Kinh Đại Ai, phẩm thứ tám: Trí tuệ của đạo. (Đại Ai nghĩa là lòng thương xót lớn của Phật đối với chúng sinh.)
Đức Phật bảo Bồ Tát Tổng Ngao Vương (?) rằng: “Này thiện nam tử (nguyên văn “tộc tính tử”: người con nhà dòng dõi tốt, tiếng Phật gọi người nghe pháp có căn lành)! Sự nghiệp của Bồ Tát (người phát nguyện tu cho đến khi thành Phật, vừa tự giác ngộ vừa cứu giúp mọi chúng sinh) không thể đo lường, kể xiết. Vì sao? Chúng sinh có bao nhiêu cửa ngõ tham muốn và tranh giành, thì Bồ Tát tu hành, chất chứa công đức bấy nhiêu, gom góp mọi hạnh lành cho đến được cửa pháp ban đầu.
Này thiện nam tử, giả sử có chúng sinh đầy khắp các cõi Phật nhiều như cát sông Hằng, và tất cả đều được thành Thanh Văn (bậc nghe lời Phật dạy mà tu, cầu giải thoát cho riêng mình) hay Duyên Giác (bậc tự quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, cũng chỉ cầu giải thoát cho riêng mình), thì mọi việc lành mà tất cả chúng sinh ấy làm được cũng không bằng công đức của một vị Bồ Tát vừa mới phát tâm. Dù nhân lên trăm lần, nghìn lần, vạn lần, ức lần, hay vô số vạn ức lần cũng không thể so sánh được. Vì sao? Vì Thanh Văn, Duyên Giác chỉ tự dứt bỏ những ham muốn trần tục mà bản thân mình đã quen nhiễm, và vẫn còn dừng lại nơi sự hợp thành của nhân duyên; còn Bồ Tát đại sĩ (bậc tu hành vĩ đại, tiếng tôn xưng Bồ Tát) thì dẹp trừ sự hợp thành của nhân duyên làm chỗ dựa cho trần lao (các phiền não làm tâm mỏi mệt, vẩn đục) của tất cả chúng sinh.
Này thiện nam tử, so với sự nghiệp của Bồ Tát, thì mọi việc mà tất cả chúng sinh có thể làm và mọi gốc công đức mà Thanh Văn, Duyên Giác gây dựng đều thua kém; sự nghiệp của Bồ Tát là cao quý nhất, hơn hết, không gì sánh bằng. Vì sao? Vì kẻ phàm phu ngu tối quen theo những việc làm điên đảo (thấy sai sự thật, cho vô thường là thường, cho khổ là vui…), trái với chính lý; Thanh Văn, Duyên Giác cũng còn tu tập theo nhân duyên; còn sự nghiệp của Bồ Tát thì công đức (vượt khỏi) điên đảo là vô lượng (?). Vì thế Bồ Tát đại sĩ vượt hơn chúng sinh, vượt lên trên Thanh Văn và Duyên Giác.”
Lúc ấy Bồ Tát Tổng Ngao Vương nghe Phật nói, vui mừng hớn hở, lòng lành phát khởi, bèn tán thán khen ngợi điều Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật) đã giảng: “Thật là điều xưa nay chưa từng có, khó ai theo kịp, khó ai theo kịp! Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý như thật mà đến) đã giảng về sự trang nghiêm của Bồ Tát, ánh sáng của Bồ Tát, đại ai của Bồ Tát và sự nghiệp giáo hóa của Bồ Tát. Cúi mong Thế Tôn, Như Lai Chí Chân (bậc chân thật đến tột cùng, một danh hiệu của Phật), rủ lòng thương che chở khắp nơi, giảng giải thêm lần nữa: Vì nhân gì mà chư Phật khởi lòng đại ai đối với chúng sinh? Đại ai có thể ví với cái gì? Sự việc ấy ra sao, lấy điềm lành gì để so sánh? Nó trụ ở đâu? Sự nghiệp của chư Phật Thế Tôn như thế nào? Lành thay Thế Tôn! Như Lai đều biết, lại có thể thấy khắp, đối với mọi việc đã làm đều thấy suốt; xin vì chúng con mà phân biệt giảng rõ.”
