tùy thời giáo hóa,

 Hiểu rõ cội gốc của tất cả chúng sinh và những gì chư Phật biết,

 Đạt được tài biện luận phân biệt. Người lấy tổng trì mà trang nghiêm,

 Người ấy nhờ vậy mà danh tiếng vang khắp. Ta dù ở đời suốt một kiếp (một khoảng thời gian cực kỳ dài)

 Ca ngợi hạnh ấy, cũng không thể nói hết công đức của người ấy.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video