Thiên 10 — Phẩm 10: Bồ Tát địa – Phẩm Bố thí

 Phần Bồ-tát địa (phần nói về các tầng bậc tu hành của Bồ-tát), Phẩm thứ mười: Bố thí.

 Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu giúp mọi chúng sinh; Ma-ha-tát: "bậc đại sĩ", tiếng tôn xưng các Bồ-tát lớn) cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn, cao tột, chân chính và trọn vẹn của Phật), phải trang nghiêm đầy đủ sáu Ba-la-mật (sáu hạnh tu hoàn thiện đưa người sang bờ giải thoát), tức là: Đàn Ba-la-mật (bố thí), Thi Ba-la-mật (giữ giới), Sằn-đề Ba-la-mật (nhẫn nhục), Tỳ-lê-da Ba-la-mật (tinh tấn, siêng năng), Thiền Ba-la-mật (thiền định) và Bát-nhã Ba-la-mật (trí tuệ). Thế nào gọi là Đàn Ba-la-mật của Bồ-tát? Bồ-tát bố thí có chín loại: một là tính thí (bản chất của sự bố thí), hai là nhất thiết thí (bố thí tất cả), ba là nan thí (bố thí điều khó), bốn là nhất thiết tự thí (tự mình và khiến mọi người bố thí), năm là thiện nhân thí (bố thí của người tốt), sáu là nhất thiết hành thí (bố thí bằng mọi cách), bảy là vị trừ thí (bố thí để trừ khổ), tám là tự lợi lợi tha thí (bố thí lợi mình lợi người), chín là tịch tĩnh thí (bố thí vắng lặng, trong sạch).

 Tính thí là: lợi mình, lợi người, cả mình lẫn người cùng được lợi; bên trong phát tâm lành, các nghiệp (hành động) thân, miệng, ý đều tốt; đối với của cải lòng không tham đắm. Đó gọi là bố thí. Bồ-tát thực hành bố thí, giữ giới, tinh tấn, tin mười hai bộ kinh (toàn bộ lời Phật dạy được chia thành mười hai thể loại), tin nhân, tin quả; tùy theo vật chúng sinh cần mà lòng không tiếc rẻ. Dùng các nghiệp thân, miệng, ý như thế cùng tâm bố thí và của cải; năm việc như thế tức là năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể, thọ là cảm giác, tưởng là tri giác, hành là ý chí, thức là cái biết). Đó gọi là tính thí.

 Thế nào là nhất thiết thí? Nhất thiết thí có hai loại: một là vật bên trong, hai là vật bên ngoài. Bồ-tát Ma-ha-tát trong vô lượng đời, vì bố thí cho chúng sinh mà nhận lấy thân năm ấm này; đó gọi là vật bên trong. Bồ-tát Ma-ha-tát vì loài quỷ ăn đồ mửa, tự mình ăn vào rồi mửa ra cho chúng; đó gọi là vật bên trong. Ngoài hai việc ấy gọi là bố thí vật bên ngoài. Bồ-tát Ma-ha-tát xả thân bố thí có hai điều: một là Bồ-tát không được tự chủ, hai là thuộc về người khác. Có người xin mà không cho thì không thể thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; đó gọi là Bồ-tát không được tự chủ. Thuộc về người khác là: Bồ-tát Ma-ha-tát vì Bồ-đề (giác ngộ) mà thân mình thuộc về chúng sinh, như người thế gian vì cơm áo mà làm tôi tớ cho người. Bồ-tát Ma-ha-tát đối với thân mình không được tự chủ; còn mọi chúng sinh đối với thân Bồ-tát, từ đầu, mắt, tủy, não cho đến tay chân, đều được tùy ý lấy dùng, được tự do. Bố thí vật bên ngoài có hai điều: một là vì làm lợi cho chúng sinh, hai là lòng không tham tiếc.

 Bồ-tát Ma-ha-tát đối với vật trong và ngoài ấy, có lúc cho, có lúc không cho. Bồ-tát Ma-ha-tát xem xét các chúng sinh: nếu nhận của bố thí rồi mà không được lợi ích an vui thì không cho; nếu nhận rồi chắc chắn được lợi ích an vui thì mới cho. Bồ-tát nếu biết rằng do đem thân bố thí mà khiến chúng sinh chịu khổ, cản trở việc làm điều lành, cùng với những người xin một cách trái phép, thì cũng không nên cho. Bồ-tát Ma-ha-tát nếu thấy trăm nghìn vạn ức chúng sinh vì cầu xin điều trái phép mà không được, đến nỗi mất cả thân mạng, thì rốt cuộc cũng không vì thế mà bố thí. Cầu xin trái phép là như để giết hại, lừa dối, trộm cắp, làm hại. Đó gọi là không cho.

