Thiên 20 — Phẩm 20: Bồ Tát địa – Phẩm Công đức

 Phẩm thứ hai mươi: Công đức, thuộc Bồ-tát địa (phần sách bàn về các bậc tu của bồ-tát).

 Bồ-tát ma-ha-tát (bồ-tát: người tu hành cầu giác ngộ để cứu độ mọi chúng sinh; ma-ha-tát: bậc lớn) tu hạnh bồ-đề (giác ngộ) có năm việc không thể nghĩ bàn: một là thương xót hết thảy chúng sinh; hai là vì lợi ích chúng sinh mà chịu khổ sinh tử; ba là dùng phương tiện khéo léo để điều phục (dạy dỗ, uốn nắn cho thuần thục) chúng sinh; bốn là phát tâm muốn biết những nghĩa rất sâu, khó hiểu; năm là muốn biết thần túc (năng lực thần thông đi lại, biến hoá tự tại) không thể nghĩ bàn. Năm pháp này không chung với hết thảy chúng sinh, vì thế gọi là không thể nghĩ bàn.

 Bồ-tát ma-ha-tát lại có năm việc không thể nghĩ bàn. Bồ-tát ma-ha-tát vì lợi ích chúng sinh mà nhận lấy nhân của khổ; vì nhận nhân khổ nên được an vui; vì được vui nên thành tựu đầy đủ pháp không thể nghĩ bàn. Lại nữa, bồ-tát quán thấy lỗi của sinh tử và sự vắng lặng của niết-bàn (sự diệt hết khổ, ra khỏi vòng sinh tử), nhưng vì chúng sinh mà không ham niết-bàn, cứ trôi lăn trong sinh tử; đó gọi là nhận vui; vì nhận vui nên thành tựu đầy đủ pháp không thể nghĩ bàn. Lại nữa, bồ-tát ưa chỗ vắng vẻ yên tĩnh, im lặng, mà vẫn vì chúng sinh diễn nói chánh pháp (giáo pháp chân chính); đó gọi là nhận vui; vì nhận vui nên thành tựu đầy đủ pháp không thể nghĩ bàn. Lại nữa, bồ-tát ma-ha-tát vì chúng sinh mà thực hành sáu ba-la-mật (sáu hạnh tu đưa sang bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), mà cũng không cầu quả của sáu ba-la-mật; đó gọi là nhận vui; vì nhận vui nên thành tựu đầy đủ pháp không thể nghĩ bàn. Lại nữa, bồ-tát ma-ha-tát lo liệu công việc của người khác như việc của chính mình, cam lòng vui vẻ, không từ nan vất vả; đó gọi là nhận vui; vì nhận vui nên thành tựu đầy đủ pháp không thể nghĩ bàn. Đó gọi là năm việc không thể nghĩ bàn của bồ-tát.

 Bồ-tát lại có năm việc giữ lòng bình đẳng đối với chúng sinh: một là khi mới phát tâm bồ-đề, phát vì hết thảy mọi người chứ không vì một người, đó gọi là bình đẳng; hai là khi bồ-tát tu đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ cho chúng sinh), tu vì hết thảy chứ không vì một người, đó gọi là bình đẳng; ba là khi bồ-tát tu tập nhất tử địa (bậc tu coi mọi chúng sinh như đứa con một của mình), tu vì hết thảy chứ không vì một người, đó gọi là bình đẳng; bốn là bồ-tát quán xét khắp mười hai nhân duyên (mười hai khâu nối nhau tạo thành vòng sinh tử: vô minh, hành, thức, danh sắc, lục nhập, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử), thấy hết thảy đều có như nhau, đó gọi là bình đẳng; năm là khi bồ-tát cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính và trọn vẹn của Phật), cầu vì hết thảy chứ không vì một người, đó gọi là bình đẳng.

 Bồ-tát ma-ha-tát lại có năm việc làm lợi ích chúng sinh: một là dạy tu chánh mạng (sống bằng nghề nghiệp chân chính); hai là dạy học các phương cách trong việc đời; ba là thấy người nghèo khổ thì dùng phương tiện dạy họ thoát khỏi cái khổ nghèo; bốn là vì người căn lành bậc trên mà nói đạo chân thật, chính đúng; năm là vì ba thừa (ba cỗ xe đưa đến giải thoát: thừa thanh văn, thừa duyên giác, thừa bồ-tát) mà nói pháp ba thừa. Đó gọi là năm việc lợi ích.

