Thiên 17 — Phẩm 17: Bồ Tát địa – Phẩm Cúng dường Tam Bảo

 Phần Bồ-tát địa (giai vị, tầng bậc tu hành của Bồ-tát) — Phẩm Cúng dường Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp là giáo pháp, Tăng là đoàn thể người tu), thứ mười bảy

 Thế nào gọi là Bồ-tát (người tu hướng tới giác ngộ thành Phật và nguyện cứu giúp mọi chúng sinh) ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn) cúng dường Như Lai (danh hiệu của Phật)? Cúng dường Như Lai có tất cả mười loại: một là cúng dường sắc thân (thân xác thịt của Phật); hai là cúng dường tháp; ba là cúng dường khi thấy trước mắt; bốn là cúng dường khi không thấy trước mắt; năm là tự mình cúng dường; sáu là cùng người khác cúng dường; bảy là cúng dường lợi ích; tám là cúng dường tối thắng (hơn hết); chín là cúng dường thanh tịnh; mười là cúng dường thọ trì (giữ gìn bền bỉ).

 Cúng dường sắc thân: Bồ-tát ma-ha-tát thấy sắc thân của Phật thì cúng dường. Đó gọi là cúng dường sắc thân.

 Cúng dường tháp: Bồ-tát ma-ha-tát vì Như Lai mà xây tháp, đền miếu, tạc tượng, làm khám thờ, đục hang thờ; sửa sang những tháp đã hư nát cũ kỹ; thấy tháp mới thì dâng hoa hương cúng dường. Đó gọi là cúng dường tháp.

 Cúng dường khi thấy trước mắt: Bồ-tát ma-ha-tát khi trông thấy hình tượng Như Lai thì như thấy chính vị Phật ấy, và thấy chư Phật mười phương cũng như vậy. Đó gọi là cúng dường khi thấy trước mắt.

 Cúng dường khi không thấy trước mắt: Bồ-tát ma-ha-tát khi cúng dường chư Phật hiện tại và tháp miếu của Phật thì có lòng tin hiểu rằng: "Nay ta trông thấy mà làm việc cúng dường này, thì cũng là cúng dường chư Phật quá khứ và vị lai. Vì sao? Vì tất cả Như Lai cùng một pháp tính (bản tính chân thật). Vì thế ta được cúng dường chư Phật quá khứ, vị lai. Nếu ta cúng dường tháp của Phật hiện tại thì cũng là cúng dường tháp của Phật quá khứ, vị lai. Vì sao? Vì các tháp ấy cùng một pháp tính. Cúng dường một vị Phật tức là đã cúng dường chư Phật mười phương; cúng dường một ngôi tháp tức là đã cúng dường tháp của chư Phật mười phương." Khi làm khám thờ, hang thờ, sửa chữa tháp cũ, cúng dường tháp cũng như vậy. Đó gọi là cúng dường khi không thấy trước mắt.

 Lại nữa, cúng dường khi không thấy trước mắt là: dù không thấy Phật, không thấy tháp Phật, trong tâm vẫn nghĩ: "Đây là Như Lai, đây là tháp Phật"; đối với tất cả Phật, tất cả tháp, tất cả hang thờ, tất cả hình tượng cũng như vậy. Đó gọi là cúng dường khi không thấy trước mắt.

 Lại có cách cúng dường khi không thấy trước mắt: sau khi Phật nhập niết-bàn (tắt hẳn mọi phiền não và sinh tử; ở đây chỉ Phật qua đời), Bồ-tát vì Như Lai mà xây tháp miếu, làm khám thờ, hang thờ, một cái, hai cái cho đến vô số, tùy sức mình làm được. Đó gọi là cúng dường khi không thấy trước mắt. Việc ấy có quả báo phúc đức vô lượng như vậy, thu được vô lượng quả phúc đức thanh tịnh (?). Bồ-tát ma-ha-tát nhờ nhân duyên này mà trong vô lượng kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài) không rơi vào đường ác, lại có thể trang nghiêm con đường bồ-đề (giác ngộ). Bồ-tát ma-ha-tát không thấy Tam bảo trước mắt mà vẫn bày việc cúng dường, thì hơn người cúng dường khi thấy trước mắt, không thể đo lường, không thể so sánh, quả báo đạt được không thể nói hết. Người ngu si phải thấy tận mắt rồi mới bày việc cúng dường; người có trí tuệ dù không thấy tận mắt vẫn cúng dường được. Đó gọi là cúng dường khi không thấy trước mắt.