 Lại có trường hợp không cho: Bồ-tát Ma-ha-tát nếu biết thân mình có thể làm lợi ích lớn cho vô lượng chúng sinh, thì khi có người đến xin thân ấy không nên cho; việc ấy cũng gọi là bố thí. Vì sao? Vì có tâm trong sạch. Nếu biết là ma (loài chuyên phá hoại việc tu hành) cùng quyến thuộc (bè đảng, người thân thuộc) của ma thì không nên cho. Nếu có người bị ma làm mê loạn đến xin thì cũng không nên cho. Nếu là người điên dại, hoặc người muốn quấy phá, những người xin như thế cũng không nên cho. Đó gọi là không cho vật bên trong. Không cho vật bên ngoài là: lửa, thuốc độc, dao, rượu có thể làm nhân duyên cho chúng sinh làm ác, Bồ-tát chẳng bao giờ đem những thứ đó cho người; nếu để làm lợi ích thì mới cho. Bồ-tát Ma-ha-tát chẳng bao giờ làm kẻ sai khiến việc ác cho người khác. Nếu biết người nhận, sau khi nhận chắc chắn sẽ làm nghiệp ác, thì cũng không cho; việc ấy cũng gọi là bố thí. Vì sao? Vì có tâm trong sạch: tay tuy không cho nhưng lòng đã xả bỏ. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát biết chắc người nhận, nhận rồi sẽ làm vô lượng nghiệp ác, rơi vào ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), nên không cho. Bồ-tát tuy biết người nhận được vật thì lòng vui mừng, nhưng biết họ không tránh khỏi khổ ở ba đường ác, nên không cho.

 Bồ-tát Ma-ha-tát chẳng bao giờ dạy người giăng bẫy săn bắt, cũng không dạy người thờ trời Bà-tẩu (vị thần mà ngoại đạo tin rằng giết sinh vật tế lễ thì được phúc). Tự mình không giết dê tế thần trời, cũng không dạy người khác giết dê tế trời. Không đem lưới bẫy cho người đến xin. Mọi thứ dùng để báo thù làm ác, đánh mắng, trói buộc đều không cho người. Nếu có người khốn quẫn, nghèo khổ, buồn rầu muốn tự sát mà xin dao giáo thì cũng không cho. Cũng không dạy người tự gieo mình xuống vực cao, nhảy xuống vực sâu, lao vào lửa để mất thân mạng. Nếu người bệnh xin những vật mà thầy thuốc đã cấm thì đều không cho. Người tham ăn đã ăn no rồi thì không cho thêm. Đó gọi là không cho.

 Bồ-tát Ma-ha-tát không đem cha mẹ, thầy dạy, bậc trưởng thượng ra bố thí. Nếu là vua một nước thì không được tự ý lấy vợ con của người khác đem cho người, chỉ trừ thành ấp, làng xóm, đất nước. Nếu là vợ con của chính mình cùng tôi tớ, quyến thuộc, họ hàng, thì trước hết dùng lời dịu dàng an ủi; nếu họ không chịu thì không nên cho. Giả sử họ chịu, cũng chẳng bao giờ cho kẻ thù oán, người ác, La-sát (loài quỷ dữ ăn thịt người), quỷ ác, hay người dòng Chiên-đà-la (giai cấp thấp hèn ở Ấn Độ xưa, chuyên nghề giết mổ). Tuy đem thành ấp, đất nước, làng xóm bố thí cho người, nhưng chẳng bao giờ cho kẻ hung bạo. Cũng không lén lấy của cải của cha mẹ, thầy dạy, bậc trưởng thượng, anh em, vợ con, tôi tớ để bố thí cho người. Bồ-tát không dùng của cải kiếm được trái phép để bố thí. Khi bố thí, đối với quyến thuộc của mình thì không giận, không đánh, không mắng, không quở, mà dùng lời tốt dạy bảo cho họ vui lòng: "Phước báo như thế các ngươi cũng có phần."