Đức Phật bảo Bồ Tát Tổng Ngao Vương: “Hãy lắng nghe kỹ, suy nghĩ khéo. Như Lai sẽ nói về đại ai của Như Lai và sự nghiệp của Như Lai, những gì có thể tuyên bày. Này thiện nam tử, nên biết: chư Phật Thế Tôn không phải (lúc này mới) khởi lòng đại ai, cũng không phải (lúc này mới) thực hành đại ai. Vì sao? Vì chư Phật Thế Tôn lúc nào cũng có đại ai, không bỏ chúng sinh; lòng ấy đã được thành tựu từ vô số công đức chất chứa. Do vậy không thoái lui, không bỏ chúng sinh; đó gọi là đại ai của Như Lai. Lòng thương ấy vô lượng, không thể đo đếm, khó có gì ngăn nổi, không chỗ nào chứa nổi, từ đầu đến cuối không ai kể xiết. Vì sao? Vì Như Lai đắc đạo thì luôn ôm lòng đại ai thương xót chúng sinh; Phật đạo thế nào thì đại ai cũng như thế.
Thế nào là Như Lai đạt đến Phật đạo? Do vô bản (tức chân như: cái như thật vốn không có gốc ban đầu cố định) và vô trụ (không bám dừng ở đâu) mà đạt đến đại đạo. Ở đó, thế nào gọi là trụ nơi gốc? Xét gốc của thân thì thấy nó đứng nơi nguồn của những suy nghĩ không chân thật. Vì thế Như Lai tùy thời hợp làm một với đạo, gọi là vô bản, cũng không chỗ trụ. Do đó Như Lai thành Tối Chính Giác (sự giác ngộ chân chính cao tột). Nhân đó Ngài biết rõ tất cả chúng sinh vốn không chỗ trụ, không có gốc, hiểu rõ chỗ họ đang ở, nên sẽ vì họ tuyên giảng nghĩa ấy để họ hiểu rõ. Vì vậy Như Lai đối với chúng sinh luôn ôm lòng đại ai.
Lại nữa, này thiện nam tử, đạo là tịch nhiên (vắng lặng) và đạm bạc (yên ả, không xao động). Thế nào là tịch nhiên, thế nào là đạm bạc? Bên trong vắng lặng, bên ngoài yên ả. Vì sao? Mắt là không (trống rỗng, không có thực thể riêng), xét ra không có “ta” và “của ta”, cũng không có gì để thọ nhận. Mắt, tai, mũi, miệng, thân, tâm cũng đều không như thế, không có ta, cũng không có gì để thọ nhận; đó là mắt không. Thức (cái biết phân biệt) lìa khỏi điều đó, không bị sắc (hình sắc, những gì mắt thấy) lôi cuốn buông lung; đó gọi là tịch nhiên. Tai, mũi, miệng, thân, ý cũng đều không như thế; thức lìa khỏi điều đó, không bị các pháp (mọi sự vật, mọi đối tượng của tâm ý) mà mình thấy sai khiến; đó gọi là đạm bạc. Loài chúng sinh không thể hiểu rõ điều này; (Như Lai) muốn khiến họ thấy rõ sự vắng lặng yên ả ấy. Vì vậy Như Lai đối với chúng sinh ôm lòng đại ai.
Lại nữa, này thiện nam tử, đạo vốn trong sạch và sáng rỡ. Gọi là trong sạch, tức là tâm vốn trong sạch. Vì sao nói tâm vốn trong sạch và sáng rỡ? Gọi là trong sạch vì nó không dính mắc gì, cũng không vướng phạm gì, giống như hư không. Vì hư không vốn trong sạch nên tâm hợp đồng với hư không; vì giống như hư không nên gọi là “khối đồng như hư không”. Rốt ráo vốn trong sạch lại sáng rỡ đến tột cùng, vì thế gọi là “vốn trong sạch, sáng rỡ”. Kẻ phàm phu ngu si không nhận ra sự thật ấy, trái lại bị khách trần (bụi khách: phiền não từ ngoài đến bám vào, không phải bản tính của tâm) làm nhơ nhiễm. Ta sẽ giảng cho họ hiểu tâm vốn trong sạch sáng rỡ ấy. Vì vậy Như Lai đối với chúng sinh ôm lòng đại ai.
Lại nữa, này thiện nam tử, đạo không có tinh tấn (gắng sức tu tập) cũng không có không tinh tấn. Thế nào là không tinh tấn cũng không phải không tinh tấn? Thâu tóm tất cả pháp, đó gọi là không tinh tấn. Đối với người đã thọ nhận và tu tập được tất cả pháp, Như Lai đối với họ cũng không tinh tấn, cũng không phải không tinh tấn, thế là vượt qua các dòng chảy (dòng phiền não cuốn trôi chúng sinh). Lại nữa, Như Lai đối với các dòng chảy ấy không thấy dấu vết bờ bên này hay bỉ ngạn (bờ bên kia, tức nơi giải thoát); vì thế gọi là lìa bờ này, bờ kia và khoảng giữa. Như Lai Chí Chân hiểu rõ mọi pháp nên thành Chính Giác; do đó gọi là Như Lai. Điều không tinh tấn cũng không phải không tinh tấn ấy, kẻ phàm phu ngu đần không hiểu được. Ta sẽ tuyên giảng cho họ hiểu ý nghĩa đó. Vì vậy Như Lai đối với chúng sinh ôm lòng đại ai.