 Tự mình cúng dường: Bồ-tát ma-ha-tát khi cúng dường Phật và cúng dường tháp thì tự tay lo liệu, không để người khác làm. Đó gọi là tự mình cúng dường.

 Cùng người khác cúng dường: khi muốn cúng dường Phật hoặc tháp, Bồ-tát tập hợp nhiều người cùng chung sức làm, không làm một mình. Nhiều người là: cha mẹ, vợ con, họ hàng, quyến thuộc, kẻ hầu người hạ; hoặc vua, đại thần, bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tư tế của đạo Bà-la-môn ở Ấn Độ xưa), trưởng giả (người giàu có, có danh vọng); hàng xóm, người quen, người trong nhà, người ngoài, nam nữ, giàu nghèo, người đang khổ, người đang vui; hoặc thầy dạy, hòa thượng (vị thầy truyền giới); hoặc người cùng thầy, cùng hòa thượng; hoặc người cùng ở, cùng pháp, cùng học, cùng nước, cùng tên, cùng họ; cho đến cả người tà kiến (thấy biết sai lệch) và người chiên-đà-la (giai cấp thấp nhất ở Ấn Độ xưa, bị coi là ô uế). Đó gọi là cùng người khác cúng dường.

 Lại có cách cùng người khác cúng dường: Bồ-tát ma-ha-tát nếu giàu có, tự do làm theo ý mình, thì đem lòng từ bi bố thí cho chúng sinh. Lúc sắp bố thí, Bồ-tát phát nguyện rằng: "Chúng sinh nghèo khổ, ít phúc đức; nay họ nhận của bố thí rồi, ta sẽ khuyên họ cúng dường Tam bảo. Nhờ việc cúng dường Tam bảo này mà họ phá được nghèo khó, được nhiều phúc đức." Phát nguyện xong thì bố thí cho chúng sinh; bố thí xong thì dạy họ cúng dường ba ngôi báu Phật, Pháp, Tăng. Đó gọi là cùng người khác cúng dường.

 Cúng dường lợi ích: Bồ-tát đối với Phật và tháp Phật thì dâng áo mặc, đồ ăn uống, đồ nằm, thuốc men, nhà cửa, cung kính lễ lạy; lại dùng các thứ hoa, dầu thơm xoa, bột thơm, hương rải, âm nhạc, cờ phướn, lọng che, đèn sáng để cúng dường; lại ca ngợi vô lượng công đức của Như Lai, năm vóc (hai gối, hai tay và đầu) sát đất, đi vòng quanh bên phải ba vòng cho đến vô số vòng; lại dâng vàng, bạc, lưu ly, pha lê, ngọc kha, vỏ ốc quý, xà cừ, mã não, chuỗi ngọc đeo người, chuông, linh và các thứ tương tự, cho đến một đồng tiền, một sợi chỉ, một hạt gạo. Đó gọi là cúng dường lợi ích của Bồ-tát.

 Cúng dường tối thắng: Bồ-tát đối với Phật và tháp Phật mà bày cúng dường, gồm cúng dường lợi ích, cúng dường thường xuyên liên tục, cúng dường bằng vật tốt, cúng dường khi thấy trước mắt, cúng dường khi không thấy trước mắt, tự mình cúng dường, cùng người khác cúng dường, hết lòng cúng dường, vui lòng cúng dường, hết lòng nhẫn nại vui thích cúng dường Tam bảo; rồi đem những sự cúng dường như vậy hồi hướng (hướng công đức về mục đích) A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ tối thượng, chân chính và trọn vẹn của Phật). Đó gọi là cúng dường tối thắng.