 Khi Bồ-tát bố thí thì lòng bình đẳng, không xét là phúc điền (ruộng phước: người đáng được cúng dường, cúng cho thì sinh nhiều phước) hay không phải phúc điền, không xét là kẻ thù hay người thân, dòng dõi sang hay hèn. Vật đã hứa thì chẳng bao giờ hối tiếc; hứa nhiều thì chẳng bao giờ cho ít; không hứa cho đồ tốt rồi lại đem đồ xấu cho; dù hứa cho đồ xấu thì lại cho đồ tốt, hứa ít thì cho nhiều. Khi Bồ-tát bố thí, không có lòng không vui, lòng giận hay lòng rối loạn. Cho xong chẳng bao giờ tính chuyện người nhận phải đền ơn. Khi bố thí, không vì người nhận là kẻ sang trọng mà cung kính hai tay dâng lên, người nhận là kẻ hèn mọn thì ném quăng mà cho. Nếu người nhận đánh mắng, cướp giật, Bồ-tát đối với việc ấy chẳng bao giờ giận, chỉ trách phiền não chứ không quở người ấy, đối với người ấy lại càng sinh lòng thương xót sâu xa. Chẳng bao giờ nghĩ rằng: "Nhờ việc bố thí này mà ta sẽ thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề." Việc bố thí này tuy cũng có thể trang nghiêm Bồ-đề, nhưng không vì cầu quả mà bố thí. Mọi thứ đã bố thí đều hồi hướng (dồn công đức hướng về) A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Không vì người khác bảo mà bố thí. Không vì nghe nói bố thí có quả báo mà bố thí. Như trong kinh nói: cho đồ ăn thì được sức khỏe; cho áo thì được sắc đẹp; cho xe cộ thì được an vui; cho đèn thì được mắt sáng; cho nhà cửa thì được mọi vật như ý. Bồ-tát chẳng bao giờ mong được những quả như thế mà bố thí, chỉ vì lòng thương xót mà bố thí, vì để phá nghèo khổ mà bố thí, vì để điều phục chúng sinh đến A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề mà bố thí.

 Không cho những thứ không đáng cho. Những thứ không đáng cho là: không đem đồ ăn thừa cho bậc Thánh (người đã chứng đạo). Với người không phải bậc Thánh thì họ không xin thì không cho. Không đem đồ ăn thừa cho cha mẹ, thầy dạy, bậc trưởng thượng, bậc già cả có đức; nếu họ xin thì nên cho. Chẳng bao giờ đem đồ ăn lẫn đồ mửa, mủ, mồ hôi, nước mũi, nước bọt, phân, đất cát mà cho người. Không đem đồ ăn dơ bẩn cho người. Phàm đồ ăn cho người, dù nhiều hay ít, trước phải nói rõ rồi mới cho, không nói thì không cho. Người không ăn hành thì không cho đồ ăn có lẫn hành. Người không ăn thịt thì không cho đồ ăn có lẫn thịt. Người không uống rượu thì không cho đồ ăn có lẫn rượu; nếu có mùi rượu cũng không cho. Đó gọi là những vật không sạch thì không đem bố thí.

 Bồ-tát Ma-ha-tát thấy người đến xin, họ xin là cho ngay, chẳng bao giờ lấy việc bố thí để ép người khác phải làm việc cho mình. Không vì niềm vui cõi trời mà bố thí. Không vì danh tiếng mà bố thí. Không cầu đền ơn mà bố thí. Không vì muốn được thân chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thế giới bằng chính pháp) mà bố thí. Không vì muốn được thân Ma thiên (vua trời ở tầng trời cao nhất cõi dục) hay Phạm thiên (vị trời ở cõi sắc, được Ấn Độ xưa tôn là đấng sáng tạo) mà bố thí. Không vì để được vua chúa, trưởng giả (người giàu có, có địa vị) cung kính, cúng dường, tôn trọng mà bố thí. Vật ít còn cho, huống chi có nhiều. Không vì lừa dối mà bố thí. Không vì muốn phá quyến thuộc của người khác để làm thành quyến thuộc của mình, cho đến để chiếm làng xóm, thành ấp, đất nước mà bố thí. Khi bố thí, Bồ-tát tự tay dâng cho từ bậc thượng tọa (vị tăng lớn tuổi, đức cao), cho đến sa-di (người mới xuất gia, chưa thọ giới đầy đủ), dù là người giữ giới hay phạm giới, lòng đều không mỏi mệt chán nản. Khi bố thí, Bồ-tát chẳng bao giờ quở trách chê bai người xin. Không vì kiêu mạn mà bố thí.

