Phẩm thứ ba: Giải thích về luật (luật: vốn nghĩa là giới luật, phép tắc tu hành; trong kinh này được hiểu là sự điều phục, dạy dỗ, giáo hóa tâm)
Thiên tử (vị trời, một chúng sinh sống ở cõi trời) Tịch Thuận Luật Âm lại hỏi Văn-thù (Văn-thù-sư-lợi: vị Bồ-tát tượng trưng cho trí tuệ; Bồ-tát: người phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh): "Thế nào là luật của Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự mình giải thoát)? Thế nào là luật của Bồ-tát?"
Đáp: "Vâng nhận lời dạy vì sợ hoạn nạn của ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc — các cảnh giới chúng sinh còn luân hồi), chán ghét khổ não: đó là luật của Thanh văn. Che chở chúng sinh trong vòng sinh tử xoay vần vô lượng, khuyên dắt an ủi mọi người và mọi loài bò, loài có hơi thở, loài cựa quậy, mở đường dẫn dắt khắp ba cõi, phá lưới nghi ngờ và sự chấp vào các ý tưởng: đó là luật của Bồ-tát.
"Ghét chán việc tích lũy công đức, vì keo kiệt mà bỏ dở, không thể tự tiến lên: đó là luật của Thanh văn. Ra sức làm việc công đức, không chán các hạnh lành, để làm lợi ích cho chúng sinh và nhờ đó mà họ được cứu độ: đó là luật của Bồ-tát.
"Diệt trừ mọi trần lao (phiền não làm rối loạn, nhơ bẩn tâm như bụi bặm), ái dục mà bản thân mình ghét bỏ: đó là luật của Thanh văn. Đánh phá sự vướng chấp trần lao, ân ái của mọi chúng sinh: đó là luật của Bồ-tát.
"Không thấy được tâm hành, ý niệm của chư thiên, không biết chí hướng khác nhau của họ: đó là luật của Thanh văn. Tận mắt thấy chỗ quy hướng của căn tính và tâm ý chúng sinh trong các cõi Phật của tam thiên đại thiên thế giới (vùng vũ trụ rộng lớn gồm một tỷ thế giới nhỏ): đó là luật của Bồ-tát.
"Chỉ xét được những gì tâm mình đang làm: đó là luật của Thanh văn. Thấy khắp ý niệm của chúng sinh ở nơi chư Phật trong mười phương: đó là luật của Bồ-tát.
"Chỉ soi được chí hướng, tính tình của chính mình: đó là luật của Thanh văn. Soi sáng hạnh nghiệp của mọi người và ý niệm của các loài bay, loài cựa quậy, suy xét chỗ ở trong ba cõi, mỗi loài đều có gốc ngọn của nó: đó là luật của Bồ-tát.
"Khó mà đối phó, giữ mình trước mọi loài ma (các thế lực ngăn trở việc tu đạo) (?): đó là luật của Thanh văn. Hàng phục, giáo hóa mọi quyến thuộc của ma trong tam thiên đại thiên thế giới, phá hoại hành vi của ma, khiến chúng có thể nhận lấy chính pháp: đó là luật của Bồ-tát.
"Như đồ sành đá đã vỡ nát thì không thể gắn lại được; công đức của người chí nhỏ mà diệt độ (nhập Niết-bàn, chấm dứt thân này) cũng như vậy, không tiến lên đạo chân chính nữa: đó là luật của Thanh văn. Như đồ bằng vàng dù bị vỡ hỏng cũng không bao giờ vứt bỏ, có thể gắn lại thành đồ quý; bậc đại sĩ hiện ra diệt độ, nhưng pháp thân (thân chân thật của bậc giác ngộ, chính là giáo pháp và trí tuệ) với trí tuệ sâu xa vẫn còn mãi không mục nát, không tăng không giảm, tiếp tục hiện ra trong ba cõi: đó là luật của Bồ-tát.
"Như lửa lớn đốt cây cối rừng núi, không gì là không cháy rụi, chim thú chạy tán loạn; người chí nhỏ cũng như vậy, sợ hoạn nạn ba cõi mà trốn vào Nê-hoàn (Niết-bàn: cảnh giới dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sinh tử): đó là luật của Thanh văn. Vui ở trong sinh tử, đi khắp ba cõi một mình không ai sánh mà lòng không khiếp nhược, vui thích niềm vui của đạo pháp, khuyên dắt giáo hóa chúng sinh, cũng như dạo chơi trong vườn tược, hoa quả tươi tốt, rất mực vui thú: đó là luật của Bồ-tát.