 Cúng dường thanh tịnh: Bồ-tát đối với Phật và tháp Phật thì tự tay cúng dường, không phải vì lòng kiêu mạn, khinh rẻ mà sai người khác làm; không buông lung, chăm chỉ tinh tấn, hết lòng, lòng trong sạch; không phải để vua chúa sinh lòng tin kính, không phải để rồi được vua, đại thần, trưởng giả, cư sĩ cúng dường lại, không phải để tự phô bày công đức của mình mà cúng dường. Khi làm hình tượng thì không dùng thư hoàng (một loại khoáng chất màu vàng), lòng trắng trứng gà, la-sai (nhựa cánh kiến), keo, dầu, bơ… để trát nền; không đốt hương nhựa keo, hương xông để cúng dường; cũng không dùng hoa pha-ca (?) và các loại hoa như thế để cúng dường; mọi thứ hoa có mùi hôi, dù màu sắc đẹp, cũng không dùng để cúng dường; cho đến mọi thứ hôi thối dơ bẩn đều không dùng để cúng dường. Lìa bỏ những cách cúng dường như vậy, đó gọi là cúng dường thanh tịnh.

 Cúng dường thọ trì: Bồ-tát đối với Phật và tháp Phật, hoặc tự bỏ của ra, hoặc xin của người khác, làm tượng hoặc làm tháp, một cái, hai cái, cho đến trăm nghìn, vô lượng muôn ức cái; trong mỗi ngôi tháp, trước mỗi pho tượng đều cung kính lễ lạy, dùng hoa thơm, hương thơm, âm nhạc, đèn sáng, chuỗi ngọc, cờ phướn, lọng che tốt đẹp để cúng dường; nhưng cũng không vì nhân duyên cúng dường này mà cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, cầu Phật đạo. Vì sao? Vì Bồ-tát ma-ha-tát đã trụ ở bậc Bất thoái (bậc tu không còn bị thối lui). Bồ-tát trụ ở bậc Bất thoái rồi thì thọ thân ở các cõi Phật không bị ngăn ngại.

 Bồ-tát ma-ha-tát không tự bỏ của, không xin của người, mà phát nguyện rằng: "Nếu chúng sinh ở cõi Diêm-phù-đề (châu lục phía nam, nơi loài người sinh sống, theo quan niệm vũ trụ của đạo Phật), cho đến chúng sinh ở bốn châu thiên hạ, cho đến tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ), và vô lượng vô biên thế giới khắp mười phương, có ai cúng dường ba ngôi báu Phật, Pháp, Tăng, bằng cách bậc trên, bậc giữa hay bậc dưới, ta sẽ hết lòng tùy hỷ (vui theo việc lành của người)." Lại phát nguyện: "Nhờ nhân duyên này, xin cho tất cả chúng sinh đều thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề." Đó gọi là Bồ-tát trang nghiêm con đường bồ-đề vô thượng, đó gọi là làm việc cúng dường đúng pháp.

 Bồ-tát ma-ha-tát tu tập lòng từ (lòng thương muốn đem vui cho chúng sinh) dù chỉ trong khoảng thời gian vắt một lần sữa bò (?) (thời gian rất ngắn); lòng bi (thương xót muốn cứu khổ), lòng hỷ (vui mừng khi người được lợi), lòng xả (buông bỏ, bình đẳng không thiên vị) cũng vậy. Quán sát mọi pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành) là vô thường, không có cái ta, không vui, không sạch; quán sâu công đức vi diệu của niết-bàn; niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng, niệm bố thí, niệm giới, niệm cõi trời…; cho đến không thấy trong pháp giới (toàn thể mọi hiện tượng) có một tướng nhỏ nhặt nào có thể nói ra được; hết lòng hướng tới thực hành sáu ba-la-mật (sáu hạnh tu đưa người sang bờ giải thoát: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ); dùng Tứ nhiếp pháp (bốn cách thu phục chúng sinh: bố thí, lời dịu dàng, làm lợi cho người, cùng làm việc với người) để thu phục chúng sinh. Đó gọi là làm việc cúng dường đúng pháp.

 Nếu có tỳ-kheo (người xuất gia đã thọ giới đầy đủ) chỉ thích ngắm nhìn, cung kính cúng dường tháp vàng, tượng vàng, tháp bạc, tượng bạc, tháp tượng bằng pha lê, ngọc trai, xà cừ, mã não, ngọc bích, mà không thích ngắm nhìn, cúng dường, cung kính tháp tượng bằng đất, bằng gỗ, thì nên biết người ấy không gọi là làm việc cúng dường đúng pháp. Cúng dường đúng pháp như vậy gọi là cúng dường vô thượng, cúng dường không gì hơn, cúng dường cao nhất. Cúng dường như vậy hơn mọi cách cúng dường khác, có thể được quả vô lượng, không gì hơn.