Lại nữa, này thiện nam tử, đạo là vô tưởng (không có những ý niệm hình dung, phân biệt) và không có nhân duyên (không có điều kiện để nương bám). Thế nào là vô tưởng và không có nhân duyên? Mắt đối với thức không có gì để đạt được, đó là vô tưởng; không thấy các sắc, thì không có nhân duyên. Tai, mũi, miệng, thân, ý cũng như thế, không có gì để đạt được, cũng không có suy nghĩ hình dung; không thấy các pháp, thì không có nhân duyên. Vô tưởng, không duyên như thế là hạnh của bậc hiền thánh. Thế nào là hạnh thánh? Đối với tam giới (ba cõi của chúng sinh còn sống chết: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô Sắc) mà không có gì để đi vào, đó là hạnh hiền thánh. Chính sự không đi vào ấy là hạnh hiền thánh. Kẻ phàm phu ngu đần không thể hiểu hạnh hiền thánh này. Ta sẽ khai mở, khiến họ phân biệt được. Vì vậy Như Lai đối với chúng sinh ôm lòng đại ai.
Lại nữa, này thiện nam tử, đạo không có đi, không có đến, không có hiện tại; nó bình đẳng trong ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) và dứt hẳn “ba trường” (ba chốn mà tâm hay bám vào: quá khứ, vị lai, hiện tại). Thế nào là ba trường? Tâm không quay lui rong ruổi về quá khứ, cũng không chạy theo; đối với trí tuệ về tương lai cũng không quay lại nghĩ ngợi; đối với việc hiện tại thì tâm, ý, thức không dừng bám vào đâu. Không nghĩ về quá khứ, không tưởng tới tương lai, không đùa cợt buông lung với hiện tại; bình đẳng với cả ba thì làm trong sạch ba trường. Kẻ phàm phu ngu si không hiểu được hạnh hiền thánh này. Ta sẽ khai mở, khiến họ phân biệt được. Vì vậy Như Lai đối với chúng sinh ôm lòng đại ai.
Lại nữa, này thiện nam tử, đạo không có thân, cũng không có số lượng (?), không có cái biết của mắt (nhãn thức), cũng không có cái biết của tai, mũi, miệng, thân, ý. Cái được biết là vô vi (không do tạo tác, không do nhân duyên hợp thành), không có số lượng. Gọi là vô vi vì nó không sinh khởi, không hoại diệt, cũng không có chỗ ở; đó gọi là lìa tam tướng (ba tướng của mọi vật do duyên tạo thành: sinh ra, tồn tại, diệt mất). Vì thế là vô vi. Hiểu vô vi thế nào thì hiểu hữu vi (những gì do nhân duyên tạo tác mà có) cũng đều như thế. Vì sao? Vì mọi thứ đều tự nhiên như vậy, đều không có gì thật có; đã không thật có thì không có hai. Vì vậy không có thân cũng là vô vi. Kẻ phàm phu ngu đần không thể hiểu rõ. Ta sẽ khai mở, khiến họ phân biệt được. Vì vậy Như Lai đối với chúng sinh ôm lòng đại ai.
Lại nữa, này thiện nam tử, đạo là dấu tích không thể hủy hoại. Thế nào là dấu tích? Thế nào là không hoại? Vô bản (chân như) là dấu tích; không chỗ trụ gọi là không hoại. Pháp giới (cõi tính chân thật của mọi pháp) là dấu tích; không có ta, nên không hoại. Bản tế (giới hạn gốc, cõi chân thật rốt ráo) là dấu tích; không lay động, nên không hoại. Không (tính trống rỗng của mọi pháp) là dấu tích; không có gì để đạt được, nên không hoại. Vô tưởng là dấu tích; không có niệm tưởng, nên không hoại. Vô nguyện (không mong cầu, không tạo tác) là dấu tích; không có chốn nơi, nên không hoại. Nê hoàn (tức Niết Bàn: cảnh giới dứt hết phiền não và sống chết) là dấu tích; không bị hủy, nên không hoại. Đó là dấu tích không hoại. Kẻ phàm phu ngu đần không thể hiểu rõ. Ta sẽ khai mở, khiến họ phân biệt được. Vì vậy Như Lai đối với chúng sinh ôm lòng đại ai.