"Không thể dứt trừ được nạn vướng mắc, ràng buộc chằng chịt, mà vẫn còn có chỗ trụ: đó là luật của Thanh văn. Mài mòn tiêu diệt mọi hoạn nạn che lấp, mãi mãi không có chỗ dừng trụ: đó là luật của Bồ-tát.
"Nói tóm lại: có giới hạn, có chừng mực, tự trói buộc mình bằng công đức có giới hạn, và thấy thành tựu được giới, định, tuệ, giải thoát và giải thoát tri kiến (năm phẩm chất của bậc giác ngộ: giữ giới, tâm định, trí tuệ, sự giải thoát và sự biết rõ mình đã giải thoát) mà không thể đầy đủ đạo lớn vô cùng: đó là luật của Thanh văn. Điều tiếp nhận thì sâu xa thăm thẳm, chí hướng như hư không, công đức vô lượng, các phẩm giới, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến không thể cân đong, chở hết: đó là luật của Bồ-tát."
Bấy giờ Thế Tôn (bậc được thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật) khen Văn-thù-sư-lợi rằng: "Lành thay, lành thay! Ông đã giải thích thật hay về luật của các Bồ-tát. Này Văn-thù, hãy nghe đây, ta sẽ dẫn ví dụ để giải thích lại, khiến nghĩa này được rộng khắp, rốt ráo.
"Ví như có hai người: một người khen ngợi nước đọng trong vết chân trâu, một người đứng dậy ca ngợi công của biển lớn chứa nước. Ý ông nghĩ sao? Người khen ngợi nước trong vết chân trâu kia, nước ấy có thể còn được bao lâu?" Đáp: "Nước trong vết chân trâu rất ít ỏi, không đáng khen ngợi." Phật nói: "Này Văn-thù, oai thần được thấy trong luật của Thanh văn cũng như vậy, như nước vết chân trâu, không đáng khen ngợi. Còn người kia đứng dậy ca ngợi biển lớn thì thế nào?" Đáp: "Rất nhiều, rất nhiều, bạch đấng Trời trong các trời (danh hiệu tôn xưng Phật: bậc cao quý hơn cả chư thiên). Biển lớn thì không có bờ bến, không thể đo giới hạn, sâu rộng khó tính." Phật nói: "Luật của Bồ-tát nên quán như vậy, như sông biển không thể đo lường."
Khi Phật nói lời này, hai vạn hai nghìn người đạt được vô sở tùng sinh pháp nhẫn (sự an trú vững chắc vào chân lý rằng mọi pháp vốn không từ đâu sinh ra, không sinh không diệt), khác miệng cùng lời mà khen rằng: "Bạch Thế Tôn, chúng con sẽ học theo luật Bồ-tát này, để mở đường dẫn dắt, khơi dậy tâm đạo cho vô số người."
Thiên tử Tịch Thuận Luật Âm lại hỏi Văn-thù-sư-lợi: "Thưa Văn-thù, Ngài học luật nào? Ngài tu luật của Thanh văn, Duyên giác (người tự quán xét lý nhân duyên mà giác ngộ, không cần thầy dạy), hay luật của Bồ-tát?" Văn-thù đáp: "Ý thiên tử nghĩ sao: biển lớn nhận lấy nước nào, bỏ nước nào?" Đáp: "Biển lớn thì không có nước nào là không nhận." Văn-thù nói: "Đúng vậy, thiên tử. Luật của Bồ-tát cũng như biển lớn, không từ chối nước dơ bùn bẩn; các luật trong mười phương không gì là không quy về đó; luật giáo hóa của Thanh văn, Duyên giác và mọi chúng sinh đều được nó bao trùm đi khắp."
Thiên tử lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, cái gọi là luật nghĩa là gì?" Đáp: "Cái gọi là luật, là mở đường, dạy dỗ, giáo hóa ân ái và trần lao, cho nên gọi là luật; là hiểu thấu tham dục, cho nên gọi là luật."