 Bồ-tát Ma-ha-tát đối với mọi vật luôn có lòng xả bỏ; vật mình có luôn là vì chúng sinh. Nếu có người biết rõ Bồ-tát đã xả bỏ vật ấy và mình có phần, coi như phần của mình mà lấy, thì không có tội. Bồ-tát Ma-ha-tát thấy người xin thì lòng vui mừng, như người bệnh nặng gặp thầy thuốc giỏi, để họ tùy ý lấy những gì họ cần. Vui mừng trong cả ba lúc: trước khi cho, đang khi cho và sau khi cho. Khi bố thí, Bồ-tát luôn phát tâm như sau: giả sử có người nghèo và người giàu cùng đến xin, nên tự suy nghĩ: nếu có nhiều vật thì nên chia đều cho cả hai; nếu có ít thì trước hết cứu người nghèo khổ. Phát nguyện như thế tức là nhân của A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.

 Lòng keo kiệt có ba bậc: thấp, vừa, cao. Bồ-tát Ma-ha-tát trước hết phá lòng keo kiệt bậc thấp; vì phá được bậc thấp nên có thể phá được hai bậc vừa và cao. Đã tự phá được keo kiệt, lại giảng cho chúng sinh pháp phá keo kiệt; nhờ giảng pháp mà làm lợi ích cho chúng sinh. Lại nữa, Bồ-tát đối với người không xin cũng cố đem vật cho. Nếu không có của cải thì nên tìm cách ra sức làm lụng kiếm tìm để bố thí. Nếu không có của để cho thì nên bố thí pháp (đem giáo lý giảng dạy), giáo hóa chúng sinh: "Vì sao nay ngươi không bố thí?" Nếu người ấy làm theo mà bố thí thì Bồ-tát rất vui mừng, đem sức mình giúp đỡ, làm thay việc sai bảo cho họ. Lại nữa, khi không có của cải thì nên dùng trí tuệ chỉ bày điều thiện, điều ác cho các chúng sinh.

 Lại nữa, Bồ-tát không đem kinh điển chân chính cho người tà kiến (người có cái thấy sai lầm). Không vì để kiếm sống mà khoe khoang bán kinh, luật. Nếu là người đọc tụng thì nên cho. Nếu tiếc mà không cho thì gọi là keo kiệt pháp. Nếu có khả năng giảng pháp mà không giảng cho người thì cũng gọi là keo kiệt pháp. Nếu ta không thể bố thí pháp cho người, thì làm sao phá được phiền não của chúng sinh? Bồ-tát chẳng bao giờ nói rằng: "Nay ta không có của cải nên không thể bố thí." Cũng không giận dữ phiền não, tự làm khô héo lòng mình, mà dùng cách khéo léo an ủi người xin: "Nay tôi chưa có, chưa đáp ứng được ý anh." Vì sao? Vì lúc mới phát tâm đã tự nói rằng mình sẽ bố thí cho mọi chúng sinh.

 Lại nữa, Bồ-tát nghe có người xin đến thì liền ra đón tiếp, mời ngồi ghế; gặp mặt rồi thì chủ động nói trước, dùng lời dịu dàng thăm hỏi, cần vật gì thì cung cấp việc ấy. Bồ-tát Ma-ha-tát lúc mới phát tâm đã tự nói: "Mọi vật ta có hôm nay đều xin dâng cho chư Phật, Bồ-tát khắp mười phương và các chúng sinh." Ví như người đệ tử đem áo, bình bát dâng cho thầy; thầy dù không nhận nhưng người đệ tử ấy vẫn được phước vô lượng. Bồ-tát cũng vậy, mọi vật mình có đều dâng lên chư Phật và các Bồ-tát; chư Phật và Bồ-tát dù không nhận lấy nhưng cũng khiến người dâng được phước vô lượng, phước ấy luôn theo Bồ-tát nhiều như cát sông Hằng. Bồ-tát Ma-ha-tát xem của cải của mình như vật mà chư Phật, Bồ-tát mười phương gửi lại; biết chư Phật, Bồ-tát đối với vật ấy lòng không keo kiệt, nên Bồ-tát tự do tùy ý đem cho chúng sinh. Lại xét kỹ những người không nên cho thì nên khuyên can giải thích: "Vật này thật chẳng phải của tôi, mà là của chư Phật, Bồ-tát." Dùng lời dịu dàng giải thích cho người xin, không để họ giận hờn. Vì thế Bồ-tát thành tựu đầy đủ hai loại bố thí: bố thí của cải và bố thí pháp. Đầy đủ hai loại bố thí rồi thì biết tính chất, biết nhân, biết quả, biết phân biệt.