Lại nữa, này thiện nam tử, đạo không phải nhờ thân mà thành Chính Giác, cũng không nhờ tâm. Vì sao? Thân thì ngu độn, như cỏ cây, tường vách, ngói đá, như bóng hình; tâm thì như trò ảo thuật. Lấy thân và tâm mà giác ngộ được như thế, đó gọi là đạo. Chỉ tạm mượn lời nói mà nói là hưng thịnh. Lại nữa, đạo không có lời nói, cũng không có thân hay tâm, không có pháp hay phi pháp, không có đạo hay không đạo, không có thật hay dối. Vì sao? Đạo không có lời nói; trong tất cả pháp không có đạo. Chỗ nào là nơi chốn của nó? Đối với lời nói thì nó không có gì để nói. Giống như hư không không có nơi chốn, cũng không chỗ trụ, không có lời nói; đạo cũng như vậy, không chỗ trụ, cũng không có văn tự lời lẽ. Như thế, đối với các pháp mà xét thật để tìm đạo, thì không có văn tự, pháp cũng không có lời nói. Nếu hiểu rõ được các pháp không có lời nói, đó là chỗ các pháp sinh ra. Kẻ phàm phu ngu đần chưa hiểu được. Ta sẽ khai mở, khiến họ phân biệt được. Vì vậy Như Lai đối với chúng sinh ôm lòng đại ai.
Lại nữa, này thiện nam tử, đạo không nắm giữ, cũng không nương tựa. Thế nào là không nắm giữ, không nương tựa? Dứt cái biết của mắt thì không thọ nhận sắc, cũng không có gì đạt được; không nương vào tai, mũi, thân, miệng, ý; dứt hết các thức thì không thọ nhận, cũng không đạt được gì. Các pháp không có gì để nắm được, đó gọi là không nương tựa. Như Lai do không thọ nhận, không nương tựa như thế mà đến với đạo, đạt Tối Chính Giác. Mắt thọ nhận sắc mà không lấy đó làm chỗ nương, thức không chạy theo; tai với tiếng, mũi với mùi, miệng với vị, thân với xúc chạm, ý với pháp cũng không nương tựa, thức không chạy theo. Đã không trụ nơi thức, thì có thể phân biệt được chỗ trụ của tâm tất cả chúng sinh.
Thế nào là chỗ trụ của tâm chúng sinh? Chỗ trụ của tâm chúng sinh có bốn. Bốn là gì? Một là chỗ trụ nơi sắc (thân thể và vật chất); hai là nơi thống dương (cảm giác đau, ngứa, khổ, vui); ba là nơi tư tưởng (sự nhận biết, hình dung); bốn là nơi sống chết (các hoạt động tạo tác dẫn đến sống chết) (?). Như Lai đối với những chỗ ấy không trụ vào đâu, thấy rõ những điều này nơi cõi không trụ. Kẻ phàm phu ngu đần không thể hiểu rõ. Ta sẽ khai mở, khiến họ phân biệt được. Vì vậy Như Lai đối với chúng sinh ôm lòng đại ai.
Lại nữa, này thiện nam tử, đạo là không. Nói là không, tức đạo là không; sở dĩ là không vì các pháp đều không. Như Lai thấu suốt cái không của vô bản (chân như), hiểu tất cả pháp mà đạt Chính Giác; cái không cũng lại không, nên thành Chính Giác. Dùng một trí tuệ ấy mà phân biệt sự việc của không, thì không có hai. Không có hai nghĩa là: cái không và trí tuệ của đạo không phải là hai. Đã không có hai thì pháp không có hai; đã không có hai thì không có tên gọi, không có tưởng, không có đáy, không có hành tác, không có gì để lan truyền mà có thể gọi tên được. Những gì nương tựa thọ nhận đều chỉ là chỗ quy hướng, chẳng phải nghĩa chân thật.
Có pháp nào đạt tới sắc được đâu? Không gọi là không, giống như hư không. Nói là hư không, vì hư không không có lời nói nên gọi là không; không, không lời nói, cũng là không. Nơi chốn của các pháp cũng như thế. Cho đến chỗ không có tên thì chẳng nói là có tên. Như vậy không kiêu mạn, không lời nói; nơi chốn cũng không có nơi chốn. Đã không kiêu mạn thì nói là không nơi chốn; tên gọi cũng như thế (?). Pháp được nói ra, lại xét pháp ấy thì không có lời dạy, cũng không phải không dạy. Tất cả các pháp cũng đều như thế. Sự sinh cũng vậy, không chính cũng không tà. Như Lai không sinh, hiểu rõ vô bản. Điều Như Lai biết và giải thoát là không mở cũng không buộc; đó gọi là bình đẳng. Kẻ phàm phu ngu đần không thể hiểu rõ. Ta sẽ khai mở, khiến họ phân biệt được. Vì vậy Như Lai đối với chúng sinh khởi lòng đại ai.