 Bồ-tát ma-ha-tát cúng dường Tam bảo vì sáu lẽ: một, vì đó là ruộng phúc (nơi gieo phúc đức) không gì hơn; hai, vì biết ơn và đền ơn; ba, vì hơn tất cả mọi loài không chân, hai chân, bốn chân, nhiều chân; bốn, vì khó gặp như hoa ưu-đàm-bát (loài hoa tương truyền rất lâu mới nở một lần); năm, vì không cần thầy dạy, không cần hòa thượng mà tự nhiên thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; sáu, vì có thể làm nhân cho chúng sinh được niềm vui thế gian và niềm vui xuất thế gian. Đối với Pháp và Tăng cũng như vậy.

 Khi Bồ-tát muốn thọ Bồ-tát giới thì phải xét vị hòa thượng; nếu vị ấy đủ tám pháp mới theo mà thọ giới. Một là đầy đủ giới ưu-bà-tắc (giới của nam cư sĩ tại gia), giới sa-di (giới của người mới xuất gia chưa thọ giới đầy đủ), giới đại tỳ-kheo (giới đầy đủ của tăng). Hai là được người cúng dường. Ba là khéo nhận ra dáng vẻ của người giữ giới và người phạm giới. Bốn là đạt được xa-ma-tha (chỉ: dừng lắng tâm, an định) và tỳ-bà-xá-na (quán: trí tuệ quán sát thấy rõ sự thật). Năm là có lòng từ thương xót tất cả. Sáu là có thể bỏ niềm vui của mình để cho chúng sinh. Bảy là không sợ hãi. Tám là không nói điều sai pháp, không nghe điều sai pháp; ai nói điều sai pháp thì quở trách, can ngăn, khuyên bảo.

 Vị ấy chịu đựng được mọi khổ như bị chê bai, đánh mắng, quấy hại; chịu đựng được những người tham, giận, si, phạm giới và người lười biếng. Ở giữa đại chúng nói pháp không ngại mệt nhọc; không hiểu sai nghĩa, cũng không nói sai. Lời nói mềm mỏng, chưa từng thô bạo. Thường nghĩ đến chúng sinh, muốn họ được an vui. Có điều nghi thì hỏi ngay, không thấy xấu hổ. Khéo biết phương tiện (cách thức khéo léo) giáo hóa chúng sinh; biết phiền não của chúng sinh và cách đối trị. Đối với chúng sinh lòng bình đẳng, không phân biệt sang hèn, trên dưới. Sáu căn (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) đầy đủ, oai nghi (dáng điệu cử chỉ) khoan thai đúng mực. Không tin lời gièm pha; giữ gìn cả những hạnh nhỏ, hạnh trong sạch. Không tự cao, khinh người. Không vì lợi lộc mà bề ngoài nịnh bợ quanh co. Bỏ hết lòng tham, ghen, keo kiệt. Nếu mình được lợi thì nhường người khác trước. Lòng thường chuyên nhất, không buông lung. Thấy người được lợi thì vui như mình được. Biết đủ, ít ham muốn, chỉ giữ sáu vật (đồ dùng tối thiểu của tăng sĩ: ba tấm y, bình bát, tọa cụ, đồ lọc nước); ngoài sáu vật, hễ được gì thì đem cho. Thường khuyên người trước mặt hễ phạm lỗi thì phát lộ (thú nhận tội lỗi trước tăng chúng), vì họ nhắc cho nhớ lại, khéo biết phép sám hối. Khéo chăm sóc nuôi dưỡng người bệnh khổ. Trước sau không nói lỗi của tạng giáo pháp Thanh văn (giáo pháp dành cho người tu cầu giải thoát cho riêng mình) và tạng Bồ-tát. Ai đầy đủ những pháp như vậy thì đáng làm hòa thượng.

 Bồ-tát ma-ha-tát thọ giới rồi, nếu hòa thượng bệnh thì nên hầu hạ sai bảo; nếu không bệnh thì nên làm theo lời dạy. Nên sinh lòng thành kính, quý trọng; ra đón, lễ lạy, đứng hầu hai bên; dâng áo mặc, đồ ăn, đồ nằm, thuốc men; thuận theo lời dạy đúng pháp, theo pháp mà làm không hề lay chuyển; phạm tội gì thì thành thật nói ra.

