Thiên 12 — Phẩm 12: Bồ Tát địa – Phẩm Nhẫn nhục

 Phần Bồ-tát địa (các giai đoạn tu hành của Bồ-tát), phẩm Nhẫn thứ mười hai

 Thế nào là tánh nhẫn của Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn, người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ hết thảy chúng sinh)? Nhờ sức trí tuệ nên chịu đựng được các việc khổ não. Nhẫn tất cả, nhẫn tất cả (?). Nhẫn tất cả là vì có lòng thương xót, vì được tâm từ (lòng thương muốn đem vui đến cho người). Tánh nhẫn có hai loại: một là của người xuất gia, hai là của người tại gia. Tại gia hay xuất gia đều có ba loại: một là nhẫn chịu được việc chúng sinh đánh mắng…; hai là tự mình chịu đựng được mọi khổ; ba là nhẫn (an nhiên chấp nhận) và ưa thích pháp lành.

 Nhẫn chịu được việc chúng sinh đánh mắng… là: Bồ-tát Ma-ha-tát khi bị chúng sinh đánh mắng thì suy nghĩ: "Do thân này ta đã làm nghiệp ác, nay tự chịu quả báo, sao lại giận người kia? Ta cũng không cầu khổ não này; nay nếu không nhẫn thì về sau càng tăng thêm. Không nhẫn nhục chính là nguyên nhân của khổ não. Thân ta đang mang và các phiền não không phải lỗi của chúng sinh, tự là lỗi của ta. Nếu có việc xấu, thật lòng ta không muốn chịu; nay nếu không nhẫn thì chính là tự mình tạo ra; mà tự mình tạo ra thì lại tự mình chịu nỗi khổ vốn có của sinh tử. Thân đã phải chịu khổ, sao lại không nhẫn? Hàng Thanh văn (người nghe Phật dạy mà tu, chỉ cầu giải thoát riêng mình) và Duyên giác (người tự quán nhân duyên mà ngộ, cũng chỉ cầu giải thoát riêng) vì lợi ích riêng mình mà còn tu nhẫn nhục, huống chi nay ta vì muốn lợi ích tất cả chúng sinh mà lại không nhẫn sao? Nếu ta không nhẫn thì không thể đầy đủ giới cấm của Bồ-tát, tu Bát chánh đạo (tám con đường chân chính dẫn đến giải thoát: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng), đạt đạo vô thượng."

 Bồ-tát Ma-ha-tát khi quán như vậy thì tu năm loại nhẫn: một là tu nhẫn đối với người oán, người thân và người chẳng oán chẳng thân; hai là tu nhẫn đối với người bậc trên, bậc giữa, bậc dưới; ba là tu nhẫn đối với người đang chịu khổ, người đang hưởng vui và người không khổ không vui; bốn là tu nhẫn đối với người có phúc đức, người không có phúc đức và người chẳng phải có cũng chẳng phải không có phúc đức; năm là tu nhẫn đối với tất cả người ác. Bồ-tát thành tựu năm nhẫn như vậy thì tu tập năm tưởng: một là tưởng chúng sinh; hai là tưởng pháp; ba là tưởng vô thường; bốn là tưởng khổ; năm là tưởng vô ngã, vô ngã sở (không có cái tôi và không có cái gì thuộc về tôi).

 Bồ-tát bị người ác kia đánh, làm sao có thể xem họ như người thân, bạn bè? Bồ-tát quán kỹ rằng: trong các đời quá khứ trôi lăn sinh tử, không có chúng sinh nào chưa từng là cha mẹ, thầy dạy, hòa thượng, quyến thuộc, bà con đáng được ta cung kính cúng dường. Khi quán như vậy thì ý tưởng oán ghét mất đi, ý tưởng thân thiết sinh ra; vì ý tưởng thân thiết sinh ra nên tu được nhẫn. Khi ấy là thành tựu tưởng chúng sinh.

 Tưởng pháp là: Bồ-tát quán kỹ rằng cái gọi là chúng sinh chỉ là pháp giới (tập hợp các yếu tố cấu thành), là pháp hữu vi (pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), là pháp hữu lậu (pháp còn phiền não rỉ chảy, còn trói buộc trong sinh tử). Nếu chỉ là các yếu tố đối với các yếu tố thì ai đánh, ai giận? Không có ngã, không có ngã sở, không có thọ mạng, không có sĩ phu (không có một chủ thể con người thật sự nào). Khi dùng sức trí tuệ quán như vậy thì diệt được tưởng chúng sinh, thành tựu tưởng pháp.