Lại nữa, này thiện nam tử, đạo bình đẳng như hư không. Hư không thì không có ngang bằng (?), không có tà lệch; đạo cũng như thế, không có ngang bằng, không tà lệch. Xét trong mọi sự ngang bằng, không có gì thành đạo được; đạo không có ngang bằng, cũng không có tà lệch. Như Lai do không ngang bằng, không tà lệch ấy mà hiểu tất cả pháp đều là vô bản, thành Tối Chính Giác. Lại đối với các pháp, không nhận lấy cái chính, cũng không nhận lấy cái tà. Pháp số thế nào thì tuệ số cũng như thế (?), vâng theo ý chỉ thánh của Phật. Thế nào là pháp thánh của Phật? Có điều thọ nhận thì gọi là có; còn quy hướng thì không có gì thọ nhận. Không có gì cả thì không có chủ; nhờ vậy mà tự nhiên đạt thành. Lìa khỏi tự nhiên thì về sau không còn rong ruổi, không tiến cũng không lùi; đó gọi là tiến hành, có điều dứt bỏ. Như Lai thuyết pháp để dứt những hành như thế. Kẻ phàm phu ngu đần không thể hiểu rõ. Ta sẽ khai mở, khiến họ phân biệt được. Vì vậy Như Lai đối với chúng sinh ôm lòng đại ai.
Lại nữa, này thiện nam tử, đạo như dấu tích chân thật. Thế nào là dấu tích chân thật? Đạo như thế nào thì sắc (thân thể, vật chất) cũng như thế: là vô bản, không thoái chuyển. Lại đạo như thế nào thì thống (cảm thọ), tưởng (nhận biết), hành (các tạo tác của tâm), thức (cái biết phân biệt) cũng là vô bản, không thoái chuyển. Lại đạo như thế nào thì các giống đất, nước, lửa, gió (bốn đại: bốn yếu tố cấu thành vật chất) cũng như thế, không thoái chuyển. Lại đạo như thế nào thì giống mắt, giống sắc và giống cái biết của mắt, cùng các giống tai, mũi, thân, miệng, ý, pháp xen lẫn, cũng đều là vô bản, không thoái chuyển. Đó là chỗ các pháp dứt bặt, khiến hiểu rõ các giống và các nhập (sáu căn và sáu cảnh tiếp xúc nhau) trong ba thời. Như Lai ở nơi đó giác ngộ chân lý mà thành Chính Giác; điều Ngài hiểu rõ không theo điên đảo.
Lại nữa, lúc trước thế nào thì giữa và sau cũng như thế; cái vô bản ấy không thoái chuyển. Giống gốc thì không có gì sinh ra; giống khác cũng là vô vi; giống ở giữa thì yên ả. Đó gọi là dấu tích chân thật. Lại một việc thế nào thì tất cả cũng như thế; tất cả việc thế nào thì một việc cũng như thế; như một việc thì nhiều việc cũng vậy, mà đều không thể nắm bắt được. Đó là chân lý. Kẻ phàm phu ngu đần không thể hiểu rõ. Ta sẽ khai mở, khiến họ phân biệt được. Vì vậy Như Lai đối với chúng sinh ôm lòng đại ai.
Lại nữa, này thiện nam tử, đạo là vào nhà mà tức là vào chỗ không nhà. Thế nào là nhà, thế nào là không nhà? Tu hành mọi công đức và pháp lành, đó gọi là nhà. Đối với tất cả pháp mà không đạt được gì, đó gọi là không nhà. Sở dĩ gọi là không nhà vì tâm không chỗ trụ, không có nơi chốn, nên gọi là không nhà. Do tam muội vô tưởng (tam muội: trạng thái tâm chuyên chú, lắng yên; vô tưởng: không còn ý niệm hình tướng) mà đến cửa giải thoát, nên gọi là không nhà. Quán xét, tưởng niệm, cân nhắc, so đo, rồi vượt qua sự cân nhắc, nên gọi là có nhà. Không có nghiệp của thức, gọi là không nhà. Quán xét hữu vi nên gọi là có nhà; quán xét vô vi thì không có nhà; xét nơi vô vi tức là không nhà. Vào được chỗ không nhà, đó là đạo. Kẻ phàm phu ngu đần không thể hiểu rõ. Ta sẽ khai mở, khiến họ phân biệt được. Vì vậy Như Lai đối với chúng sinh ôm lòng đại ai.