 Bồ-tát nếu bố thí cho kẻ thù oán là do nhân duyên của lòng từ (mong người được vui). Nếu bố thí cho người đau khổ là do nhân duyên của lòng bi (thương xót, muốn cứu khổ). Nếu bố thí cho người có đức là do nhân duyên của lòng hỷ (vui theo điều tốt của người). Nếu bố thí cho quyến thuộc, anh em, tôi tớ là do nhân duyên của lòng xả (buông bỏ, không thiên vị, không chấp trước). Đó gọi là Bồ-tát bố thí nhờ trí tuệ.

 Lại nữa, Bồ-tát biết những điều làm hại tâm bố thí. Những điều làm hại tâm bố thí có bốn: một là từ vô lượng đời đến nay không quen bố thí; hai là vì của cải ít; ba là vì tham đắm vật tốt; bốn là vì không cầu quả báo tốt ở đời sau. Bồ-tát Ma-ha-tát thấy người đến xin, tuy giàu có của cải mà không phát ngay tâm bố thí, thì đó là do Bồ-tát từ vô lượng đời đến nay không quen tâm bố thí. Lúc ấy Bồ-tát nên dùng sức trí tuệ mà tự suy nghĩ: "Vì từ vô lượng đời trước đến nay ta không quen bố thí nên không phát tâm ngay. Nay ta có nhiều của cải, lại có người xin; nếu không bố thí thì ở đời sau lòng keo kiệt sẽ càng tăng thêm." Rốt cuộc không thuận theo cái tâm không chịu bố thí ấy. Lại nữa, Bồ-tát thấy người đến xin, vì của cải ít nên không phát ngay tâm bố thí. Bồ-tát lại nên dùng sức trí tuệ mà tự suy nghĩ: "Do vô lượng nhân duyên nghiệp ác, trong vô lượng đời ta làm thân thuộc về người khác, chịu khổ não lớn vì đói khát, lạnh nóng, không thể làm lợi ích cho vô lượng chúng sinh. Do nghiệp duyên ấy mà thân này ít của cải. Nay nếu không bố thí thì đời sau lại càng thêm nghèo khổ khốn đốn. Nay ta đem chút vật ít này cho người, dù có nghèo khổ cũng chẳng đến nỗi phải chịu khổ ở ba đường ác." Suy nghĩ như thế thì phá được lòng keo kiệt vì ít của. Lại nữa, Bồ-tát thấy có người xin mà lòng tham đắm vật tốt, không phát ngay tâm bố thí. Lúc ấy Bồ-tát nên dùng trí tuệ mà tự suy nghĩ: "Ta đối với cái vô thường lại tưởng là thường còn, đối với cái không phải của ta lại tưởng là của ta. Nếu ta không bố thí thì lòng tham đắm càng lớn; đó là sự điên đảo của ta." Vì thế Bồ-tát phá được tâm tham đắm vật tốt. Lại nữa, Bồ-tát vì không cầu quả báo nên không bố thí. Lúc ấy Bồ-tát nên suy nghĩ rằng: "Mọi pháp đều vô thường, không cố định. Nếu thường còn, cố định thì chẳng cần bố thí. Vì sao? Vì không có nhân quả. Vì vô thường nên mới có nhân quả. Nay nếu không bố thí thì làm sao được quả đạo Bồ-đề?" Vì thế Bồ-tát phá được tâm không cầu quả mà thực hành bố thí. Bồ-tát Ma-ha-tát biết bốn điên đảo (bốn cái thấy sai lầm: cho vô thường là thường, khổ là vui, không có ta là có ta, nhơ là sạch), biết pháp không cố định, không có tướng thường còn, nên phá được bốn tâm xấu ác như kẻ thù ấy.

