Kinh Đại Ai (kinh về "lòng thương xót lớn" của Phật đối với chúng sinh), phẩm thứ năm: Tám Ánh Sáng.
Đức Thế Tôn (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính) lại bảo Bồ Tát Tổng Ngao Vương(?) (tên một vị Bồ Tát; chữ thứ hai trong tên là chữ ghép khó đọc, tên mang nghĩa "vị vua tự tại về tổng trì" — năng lực ghi nhớ trọn vẹn): "Bồ Tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ tất cả chúng sinh) có tám thứ ánh sáng. Nhờ ánh sáng này mà lìa được những tối tăm mờ mịt không thể nghĩ bàn, tu hạnh thanh tịnh. Tám thứ ấy là gì? Một là ánh sáng của niệm (sự ghi nhớ, tỉnh thức). Hai là ánh sáng của chí hướng. Ba là ánh sáng của sự du hành. Bốn là ánh sáng của Pháp (giáo lý của Phật). Năm là ánh sáng của trí tuệ. Sáu là ánh sáng của sự chí thành. Bảy là ánh sáng của thần thông (năng lực siêu phàm có được nhờ tu tập). Tám là ánh sáng của sự vâng làm. Đó là tám ánh sáng lớn của Bồ Tát.
Trong đó, thế nào là ánh sáng của niệm? Có tám việc là ánh sáng của niệm. Tám việc ấy là gì? Cội gốc công đức đã tạo từ xưa chưa từng quên mất. Công đức chưa lập thì ngày ngày tích lũy. Pháp đã nghe chưa từng quên mất. Đạt được sự hiểu biết nghĩa lý, phân biệt chỗ hướng tới. Không theo sáu giới (sáu yếu tố: đất, nước, lửa, gió, không gian và thức) mà thành tựu cửa niệm. Dứt mọi điều trái pháp, đầy đủ đức lành, thấy có tâm mạnh mẽ(?). Được chư Phật Thế Tôn dựng lập cho. Giữ gìn thành Pháp (ví giáo pháp như tòa thành che chở), ý chí hướng về cội nguồn. Đạt được mọi ánh sáng công đức của tất cả các pháp. Vì vậy là tám việc ánh sáng của Bồ Tát.
Ánh sáng của chí hướng cũng có tám việc. Tám việc ấy là gì? Chí hướng ở sự hiểu nghĩa lý, không ôm lòng tô điểm bề ngoài. Chí hướng ở trí tuệ thánh, không ôm sự vướng mắc vào nhận thức. Chí hướng ở Pháp, không ôm dục vọng trần tục. Chí hướng ở tinh tấn (siêng năng không lùi bước), không ôm lòng tranh cãi. Chí hướng ở đạo Phật, không ôm ý Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà cầu giải thoát cho riêng mình) hay Duyên giác (người tự ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần thầy dạy, cũng chỉ lo giải thoát riêng mình). Chí hướng ở điều vi diệu, không ôm ý Tiểu thừa (con đường tu chỉ cầu giải thoát cho riêng mình). Chí hướng ở Phật, không ôm việc của ma (các thế lực ngăn trở việc tu đạo). Chí hướng ở đại từ đại ai (lòng thương yêu lớn, muốn đem vui cho chúng sinh, và lòng thương xót lớn, muốn cứu chúng sinh khỏi khổ), chưa từng có ý làm hại chúng sinh. Đó là tám việc ánh sáng của chí hướng.
Ánh sáng của sự du hành cũng có tám việc. Tám việc ấy là gì? Đi đến đâu cũng luôn tuyên giảng Pháp. Đi đến đâu cũng biết chí hướng và ý nghĩ của chúng sinh. Nơi nào đi đến cũng phân biệt bằng tài biện luận và trí tuệ. Nơi nào đi đến cũng luôn giảng giải mười hai duyên khởi (chuỗi mười hai mắt xích nhân quả gây ra vòng sống chết) sâu xa mầu nhiệm. Nơi nào đi đến, điều mình tuyên bày đều thông suốt hết thảy. Nơi nào đi đến cũng hiểu rõ sự thanh tịnh, sự thêm bớt trước sau. Nơi nào đi đến cũng có đầy đủ khắp mọi pháp của chư Phật. Đó là tám việc.
