Phần Bồ-tát địa (các giai đoạn tu hành của Bồ-tát), phẩm Thiền thứ mười bốn
Thế nào là tánh thiền (thiền định — tâm lắng yên, chuyên chú — xét về bản chất) của Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn, người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ hết thảy chúng sinh)? Bồ-tát hoặc nghe kho pháp của Bồ-tát, hoặc suy ngẫm nghĩa lý, hoặc tu thiền thế gian, thiền xuất thế gian (thiền vượt khỏi thế gian, đưa đến giải thoát), buộc tâm vào một chỗ, định và trí cân bằng mà tu tập đạo. Đó gọi là tánh thiền.
Nhất thiết thiền (tất cả các loại thiền) có hai loại: một là thế gian, hai là xuất thế gian. Hai loại ấy lại có ba loại: một là nhập thiền, ngay hiện tại được an vui; hai là nhập thiền để tăng trưởng bồ-đề (giác ngộ); ba là nhập thiền để lợi ích chúng sinh.
Ngay hiện tại được an vui là: Bồ-tát Ma-ha-tát phá các lưới nghi ngờ, thân tâm vắng lặng, hưởng niềm vui của sự xa lìa (lìa dục và điều ác), phá các kiêu mạn, không tham đắm vị ngọt của thiền, lìa mọi tướng. Đó gọi là nhập thiền ngay hiện tại được an vui.
Nhập thiền để tăng trưởng bồ-đề là: thiền định của Bồ-tát Ma-ha-tát có nhiều đối tượng, không thể suy lường, không thể kể xiết, không có giới hạn; thâu nhiếp bản tánh của mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) mà đạt được đủ loại tam-muội (trạng thái định tâm sâu). Những tam-muội như vậy, tất cả Thanh văn (người nghe Phật dạy mà tu, chỉ cầu giải thoát riêng mình) và Bích-chi Phật (người tự giác ngộ không cần thầy, không giáo hóa rộng, còn gọi là Duyên giác) còn không biết tên, huống chi tu tập được. Lại có những pháp chung (cùng có với hàng khác), đó là: tám thắng xứ (tám phép quán để làm chủ, vượt thắng các cảnh sắc), mười nhất thiết xứ (mười phép quán một yếu tố như đất, nước, lửa, gió, màu xanh… trùm khắp mọi nơi), bốn vô ngại trí (bốn trí biện luận không trở ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, về sự biện thuyết), nguyện trí (trí theo nguyện mà biết được điều muốn biết), vô tránh trí (trí khiến người khác không khởi tranh cãi, phiền não vì mình), đỉnh trí (trí ở mức cao tột) (?). Vì tăng trưởng những pháp chung như vậy, nên gọi là nhập thiền để tăng trưởng bồ-đề.
Nhập thiền để lợi ích chúng sinh có mười một loại, như đã nói trong phẩm Giới. Bồ-tát Ma-ha-tát tu đầy đủ mười một loại thiền như vậy thì có thể giáo hóa chúng sinh, phá khổ não, tu tập pháp lành và đủ loại trí tuệ; biết ơn và đền ơn; có thể cứu chúng sinh khỏi đủ thứ khổ não; có thể ban cho mọi vật cần dùng; khéo biết phương tiện (cách khéo léo phù hợp), có thể nuôi dạy đệ tử, có thể khiến đệ tử tùy ý mà thọ nhận, thực hành. Những thiền như vậy gọi là nhất thiết thiền.
Thiền khó có ba loại: một là khi Bồ-tát Ma-ha-tát nhập thiền định, niềm vui được hưởng hơn mọi niềm vui thế gian và xuất thế gian, mà vì chúng sinh nên bỏ niềm vui thiền định, thọ thân ở Dục giới (cõi của chúng sinh còn ham muốn dục lạc). Hai là Bồ-tát Ma-ha-tát tu tập thiền định, tu tập những tam-muội nhiều vô lượng vô biên, đến a-tăng-kỳ (con số cực lớn, không thể đếm), không thể nghĩ bàn, không thể kể xiết; tất cả Thanh văn, Bích-chi Phật không thể biết được cảnh giới mà Bồ-tát đã vào. Ba là Bồ-tát Ma-ha-tát nhờ nhân duyên thiền mà đạt A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề (sự giác ngộ chân chính, hoàn toàn và cao tột của Phật). Đó gọi là thiền khó.
Nhất thiết tự thiền (mọi thiền tự mình thực hành) có bốn loại: một là thiền có giác quán (có tâm suy tìm, xét nghĩ thô và tế); hai là thiền có hỷ (niềm hân hoan); ba là thiền có lạc (niềm an vui); bốn là thiền có xả (tâm buông xả, quân bình). Đó gọi là nhất thiết tự thiền.
Thiền của người lành có năm loại: một là không đắm ái; hai là có từ (lòng thương muốn đem vui đến cho người); ba là có bi (lòng xót thương muốn cứu khổ cho người); bốn là có hỷ (lòng vui theo điều lành của người); năm là có xả (lòng bình đẳng, không thiên vị). Đó gọi là thiền của người lành.