 Khi nghe pháp thì nên tưởng như là Phật, tưởng là Pháp, tưởng là chúng tỳ-kheo tăng; tưởng là điều khó gặp; tưởng như con mắt; tưởng là nhân của trí lớn; tưởng là ánh sáng lớn; tưởng là được quả báo lớn; tưởng là nhân của đại niết-bàn và đạo vô thượng; tưởng là được thường còn an vui; tưởng là được xa-ma-tha và tỳ-bà-xá-na. Tưởng như vậy chính là tưởng pháp chân thật. Đó gọi là đầy đủ công đức nghe pháp. Lại nữa, khi nghe pháp nên hết lòng nghe, nghe với lòng tin; không nên nghĩ rằng: "Nay ta không nên hỏi pháp nơi người phạm giới, người dòng dõi thấp hèn, người các giác quan không đủ, người nói năng không chuẩn, người tính tình xấu." Lìa bỏ những ý nghĩ như vậy mà hết lòng nghe pháp.

 Bồ-tát ma-ha-tát thọ Bồ-tát giới có hai hạng: một là người trí, hai là người ngu. Nếu suy nghĩ, xét đoán như kiểu nói trên thì gọi là ngu si, không tăng trưởng pháp lành, không được trí lớn.

 Bồ-tát tu tập bốn tâm vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn) là từ, bi, hỷ, xả. Bốn tâm vô lượng có ba loại: một là lấy chúng sinh làm đối tượng; hai là lấy pháp làm đối tượng; ba là không có đối tượng.

 Lấy chúng sinh làm đối tượng: Bồ-tát ma-ha-tát tu tập lòng từ, quán kỹ ba nhóm chúng sinh: một là đang hưởng vui, hai là đang chịu khổ, ba là đang ở trạng thái không khổ không vui. Bồ-tát ma-ha-tát tu tập lòng từ, quán người đang vui thì mong niềm vui của họ tăng thêm; quán chúng sinh đang khổ thì mong họ hết khổ được vui; quán người không khổ không vui thì mong họ dứt cả khổ lẫn vui mà được niết-bàn. Đó gọi là lấy chúng sinh làm đối tượng.

 Lấy pháp làm đối tượng: Bồ-tát ma-ha-tát chỉ quán tướng của các pháp, không khởi tướng chúng sinh. "Nếu ta tu lòng từ mà không có chúng sinh, thì chỉ có sự lìa khổ, ai là người hưởng vui?" (?) Đó gọi là lấy pháp làm đối tượng.

 Không có đối tượng: bỏ cả tướng chúng sinh lẫn tướng pháp mà tăng trưởng lòng từ. Đó gọi là không có đối tượng. Ba tâm vô lượng còn lại cũng như lòng từ vậy.

 Bồ-tát ma-ha-tát nếu dựa vào chúng sinh mà tu tâm vô lượng thì nên biết tâm ấy không khác ngoại đạo (người theo các đạo ngoài Phật pháp), cũng giống chung với hàng Thanh văn và Bích-chi-phật (bậc tự giác ngộ không cần thầy, không đi giáo hóa người). Bốn tâm vô lượng của Bồ-tát ma-ha-tát hợp lại thì thành bi. Vì vậy Bồ-tát gọi là đại bi (lòng thương xót lớn).