Thiên tử lại hỏi: "Thế nào là mở đường dạy dỗ ân ái, trần lao? Thế nào là hiểu thấu tham dục?" Đáp: "Các ý niệm, suy tưởng chấp có cái ta, ở trong các kiến chấp sai lầm, không bỏ điên đảo (thấy sai lệch với sự thật), không bỏ gốc rễ của vô minh (sự không sáng suốt, không thấy chân lý) và ngu si, làm theo hai bên đối đãi mà khơi lên trần lao — phân biệt rõ được những điều này, gọi là hiểu thấu tham dục. Nếu người ấy tu tập không có ý tưởng tham lam, dẫn dắt trong sạch, thuận theo mà không chấp có ta, không trụ vào các kiến chấp, bỏ điên đảo, bỏ sự tối tăm của vô minh ngu si, không làm theo hai bên, thì trần lao không khởi, cũng không có tranh chấp rối loạn; đã không có tranh chấp rối loạn thì rốt ráo được an ổn mãi mãi. Đó gọi là luật giáo hóa trần lao.
"Ví như, này thiên tử, có một thầy thuật biết rõ các loài rắn độc, liền dùng chú thuật trừ bỏ nọc độc. Người học đạo cũng vậy: nếu có thể phân biệt gốc ngọn của trần lao, thấy nó không có cội nguồn, thì có thể tiêu diệt được trần lao và ân ái."
Thiên tử lại hỏi: "Thế nào là luật giáo hóa gốc ngọn của trần lao?" Đáp: "Đối với gốc ngọn sự vận hành của các ý niệm, nếu không có ý niệm thì không khởi tranh chấp; đã không khởi tranh chấp thì không vướng mắc; đã không vướng mắc thì không nương tựa; đã không nương tựa thì không trụ vào đâu; đã không trụ vào đâu thì không có phiền nhiệt (sự nóng nảy, bức bách của phiền não); đã không có phiền nhiệt thì rốt ráo nhận được giáo hóa mà được giải thoát. Đó gọi là luật.
"Này thiên tử, nếu dùng trí tuệ huyền diệu của bậc hiền thánh mà hiểu thấu gốc rễ của trần lao, ân ái là hư dối, trống không, không ở đâu cả, không có chủ thường hằng, cũng không thuộc về ai, không từ đâu đến, không đi về đâu, không có nơi chốn, cũng không có phương hướng, không ở trong, không ở ngoài, cũng không ở khoảng giữa, cũng không tích tụ, không màu sắc, không hình tượng, không có hình dáng — đó là hiểu thấu gốc rễ của trần lao, ân ái."
Thiên tử lại hỏi: "Trần lao được giải thoát như thế nào? Là thật hay là hư?" Đáp: "Ví như có người nằm ngủ, trong mộng bị rắn độc cắn, người ấy đau đớn không chịu nổi, liền uống thuốc giải độc, nọc độc liền tiêu, cơn đau dứt hẳn. Ý thiên tử nghĩ sao: người ấy thật sự bị rắn độc cắn, hay là việc hư?" Thiên tử đáp: "Là hư, không thể nói là thật." Lại hỏi: "Nếu là hư, thì vì sao bị nhiễm độc rồi lại nhờ thuốc mà trừ được?" Thiên tử đáp: "Như giấc mộng hư dối: mộng là hư không thật mà vẫn bị nhiễm độc; độc được trừ cũng vậy, mà thật ra không có gì bị trừ."
Văn-thù đáp: "Các bậc thánh hiểu thấu tính không, giáo hóa mọi trần lao, ân ái cũng như vậy. Như thiên tử hỏi: ‘Giáo hóa trần lao ân ái là thật hay là hư?’ — muốn hiểu nghĩa này thì: như thân ta, xét ra không có thân; trần lao ân ái thật ra không có ân ái cũng như vậy. Nếu thân ta là thân thật thì trần lao ân ái cũng phải tồn tại mãi. Sở dĩ trần lao là không có trần lao, là vì chính thân ta không có thân. Vì lý do ấy, không có ai giáo hóa được trần lao.
"Vì sao vậy? Vì mọi pháp đều vắng lặng, không sinh; các pháp lặng lẽ yên tĩnh, không thể nắm giữ; các pháp im lặng, không có chỗ quy hướng; các pháp đều hết, không tích tụ; các pháp không hết, vì không có gì sinh ra; các pháp không sinh, vì không thành tựu gì; các pháp không thành, vì không tạo tác; các pháp không tạo tác, vì không làm gì; các pháp không làm gì, vì không có ta; các pháp không có ta, vì không có chủ; các pháp không có chủ, như hư không; các pháp không đến, vì không vướng mắc; các pháp không đến, vì vốn không trụ; các pháp không trụ, vì không nhận lấy; các pháp không nhận lấy, vì không vướng mắc. Vì vậy, này thiên tử, rốt ráo nhận được giáo hóa, thành tựu pháp luật, mà cũng không có gì được giáo hóa."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video