 Tưởng vô thường là: Bồ-tát suy nghĩ: tất cả chúng sinh và tất cả các pháp hữu vi, hữu lậu đều vô thường. Vì vô thường nên ai là người mắng, ai là người chịu? Nếu người mắng và người chịu còn dừng lại được dù chỉ trong chốc lát, thì không thể nói các pháp vô thường. Còn nếu chúng là thường còn thì ai mắng, ai chịu? Trong cả thường lẫn vô thường đều không có hai thứ ấy. Đã không có người làm và người chịu thì còn không nên sinh chút tâm ác nhỏ nào, huống chi là đánh mắng. Vì vậy Bồ-tát phá tưởng thường, tu tưởng vô thường. Vì tu tập được tưởng vô thường nên thành tựu tâm nhẫn; thành tựu tâm nhẫn nên tu đạo bồ-đề (đạo giác ngộ), cho đến đạt A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề (sự giác ngộ chân chính, hoàn toàn và cao tột của Phật).

 Thế nào là Bồ-tát tu tập tưởng khổ? Bồ-tát Ma-ha-tát quán xét như sau: Chúng sinh ở Dục giới (cõi của chúng sinh còn ham muốn dục lạc, gồm cõi người và các tầng trời thấp), dù được tự tại lớn, giàu có tột bậc như Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ), còn có ba khổ, huống chi người khác. Ba khổ là: khổ do sự đổi thay (?), khổ sinh tử, và khổ chồng lên khổ. Khi quán như vậy thì nghĩ: "Nếu chúng sinh có ba khổ ấy thì ta không nên giận. Nếu ta giận thì làm sao cứu được chúng sinh ấy khỏi ba khổ? Nếu ta giận thì là làm tăng ba khổ cho chúng sinh." Khi quán như vậy thì tưởng vui mất đi, tưởng khổ sinh ra. Nhờ nhân duyên tu tập tưởng khổ nên tu Bát chánh đạo, đạt A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề.

 Thế nào là Bồ-tát tu tưởng vô ngã, vô ngã sở? Bồ-tát quán kỹ rằng: có các ngoại đạo (người theo đạo ngoài Phật giáo) nói ngã là thường còn. Nếu ngã là thường còn thì chúng sinh không có ngã. Vì sao? Vì chúng sinh tức là năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: thân xác, cảm thọ, tưởng tượng, tâm hành, nhận thức), mà năm ấm thì vô thường. Đã không có ngã thì làm sao có ngã sở? Vì vậy không có ngã, không có ngã sở. Bồ-tát lại quán như sau: ngã chính là tâm bồ-đề. Khi Bồ-tát mới phát tâm bồ-đề thì đối với chúng sinh có lòng thương như thương con một, đó gọi là ngã sở. "Nếu ta có lòng giận đối với họ thì sao gọi là có ngã, có ngã sở được? Nếu ta tăng trưởng tâm giận dữ thì không thể độ thoát tất cả chúng sinh." Khi quán như vậy thì thành tựu nhẫn, tăng trưởng tâm vô ngã, vô ngã sở, đạt được tưởng vô ngã. Nhờ nhân duyên ấy mà tu Bát chánh đạo, đạt A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề.

 Thế nào là Bồ-tát có thể nhẫn chịu khổ do chúng sinh đánh mắng…? Bồ-tát khi ấy lại quán như sau: "Trong quá khứ, ta vì năm dục (năm thứ ham muốn đối với sắc đẹp, tiếng hay, mùi thơm, vị ngon, xúc chạm êm ái) mà chịu đủ các khổ: ở nhà làm lụng, cày ruộng trồng trọt, chịu đủ thứ khổ; gần gũi vua chúa, buôn bán trao đổi, chịu nhiều khổ. Khi ấy ta tuy chịu đủ thứ khổ lớn như vậy mà chẳng được lợi ích gì. Nay nếu ta vì độ chúng sinh mà chịu các khổ não thì sẽ được lợi ích. Nếu ta sẽ được lợi ích lớn thì nên chịu vô lượng khổ không thể đếm xuể." Khi phát nguyện như vậy thì Bồ-tát chịu đựng được các khổ.

 Chịu khổ gọi là nhất thiết khổ (tất cả các khổ). Tất cả các khổ có tám loại: một là khổ trong bốn điều nương tựa; hai là khổ do các pháp thế gian; ba là khổ trong oai nghi (các tư thế cử chỉ đi, đứng, ngồi, nằm); bốn là khổ do giữ các pháp của người xuất gia; năm là khổ khất thực (khổ vì phải xin ăn); sáu là khổ do tinh tấn (nỗ lực không ngừng); bảy là khổ vì làm lợi ích chúng sinh; tám là khổ do lo liệu công việc.