 Chúng sinh có năm việc để báo ơn bồ-tát: một là thụ trì (nhận lấy và giữ gìn) pháp lành và hết thảy giới cấm; hai là người nghèo nhận được sự giúp đỡ rồi tu hành theo lời dạy, thoát khỏi nghèo khổ; ba là cúng dường Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, giáo pháp của Phật, đoàn thể người tu); bốn là nghe pháp nơi bồ-tát rồi thụ trì, đọc tụng, chép viết, phân tích giảng giải, lại đem dạy cho người khác; năm là thấy người giữ pháp thì cung kính cúng dường.

 Bồ-tát ma-ha-tát đi trên đường bồ-đề, hết lòng lập nguyện, thường cầu năm việc: một là thường nguyện thế gian có Phật ra đời; hai là thường nguyện đầy đủ sáu ba-la-mật; ba là thường nguyện tìm cầu tạng pháp bồ-tát và ma-di bồ-tát (ma-di: phần nêu cương yếu và luận giải giáo lý); bốn là thường nguyện sẽ được giải thoát; năm là thường nguyện quyến thuộc (người thân, người theo mình) được thành tựu. Đó là năm việc.

 Bồ-tát lại có năm việc làm lợi ích chúng sinh, như đã nói trong phẩm Tự Lợi Lợi Tha (lợi mình lợi người).

 Bồ-tát lại có năm việc giúp mau được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề: một là hộ pháp (giữ gìn pháp); hai là tu thiện hạnh; ba là sức trí tuệ; bốn là chuyên tâm vắng lặng; năm là chắc chắn có được bồ-tát tính (bản tính, hạt giống để làm bồ-tát). Đó là năm việc.

 Hộ pháp là: bồ-tát đầy đủ việc giữ gìn đà-la-ni (năng lực ghi nhớ giữ gìn, không quên mất), nghe pháp từ người khác thì mau hiểu rõ. Lại nữa, bồ-tát đầy đủ việc giữ gìn sự nhớ nghĩ; nhờ giữ gìn sự nhớ nghĩ nên nhận pháp không quên. Lại nữa, bồ-tát đầy đủ việc giữ gìn trí tuệ; nhờ giữ trí tuệ nên phân biệt được pháp giới (toàn bộ các hiện tượng và các lời dạy). Lại nữa, bồ-tát đầy đủ việc giữ gìn tâm, vì điều phục các căn (các giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý). Lại nữa, bồ-tát đầy đủ việc giữ gìn tâm người khác, vì thuận theo cách hành xử của người khác. Đó gọi là hộ pháp.

 Tu thiện hạnh là: bồ-tát đối với pháp thì hiểu thuận theo, nói thuận theo, thường tu pháp lành và bốn tâm vô lượng (bốn tâm từ, bi, hỷ, xả mở rộng đến vô số chúng sinh), nguyện hướng về A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Đó gọi là thiện hạnh. Sức trí tuệ là: bồ-tát ma-ha-tát từ lúc mới phát tâm cho đến khi được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, đó gọi là sức trí tuệ. Chuyên tâm vắng lặng là: bồ-tát ma-ha-tát dùng mười pháp thanh tịnh để cúng dường Như Lai (danh hiệu của Phật), như đã nói ở trên; đó gọi là vắng lặng. Chắc chắn có được bồ-tát tính là: bồ-tát an trụ ở nhất tử địa và bất thoái chuyển địa (bậc tu không còn thoái lui); đó gọi là bồ-tát chắc chắn có được bồ-tát tính.

 Bồ-tát ma-ha-tát có năm việc làm cho pháp lành bị tổn giảm: một là không cúng dường pháp và người nói pháp; hai là buông lung lười biếng; ba là ưa khởi phiền não (những trạng thái tâm ô nhiễm như tham, giận, si mê), tâm xao động không dừng; bốn là đối với những người cùng làm bồ-tát thì sinh lòng kiêu mạn; năm là đối với tạng kinh bồ-tát thì hiểu nghĩa điên đảo. Bồ-tát có năm pháp làm pháp lành tăng trưởng: một là cúng dường pháp và người nói pháp; hai là thu nhiếp tâm, tinh tấn; ba là phiền não khởi lên thì lòng muốn dứt trừ; bốn là đối với những người cùng làm bồ-tát thì sinh lòng cung kính; năm là đối với tạng kinh bồ-tát thì hiểu nghĩa thuận theo đúng.