 Bồ-tát quán sát chúng sinh chịu khổ có một trăm mười loại; để trừ những khổ ấy mà tu tập đại bi. Một trăm mười loại là gì? Một loại là khổ vì sinh ra. Lại có hai loại: một là khổ vì cầu không được, hai là khổ vì được rồi lại mất. Lại có ba loại: một là khổ khổ (nỗi khổ của chính sự đau đớn), hai là hành khổ (khổ vì mọi thứ đổi thay không ngừng), ba là hoại khổ (khổ khi cái vui tan mất). Lại có bốn loại: một là khổ vì xa lìa người thương, hai là khổ vì gặp người oán ghét, ba là khổ vì chết, bốn là khổ vì năm ấm (năm nhóm cấu thành con người: sắc là thân xác, thọ là cảm giác, tưởng là tri giác, hành là ý chí hoạt động, thức là nhận biết) không dứt. Lại có năm loại: một là khổ do ham muốn, hai là khổ do giận dữ, ba là khổ do mê ngủ, bốn là khổ do trạo hối (tâm xao động và hối hận bứt rứt), năm là khổ do ngờ vực. Lại có sáu loại: một là khổ làm nhân cho đường ác, hai là khổ là quả của đường ác, ba là khổ vì cầu nhiều, bốn là khổ vì phải giữ gìn, năm là khổ vì được mà không biết chán, sáu là khổ vì mất. Lại có bảy loại: một là khổ vì sinh, hai là khổ vì già, ba là khổ vì bệnh, bốn là khổ vì chết, năm là khổ vì xa lìa người thương, sáu là khổ vì gặp người oán ghét, bảy là khổ vì cầu không được. Lại có tám loại: một là khổ vì lạnh, hai là khổ vì nóng, ba là khổ vì đói, bốn là khổ vì khát, năm là khổ vì không được tự do, sáu là khổ do tự mình gây ra, như các đệ tử Ni-kiền (phái tu khổ hạnh hành xác ở Ấn Độ xưa), bảy là khổ do người khác gây ra, như việc phục dịch cho vua, tám là khổ vì giữ một tư thế quá lâu. Lại có chín loại: một là khổ vì bản thân nghèo, hai là khổ vì người khác nghèo, ba là khổ vì người thân yêu tan lìa, bốn là khổ vì mất của, năm là khổ vì bệnh, sáu là khổ vì phạm giới, bảy là khổ vì tà kiến, tám là khổ đời này, chín là khổ đời sau. Lại có mười loại: một là khổ vì có thức ăn mà không có đồ đựng, hai là khổ vì phải đi bộ mà không có xe cộ, ba là khổ vì tìm chuỗi ngọc, hoa hương mà không được, bốn là khổ vì tìm âm nhạc, trò vui mà không được, năm là khổ vì tìm ánh sáng mà không được, sáu là khổ vì tìm người hầu mà không được, bảy là khổ vì tìm nước uống mà không được, tám là khổ vì tìm áo mặc mà không được, chín là khổ vì được mà không dùng được, mười là khổ vì thấy người đến xin.

 Lại có chín loại: một là khổ toàn bộ, hai là khổ lớn, ba là khổ tự thân toàn bộ, bốn là khổ vì không sống đúng pháp, năm là khổ vì đổi dời, sáu là khổ vì không được tự do, bảy là khổ vì bị hại, tám là khổ vì bị đeo đuổi, chín là khổ trong mọi việc làm. Khổ toàn bộ là: do nhân đời trước mà chịu khổ đời này. Khổ lớn là: như chúng sinh trong vô lượng đời chịu khổ địa ngục. Khổ tự thân toàn bộ là: như khổ ở địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ (loài quỷ đói), cõi người, cõi trời. Khổ vì không sống đúng pháp là: như bày mưu muốn hại người, việc không thành lại tự chuốc họa; như tham ăn uống rồi sau chịu khổ lớn; như khổ vì nghĩ đến tham dục, giận dữ, si mê; như vì nghiệp ác của thân, miệng, ý mà chịu khổ; như vì phạm giới mà chịu lo buồn. Khổ vì đổi dời là: như đời này làm vua, đời sau chuyển làm nô bộc mà chịu khổ; như đời này là cha mẹ, anh em, vợ con, đời sau chuyển thành kẻ oán thù mà chịu khổ; như đời này giàu lớn, đời sau chuyển thành nghèo khó mà chịu khổ. Khổ vì không được tự do là: như muốn sống lâu, muốn đẹp đẽ, muốn dòng dõi cao, muốn giàu sang, muốn có sức mạnh, muốn có trí tuệ, muốn trừ kẻ thù, mà không được như ý nên khổ. Khổ vì bị hại là: như người đời muốn thoát nghèo mà không thoát được nên khổ; người xuất gia muốn phá phiền não mà không phá được nên khổ; như khổ vì gặp tai nạn, khổ vì chiến tranh nổi lên, khổ vì đi qua đồng hoang, khổ vì bị chặt tay chân, khổ vì bị giam cầm, đánh đập, trói buộc, khổ vì bị xua đuổi ra ngoài. Khổ trong mọi việc làm là: do khổ mà chịu khổ, xa lìa niềm vui mà chịu khổ; khổ vì mọi cảm thọ chưa dứt; khổ vì không xuất gia được; khổ vì không được vắng lặng; khổ vì không đạt được bồ-đề; khổ vì sinh nhiều suy tính; khổ của phàm phu; khổ của tứ đại (bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió cấu thành thân thể); khổ của ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc, tức toàn bộ thế giới sinh tử); khổ của phiền não (những trạng thái tâm ô nhiễm như tham, giận, si). Đó gọi là một trăm mười loại khổ. Bồ-tát quán sát những khổ như vậy mà tăng trưởng đại bi.