Ánh sáng của Pháp cũng có tám việc. Tám việc ấy là gì? Ánh sáng ấy chiếu soi thế gian để giảng giải, đi vào cội gốc lành. Lại vì chúng sinh diễn nói pháp vượt khỏi thế gian. Vì để mở bày trí tuệ thánh, dạy bảo khiến họ trừ bỏ các pháp tội lỗi. Ánh sáng của pháp vô lậu (không còn phiền não rỉ chảy, tức hoàn toàn trong sạch) khéo tuyên dạy giáo lý của đạo. Không dừng trụ trong vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý) và các lậu (phiền não, ví như chỗ rỉ chảy làm hao mất công đức). Thấy chỗ đi về của tội phúc trong sinh tử (vòng sống chết luân hồi). Thấy rồi thì có ánh sáng đối với dục vọng trần tục, không rơi vào diệt tận (sự dập tắt hoàn toàn để vào Niết-bàn riêng mình) mà chứng lấy. Pháp có ánh sáng ấy khéo xét chỗ hướng tới và nguồn gốc của khách trần (phiền não như bụi khách bám vào, không phải bản tính vốn có của tâm). Ánh sáng của pháp vô vi (pháp không do nhân duyên tạo tác, không sinh không diệt) là tâm vốn thanh tịnh, tự nhiên trong sạch, các pháp vĩnh viễn vắng lặng. Đó là tám việc.
Ánh sáng của trí tuệ cũng có tám việc. Tám việc ấy là gì? Một là ánh sáng của bậc Bát Đẳng (người đang tu hướng tới quả thánh đầu tiên, đứng hàng thứ tám tính từ trên xuống) đối với các đạo. Hai là ánh sáng trí tuệ của bậc Đạo Tích (bậc thánh đầu tiên đã vào dòng thánh, tức Tu-đà-hoàn). Ba là ánh sáng chiếu của bậc Vãng Lai (bậc thánh thứ hai, còn trở lại cõi người một lần, tức Tư-đà-hàm). Bốn là phóng ánh sáng của bậc Bất Hoàn (bậc thánh thứ ba, không còn trở lại cõi dục, tức A-na-hàm). Năm là tỏa ánh sáng của bậc Vô Trước (bậc thánh cao nhất của hàng Thanh văn, đã dứt hết phiền não, không còn dính mắc, tức A-la-hán). Sáu là ánh sáng oai nghiêm của bậc Duyên giác. Bảy là ánh sáng trí tuệ của Bồ Tát. Tám là ánh sáng của Như Lai Chí Chân Chính Giác (các danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân lý như thật, bậc chân thật tột cùng, bậc giác ngộ chân chính). Đó là tám việc.
Ánh sáng của sự chí thành cũng có tám việc. Tám việc ấy là gì? Đối với người rơi vào diệt tận, lấy hạnh chí thành chiếu soi họ. Người thực hành chân thật thì ánh sáng trí tuệ của bậc Đạo Tích thứ nhất chiếu soi họ. Người thực hành chân thật đạt quả thứ hai thì chiếu soi họ. Người thực hành chân thật đạt quả thứ ba cũng chiếu soi họ. Người thực hành chân thật đạt quả thứ tư cũng chiếu soi họ. Người thực hành chân thật đạt quả Duyên giác cũng chiếu soi họ. Người thực hành chân thật đạt nhẫn của Bồ Tát (sự chấp nhận, thấu suốt rằng các pháp vốn không sinh không diệt) cũng chiếu soi họ. Người thực hành chân thật thành Phật Chính Giác cũng chiếu soi họ. Đó là tám việc.