 Có năm việc khiến người ta thật ra không phải bồ-tát mà mang tên bồ-tát, không phải sa-môn (người xuất gia tu hành) mà mang tên sa-môn, không phải bà-la-môn (người tu hạnh thanh tịnh; vốn là tầng lớp tu sĩ của đạo Bà-la-môn ở Ấn Độ) mà mang tên bà-la-môn, không được giới bồ-tát, không đáng ở chung: một là tính ác; hai là che chở người phá giới; ba là không được thiền định mà tỏ ra có vẻ đã được thiền định; bốn là sống bằng tà mạng (cách kiếm sống bất chính); năm là thấy người có trí thì sinh lòng ghen ghét, phỉ báng. Có năm việc khiến người ta thật là bồ-tát, thật là sa-môn, thật là bà-la-môn, được giới bồ-tát, đáng được ở chung: một là tính lành hoà dịu; hai là răn trị người phá giới; ba là thật được thiền định mà không phô bày; bốn là sống bằng chánh mạng; năm là thấy người có trí thì vui mừng khen ngợi.

 Bồ-tát ma-ha-tát giáo hoá chúng sinh có mười điều: một là để phá pháp ác; hai là để biết pháp giới; ba là để không phạm lỗi; bốn là để phạm rồi biết hổ thẹn, sám hối; năm là để điều phục các căn; sáu là để không buông lung; bảy là để xa lìa ác tri thức (bạn bè, người dẫn dắt xấu); tám là để ở nơi vắng lặng; chín là để xa lìa phiền não; mười là để được giải thoát. Đó là mười điều.

 Thọ ký (Phật báo trước người ấy sẽ thành Phật) cho bồ-tát có sáu trường hợp: một là chắc chắn có bồ-tát tính nhưng chưa phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; hai là chưa có bồ-tát tính nhưng đã phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; ba là có bồ-tát tính và cũng phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; bốn là trong vô lượng đời vì bồ-đề mà tu thiện hạnh; năm là chắc chắn được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề nhưng không nói định thời điểm; sáu là chắc chắn được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề và cũng nói định thời điểm. Đó là sáu trường hợp.

 Có ba điều khiến bồ-tát chắc chắn được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề: một là chắc chắn có tính; hai là được tâm không thoái lui; ba là phàm việc gì làm cũng đều vì chúng sinh mà làm nảy mầm pháp lành. Bồ-tát nhờ ba điều chắc chắn này mà được Phật thọ ký.

 Bồ-tát ma-ha-tát không đủ năm việc thì không được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề: một là không phát tâm bồ-đề; hai là không có lòng thương xót; ba là không siêng năng tinh tấn; bốn là không kính trọng giới; năm là không biết hết thảy việc đời. Bồ-tát nếu không đủ năm việc như vậy thì không được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Nếu có người nói rằng lìa năm pháp này mà được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề thì không có lẽ ấy.

 Có năm việc bồ-tát thường tu tập: một là không buông lung; hai là phá trừ sự nghèo khổ khốn đốn của chúng sinh; ba là cúng dường Tam bảo; bốn là hết lòng giữ giới, có phạm thì liền biết; năm là những việc lành đã làm đều đem hồi hướng (hướng công đức về) A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.

 Bồ-tát ma-ha-tát có mười pháp hơn hết thảy các pháp: một là bồ-tát tính hơn hết thảy các tính; hai là lần phát tâm bồ-đề đầu tiên hơn hết thảy các sự phát tâm thế gian và xuất thế gian (vượt ra khỏi thế gian); ba là tì-lê-da ba-la-mật (tinh tấn) và bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ) hơn hết thảy các ba-la-mật; bốn là nhuyễn ngữ nhiếp pháp (cách thu phục người bằng lời nói dịu dàng, một trong bốn nhiếp pháp là bốn cách thu phục lòng người) hơn các nhiếp pháp; năm là Như Lai hơn hết thảy chúng sinh; sáu là tâm bi hơn hết thảy các tâm vô lượng; bảy là bốn thiền đã tu (bốn tầng thiền định từ thấp lên cao) hơn hết thảy các thiền; tám là không tam-muội (pháp định quán xét tính không) hơn hết thảy các tam-muội; chín là diệt tận định (pháp định trong đó tâm và các trạng thái tâm dừng hẳn) hơn hết thảy các diệt định; mười là tịnh phương tiện (phương tiện thanh tịnh) hơn hết thảy các phương tiện. Đó là mười pháp.