 Lại nữa, Bồ-tát trong thân vắng lặng, hết lòng suy nghĩ, luôn nghĩ rằng: "Nếu ta có của cải thì sẽ đem cúng dường chư Phật, Bồ-tát, hoặc cúng cho Pháp và Tăng." Đó gọi là Bồ-tát bố thí bằng trí tuệ. Dù có của hay không có của, luôn buộc tâm suy nghĩ như thế. Bố thí pháp cũng vậy. Đó gọi là nhất thiết thí.

 Thế nào là Bồ-tát làm được điều khó bố thí? Bồ-tát Ma-ha-tát dù chỉ có chút ít vật cũng luôn đem bố thí; đó gọi là nan thí. Những vật lòng yêu quý, tham đắm, những vật trong vô lượng đời siêng năng tìm mới được, và những vật phải dùng nhiều cách ra sức làm lụng mới có, đem những vật như thế bố thí cho người; đó gọi là nan thí.

 Thế nào là nhất thiết tự thí? Bồ-tát Ma-ha-tát hoặc tự mình bố thí, hoặc dạy cha mẹ, anh em, vợ con, quyến thuộc, tôi tớ cùng bố thí. Đó gọi là nhất thiết tự thí.

 Thế nào là thiện nhân thí? Người thiện nam (người nam có lòng tốt, tin theo Phật) bố thí với tâm lành, bố thí với lòng tin, bố thí hết lòng, tự tay bố thí, bố thí đúng lúc, bố thí bằng của cải kiếm được đúng phép. Đó gọi là thiện nhân thí.

 Thế nào là Bồ-tát nhất thiết hành thí? Vì không cầu quả báo nên gọi là nhất thiết hành thí. Vì bố thí thường xuyên nên gọi là nhất thiết hành thí. Vì bố thí cho phúc điền nên gọi là nhất thiết hành thí. Vì bố thí không xét là phúc điền hay không phải phúc điền nên gọi là nhất thiết hành thí. Không xét đúng lúc hay không đúng lúc, gọi là nhất thiết hành thí. Không xét của cải này có thể cho hay không thể cho, gọi là nhất thiết hành thí.

 Thế nào là Bồ-tát bố thí để trừ khổ? Nếu có chúng sinh khổ não vì đói khát, Bồ-tát vì trừ việc ấy mà bố thí. Người lạnh thì cho áo; người cần xe cộ thì cho xe cộ; người cần chuỗi anh lạc (chuỗi ngọc đeo làm đồ trang sức) thì cho anh lạc; hương xoa, hương bột, các loại hoa, đèn đuốc, nhà cửa, giường nằm, thuốc men chữa bệnh cũng đều như vậy. Đó gọi là bố thí để trừ khổ.

 Thế nào là bố thí lợi mình lợi người? Bồ-tát Ma-ha-tát nếu đem của cải và giáo pháp bố thí cho người, thì có thể đem lại niềm vui hai đời (đời này và đời sau) cho chính mình và cho chúng sinh. Luôn ban cho chúng sinh niềm vui không sợ hãi, tức là có thể cứu giúp họ khỏi hổ, sói, sư tử, nước, lửa, tai nạn do vua quan, giặc thù. Đó gọi là vô úy thí (bố thí sự không sợ hãi). Bồ-tát Ma-ha-tát bố thí pháp là: phàm điều gì nói ra đều không hề điên đảo sai lệch. Đó gọi là pháp thí. Khéo dạy bảo răn nhắc mọi chúng sinh, đó gọi là pháp thí trong sạch. Bồ-tát bố thí của cải thì làm lợi ích ở hiện tại; bố thí pháp thì làm lợi ích cả hiện tại lẫn đời sau. Lại có khi bố thí của cải khiến chúng sinh chịu khổ ngay đời này; bố thí pháp thì không như thế, mà đem lại việc vui ở hiện tại và đời sau. Bố thí của cải không trong sạch, bố thí pháp thì trong sạch. Bố thí của cải không gọi là vô biên; bố thí pháp mới gọi là bố thí vô biên. Bố thí của cải thì dễ có, bố thí pháp thì khó gặp. Đó gọi là bố thí lợi mình lợi người.