Ánh sáng của thần thông cũng có tám việc. Tám việc ấy là gì? Đó là ánh sáng không nơi nào không chiếu tới. Thiên nhãn (mắt như mắt trời, thấy được mọi nơi xa gần) thì thấy mọi hình sắc. Vĩnh viễn lắng lặng mọi tiếng vang, thì dùng thiên nhĩ (tai như tai trời, nghe được mọi âm thanh) nghe khắp mọi âm thanh. Ánh sáng của sự nhớ nghĩ thì nhớ biết việc làm xưa kia trong vô số kiếp (kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài). Ánh sáng của bản tính thanh tịnh thì thấy rõ tâm và hạnh của tất cả chúng sinh như hư không. Ánh sáng không ngăn ngại, lại dùng thần túc (năng lực đi lại tự tại, biến hóa) mà dạo khắp vô hạn cõi Phật (thế giới do một vị Phật giáo hóa). Ánh sáng trí tuệ thì thành bậc thánh vô lậu. Ánh sáng tích lũy công đức thì giáo hóa chúng sinh khiến họ tu nghiệp lành. Ánh sáng của nghiệp trí tuệ thì quyết đoán mọi mối nghi ngờ của tất cả chúng sinh. Đó là tám việc.
Ánh sáng của sự vâng làm cũng có tám việc, tức là vâng làm: Một là tuân theo mà tu trí tuệ thánh. Hai là chí hướng có ánh sáng trí tuệ. Ba là thực hành ánh sáng của chính kiến (sự thấy biết đúng đắn). Bốn là vâng theo ánh sáng của sự quán xét. Năm là chiếu soi bản tính của chúng sinh. Sáu là tu tâm giải thoát. Bảy là không có tâm giận dữ. Tám là tuân theo mà tu ánh sáng ấy, khiến mãi mãi đạt đến rốt ráo. Đó là tám việc."
Lúc ấy Phật nói kệ (thơ trong kinh Phật) rằng:
Nhờ nghiệp thanh tịnh từ xưa, tâm ban đầu không hề quên lãng;
Ý quen với chỗ không có gì để quen, khéo khuyên bảo, không lười bỏ.
Điều đã nghe chưa từng quên, mau hiểu được nghĩa lý của Pháp;
Vắng lặng trong các giới mà lặng yên, ý chí mạnh mẽ bỏ điều trái pháp.
Hiểu rõ cửa niệm, lựa chọn nghiệp mình tạo ra;
Người có lòng dũng cảm thấy được điều đó, dựng lập sự tự tại thù thắng.
Giữ gìn thành Pháp, đem pháp bình đẳng như một cho chúng sinh;
Bậc trí lìa mọi tối tăm, đem lợi ích cho muôn loài.
Đạt được ánh sáng chiếu soi, không nghi, quyết đoán mọi do dự;
Ý chí mạnh, trí tuệ tự tại, mau thành tựu đạo Phật.
Chí hướng ở nghĩa lý, không buông thả theo sự tô điểm;
Bậc trí không chấp vào tưởng, không dựa vào văn tự.
Người có chí hướng ở Pháp, khéo điều phục dục vọng, lìa ngu si;
Có chí hướng ở phương tiện khéo léo thanh tịnh, không tranh cãi, an trú trong đạo.
Ý luôn hướng về đạo, không nghĩ tới Thanh văn, Duyên giác;
Luôn ôm giữ nghiệp vi diệu, không nghĩ tới Tiểu thừa.
Suy nghĩ về đạo Phật, không theo lời dạy của ma;
Luôn ôm lòng đại ai, không quấy nhiễu chúng sinh.
Giả như có điều gì tuyên giảng, đi đến đâu cũng không ngờ vực;
Tùy thời giáo hóa chúng sinh, theo hạnh của muôn loài ở nơi ấy.
Đi đến đâu cũng phân biệt bằng tài biện luận, trí tuệ ấy không bị ngăn ngại;
Sáng tỏ pháp nhân duyên mà không thấy có việc duyên khởi.
Hiểu rõ trí tuệ phương tiện, an trú nơi đỉnh cao của bước đi;
Đều có thể đi vào khắp tất cả các pháp do chư Phật dựng lên.