 Có bốn việc chỉ Phật và bồ-tát mới truyền bá được, các sa-môn, bà-la-môn, chư thiên, ma vương, Phạm thiên (vị trời làm chủ cõi Phạm) khác không truyền bá được; nếu nghe từ Phật thì mới truyền bá được: một là pháp lưu bố (truyền bá giáo pháp); hai là thật lưu bố (truyền bá sự thật); ba là phương tiện lưu bố; bốn là thừa lưu bố (truyền bá các cỗ xe giải thoát). Pháp lưu bố là lần lượt diễn nói mười hai bộ kinh (mười hai thể loại kinh điển của Phật).

 Thật lưu bố có một loại, tức là không nói dối. Lại có hai loại: thế đế (sự thật theo quy ước của thế gian) và đệ nhất nghĩa đế (sự thật tối thượng). Lại có ba loại: tướng thật, miệng thật, hạnh thật. Lại có bốn loại: khổ, tập, diệt, đạo (bốn chân lý: khổ; nguyên nhân sinh ra khổ; sự dứt khổ; con đường dứt khổ). Lại có năm loại: một là nhân thật; hai là quả thật; ba là trí thật; bốn là biết cảnh giới thật; năm là vô thượng (cao nhất) thật. Lại có sáu loại: một là thật thật; hai là hư vọng thật; ba là trí thật; bốn là xa lìa thật; năm là chứng thật; sáu là tu thật. Lại có bảy loại: một là ái (tham ái) thật; hai là khổ thật; ba là giải thoát thật; bốn là pháp thật; năm là hiểu thật; sáu là thánh thật; bảy là phi thánh thật. Lại có tám loại: một là hành khổ thật (khổ vì mọi thứ luôn biến chuyển); hai là khổ khổ thật (khổ của chính cảm giác đau đớn); ba là sinh khổ thật; bốn là diệt thật; năm là phiền não thật; sáu là giải thoát thật; bảy là thiện hạnh thật; tám là thiện quả thật. Lại có chín loại: một là vô thường thật; hai là khổ thật; ba là bất tịnh (không sạch) thật; bốn là không thật; năm là vô ngã (không có cái tôi thật) thật; sáu là hữu ái (lòng ham muốn được tồn tại) thật; bảy là đoạn ái (dứt lòng tham ái) thật; tám là phương tiện dứt hai thứ ái thật; chín là hữu dư niết-bàn (niết-bàn khi còn thân xác) thật. Lại có mười loại: một là khổ vì gắng làm việc không phải phận mình; hai là khổ vì nghèo khốn; ba là khổ vì tứ đại (bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió cấu thành thân) không điều hoà; bốn là khổ vì yêu thương mà phải chia lìa; năm là khổ vì oán ghét mà phải gặp nhau; sáu là nghiệp thật; bảy là quả báo thật; tám là phiền não thật; chín là suy nghĩ đúng đắn thật; mười là chánh kiến (thấy biết đúng đắn) thật. Đó là mười pháp, gọi là thật lưu bố.

 Phương tiện lưu bố thì như đã nói trong phẩm Phương Tiện. Thừa lưu bố là: thanh văn thừa (cỗ xe của người nghe lời Phật mà tu, cầu giải thoát riêng), bích-chi Phật thừa (cỗ xe của người tự quán nhân duyên mà giác ngộ), Phật thừa. Đó là bốn việc.

 Bồ-tát ma-ha-tát quán xét hết thảy phương tiện có năm điều vô lượng: một là chúng sinh giới (thế giới chúng sinh) vô lượng; hai là thế giới vô lượng; ba là pháp giới vô lượng; bốn là điều phục giới (cõi những người được điều phục) vô lượng; năm là phương tiện điều phục vô lượng. Chúng sinh giới có sáu mươi mốt loại; bồ-tát an trụ ở Hỷ địa (bậc Hoan hỷ, bậc đầu trong mười bậc của bồ-tát) quán chúng sinh giới thì càng thành vô lượng. Thế giới vô lượng là vì có vô lượng tên gọi; như thế giới này tên là Ta-bà (cõi người đang ở, nghĩa là cõi phải nhẫn chịu), vì thế Phạm thiên được gọi là chủ cõi Ta-bà. Pháp vô lượng là: thiện, bất thiện, vô ký (không thiện không ác) càng thành vô lượng.