 Khổ nương tựa là khổ trong tứ y (bốn điều nương tựa của người xuất gia: mặc áo may từ vải vụn bỏ đi, sống bằng khất thực, ở dưới gốc cây, dùng thuốc đơn sơ rẻ mạt). Nếu tỳ-kheo (vị tăng đã thọ giới đầy đủ) đã nhận bốn điều nương tựa ấy, được xuất gia thọ giới, gọi là tỳ-kheo đầy đủ; nếu chỉ được ít áo, ít đồ ăn, ít đồ nằm, ít thuốc men thì không buồn khổ, lòng không day dứt. Vì tu tập được tâm như vậy đối với khổ (?), nên tu Bát chánh đạo, đạt A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề. Đó gọi là khổ nương tựa.

 Khổ do các pháp thế gian có chín loại: một là khổ vì cầu mà không được; hai là khổ vì tiếng xấu; ba là khổ vì phải đối mặt với điều xấu ác; bốn là khổ chồng lên khổ; năm là khổ vì mất mát; sáu là khổ vì của cải cạn kiệt; bảy là khổ già; tám là khổ bệnh; chín là khổ chết. Đó gọi là khổ do các pháp thế gian. Khi Bồ-tát chịu chín loại khổ này thì không sinh buồn não, lòng không day dứt, không bỏ tâm bồ-đề vô thượng. Vì không day dứt nên bồ-đề tăng trưởng; vì bồ-đề tăng trưởng nên đạt A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề.

 Khổ trong oai nghi là bốn oai nghi của thân: một là đi, hai là đứng, ba là ngồi, bốn là nằm. Bồ-tát dù đi hay ngồi, ngày đêm thường điều phục tâm tạo nghiệp ác, nhẫn chịu cái khổ của việc đi và ngồi. Không nằm sai lúc, không đứng sai lúc. Chỗ ở trong hay ngoài, dù trên giường, trên đất, trên cỏ hay trên lá, ở bốn chỗ ấy đều thường nghĩ đến việc cúng dường ngôi báu Phật, Pháp, Tăng; khen ngợi kinh pháp, thọ trì giới cấm, giữ gìn pháp vô thượng và rộng nói cho người; suy nghĩ đúng đắn về nghĩa lý, sống đúng như pháp; phân tích pháp giới, tu xa-ma-tha (chỉ: dừng vọng niệm, giữ tâm yên lặng vào một chỗ) và tỳ-bà-xá-na (quán: dùng trí tuệ quán xét thấu suốt). Khi Bồ-tát tu tập những pháp như vậy, giả sử có các khổ thì cũng vui lòng nhẫn chịu. Đó gọi là khổ trong oai nghi.

 Khổ do giữ các pháp của người xuất gia có bảy loại: một là thân bỏ đồ trang sức; hai là cạo bỏ râu tóc; ba là mặc áo cắt rọc (áo cà-sa may từ những mảnh vải cắt ra ghép lại); bốn là mọi việc đời không được tự do, mạng sống lệ thuộc vào người khác; năm là xin ăn để sống; sáu là xa lìa nghề sinh sống, ít ham muốn, biết đủ; bảy là lìa bỏ bà con thân tộc và niềm vui năm dục. Đó gọi là khổ do giữ các pháp của người xuất gia.

 Khổ xin ăn là: các vật nuôi thân như áo mặc, đồ ăn uống, nhà ở, đồ nằm, thuốc men chữa bệnh, tất cả đều trông vào người khác; không được thì không phàn nàn, được thì biết đủ, cho đến hết đời; ngăn mình không hưởng năm dục, ca múa, đùa vui; nhẫn chịu được cái khổ như vậy, gọi là khổ khất thực.

 Khổ do tinh tấn là: Bồ-tát siêng năng cúng dường Tam bảo (Phật, Pháp, Tăng), thọ trì, đọc tụng kinh Bồ-tát tạng (kho kinh điển dành cho Bồ-tát, tức kinh Đại thừa), viết chép, giảng giải, suy ngẫm nghĩa lý ngày đêm không bỏ; càng thêm tinh tấn tu tập thánh đạo (con đường của bậc thánh, dẫn đến giải thoát). Vì tinh tấn nên chịu được các khổ. Đó gọi là khổ do tinh tấn.

 Khổ vì làm lợi ích chúng sinh là như đã nói trong mười một việc làm lợi ích cho người trong và người ngoài ở phần trước. Đó gọi là khổ vì làm lợi ích chúng sinh.

 Khổ do lo liệu công việc là: hun bát (hun khói bình bát cho bền, khỏi gỉ), may áo, nhuộm áo, giặt giũ; làm những việc chúng tăng sai bảo, phục vụ thầy dạy; vì cúng dường mà tô trát, quét dọn tháp Phật; vì pháp lành mà trọn không nghỉ ngơi; vì A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề mà nhẫn chịu đủ thứ khổ. Đó gọi là khổ do lo liệu công việc.