Thiền bao gồm mọi hạnh có mười ba loại: một là lành và vô ký (không lành cũng không ác) (?); hai là thần túc (năng lực thần thông biến hóa, đi lại tự tại); ba là hướng về xa-ma-tha (chỉ: dừng vọng niệm, giữ tâm yên lặng chuyên một chỗ); bốn là hướng về tỳ-bà-xá-na (quán: dùng trí tuệ quán xét thấu suốt); năm là lợi mình; sáu là lợi người; bảy là thiền có công đức đạt năm thần thông (thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, biến hóa đi lại tự tại); tám là nhân duyên của lời; chín là nhân duyên của nghĩa; mười là nhân duyên của tướng chỉ; mười một là nhân duyên của tướng quán; mười hai là nhân duyên của tướng xả; mười ba là nhân duyên của hạnh hưởng an vui ngay hiện tại. Đó gọi là thiền bao gồm mọi hạnh.
Thiền trừ khổ có tám loại. Một là khi Bồ-tát nhập tam-muội, có thể trừ đủ thứ khổ độc cho chúng sinh, như gió bão, mưa đá, bệnh sốt nóng, bệnh do quỷ gây ra; đó gọi là thiền. Hai là nếu nhập tam-muội thì có thể chữa khổ do bốn đại (bốn yếu tố cấu tạo thân thể: đất, nước, lửa, gió) trong thân chúng sinh không điều hòa; đó gọi là thiền. Ba là nếu nhập tam-muội thì có thể làm mưa lành rơi xuống trong thời hạn hán, đói kém; đó gọi là thiền. Bốn là nếu nhập tam-muội thì có thể khiến chúng sinh lìa đủ thứ sợ hãi, như sợ người, sợ quỷ, sợ nạn dưới nước, sợ nạn trên bộ; đó gọi là thiền. Năm là nếu nhập tam-muội thì có thể ban cho chúng sinh đói khát nơi đồng hoang nước uống, đồ ăn và những vật cần dùng; đó gọi là thiền. Sáu là nếu nhập tam-muội thì có thể ban cho người nghèo khốn khổ sở đủ thứ họ cần; đó gọi là thiền. Bảy là nếu nhập tam-muội thì có thể phá sự buông lung của chúng sinh khắp mười phương; đó gọi là thiền. Tám là nếu nhập tam-muội thì có thể phá đủ thứ lưới nghi của chúng sinh; đó gọi là thiền. Đó gọi là thiền trừ khổ.
Thiền lợi mình lợi người có chín loại: một là nhập thiền, nhờ thần túc mà điều phục chúng sinh; hai là nhập thiền, nhờ tha tâm trí (trí biết tâm người khác) mà điều phục chúng sinh; ba là nhập thiền, nhờ lời nói chân thật mà điều phục chúng sinh; bốn là nhập thiền, chỉ cho chúng sinh ác thấy khổ địa ngục; năm là nhập thiền, khiến người câm nói được; sáu là nhập thiền, khiến người mất trí nhớ nhớ lại được; bảy là nhập thiền, tùy thuận giảng giải mười hai bộ kinh (mười hai thể loại kinh điển Phật giáo), kho pháp của Bồ-tát và ma-di của Bồ-tát (các bộ luận giải thích, hệ thống hóa giáo pháp), để Chánh pháp được còn lâu dài; tám là nhập thiền, có thể dạy chúng sinh đủ thứ việc đời, như viết thư từ, tính toán, đọc tụng, khắc ấn, nghề thợ vàng, thợ mộc, thợ ngói; chín là nhập thiền, phóng ánh sáng lớn để phá khổ não của chúng sinh trong ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh). Đó gọi là thiền lợi mình lợi người.
Thiền tịch tĩnh có mười loại: một là sự vắng lặng trong sạch của pháp thế gian; hai là sự vắng lặng trong sạch của pháp xuất thế gian; ba là sự vắng lặng trong sạch của phương tiện (giai đoạn chuẩn bị, tiến vào thiền); bốn là sự vắng lặng trong sạch của căn bản (các tầng thiền định chính); năm là sự vắng lặng trong sạch bậc trên; sáu là sự vắng lặng trong sạch lúc vào định; bảy là sự vắng lặng trong sạch lúc ở trong định; tám là sự vắng lặng trong sạch lúc ra khỏi định; chín là sự vắng lặng trong sạch tự tại; mười là sự vắng lặng trong sạch đối với hai chướng phiền não và trí tuệ (phiền não chướng che lấp sự giải thoát, sở tri chướng che lấp trí biết rõ mọi điều). Mười loại vắng lặng trong sạch như vậy gọi là thiền thanh tịnh. Bồ-tát tu tập mười loại này thì thành tựu công đức vô lượng vô biên. Vì muốn đạt quả bồ-đề vô thượng, các Bồ-tát quá khứ, vị lai, hiện tại đều tu thiền này mà đạt A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video