Lại nữa, này thiện nam tử, đạo không thủng rỉ, cũng không thọ nhận. Thế nào là không rỉ? Thế nào là không thọ? Lìa bốn lậu (lậu: chỗ rỉ chảy, tức phiền não làm tâm rò rỉ ra ngoài, trôi lăn sống chết) gọi là không rỉ. Một là dục lậu (phiền não do ham muốn), hai là hữu lậu (phiền não do tham chấp sự tồn tại), ba là si lậu (phiền não do ngu tối), bốn là kiến lậu (phiền não do thấy biết sai lầm). Lìa bốn lậu ấy. Gọi là không thọ, tức lìa bốn sự thọ (thọ ở đây là nắm giữ, chấp lấy): một là chấp lấy dục, hai là chấp lấy sự tồn tại, ba là chấp lấy kiến giải, bốn là chấp lấy giới cấm (cho rằng giữ những giới điều sai lạc là đường giải thoát). Lìa bốn sự chấp lấy ấy.
Bốn sự chấp lấy đó đều do vô minh (sự mê muội không thấy chân lý) và ân ái trói buộc, nương vào bên trong và từ bên trong phát khởi. Như Lai Chí Chân trừ bỏ sự chấp lấy bên trong, cội gốc sinh ra đều trong sạch bên trong, quy hướng về sự trong sạch của tất cả chúng sinh. Người trong sạch bên trong thì không còn tưởng niệm; không còn tưởng niệm thì trừ được điên đảo; chỉ nghĩ theo điều thuận hợp, không trụ nơi vô minh. Đã không trụ nơi vô minh thì không còn trụ nơi mười hai “hữu số” (tức mười hai nhân duyên: chuỗi mười hai mắt xích nối nhau từ vô minh đến già chết, khiến chúng sinh xoay vần trong sống chết). Đã không trụ nơi mười hai hữu số thì không còn sinh; không sinh thì vắng lặng; vắng lặng thì không có nghĩa (để nắm); không có nghĩa ấy mới là đệ nhất nghĩa (chân lý tối cao); đệ nhất nghĩa là rốt ráo; rốt ráo thì không có nghĩa “người”; không có nghĩa “người” thì không có nghĩa “đạt được”; không có nghĩa “đạt được” thì đó là đạo của Như Lai.
Đó là mười hai duyên. Đã hiểu rõ mười hai duyên thì gọi là nghĩa của pháp. Nghĩa của pháp ấy gọi là thấy duyên khởi (lẽ mọi sự do nhân duyên nương nhau mà sinh khởi). Thấy duyên khởi là thấy pháp; thấy pháp là thấy Như Lai. Quán xét như thế thì không có gốc. Xét tột cùng gốc ngọn của bản tính, có thấy có tưởng chăng? Gọi cái gì là “có”? Đối với các điều tưởng niệm mà không khởi nhân duyên; đó gọi là đối với tưởng mà không có nhân duyên. Xét như vậy mới là chỗ hiểu của Như Lai Chính Giác. Pháp như thế ấy vận hành khắp nơi một cách bình đẳng; cái bình đẳng ấy cũng không thiên lệch. Bình đẳng như vậy thì không có các lậu, cũng không có sự chấp lấy. Kẻ phàm phu ngu đần không thể hiểu rõ. Ta sẽ khai mở, khiến họ phân biệt được. Vì vậy Như Lai đối với chúng sinh ôm lòng đại ai.
Lại nữa, này thiện nam tử, đạo thì trong sạch, không cấu bẩn, không nhiễm ô. Thế nào là trong sạch, không cấu bẩn, không nhiễm ô? Không thì trong sạch, vô tưởng thì lìa cấu bẩn, vô nguyện thì không nhiễm ô. Không sinh thì trong sạch, không ô uế thì lìa cấu bẩn, không khởi thì không nhiễm ô. Bản tính thì trong sạch, giải thoát thì không nhiễm ô. Không buông lung thì trong sạch, không đùa cợt khinh suất thì lìa cấu bẩn, lắng yên điều phục thì không nhiễm ô. Vô bản thì trong sạch, pháp giới thì sáng rỡ, bản tế thì không nhiễm ô, hư không thì trong sạch, trống vắng thì không cấu bẩn, mờ mịt khó nắm thì không nhiễm ô. Trừ bên trong là trong sạch, đối với bên ngoài không buông lung, thì gọi là không cấu bẩn. Không có hành tác trong hay ngoài thì gọi là không cấu bẩn. Không quen theo các nhập (các căn tiếp xúc với cảnh) thì gọi là không nhiễm ô. Trí tuệ dứt sạch quá khứ là trong sạch; đối với tương lai không khởi là không cấu bẩn; phân biệt hiện tại mà trụ nơi pháp giới thì không nhiễm ô. Đó gọi là trong sạch, không cấu bẩn, không nhiễm ô, và bình đẳng điều khiển trong một pháp.