Ánh sáng của pháp thế gian thì biết hết nghiệp của muôn dân;
Và trí tuệ thánh vượt khỏi thế gian, bậc anh hùng làm ánh sáng trí tuệ.
Nơi sinh ra không có tội lỗi, trí tuệ lớn tu bản tính vốn thanh tịnh;
Khéo đi theo con đường đạo, luôn tuyên giảng nghiệp không tội lỗi.
Đối với lậu và vô lậu, ánh sáng của Pháp chiếu soi;
Dứt hết mọi lậu, đem lợi ích thấm nhuần cho chúng sinh.
Đối với cái có thể đếm và không thể đếm, Pháp luôn dạo chơi trong trí tuệ;
Đó là không cấu bẩn, lìa tối tăm, đi vào hạnh diệt tận.
Đối với trần lao (phiền não làm nhọc nhằn tâm như bụi bặm) và mọi tranh cãi, trí tuệ ấy không bị che lấp;
Hiểu rõ mọi dục vọng trần tục, tâm ấy vốn thanh tịnh.
Trí ấy đạt được diệt độ (Niết-bàn: dập tắt hết phiền não, ra khỏi sinh tử), hiểu sự vắng lặng không khởi;
Những loại như thế là vô hạn, là nghiệp ánh sáng của Đại thừa (con đường tu lớn, cầu thành Phật để cứu độ tất cả).
Ngài đối với trí tuệ của bậc Bát Đẳng, dạo đến thông suốt bậc Đạo Tích;
Cũng hiểu rõ bậc Vãng Lai, phân biệt bậc Bất Hoàn,
Bậc Vô Trước và Duyên giác, Bồ Tát, bậc che chở có tiếng gầm vang khắp thế gian;
Trí tuệ đều có thể thông đạt những điều ấy, đi đến đâu cũng hiểu rõ bậc thánh hiền.
Ánh sáng của sự chí thành là vô lượng, dũng mãnh khéo tu hành;
Người đạt được quả chứng, không giận dữ, bàn luận bậc nhất.
Người thực hành chí thành đi vào quả vắng lặng thứ nhất,
Quả thứ hai, thứ ba, thứ tư, đạt đến quả Duyên giác;
Nếu có ai biết tinh tấn hơn nữa, đạt được pháp nhẫn bình đẳng,
Như bậc Tối Thắng (Phật) đắc đạo, sự chí thành đều chiếu soi họ.
Lại thiên nhãn thì thấy khắp chư Phật mười phương;
Thành tựu thiên nhĩ thì nghe âm thanh mười phương.
Biết nhớ na-thuật (con số cực lớn) kiếp, ánh sáng trí tuệ về đời trước;
Thuận theo mà biết tâm người khác, trí tuệ thanh tịnh đều chiếu soi.
Dạo khắp ức cai (ức và cai: các đơn vị số rất lớn) cõi Phật, thần túc chiếu soi mười phương;
Nhẹ nhàng bay lên như hư không, đạt được trí tuệ vô vi.
Ánh sáng công đức không có đáy, thần thông làm lợi ích chúng sinh;
Cõi trí tuệ không vướng mắc, quyết đoán mọi ngờ vực của muôn dân.
Vâng làm điều hợp nghĩa lý, ý chí mạnh, có ánh sáng trí tuệ về Pháp;
Đạt đến thành tựu, ánh sáng vô hạn, đó chính là ánh sáng thần thông.
Tu hành trí tuệ thánh, ý rộng lớn, tài biện luận không đáy;
Quán bình đẳng bằng chính kiến, rốt ráo không có oán kết.
Người thanh tịnh trong tám điều này, ánh sáng ấy oai lực không cùng;
Dù chưa thành đạo Phật, vẫn luôn làm việc của Phật.
Kinh Đại Ai, quyển thứ hai (hết).
Kinh Đại Ai, quyển thứ ba.
Đời Tây Tấn, ngài Tam tạng (vị thầy thông suốt ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật và Luận) Trúc Pháp Hộ, người nước Nguyệt Chi (một nước ở vùng Trung Á thời xưa), dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video