 Thế nào gọi là tịch tĩnh thí? Tịch tĩnh thí có mười loại. Mười loại là gì? Một là bố thí không bị ngăn trở. Hai là bố thí không sai lầm. Ba là bố thí không đợi sửa soạn cho đẹp. Bốn là bố thí không có lòng tự cao. Năm là bố thí không có lòng chấp trước. Sáu là bố thí không hổ thẹn. Bảy là bố thí không buồn rầu. Tám là bố thí không cau mặt (?). Chín là bố thí không cầu đền ơn. Mười là bố thí không cầu quả báo.

 Bố thí không bị ngăn trở là: khi Bồ-tát Ma-ha-tát bố thí thì không bị mọi công việc bận rộn, việc đời ngăn trở. Tuy biết người xin trong lòng không nôn nóng, nhưng vẫn mau chóng cho ngay, đúng như điều họ cầu. Đó gọi là bố thí không bị ngăn trở. Bố thí không sai lầm là: Bồ-tát Ma-ha-tát chẳng bao giờ nghĩ rằng bố thí không có quả báo, không có báo thiện báo ác; cũng không nghĩ rằng giết hại sinh vật để bố thí thì được quả báo tốt như lời Bà-tẩu nói. Do không tham đắm nhân duyên bố thí mà được niềm vui thế gian và quả A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Đó gọi là bố thí không sai lầm. Bố thí không đợi sửa soạn cho đẹp là: Bồ-tát Ma-ha-tát chẳng bao giờ gom góp vật để sửa soạn cho đẹp rồi mới bố thí, mà có được đến đâu cho đến đó, chẳng bao giờ cất chứa. Vì sao? Vì Bồ-tát biết sâu rằng của cải và mạng sống đều vô thường, khó giữ được. Có người đến xin, gặp là cho ngay, chẳng bao giờ nói: "Đợi tôi sửa soạn cho đẹp rồi mới cho." Vì sao? Vì người bố thí kiểu sửa soạn thì không được gọi là Bồ-tát trang nghiêm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Nếu đợi sửa soạn rồi mới bố thí thì khiến chúng sinh phải chịu khổ não nhiều. Đó gọi là bố thí không đợi sửa soạn. Bố thí không có lòng tự cao là: Bồ-tát Ma-ha-tát thấy người đến xin thì sinh lòng khiêm hạ, không tự khen mình rằng: "Ta là thí chủ (người bố thí)". Không cầu đền ơn, không vì muốn hơn người, không vì muốn có tiếng là người bố thí mà bố thí. Đó gọi là bố thí không có lòng tự cao. Bố thí không có lòng chấp trước là: Bồ-tát Ma-ha-tát không đắm vào danh tiếng. Bồ-tát khéo quán xét danh tiếng như hư không, như gió, như sợi tơ trong ngó sen; nếu bố thí để cầu danh thì ta sẽ không đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Vì vậy Bồ-tát cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề chứ không cầu danh tiếng. Đó gọi là bố thí không có lòng chấp trước. Bố thí không hổ thẹn là: khi bố thí thì vui mừng trong cả ba lúc. Đó gọi là bố thí không hổ thẹn. Bố thí không buồn rầu là: Bồ-tát Ma-ha-tát đem vật mình quý trọng ra cho mà cho rồi không hối tiếc, vì thế không buồn rầu. Đó gọi là bố thí không buồn rầu. Bố thí không cau mặt (?) là: Bồ-tát nhìn khắp mọi chúng sinh, lòng bình đẳng, ai cũng vui vẻ đón nhìn. Đó gọi là bố thí không cau mặt. Bố thí không cầu đền ơn là: vì lòng thương xót, vì tu tập lòng từ, vì ban cho an vui, vì không cầu báo đáp. Đó gọi là bố thí không cầu đền ơn. Bố thí không cầu quả báo là: khi Bồ-tát Ma-ha-tát bố thí, không cầu thân chuyển luân thánh vương, không cầu làm trời Ba mươi ba (tầng trời Đao-lợi, nơi vua trời Đế Thích ở), Ma thiên, Phạm thiên, không cầu của cải và sự tự tại. Vì sao? Vì Bồ-tát quán sâu rằng các pháp hữu vi (mọi sự vật do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) như cây chuối, rỗng không chẳng có lõi. Vì thế khi bố thí không cầu quả báo; vì thế gọi là bố thí không cầu quả báo. Mười việc như thế khiến Bồ-tát thành tựu đầy đủ Đàn Ba-la-mật, đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video