Đến được dấu tích vắng lặng; vắng lặng thì yên ả; vắng lặng yên ả, đó gọi là hiền hòa. Này thiện nam tử, hư không thế nào thì đạo cũng như thế; đạo thế nào thì pháp cũng như thế; tất cả pháp thế nào thì chúng sinh cũng như thế; chúng sinh thế nào thì cõi nước cũng như thế; cõi nước thế nào thì Nê hoàn cũng như thế. Như Nê hoàn, thấy các pháp bình đẳng, rốt ráo vắng lặng; điều này đã được giảng rõ. Ở trong các phe nhóm mà không có phe nhóm; đó là trong sạch, không cấu bẩn, không nhiễm ô. Như Lai ở nơi các hình sắc, hiểu tất cả pháp đều không có hình sắc, bèn thành Chính Giác. Ngài quán xét cõi của tất cả chúng sinh, không sạch cũng không bẩn; trong các điều ấy, đó gọi là thương những chúng sinh còn mê ngủ mà ôm lòng đại ai.
Như Lai bèn dùng phương tiện khéo léo (cách thức khéo léo, tùy hoàn cảnh để dẫn dắt chúng sinh), cảm khiến Phạm Thiên (vị trời chủ cõi trời Phạm, thuộc cõi Sắc) đến; Ngài không chuyển pháp luân (giảng pháp lần đầu, ví như lăn bánh xe pháp nghiền nát phiền não) khi chưa có lời thỉnh. Bấy giờ, đúng lúc ấy, sáu vạn tám nghìn vị Phạm Thiên bỗng biến mất khỏi cung trời, hiện ra trong vườn Lộc Uyển (vườn Nai) ở thành Ba La Nại (một thành cổ ở miền Bắc Ấn Độ), đứng trước Thế Tôn, cúi đầu lạy dưới chân, khuyên thỉnh Thế Tôn chuyển pháp luân: “Cúi mong Đại Thánh tuyên bày kinh đạo; nếu Ngài thuyết pháp thì sẽ cứu giúp được rất nhiều.” Khi ấy Phạm Thiên nói kệ tán thán rằng:
“Giả sử các pháp đều vắng lặng yên ả, trong sạch tinh khiết,
không cấu bẩn, không nhiễm ô, đã không thể nắm bắt, không âm thanh, không tạo tác,
thì bằng trí tuệ của đạo, Đấng Tối Thắng (bậc hơn hết, chỉ Phật) đều hiểu rõ. Trải qua vô số kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài lâu),
Ngài gây dựng lòng thương xót, siêng tu khó lường, tinh tấn tu tập lâu dài,
mong khai hóa chúng sinh mê lầm, đã ngủ mê từ lâu,
bị ngu si lớn che lấp. Chúng sinh có rất nhiều người hiểu rõ và đã chất chứa công đức,
vốn đã từng tu tập, nên tìm đến Đấng Tối Thắng; ắt sẽ nhận biết được
pháp tôn quý thù thắng. Cúi mong Như Lai đúng thời chuyển pháp luân.
Ngài đã hàng phục được bãi chiến trường của ma (ma: kẻ phá hoại việc tu hành); xin ngay lúc này mở bày
cửa cam lộ (cam lộ: nước ngọt bất tử của cõi trời, ví cho chính pháp đưa đến giải thoát), vì đại chúng mà giảng rộng câu chữ và dấu vết của bậc hiền thánh.
Cúi mong Đấng Dẫn Đường chỉ bày con đường đạo. Nếu bậc Chính Giác
có lòng thương xót vô tận, rủ lòng thương mọi người, xin chuyển (bánh xe pháp) không thể nghĩ bàn.
Thân con hôm nay khuyên thỉnh Đấng Chí Tôn, chỉ mong được nghe
bánh xe pháp của đạo cao tột. Nếu Đại Thánh có lòng ân từ,
thì như Phật Câu Na Hàm (một vị Phật trong quá khứ) đã giảng dạy, cũng như Phật Ca Diếp (vị Phật quá khứ, trước Phật Thích Ca)
đã chuyển bánh xe pháp; cúi mong Thế Tôn tuyên bày kinh đạo.
Ví như trời mưa thấm nhuần khắp nơi, làm mọc lên cây thuốc
và làm tốt tươi năm giống lúa; Ngài dùng mây đại ai che khắp thế gian,
Như Lai làm mưa, là nước của chính pháp. Từ lúc mới sinh ra,
miệng đã nói lời mầu nhiệm, bậc thánh tự phát khởi rằng sẽ độ thoát chúng sinh.
Muôn dân đều tụ họp, khát khao đói lả, chỉ mong dùng vị ngọt của pháp
để dứt cơn đói khát của họ.”