 Điều phục vô lượng: có một loại, tức là sự điều phục. Lại có hai loại: đầy đủ phiền não và không đầy đủ phiền não. Lại có ba loại: căn cơ bậc thượng, bậc trung, bậc hạ. Lại có bốn loại: bà-la-môn, sát-lợi (tầng lớp vua chúa, võ sĩ), tì-xá (tầng lớp buôn bán, làm ruộng), thủ-đà (tầng lớp làm thuê, thấp nhất). Lại có năm loại: người nhiều tham, nhiều giận, nhiều si mê, nhiều kiêu mạn, nhiều ác giác quán (suy nghĩ tìm xét xấu ác). Lại có sáu loại: người xuất gia, người tại gia, người chưa chín muồi, người đã chín muồi, người chưa được giải thoát, người đã được giải thoát. Lại có bảy loại: một là nghe xong liền hiểu; hai là nhờ ví dụ mà hiểu; ba là hiểu từng câu một; bốn là hiểu từng chữ một; năm là chín muồi ngay trong đời này; sáu là chín muồi ở đời khác; bảy là chín muồi tuỳ theo nhân duyên. Lại có tám loại, tức là tám chúng (tám nhóm hội chúng nghe pháp).

 Lại có chín loại: một là Như Lai điều phục; hai là thanh văn điều phục; ba là duyên giác điều phục; bốn là bồ-tát điều phục; năm là khó điều phục; sáu là dễ điều phục; bảy là điều phục bằng lời dịu dàng; tám là điều phục bằng quở trách; chín là điều phục bằng cả lời dịu dàng lẫn quở trách. Lại có mười loại: một là địa ngục; hai là súc sinh; ba là ngạ quỷ (quỷ đói); bốn là người và trời ở cõi Dục (cõi còn ham muốn); năm là trung ấm (thân trung gian giữa lúc chết và lúc tái sinh); sáu là cõi sắc (cõi có hình chất vi tế, đã lìa dục); bảy là cõi phi sắc (cõi không còn hình chất); tám là có tưởng; chín là không tưởng; mười là phi tưởng phi phi tưởng (cõi cao nhất, chẳng phải có tưởng chẳng phải không tưởng). Đó là mười loại. Năm mươi lăm loại này quán xét thì thành vô lượng.

 Chúng sinh giới và điều phục giới khác nhau thế nào? Chúng sinh giới thì hoàn toàn không phân biệt có tính hay không có tính; điều phục giới thì có phân biệt có tính hay không có tính. Phương tiện điều phục vô lượng thì như đã nói trong phẩm đầu. Vì thế bồ-tát dùng năm điều vô lượng để thu nhiếp hết thảy phương tiện.

 Bồ-tát ma-ha-tát muốn biết sự chân thật thì nên tìm xét bốn việc: một là xét vật; hai là xét tên; ba là xét tính; bốn là xét sự phân biệt. Bốn việc này cũng như đã nói trước.

 Chư Phật và bồ-tát nói pháp cho chúng sinh có năm việc: một là khi nói thì người nghe liền ngộ bốn đế (bốn chân lý về khổ, nguyên nhân khổ, dứt khổ và con đường dứt khổ); hai là khi nói thì người nghe liền được giải thoát; ba là khi nói thì người nghe liền phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; bốn là khi nói thì người nghe được sằn-đề (sự nhẫn, tâm an trụ vững chắc) của bồ-tát; năm là chúng sinh nghe rồi thụ trì, đọc tụng, chép viết, giảng giải, giữ gìn chánh pháp. Đó gọi là chư Phật bồ-tát nói pháp cho chúng sinh được công đức lớn không thể nghĩ bàn.

 Thế nào gọi là Đại thừa (cỗ xe lớn, giáo pháp đưa mọi người đến thành Phật)? Vì có bảy điều lớn nên gọi là Đại thừa. Một là pháp lớn: tạng pháp bồ-tát trong mười hai bộ kinh là lớn nhất, cao nhất, nên gọi là tì-phật-lược (kinh điển phương quảng, tức giáo lý rộng lớn). Hai là tâm lớn: tức là phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Ba là hiểu lớn: tức là hiểu kinh tì-phật-lược trong tạng bồ-tát. Bốn là thanh tịnh lớn: bồ-tát phát tâm rồi thì tâm thanh tịnh cho đến khi được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Năm là trang nghiêm lớn: bồ-tát đầy đủ sự trang nghiêm của công đức và sự trang nghiêm của trí tuệ mà được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Sáu là thời gian lớn: bồ-tát ma-ha-tát vì A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề mà tu khổ hạnh suốt ba a-tăng-kỳ kiếp (a-tăng-kỳ: con số nhiều không đếm được; kiếp: khoảng thời gian cực dài). Bảy là đầy đủ lớn: bồ-tát đầy đủ ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp (những đặc điểm thân thể đặc biệt của Phật) để tự trang nghiêm mà được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Pháp lớn, tâm lớn, hiểu lớn, thanh tịnh lớn, trang nghiêm lớn, thời gian lớn, sáu điều lớn này gọi là nhân; đầy đủ lớn gọi là quả.