 Nhẫn (an nhiên chấp nhận, tin nhận) và ưa thích pháp lành thì có tám loại nhẫn: nhẫn tin nhận mọi công đức của Tam bảo; nhẫn tin nhận sự không thể nghĩ bàn của Phật và Bồ-tát; nhẫn về nhân; nhẫn về quả; nhẫn về phương tiện khéo léo; nơi bản tánh của Phật và Bồ-tát lại có hai nhẫn: một là nhẫn rốt ráo, hai là nhẫn của trí tuệ trong sạch. Đó gọi là pháp nhẫn.

 Thế nào là nhẫn khó của Bồ-tát? Nhẫn khó có ba loại: một là có vô lượng chúng sinh đánh mắng Bồ-tát mà Bồ-tát nhẫn được; hai là Bồ-tát có sức tự tại, có thể đánh, có thể mắng lại mà vẫn nhẫn chịu không trả đũa; ba là Bồ-tát ở dòng dõi sang quý mà nhẫn chịu được kẻ hèn kém.

 Thế nào là nhất thiết tự nhẫn (mọi nhẫn tự mình thực hành)? Bồ-tát Ma-ha-tát nhẫn đối với người oán, người thân và người chẳng oán chẳng thân, với các mức nhẫn bậc dưới, bậc giữa, bậc trên. Đó gọi là nhất thiết tự nhẫn.

 Nhẫn của người lành là biết năm loại công đức của nhẫn: một là không bị vướng ác tâm, sân tâm; hai là tâm khó bị lay chuyển phá hỏng; ba là lòng không buồn não; bốn là lúc chết không hối tiếc; năm là chết rồi được hưởng vui cõi trời cõi người. Bồ-tát thấy nhẫn có những công đức như vậy thì giáo hóa chúng sinh khiến họ thực hành nhẫn, sự nhẫn của chính mình tu cũng được tăng trưởng; khen ngợi nhẫn nhục; thấy người thực hành nhẫn thì cung kính, tôn trọng, khen ngợi, lễ lạy. Đó gọi là nhẫn của người lành.

 Nhẫn bao gồm mọi hạnh là: Bồ-tát Ma-ha-tát quán xét các tội lỗi của người không nhẫn. Thế nào gọi là quả báo xấu? Vì nó dẫn đến ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh). Vì sợ đường ác nên phải tu hạnh nhẫn. Vì thương xót mà nhẫn; vì tu tâm từ mà nhẫn; vì để tâm mềm mỏng mà nhẫn; vì thương chúng sinh mà nhẫn; hết lòng vì A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề mà nhẫn; vì để đầy đủ sằn-đề ba-la-mật (hạnh nhẫn nhục hoàn hảo, đưa người sang bờ giác ngộ) mà nhẫn; vì xuất gia mà nhẫn; vì thọ giới mà nhẫn; vì đầy đủ chủng tánh (?) mà nhẫn; vì muốn tu tập sự nhẫn suốt vô lượng đời mà nhẫn; vì để được bản tánh nhẫn mà nhẫn; vì để được không yêu không giận mà nhẫn; vì thấy pháp giới mà nhẫn; vì thấy cõi chúng sinh mà nhẫn. Nhẫn trong mọi lúc, nhẫn ở mọi nơi, nhẫn với mọi tâm. Đó gọi là nhẫn bao gồm mọi hạnh.

 Nhẫn trừ khổ là: nếu có người nghèo khổ nhiều lần đến xin Bồ-tát những thứ mình cần; lại có người ác cũng đến xin; lại có người phá giới cũng đến xin; Bồ-tát phá bỏ tâm ác, tu tập tâm nhẫn, vì muốn trừ khổ cho họ mà ban cho họ điều vui. Đó gọi là nhẫn trừ khổ.

 Nhẫn lợi mình lợi người là: Bồ-tát nhẫn chịu đói khát, lạnh nóng, gió mưa, thú dữ, trọn không buông lung; chịu khổ trong sinh tử mà thương xót chúng sinh. Bồ-tát Ma-ha-tát được những nhẫn như vậy thì ngay đời này tăng trưởng mọi pháp lành, xa lìa phiền não, đời sau được vô lượng quả lành; có thể điều phục hết tâm ác của chúng sinh. Tâm ác đã được điều phục thì mọi phiền não không có cơ hội nổi lên; đời này an vui, đời sau được quả lành. Đó gọi là nhẫn lợi mình lợi người.

 Nhẫn tịch tĩnh là: Bồ-tát nếu bị những chúng sinh ác đánh mắng thì đối với họ trọn không sinh tâm ác, không xem họ là kẻ thù mà xem là bạn lành, nghĩ rằng: "Nếu không có những người ác như vậy thì pháp lành của ta làm sao tăng trưởng được?" Thấy người mắng mình thì dùng lời mềm mỏng an ủi, tu tâm từ bi, có thể phá mọi phiền não của Dục giới. Bồ-tát đầy đủ mười loại nhẫn như vậy thì có thể tu Bát chánh đạo, đạt A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video