Đức Phật nói: “Đúng như thế, này thiện nam tử, Phạm Thiên Vương khuyên thỉnh Như Lai ân cần như vậy. Phật là bậc Chính Giác không bỏ lòng đại ai, ở trong khu vườn nơi các vị tiên nhân cư ngụ tại Ba La Nại, liền ngay lúc ấy chuyển bánh xe pháp vô thượng (cao tột không gì hơn) mà các sa môn (người xuất gia tu hành), phạm chí (người tu theo đạo Bà La Môn), các đại ma thần, Phạm Thiên Vương và người đời đều không thể ngăn cản. Kinh đạo được giảng phát ra âm thanh phi thường, vang khắp tam thiên đại thiên thế giới (một cõi vũ trụ lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ). Tỳ kheo (người nam xuất gia thọ đủ giới) Câu Luân (tiếng nước Tấn dịch là Bản Tế; tức Kiều Trần Như, đệ tử đầu tiên của Phật) là người đầu tiên hiểu pháp. Khi ấy Thế Tôn nói kệ tán thán:
“Sâu mầu không thể nắm bắt, đệ nhất, không có gì tạo tác;
Câu Luân đã hiểu bản tế, không còn ôm lòng kết oán.”
Như Lai nói kinh Pháp Luân này, vô số chúng sinh không thể kể xiết thọ nhận lời dạy, theo giới luật, được thấy Như Lai mở bày đại ai; vô lượng, vô hạn, khó tính đếm được những đám dân chúng đều phát tâm đạo chính chân vô thượng (tâm cầu sự giác ngộ chân chính cao tột, tức cầu thành Phật). Này thiện nam tử, chư Phật Thế Tôn dùng mười sáu điều (tức mười sáu lẽ đã giảng ở trên) mà thương nhớ chúng sinh, ôm lòng đại ai, luôn luôn từ bi thương xót chưa từng lơ là quên sót. Các Ngài cũng không vì việc làm nào mà sinh sợ hãi (?). Lòng thương không cùng tận mà Như Lai tu tập không thể kể xiết: vì từng người một mà dựng lập hạnh nguyện, trải qua số kiếp nhiều như cát sông Hằng chịu ở trong địa ngục, trước sau không lùi bước; dùng phương tiện ấy khiến chúng sinh theo giới luật, nhận lời dạy, vào pháp của bậc hiền thánh. Lấy đó mà so sánh: Như Lai Chí Chân vì chúng sinh, vì mỗi một người có thân mạng, vì từng người một trải qua số kiếp như cát sông Hằng chịu khổ nhọc trong địa ngục, mong khiến mọi người theo giới luật, nhận lời dạy, vào pháp hiền thánh. Như Lai không vì mỏi mệt mà chán bỏ, không trái lòng đại ai. Này thiện nam tử, nên biết: chư Phật Thế Tôn thương xót chúng sinh lớn lao cao vời như thế, luôn ôm lòng đại ai.
Lại nữa, này thiện nam tử, các chúng đệ tử thuộc hàng Thanh Văn trong lòng còn ôm sợ hãi; lòng thương xót của họ còn đầy kinh sợ như cá (?), lòng từ của họ chỉ như lớp da thịt (nông cạn); lòng từ của Bồ Tát thì như xương tủy (thấm sâu); còn chư Phật Thế Tôn ôm lòng thương xót không cùng tận, luôn khuyên giúp người cầu trí tuệ Phật, chuyển hóa lòng thương của Thanh Văn, khiến họ vào tâm đạo mà vâng theo lòng thương của Bồ Tát. Chư Phật Thế Tôn quyết định nơi trí tuệ của đạo, nên ôm lòng đại ai. Lòng thương của Thanh Văn là xét nơi tâm từ; quan sát và khai hóa là lòng thương của Bồ Tát; dẫn dắt mở mang đến rốt ráo là đại ai của Phật. Chán mỏi việc dựng lập hạnh nguyện là lòng thương của Thanh Văn; siêng năng tiến lên mãi là lòng thương của Bồ Tát; vượt lên mọi hạnh là đại ai của Phật.
Này thiện nam tử, chư Phật Thế Tôn đối với chúng sinh luôn ôm lòng đại ai: một kiếp, trăm kiếp, nghìn ức vạn kiếp, vì một người mà ở lại thế gian, số kiếp khó tính, không thể kể xiết, mà không vĩnh viễn diệt độ (nhập Niết Bàn, rời bỏ thế gian) nơi Nê hoàn, vì ắt phải cứu độ người ấy. Vì thế, này thiện nam tử, nên hiểu biết điều này: Phật, bậc Đại Thánh, Như Lai Chí Chân, đối với chúng sinh luôn ôm lòng đại ai.”
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video