 Có tám pháp thu nhiếp được hết thảy Đại thừa: diễn nói tạng pháp bồ-tát; nói nghĩa của tạng bồ-tát; nói về sự không thể nghĩ bàn của chư Phật bồ-tát trong tạng bồ-tát; suy nghĩ nghĩa ấy; tu tập nghĩa ấy; được nghĩa đầy đủ; được quả của sự tu tập; hiểu nghĩa rất sâu. Đó là tám pháp. Bồ-tát ma-ha-tát học như vậy thì được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.

 Bồ-tát tu học bồ-đề của bồ-tát có mười loại: một là tính trụ (an trụ trong tính); hai là nhập (đi vào); ba là tâm chưa thanh tịnh; bốn là tâm thanh tịnh; năm là chưa chín muồi; sáu là chín muồi; bảy là chưa chắc chắn; tám là chắc chắn; chín là một đời nữa thì được; mười là ngay thân hiện tại được. Người có tính đã định, tâm thanh tịnh, học các pháp, đó gọi là trụ (?). Phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, đó gọi là nhập. Người đã nhập mà chưa được tịnh địa (bậc thanh tịnh) thì gọi là chưa thanh tịnh; được tịnh địa rồi thì gọi là thanh tịnh. Người thanh tịnh mà chưa vào tất cánh địa (bậc rốt ráo) thì gọi là chưa chín muồi; vào tất cánh địa thì gọi là chín muồi. Người chín muồi mà chưa vào định địa (bậc chắc chắn) thì gọi là chưa chắc chắn; đã vào định địa thì gọi là chắc chắn. Chín muồi có hai loại: một là một đời nữa thì được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; hai là ngay thân hiện tại được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Mười loại bồ-tát ma-ha-tát như vậy đều có thể thọ giới bồ-tát và thực hành giới bồ-tát. Mười loại bồ-tát này thu nhiếp hết thảy bồ-tát.

 Nếu ai hết lòng thụ trì, tu hành giới bồ-tát, thì người ấy được gọi là bồ-tát, gọi là ma-ha-tát, gọi là người trí, gọi là người dũng mãnh, gọi là bậc tiên cao nhất, gọi là con Phật, gọi là người được Phật giữ gìn, gọi là bậc đại thắng, gọi là giới của Phật (?), gọi là người không sợ hãi, gọi là bậc đại thánh, gọi là thương chủ (người dẫn đầu đoàn buôn), gọi là người lái thuyền, gọi là người có danh tiếng lớn, gọi là người thương xót, gọi là người công đức lớn, gọi là người tự tại, gọi là người giữ pháp, gọi là người không thể nghĩ bàn, gọi là người biết vô lượng thế giới trong mười phương như nhìn quả a-ma-lặc (một loại quả nhỏ tròn như quả me rừng) trong lòng bàn tay.

 Nếu có người nói "tôi là bồ-tát", không thọ giới bồ-tát, không thể hết lòng thực hành giới bồ-tát, nhưng có sinh lòng tin, thì nên biết bồ-tát ấy là người muốn được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Nếu có người nói "tôi là bồ-tát", không thể hết lòng thụ trì giới bồ-tát, lòng không sinh tin, thì gọi là bồ-tát chỉ có tên gọi, rất lâu sau mới được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Nếu có người nói "tôi là bồ-tát", thụ trì giới bồ-tát, hết lòng tu hành, tin giới bồ-tát, thì gọi là đã vào trong mười loại bồ-tát, chẳng bao lâu chắc chắn được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Nếu có người nói "tôi là bồ-tát", thọ giới bồ-tát mà không thể hết lòng giữ gìn giới cấm, phá bỏ giới đã thọ, lòng không sinh tin, thì gọi là bồ-tát chiên-đà-la (chiên-đà-la: hạng người bị xã hội Ấn Độ xưa coi là thấp hèn nhất; ở đây ví kẻ xấu ác), không được gọi là bồ-tát có tên gọi, cũng không được gọi là bồ-tát có thực nghĩa.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video