 Những khổ lớn như vậy tăng trưởng do mười tám thứ. Mười tám thứ là gì? Một là khổ vì ngu si, hai là khổ vì chịu quả báo, ba là hành khổ, bốn là khổ thường trực, năm là khổ vì sinh, sáu là khổ do tự mình gây ra, bảy là khổ do người khác gây ra, tám là khổ vì phạm giới, chín là khổ vì tà kiến, mười là khổ đời quá khứ, mười một là khổ lớn, mười hai là khổ địa ngục, mười ba là khổ cõi người, cõi trời, mười bốn là khổ vì đổi dời, mười lăm là khổ của cảm thọ, mười sáu là khổ vì không biết, mười bảy là khổ tăng trưởng, mười tám là khổ vì lười biếng.

 Bồ-tát thường do bốn điều mà gọi là đại bi: một là quán kỹ nhân duyên chịu khổ của chúng sinh rất sâu xa khó hiểu; hai là tu tập trong vô lượng đời; ba là hết lòng tu tập; bốn là vì hết lòng nên vì chúng sinh mà không tiếc thân mạng. Do bốn điều này mà có thể vì chúng sinh nhọc nhằn, khiêm nhường, nhẫn chịu khổ, mang thân chịu khổ. Vì vậy Bồ-tát gọi là đại bi thanh tịnh. Đại bi thanh tịnh gọi là Như Lai địa (bậc của Phật).

 Bồ-tát ma-ha-tát quán một trăm mười việc ấy; tất cả Bồ-tát đều tu tập, vì chúng sinh mà tăng trưởng đại bi. Bồ-tát như vậy có thể quán chúng sinh và tướng của pháp mà sinh đại bi, nhưng chưa thể quán cái tướng không có đối tượng mà sinh đại bi, vì vậy chưa được gọi là đại bi (trọn vẹn). Như Lai có đủ cả ba loại như vậy nên gọi là đại bi.

 Bồ-tát nhờ tu tập đại bi mà được thân vắng lặng, tâm vắng lặng. Nhờ thân tâm vắng lặng mà phá được mọi phiền não của chúng sinh, an trú nơi địa thanh tịnh là Nhất tử địa (bậc coi mọi chúng sinh như đứa con một của mình), thương yêu chúng sinh như con. Nhờ đại bi mà vì chúng sinh chăm làm khổ hạnh, lòng không hối tiếc thối lui. Như người theo đường Thanh văn khi ngộ Tứ đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ) thì hưởng niềm vui vô lậu (không còn phiền não rỉ chảy, tức thanh tịnh hoàn toàn), Bồ-tát tu bi cũng như vậy. Bồ-tát tu bi chỉ vì chúng sinh, không vì bản thân. Nhờ tu bi mà Bồ-tát cho đến không tiếc thân mạng và của cải bên ngoài. Nhờ tu bi mà bỏ thân này, nhận thân khác, trước sau không hủy phạm giới cấm của Như Lai; tam-muội (trạng thái tâm định, chuyên chú vào một chỗ) khó được thì liền được, trí tuệ khó được thì liền được. Vì vậy Như Lai nói trong kinh: "A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề của Bồ-tát trụ ở đâu? Nên nói là trụ ở đại bi." Vì vô lượng vô biên, không thể đếm kể, nên gọi là đại bi. Bồ-tát tu tập tâm vô lượng này thì được niềm vui ngay hiện tại, có thể khiến chúng sinh xa lìa khổ não, được khối công đức vô lượng vô thượng, trang nghiêm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video